సారంగపాణి ఆలయం, తిరుక్కుడందై

సారంగపాణి ఆలయం (తిరుకుడందై లేదా కుంభకోణం కోయిల్) అనేది విష్ణువుకు అంకితమైన ప్రముఖ హిందూ దేవాలయం. ఇది భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రం, కుంభకోణం పట్టణంలో ఉంది. ఈ ఆలయం 12 మంది ఆళ్వార్ సంతులు తమ నాలాయిర దివ్య ప్రబంధంలో స్తుతించిన 108 విష్ణు క్షేత్రాలలో ఒకటైన దివ్య దేశం గా గుర్తింపు పొందింది. ఈ ఆలయం కావేరి నది సమీపంలో ఉంది, పంచరంగ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. తిరుక్కుడందై భారత దేశంలోని ప్రసిద్ధ వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రం.

ఈ ఆలయం పంచ క్షేత్రాలలో ఒకటి, ఇక్కడ దేవి మహాలక్ష్మీ భృగు మహర్షి కుమార్తెగా భార్గవి రూపంలో అవతరించినట్లు పురాణాలు చెబుతాయి. మిగతా నాలుగు పంచ క్షేత్రాలు:

 సుందరరాజ పెరుమాళ్ ఆలయం, సేలం
 ఒప్పిలియప్పన్ ఆలయం
 నాచియార్ కోయిల్
 వేంకటేశ్వర ఆలయం, తిరుమల

ఈ దేవాలయం ప్రాచీనకాలానికి చెందినదిగా భావించబడుతుంది. వివిధ కాలాల్లో మధ్యయుగ చోళులు, విజయనగర సామ్రాజ్యం, మదురై నాయకులు ఆలయ విస్తరణకు తోడ్పడ్డారు. దేవాలయం భారీ గ్రానైట్ గోడలతో చుట్టబడి ఉంది. ఆలయ సముదాయంలో అనేక ఉపఆలయాలు, తీర్థాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన ద్వారం అయిన రాజగోపురంకు పదకొండు అంతస్తులు ఉండి, దాని ఎత్తు సుమారు 173 అడుగులు (53 మీటర్లు) . పశ్చిమ ద్వారం ఎదుట దేవాలయపు పుష్కరిణి అయిన "పోత్రమరై పుష్కరిణి" ఉంది.

పురాణం ప్రకారం, సారంగపాణి మహర్షి హేమరుషికి ప్రత్యక్షమయ్యాడని విశ్వసించబడుతుంది. ఈ ఆలయంలో ఉదయం 5:30 గంటల నుండి రాత్రి 9 గంటల వరకు ఆరు నిత్య పూజలు నిర్వహించబడతాయి. సంవత్సరానికి పన్నెండు ప్రధాన ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. ఆలయ రథోత్సవం అత్యంత ప్రముఖమైన ఉత్సవంగా భావించబడుతుంది. ఇది తమిళ నెల చిత్రై (మార్చి–ఏప్రిల్)లో జరుపబడుతుంది. ఈ ఆలయానికి చెందిన జంట రథాలు తమిళనాడులో మూడవ అతిపెద్దవిగా గుర్తించబడాయి; ప్రతి రథం సుమారు  బరువుంటుంది.

 పురాణ గాథ 
హిందూ పురాణం ప్రకారం, వైష్ణవ దేవత అయిన సారంగపాణి (విష్ణువు అవతారం) మహర్షి హేమర్షికి ప్రత్యక్షమయ్యాడని చెబుతారు. హేమర్షి పోత్రమరై కుళం తీరంలో తపస్సు నిర్వహించగా, విష్ణువు ఆయనకు దర్శనమిచ్చినట్లు విశ్వాసం ఉంది.Ayyar 1991, p. 324

మరొక కథనం ప్రకారం, మహర్షి భృగువు త్రిమూర్తుల్లో (బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ) ఎవరు పరమోన్నతుడో నిర్ణయించాలనుకున్నాడు. మొదట బ్రహ్మను దర్శించగా ఆయన పట్టించుకోలేదు. తరువాత శివుడును దర్శించగా ఆయన కూడా గమనించలేదు. చివరికి భృగు మహర్షి పాలసముద్రంలో నివసిస్తున్న విష్ణువును దర్శించడానికి వెళ్లాడు. విష్ణువు ఆయన రాక తెలుసుకుని కూడా నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నట్లు ప్రవర్తించాడని కథనం. ఆగ్రహంతో భృగు మహర్షి విష్ణువు వక్షస్థలంపై కాలితో తన్నాడు. వెంటనే విష్ణువు ఆయనకు క్షమాపణ కోరగా, భృగు విష్ణువే పరమదేవుడు అని అంగీకరించాడు.

విష్ణువు వక్షస్థలంలో నివసించే మహాలక్ష్మీకు ఈ సంఘటనపై కోపం కలిగింది. ఆమె వైకుంఠం విడిచి భూమికి వచ్చి పద్మావతి రూపం ధరించింది. విష్ణువు ఆమెను అనుసరించి భూమికి వచ్చి వివాహం చేసుకున్నాడు. అయినప్పటికీ ఆమె కోపం తగ్గకపోవడంతో, విష్ణువు ఆలయంలోని పాతాళగర్భంలో పాతాళ శ్రీనివాస రూపంలో నివసించాడని చెబుతారు. భృగు మహర్షి తరువాత తన తప్పును గ్రహించి లక్ష్మీదేవిని తన తరువాతి జన్మలో కుమార్తెగా జన్మించమని ప్రార్థించాడు. తదుపరి జన్మలో హేమర్షిగా జన్మించిన ఆయన తపస్సు చేసి లక్ష్మీదేవిని కుమార్తెగా పొందాడు. లక్ష్మీదేవి పోత్రమరై కుళం నుండి వెయ్యి కమలాల మధ్య అవతరించి, కోమలవల్లి అనే పేరును పొందింది. విష్ణువు తన నివాసమైన వైకుంఠం నుండి గుర్రాలు, ఏనుగులు లాగిన రథంపై భూమికి అవతరించి అరవముదన్ రూపంలో దర్శనమిచ్చాడని కథనం. సమీపంలోని సోమేశ్వరన్ ఆలయంలో కొంతకాలం నివసించి లక్ష్మీదేవిని వివాహం చేసుకున్నాడు. "సారంగపాణి" అనే పేరుకు అర్థం "శారంగం (విష్ణువు ధనుస్సు)ను చేతిలో ధరించినవాడు". శారంగ అనేది విష్ణువు యొక్క దివ్య ధనుస్సు; పాణి అంటే చేయి.

 చరిత్ర 
సారంగపాణి ఆలయ స్థలం 7వ లేదా 8వ శతాబ్దాల నాటికే వైష్ణవ కేంద్రంగా ఉన్నట్లు భావించబడుతుంది. ప్రారంభ చోళుల కాలానికి చెందిన మౌఖిక సంప్రదాయాలు ఈ ఆలయాన్ని ప్రస్తావిస్తాయి. ఆలయానికి సంబంధించిన అత్యంత ప్రాచీన శాసన ఆధారాలు తరువాతి చోళుల కాలానికి (10వ–12వ శతాబ్దాలు) చెందుతాయి. 15వ–17వ శతాబ్దాలలో విజయనగర సామ్రాజ్యం, నాయకులు పాలనలో ఈ ఆలయానికి ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత లభించింది. వారు ఆలయ నిర్మాణాన్ని విస్తరించి అభివృద్ధి చేశారు. చోళులు ప్రధానంగా శైవ దేవాలయాలను ప్రోత్సహించినప్పటికీ, విజయనగర, నాయకుల కాలంలో కుంభకోణంలో వైష్ణవ దేవాలయాలకు అధిక ఆదరణ లభించింది. ఆ కాలంలో కుంభకోణంలోని మూడు ప్రధాన వైష్ణవ ఆలయాలలో ఇది ఒకటి; మిగతావి రామస్వామి ఆలయం, చక్రపాణి ఆలయం. చోళ, విజయనగర యుగాలలో జరిగిన పునర్నిర్మాణాల వల్ల ప్రాథమిక గర్భగృహ నిర్మాణం ప్రస్తుతం నిలిచి లేదు. 17వ శతాబ్దంలో నాయకుల పాలనలో ఈ ఆలయంతో అనుబంధంగా ఒక వైష్ణవ మఠం (ఆధ్యాత్మిక విద్యా కేంద్రం) ఏర్పడింది. ఆలయ మహాసంప్రోక్షణం (కుంభాభిషేకం) 2015 జూలై 13న నిర్వహించబడింది. ఈ మహాసంప్రోక్షణ కార్యక్రమంలో వేలాది మంది భక్తులు పాల్గొన్నారు. ప్రస్తుతం ఈ దేవాలయం తమిళనాడు ప్రభుత్వంకు చెందిన హిందూ ధార్మిక, దానధర్మ ఎండౌమెంట్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించబడుతోంది.Hindu Religious and Charitable Endowments Act, 1959

 వాస్తుశిల్పం 
సారంగపాణి ఆలయం కుంభకోణంలోని అతిపెద్ద విష్ణు దేవాలయం, పట్టణంలోనే అత్యంత ఎత్తైన గోపురాన్ని కలిగి ఉంది. దేవాలయం విస్తారమైన రాతి ప్రాకార గోడలతో ఆవృతమై ఉంది. పోత్రమరై కుళం మినహా మిగతా అన్ని తీర్థాలు దేవాలయ ప్రాంగణంలోనే ఉన్నాయి. ప్రధాన ద్వారం అయిన రాజగోపురానికి పదకొండు అంతస్తులు ఉండి, దాని ఎత్తు సుమారు 173 అడుగులు (53 మీటర్లు). ఆలయంలో మరో ఐదు చిన్న గోపురాలు ఉన్నాయి. రాజగోపురంపై వివిధ పురాణ కథాంశాలను ప్రతిబింబించే శిల్పాలు చెక్కబడ్డాయి. దేవాలయం తూర్పు ముఖంగా ఉండగా, పశ్చిమ ద్వారం వెలుపల పోత్రమరై కుళం ఉంది.

ప్రధాన గర్భగృహం గుర్రాలు, ఏనుగులు లాగుతున్న రథాకార నిర్మాణంలో రూపొందించబడింది. ఈ రూపకల్పన శారంగపాణి వైకుంఠం నుండి రథంపై అవతరించిన దృశ్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఇదే విధమైన రథాకార మండప నిర్మాణం మేళకడంబూర్ అమృతకటేశ్వరర్ ఆలయం, శిఖరగిరీశ్వర ఆలయం, కుడుమియమలై, నాగేశ్వరస్వామి ఆలయం, కుంభకోణం, వృద్ధగిరీశ్వరర్ ఆలయం, వృద్ధాచలం, త్యాగరాజ స్వామి ఆలయం, తిరువారూర్ దేవాలయాలలో కూడా కనిపిస్తుంది. దేవాలయ పశ్చిమ భాగంలో మహర్షి హేమర్షి శిల్పం ఉంది.Ayyar 1991, p. 534 గర్భగృహానికి వెళ్లేందుకు వంద స్తంభాల మండపం ద్వారా ప్రవేశించాలి. రథాకార గర్భగృహ ద్వారాన్ని ద్వారపాలకులు కాపాడుతారు. బయట ప్రవేశద్వారం నుండి గర్భగృహాన్ని ఎదురుగా చూసే విధంగా జాలి కిటికీ ఏర్పాటు చేయబడింది. గర్భగృహంలో శారంగపాణి పల్లికొండ (శయన) భంగిమలో, తన కుడి చేయిపై తల ఆనించి దర్శనమిస్తాడు. గర్భగృహంలో హేమర్షి, లక్ష్మీదేవి, ఉత్సవ విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి. గర్భగృహానికి రెండు మెట్ల ద్వారాలు ఉన్నాయి — ఉత్తరాయణ వాసల్, దక్షిణాయన వాసల్. ప్రతి ద్వారం ఆరు నెలలపాటు మాత్రమే తెరవబడుతుంది. జనవరి 15 నుండి జూలై 15 వరకు ఉత్తరాయణ వాసల్ తెరిచి ఉంటుంది; మిగతా ఆరు నెలలు దక్షిణాయన వాసల్ తెరిచి ఉంటుంది. 

పోత్రమరై కుళంలో హేమర్షి మండపం అనే మధ్య మండపం ఉంది. రాజగోపురం వెలుపల రెండు భారీ కలప రథాలు నిల్వ ఉంచబడ్డాయి. ఈ ఆలయం రథాకార నిర్మాణం కలిగిన కరకోయిల్గా వర్గీకరించబడింది — ఉత్సవాల సమయంలో ప్రదక్షిణకు తీసుకువెళ్లే రథాల నమూనాలో నిర్మించబడిన దేవాలయం. కోమలవల్లి తాయార్ సన్నిధి ఆలయ ఉత్తర భాగంలో, గర్భగృహానికి సమాంతరంగా ఉంది. దక్షిణ భారత శాస్త్రీయ నృత్యరూపమైన భరతనాట్యంలో ప్రాధమికమైన 108 కరణాలు ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని కరణ శిల్పాలు ఈ ఆలయ గోడలపై చెక్కబడ్డాయి. ఇలాంటి శిల్పాలు బృహదీశ్వర ఆలయం (తంజావూరు), నటరాజ ఆలయం, చిదంబరంలో కూడా కనిపిస్తాయి.

 ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత 
కుడి|thumb|250x250px|పోత్రమరై కుళం నుండి ఆలయ దృశ్యం
సారంగపాణి ఆలయం, శ్రీరంగం, తిరుపతి దేవాలయాల తరువాతి ప్రాముఖ్యత కలిగిన క్షేత్రంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ ఆలయం 7వ–9వ శతాబ్దాల వైష్ణవ సాహిత్య గ్రంథమైన దివ్య ప్రబంధంలో స్తుతించబడింది. వివిధ ఆళ్వార్లు ఈ దేవాలయాన్ని తమ పాశురాలలో కీర్తించారు:

 ఆండాళ్ – 1 పాశురం
 పెరియాళ్వార్ – 3
 భూతత్తాళ్వార్ – 2
 తిరుమలిసై ఆళ్వార్ – 7
 పేయాళ్వార్ – 2
 నమ్మాళ్వార్ – 11
 తిరుమంగై ఆళ్వార్ – 25

ఈ కారణంగా ఇది 108 దివ్య దేశాలలో ఒకటిగా వర్గీకరించబడింది. హిందూ పురాణం ప్రకారం, 12 మంది ఆళ్వార్ల పాశురాలను సంకలనం చేసిన నాథమునికి మొదట అరవముదన్‌పై పాడిన పది పాశురాలే లభించాయి. తరువాత నమ్మాళ్వార్ లోతైన ధ్యానంలో ఉండగా మిగిలిన 3990 పాశురాలను అనాయాసంగా ఉచ్చరించాడని కథనం; వాటిని నాథముని సంకలనం చేశాడని విశ్వసిస్తారు.Ayyar 1991, p. 327 ఈ ఆలయం కావేరి నది తీరాన నిర్మించబడిన ముఖ్య దేవాలయాలలో ఒకటి.

