అజ్మీర్ జిల్లా

రాజస్థాన్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాలలో అజ్మీర్ జిల్లా ఒకటి. జిల్లా పరిపాలనా కేంద్రం అజ్మీర్ పట్టణం. అజ్మీర్ జిల్లా రాజస్థాన్ మధ్యభాగంలో ఉంది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో నాగౌర్ జిల్లా, తూర్పు సరిహద్దులో జైపూర్ జిల్లా, టోంక్ జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో భిల్వారా జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో పాలి జిల్లాలు ఉన్నాయి.

 భౌగోళికం 
జిల్లా వైశాల్యం 8,481 చ.కి.మీ. జిల్లా తూర్పు భూభాగం చదునుగా ఉంటుంది. పశ్చిమ భాగంలో ఆరవల్లి పర్వతావళి ఉంది. జిల్లా అనేక లోయలు భారతదేశంలోని థార్ ఎడారిలో భాగంగా ఉన్న ఇసుక ఎడారులుగా ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రస్తుతం కొన్ని వర్షాధార భూములు మరికొన్ని వ్యవసాయ భూములు ఉన్నాయి. నాగ్ పత్తర్ సర్పెంట్ రాళ్ళ గోడల మద్య ఒక కృత్రిమ సరోవరం ఉంది. అజ్మీర్ జిల్లాలో నదులు లేవు. జిల్లా సరిహద్దులో బనాస్ నది ప్రవహిస్తుంది.జిల్లాలో 4 సెలయేర్లు ఉన్నాయి. సాగర్మతి, సరస్వతి, ఖరిడై ఇంకా ఇతరాలు.
 జిల్లాలో 4 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: అజ్మీర్, బీవార్, కెక్రి, కిషన్‌గర్.
 జిల్లాలో 6 తాలూకాలు ఉన్నాయి:- అజ్మీర్, బీవార్, నసీరాబాద్, మసుద, కెక్రి, కిషన్‌నగర్

 జనాభా గణాంకాలు 

 2011 జనాభా 
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజస్థాన్‌లోని అజ్మీర్ జిల్లాలో మొత్తం జనాభా 2,583,052. వీరిలో 1,324,085 మంది పురుషులు కాగా, 1,258,967 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2011 లో అజ్మీర్ జిల్లాలో మొత్తం 494,832 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. అజ్మీర్ జిల్లా సగటు లింగ నిష్పత్తి 951గా ఉంది.

2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం జనాభాలో 40.1% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా 59.9% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 83.9% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 59.1%గా ఉంది అజ్మీర్ జిల్లాలోని పట్టణ ప్రాంతాల లింగ నిష్పత్తి 936 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాలు 961 గా ఉన్నాయి.

అజ్మీర్ జిల్లాలోని మొత్తం జనాభాలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 381167, ఇది మొత్తం జనాభాలో 15%గా ఉంది. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 200511 మగ పిల్లలు, 180656 ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు.పిల్ల లింగ నిష్పత్తి 901, ఇది అజ్మీర్ జిల్లా సగటు లింగ నిష్పత్తి (951) కన్నా తక్కువ.

అజ్మీర్ జిల్లా మొత్తం అక్షరాస్యత 69.33%. అజ్మీర్ జిల్లాలో పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 69.96%, స్త్రీ అక్షరాస్యత రేటు 47.69%.

 2001 జనాభా 
2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనసంఖ్య 2,180,526. జిల్లాలో హిందువులు 1,869,044, ముస్లింలు 244,341, జైనులు 47,812 మంది ఉన్నారు.

 సరిహద్దులు 

 చారిత్రక ప్రదేశాలు 

 అఢాయి దిన్ కా ఝోంప్రా : భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ అజ్మీర్ నగరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక పూర్వ మసీదు. ఇది భారతదేశంలోని పురాతన మసీదులలో ఒకటి,, అజ్మీర్లో మిగిలి ఉన్న పురాతన స్మారక చిహ్నం. క్రీ. శ. 1192 లో కుతుబ్-ఉద్-దిన్-ఐబక్ చేత నియమించబడిన, హెరాత్ చెందిన అబూ బకర్ రూపొందించిన ఈ మసీదు ప్రారంభ ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణానికి ఒక ఉదాహరణ. ఈ నిర్మాణం క్రీ. శ. 1199లో పూర్తయింది, క్రీ. శ 1213లో ఢిల్లీ చెందిన ఇల్తుత్మిష్ దీనిని మరింత మెరుగుపరిచారు. ఇండో-ఇస్లామిక్ నిర్మాణ శైలికి తొలి ఉదాహరణగా, భవనంలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆఫ్ఘన్ నిర్వాహకుల పర్యవేక్షణలో హిందూ మేసన్లు నిర్మించారు. మసీదు చాలా వరకు అసలు భారతీయ లక్షణాలను, ముఖ్యంగా అలంకరించబడిన స్తంభాలపై ఉంచింది.

మూలాలు

 వెలుపలి లింకులు 

 Ajmer  The Imperial Gazetteer of India, 1909, v. 5, p. 137-146.
 Ajmer District website
Ajmer on Marwadis.com

వర్గం:రాజస్థాన్ జిల్లాలు
వర్గం:అజ్మీర్ జిల్లా
వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు