ఎస్.మహతాబ్ బాంజీ

ఎస్.మహతాబ్ బాంజీ జీవరసాయన శాస్త్రవేత్త. హైదరాబాదు లోని జాతీయ పోషికాహార పరిశోధన సంస్థ (ఎన్.ఐ.ఎన్.) సంచాలకురాలిగా పనిచేసి పదవీ విరమణ చేశారు. 26 జాతీయ అంతర్జాతీయ పురస్కారాలు పొందారు. సేవ కార్యక్రమాలు చేస్తుంటారు.       

జీవిత విశేషాలు
ఈమె బొంబాయి లో 1934 అక్టోబరు 5 న జన్మించారు.  తండ్రి స్వస్థలం గుజరాత్. ప్రాధమిక, కళాశాల విద్య బొంబాయిలోనే జరిగింది. 1939-51 మధ్య వాచా వాడియా హై స్కూల్ లో; 1951-55లలో  రామనారాయణ్ రూయా కాలేజ్; 1955-57 మధ్య  సేథ్ జి.ఎస్. మెడికల్ కాలేజ్ లో చదివింది. 1955లో బి.ఎస్.సి.  1957లో ఎం. ఎస్. సి.  చేసింది.  జీవరసాయన రంగంలో పి.హెచ్.డి. (1961) అందుకున్నారు. 

 1957-62లో ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్, బెంగళూరు;  1962-64 లో టఫ్ట్స్ విశ్వవిద్యాలయం, బోస్టన్, USA పోస్ట్ డాక్టరల్ చేసింది.

 కేంద్ర ప్రభుత్వ విభాగమైన డి.ఎస్.టి. (DST) అర్ధర్వంలో మహిళల కోసం  ఏర్పాటు చేసిన నేషనల్ టాస్క్ ఫోర్స్ సైన్స్ విభాగానికి సహా చైర్ పర్సన్ గా పనిచేసారు. 
 1965లో జాతీయ పోషికాహార పరిశోధన సంస్థలో చేరి వివిధ హోదాలలో పనిచేసి సంచాలకురాలిగా పదవీ విరమణ చేశారు. 
పరిశోధన అధికారిగా, 1965-68;  సీనియర్ పరిశోధన అధికారిగా, 1969-74; సహాయ సంచాలకులుగా, 1974-76,; ఉప సంచాలకులు, 1977-84;  డైరెక్టర్ గ్రేడ్ శాస్త్రవేత్త, 1984-94, ఐసిఎంఆర్-నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ న్యూట్రిషన్, హైదరాబాదు. 

1994-99లో ఐసిఎంఆర్ కు ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా; 1999-2007 మధ్య ఐఎన్ఎస్ఏకు ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా;గౌరవ శాస్త్రవేత్తగా  2008-2015; ఇంకా 2015 నుండి ఐఎన్ఎస్ఏకు ఎమెరిటస్ శాస్త్రవేత్తగా వ్యవహరించింది. ఆమె దంగోరియా ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, హైదరాబాదులో సభ్యురాలు.

 పరిశోధనలు 
"బి" విటమిను లోపం వలన దాపురించు వ్యాధులకు గల మూల కారణాలను పరిశోధించారు. సమాజంలో వివిధ వర్గాల ప్రజలకు అవసరమైన బలవర్థక విటమిన్ ల అంచనాకు అవసరమైన వైద్య పరీక్షలను అభివృద్ధి చేశారు. విటమిన్ బీ, బీ1, బీ2లో లోతైన అధ్యయనాలు చేసి అనేక అంతర్జాతీయ వైజ్ఞానిక పత్రికలలో పరిశోధనా పత్రాలు రాశారు. మెహతాబ్ "బి" విటమిన్ లోపాలు వైద్య పరీక్షలలో జీవరసాయన చర్యలను ఏ విధంగా కనపరచగలవో ఆ పరీక్షలు జరిపారు. నోటి ద్వారా తీసుకునే సంతాన నిరోధకాల వంటి మందుల వాడకాలకు పోషకాహారమునకు నడుమ గల సంబంధాన్ని కనుగొన్నారు. విటమిన్ తరహాలో కార్నిటిన్ (Carnitine)కార్నిటైన్ అనేది శరీరంలోని  కొవ్వులను ప్రాసెస్ చేయడానికి,  శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించే ఒక సహజ పదార్థం. కార్నిటైన్ లోపం వల్ల కండరాల బలహీనత,  గుండె లేదా కాలేయ సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. గుర్తించారు. పౌష్టికాహార అపవ్యవస్థలను ఎదుర్కోనుటకు కొన్ని కార్యాచరణ పథకాలను ఆవిష్కరించే నిమిత్తం పరిశోధనాక్షేత్రంలో మానవులు, జంతువుల మీద ప్రయోగాలు నిర్వహించారు. మహతాబ్ మొత్తం 100కి పైగా పరిశోధనా పత్రాలను వెలువరిచారు.