పంచరంగ క్షేత్రాలు అనేవి కావేరి నది తీరాన ఉన్న ఐదు రంగనాథ క్షేత్రాల సమూహం. అవి:

 శ్రీరంగపట్నం – ఆది రంగ
 శ్రీరంగం – అంత్య రంగ
 అప్పలరంగం (కోవిలడి)
 పరిమళ రంగనాథ పెరుమాళ్ ఆలయం (ఇందలూరు, మయిలాదుతురై)
 వడరంగం (సిర్కాజీ)

కొన్ని ఆధారాలలో వడరంగం స్థానంలో కుంభకోణంలోని శారంగపాణి ఆలయంను పేర్కొంటారు.

కుంభకోణంలో ప్రతి 12 సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరిగే మహామహం మహోత్సవంతో ఐదు విష్ణు దేవాలయాలు అనుబంధంగా ఉన్నాయి:

 శారంగపాణి ఆలయం
 చక్రపాణి ఆలయం, కుంభకోణం
 రామస్వామి ఆలయం, కుంభకోణం
 రాజగోపాలస్వామి ఆలయం, కుంభకోణం
 వరాహపెరుమాళ్ ఆలయం, కుంభకోణం

ఈ మహామహం ఉత్సవం సమయంలో ఈ దేవాలయాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం లభిస్తుంది.Mahamaham Festival 2004 (in Tamil), Hindu Religious and Charitable Endowments Administration Department, Government of Tamil Nadu, 2004

 ఆరాధన, ఉత్సవాలు 
ఎడమ|thumb|333x333px|శారంగపాణి ఆలయ రథం
ఈ ఆలయం పంచరాత్ర ఆగమం, వడకలై సంప్రదాయాలను అనుసరిస్తుంది. ఇది వడకలై వైష్ణవ సంప్రదాయానికి ముఖ్య కేంద్రంగా కొనసాగుతోంది. ఆలయ అర్చకులు పండుగల సమయంలోను, ప్రతిరోజూ కూడా పూజలు నిర్వహిస్తారు. తమిళనాడులోని ఇతర విష్ణు ఆలయాల మాదిరిగానే, ఇక్కడి అర్చకులు బ్రాహ్మణ వైష్ణవ సంప్రదాయానికి చెందినవారు.

ప్రతిరోజూ ఆరు కాలాల్లో పూజలు జరుగుతాయి:

 తిరువనందల్ – ఉదయం 8:00
 కాలసంతి – ఉదయం 9:00
 ఉచ్చికాలం – మధ్యాహ్నం 12:30
 నిత్యానుసంధానం – సాయంత్రం 6:00
 ఇరండాంకాలం – సాయంత్రం 7:30
 అర్ధ జామం – రాత్రి 9:00  

ప్రతి పూజ మూడు దశల్లో జరుగుతుంది:

 అలంకారం (దేవుడికి అలంకరణ)
 నైవేద్యం (భోజన సమర్పణ)
 దీపారాధన (దీపాలతో సేవ)

ఈ పూజలు సారంగపాణి స్వామి, తాయార్ ఇద్దరికీ నిర్వహించబడతాయి. ఆరు కాలాల నైవేద్యాలు వరుసగా పెరుగు అన్నం, వెన్ పొంగల్, కారం అన్నం, దోసె, వెண் పొంగల్, చక్కెర పొంగల్.

పూజల సమయంలో నాదస్వరము, తవిల్ వాద్యాలతో సంగీతం నిర్వహించబడుతుంది. అర్చకులు వేదమంత్రాలు పారాయణం చేస్తారు. భక్తులు ద్వజస్తంభం ముందు నమస్కరిస్తారు. వారానికొకసారి, పక్షానికొకసారి, నెలవారీ ప్రత్యేక పూజలు కూడా జరుగుతాయి.

 ముఖ్య ఉత్సవాలు 
316x316px|thumb|ఆలయ గోపురాల చిత్రాలు
ఆలయంలో సంవత్సరమంతా అనేక ఉత్సవాలు జరుగుతాయి:

 అక్షయ తృతీయ
 చైత్ర మాసంలో 12 గరుడ సేవలతో బ్రహ్మోత్సవం (తమిళ నెల చిత్తిరై – ఏప్రిల్–మే)
 వసంతోత్సవం – వైకాసి (మే–జూన్)
 పవిత్రోత్సవం – శయన ఏకాదశి – ఆది (జూలై–ఆగస్టు)
 శ్రీ జయంతి – ఉరియడి ఉత్సవం – అవని (ఆగస్టు–సెప్టెంబర్)
 నవరాత్రి ఉత్సవం – సరస్వతి పూజ – విజయదశమి – పురట్టాసి (సెప్టెంబర్–అక్టోబర్)
 దీపావళి – శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ స్వామి శ్రద్ధ – ఐప్పసి (అక్టోబర్–నవంబర్)
 దీపోత్సవం – ఊంజల్ ఉత్సవం – కార్తిగై (నవంబర్–డిసెంబర్)
 పకల్ పట్టు – ఇర పట్టు – పొంగల్ సంక్రమణ ఉత్సవం – మార్గళి (డిసెంబర్–జనవరి)
 కను ఉత్సవం – అమావాస్య – రథ సప్తమి – థై (జనవరి–ఫిబ్రవరి)
 మాసి మఘం – తేపోత్సవం – మాసి (ఫిబ్రవరి–మార్చి)
 బ్రహ్మోత్సవం – తిరుక్కల్యాణోత్సవం – పంగుని (మార్చి–ఏప్రిల్)  

ఈ ఉత్సవాలు భక్తుల భారీ పాల్గొనికతో, రథోత్సవాలు, గరుడసేవలు, తేపోత్సవాలు వంటి వైభవంగా నిర్వహించబడతాయి.

 ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం 
మహామహం ఉత్సవంతో సంబంధం ఉన్న ఐదు విష్ణు ఆలయాలలో శారంగపాణి ఆలయం ఒకటి. ఈ మహోత్సవం ప్రతి 12 సంవత్సరాలకు ఒకసారి కుంభకోణంలో జరుగుతుంది. సంబంధిత ఐదు ఆలయాలు ఇవి:

 శారంగపాణి ఆలయం
 చక్రపాణి ఆలయం
 రామస్వామి ఆలయం
 రాజగోపాలస్వామి ఆలయం
 వరాహపెరుమాళ్ ఆలయం

ఈ ఆలయం పెద్ద వీధి (Big Street) ఉత్తర భాగంలో ఉంది.

ఆలయ పురాణం ప్రకారం, అరవముదన్ స్వామికి అతి భక్తుడైన ఒక బ్రాహ్మణ భక్తుడు తన జీవితాన్ని దేవుని సేవలో గడిపాడు. జీవితాంతంలో ఒంటరితనం అనుభవిస్తూ, తన అంత్యక్రియలను నిర్వహించమని దేవుని ప్రార్థించాడు. అప్పుడు అరవముదన్ స్వయంగా అవతరించి దీపావళి రోజున ఆ భక్తుని అంత్యక్రియలు నిర్వహించినట్లు కథనం. ఈ ప్రత్యేక ఆచారం ప్రతి సంవత్సరం అర్చకులచే నిర్వహించబడుతుంది. విష్ణు ఆలయ ప్రాంగణంలో మరణానంతర క్రియలు నిర్వహించే అరుదైన సంప్రదాయం ఇది. ఈ ఆలయాన్ని ఉభయ ప్రధానం క్షేత్రం అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే ఇక్కడి మూలవర్ (ప్రధాన విగ్రహం), ఉత్సవ మూర్తి (ఉత్సవ విగ్రహం) రెండింటికీ సమాన ప్రాధాన్యం ఉంది. పురాణం ప్రకారం, తిరుమళిసై ఆళ్వార్ అరవముదన్ స్వామిని స్తుతిస్తూ, ఆయన శయన స్థితి నుండి లేవాలని ప్రార్థించాడు. అప్పుడు అరవముదన్ మహత్తర రూపంలో లేవడం ప్రారంభించగా, ఆళ్వార్ ఆయనను మళ్లీ శయనస్థితిలో ఉండమని ప్రార్థించాడు. అప్పుడు స్వామి మధ్యస్థితిలోనే నిలిచిపోయి, ప్రస్తుతం కనిపించే ఉత్థాన సాయి రూపంలో ప్రతిష్ఠించబడ్డాడు. ఇక్కడే ప్రధాన దేవుడు నాథమునికు నాలాయిర దివ్య ప్రబంధంలోని నాలుగు వేల పాశురాలను సంకలనం చేయమని ఆదేశించాడని విశ్వాసం ఉంది.