ఆమె సహ-సంపాదకత్వంలో "మానవ పోషకాహారం గురించిన పాఠ్య పుస్తకం" (Textbook of Human Nutrition) 5 వ ఎడిషన్ ప్రచురించబడింది.  

 పురస్కారాలు 
1971 లో శకుంతలాదేవి అమిర్‌చంద్ పురస్కారం, 1973 లో ICMR పట్వర్థన్ పురస్కారం, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) విజిటింగ్ సైంటిస్ట్ ఫెలోషిప్ ను, 1983 లో నేషనల్ సైన్స్ పౌండేషన్ ట్రావెల్స్ అవార్డు (అమెరికా), 1985 లో అమృత్ మోడో పురస్కారం మొదలైన పలు గౌరవ పురస్కారాలను అందుకున్నారు.

 INSA B.C.Guha లెక్చర్ అవార్డు, 1987; INSA B.C.Guha లెక్చర్ అవార్డు, 1997; 
 INSA జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ బర్త్ సెంటెనరీ లెక్చర్ అవార్డు, 1998; 
 న్యూట్రిషన్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా శ్రీకాంతియా మెమోరియల్ ఒరేషన్, 1999; 
 DBT నేషనల్ ఉమెన్ బయో సైంటిస్ట్ అవార్డు, 2000; 
 INSA, చంద్రశేఖర్ వెంకట రామన్ మెడల్, 2005; 
 కమలా పురి సబర్వాల్ లెక్చర్ అవార్డు, 2008; 
 IISc బెంగళూరు విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థుల పురస్కారం, 2008; 
 NSI డా. రాజమ్మాళ్ దేవదాస్ మెమోరియల్ అవార్డు, 2010. 
 INSA వైస్ ప్రెసిడెంట్, 2008-11; 
 అగ్రికల్చర్ హానర్, ఫార్మ్ అండ్ రూరల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్, 2012లో అచీవర్స్; 
 NASI ప్రొఫెసర్. అర్చన శర్మ మెమోరియల్ లెక్చర్ అవార్డు, 2012; 
 ఫౌండర్స్ ఓరేషన్ అవార్డ్, ఇండియన్ డైటెటిక్స్ అసోసియేషన్, 2013, 
 KT అచ్చయ మెమోరియల్ లెక్చర్, CSIR-ఆయిల్ టెక్నాలజిస్ట్స్ అసోసియేషన్, 2015; 
 IUNS లివింగ్ లెజెండ్ అవార్డు 2017; 
 సి. రామచంద్రన్ మెమోరియల్ లెక్చర్, నైట్రిషన్ ఫౌండేషన్ ఆఫ్ ఇండియా 2018; 
 లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు, న్యూట్రిహబ్, ICAR-IIMR, 2021, 
 ఇండియన్ ఉమెన్ సైంటిస్ట్స్ అసోసియేషన్, గోల్డెన్ జూబ్లీ అవార్డు, 2023, 
 కమలా సోహ్నీ, లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు, మరాఠీ విజ్ఞాన పరిషత్, 2024

ఫెలో: ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీ; నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్; ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్; నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇండియా.

2017లో కెనడా కేంద్రంగా పనిచేసే ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ అఫ్ న్యూట్రిషన్ సైన్సెస్ ఆమెకు జీవిత సాఫల్య పురస్కారాన్ని అందించింది. కేంద్ర బయో టెక్నాలజీ విభాగం నుంచి అత్యుత్తమ మహిళా శాస్త్రవేత్తగా గుర్తింపు పొందారు.

మూలాలు

 గమనిక 

ఇతర లింకులు
 యూ.ట్యూబ్ లో ఆమె సందేశం]
 వ్యక్తిగత వివరాలు
 హిందూ పత్రికలో సోలార్ ప్లాంట్ గూర్చి ఆమె వివరణ

వర్గం:భారతీయ మహిళా శాస్త్రవేత్తలు
వర్గం:1934 జననాలు