 రథం 
ఈ ఆలయానికి చెందిన జంట రథాలు (తేరు) ప్రతి ఒక్కటి సుమారు  బరువు కలిగివున్నాయి. ఇవి 2007లో పునరుద్ధరించబడ్డాయి. అంతకుముందు కొన్ని సంవత్సరాల పాటు రథోత్సవం నిర్వహించబడలేదు. పరిమాణంలో ఇవి తిరువారూర్లోని త్యాగరాజ ఆలయం, శ్రీవిల్లిపుత్తూరు ఆండాళ్ ఆలయం రథాల తరువాతి స్థానంలో ఉంటాయి. ఈ రథాలను సంవత్సరానికి రెండు సార్లు వందలాది భక్తులు ఆలయం చుట్టూ ఉన్న వీధుల్లో లాగుతారు—ఒకసారి ఏప్రిల్–మే నెలలలో జరిగే బ్రహ్మోత్సవం సందర్భంగా, మరొకసారి జనవరి–ఫిబ్రవరిలో జరిగే రథ సప్తమి సందర్భంగా. విస్తృతమైన వైదిక కర్మకాండల అనంతరం శారంగపాణి స్వామి, కమలవల్లి తాయార్ ఉత్సవ విగ్రహాలను తేర్ముట్టి (రథ స్థానం)కు తీసుకువస్తారు.

తిరుమంగై ఆళ్వార్ రచించిన తిరువెలుక్కుట్రిరుక్కై అనే 46 పాదాల ఒకే ఒక పాశురం, సంఖ్యా క్రమంలో చూడగా రథాకారాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఆ శ్లోకాన్ని రథరూపంలో చిత్రీకరించిన చిత్రం ఆలయంలో దర్శనమిస్తుంది. ఆలయ తొలి రథాన్ని స్వయంగా తిరుమంగై ఆళ్వార్ ప్రతిష్ఠించారని విశ్వాసం ఉంది.
 విశేషాలు 
ఈ దివ్యదేశమున ఈ సన్నిధి కాక చక్రపాణి పెరుమాళ్ సన్నిధి; రామర్, వరాహనాయనార్ సన్నిధులు ఉన్నాయి. ఆలయంలో బ్రహ్మదేవునికి, సూర్యునికి ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. తిరుమళిశై ఆళ్వార్ పరమ పదించిన ప్రదేశం. శార్జ్గ పాణి పెరుమాళ్ సన్నిధికి పడమట తిరుమళిశై ఆల్వారు సన్నిధి ఉంది. ఆలయంలో మకరం-మేషమాసములలో బ్రహ్మోత్సవము జరుగును.
 చిత్రమాలిక 

 సాహిత్యం 
శ్లో. శ్రీ హేమాంబుజినీ తటీ తు నగరే శ్రీ కుంభఘోణాభిదే
   ప్రాప్త:కోమల వల్లికాఖ్య మహిషీం శ్రీవైదికా గారగ:|
   హేమాఖ్యాన మునీక్షితో విజయతే శ్రీ శార్జ్గా పాణి ప్రభు:
   ప్రాగాస్యో భుజగేంధ్ర భోగశయనోతృప్తామృతాఖ్యాయుత:||

శ్లో. శ్రీ భూత మహదాఖ్యాన భక్తి సార శఠారిభి:|
   విష్ణుచిత్త కలిఘ్నాఖ్యాం గోదాస్తుతి పరిష్కృత:||

 పాశురాలు 
   నడన్దకాల్‌గళ్ నొన్దవో నడుజ్గ ఈలమేనమాయ్
   ఇడన్ద మెయ్ కులుజ్గవో విలజ్గుమాల్ వరై చ్చురమ్‌
   కడన్ద కాల్ పరన్ద కావిరిక్కరై క్కుడన్దైయుళ్‌
   కిడన్ద వారెళున్దిరున్దు పేశువాழி కేశనే! ||
             తిరుమழிశై ఆళ్వార్ తిరుచ్చన్ద విరుత్తం 61

   ఆరావముదే! అడియేనుడలం నిన్బాల్ అన్బాయే
   నీరాయలైన్దు కరైయ ఉఱుక్కుగిన్ఱ నెడుమాలే!
   శీరార్ శెన్నెల్‌కవరి వీశుం శెழுనీర్ తిరుక్కుడన్‌దై
   ఏరార్ కోలమ్‌ తిగழగక్కిడన్దాయ్! కణ్డేన్ ఎమ్మానే.

   కళవాయ్ తున్బమ్‌ కళై యాదొழிవాయ్ కళైగణ్ మற்றிలేన్
   వళైవాయ్ నేమిప్పడై యాయ్‌కుడన్‌దై కిడన్ద మామాయా!
   తళరావుడలమ్‌ ఎనదావి శరిన్దు  పోమ్పోదు
   ఇళయాదు నదాళ్ ఒరుజ్గప్పిడిత్తు ప్పోద విశైనీయే.
           నమ్మాళ్వార్-తిరువాయిమొழி 5-8-1,8

   ఆవియే! యముదే! యెననినై న్దురుగి అవరవర్ పణై ములై తుణయా
   పావియే నుణరాదెత్తనై పగలుమ్‌ పొழுదుపో యొழிన్దన నాళ్‌గళ్‌
   తూవిశేరన్నమ్‌ తుణైయొడుమ్‌ పుణరుమ్‌ శూழ் పునల్ కుడన్దైయే తొழுదు ఎన్‌
   నావినాలుయ్య  నాన్ కణ్డు కొణ్డేన్ నారాయణా వెన్నుమ్‌ నామమ్‌!
            తిరుమంగై ఆళ్వార్లు-పెరియతిరుమొழி 1-1-2
 వివరాలు 
 ప్రధాన దైవం పేరు ప్రధాన దేవి పేరు తీర్థం ముఖద్వార దిశ భంగిమ కీర్తించిన వారు విమానం  ప్రత్యక్షం శార్జ్గ పాణి పెరుమాళ్, ఆరావముదు పెరుమాళ్ కోమలవల్లి తాయార్ హేమపుష్కరిణి తూర్పు ముఖము భుజంగ శయనమున ఉత్థాన శయనము పూదత్తాళ్వార్;పేయాళ్వార్; తిరుమళిశై ఆళ్వార్, నమ్మాళ్వార్, పెరియాళ్వార్, ఆండాళ్-తిరుమంగై యాళ్వార్ వైదిక విమానము హేమమహర్షికి

 చేరే మార్గం 
తమిళనాడులోని అన్ని ప్రసిద్ధ పట్టణముల నుండి బస్ సౌకర్యం గలదు.
 ఇవికూడా చూడండి 

 వైష్ణవ దివ్యదేశాలు
 మూలాలు 

 సూచనలు 



 బాహ్య లింకులు 



వర్గం:వైష్ణవ దివ్యదేశాలు
వర్గం:కుంభకోణంలో హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:పంచరంగ క్షేత్రాలు