శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం, శ్రీరంగపట్నం

శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయం లేదా రంగనాథస్వామి దేవాలయం భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రం, మండ్య జిల్లాలోని శ్రీరంగపట్నం పట్టణంలో ఉన్న ప్రసిద్ధ హిందూ దేవాలయం. ఈ ఆలయం విష్ణువు యొక్క అవతార రూపమైన రంగనాథుడుకు అంకితమైంది. ఈ దేవాలయం వైష్ణవ సంప్రదాయంలోని 108 అభిమాన క్షేత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది స్మార్థులు, శ్రీ వైష్ణవ సంప్రదాయం అనుచరుల కోసం కావేరి నది తీరంలో వెలసి ఉన్న ఐదు ప్రధాన తీర్థక్షేత్రాలలో ఒకటి. ఈ ఐదు క్షేత్రాలను సమష్టిగా పంచరంగ క్షేత్రాలుగా పిలుస్తారు.  కావేరి నది ఎగువ ప్రవాహం నుండి ప్రారంభమయ్యే మొదటి క్షేత్రం కావడంతో, ఇక్కడి దేవుడిని ఆది రంగ అని కూడా వ్యవహరిస్తారు.Dalal (2011), p. 339 ఈ దేవాలయానికి పేరు కారణంగా ఏర్పడిన శ్రీరంగపట్నం పట్టణం, కావేరి నదిలోని ఒక దీవిపై స్థితి చెంది ఉంది.

 చరిత్ర 
భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) ప్రకారం, ఈ దేవాలయం అత్యంత ప్రాచీనమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. దేవాలయంలోని ఒక శాసనం ప్రకారం, క్రీ.శ. 894లో పశ్చిమ గంగా వంశానికి చెందిన ఒక స్థానిక నాయకుడు తిరుమలయ్య (తిరుమలయ్య) ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. అతను పశ్చిమ గంగా వంశంకు వశ్యుడుగా (సామంతుడిగా) ఉన్నాడు. శ్రీరంగపట్నంలో రంగనాథస్వామి దేవత ఆరాధన గురించి అంతకుముందే ప్రస్తావనలు ఉన్నాయని సూచనలు ఉన్నాయి. దీనివల్ల, ఇప్పటికే ఉన్న ఒక రంగనాథస్వామి ఆలయంపై ప్రస్తుత దేవాలయం నిర్మించబడినట్లు భావించబడుతోంది.

12వ శతాబ్ద ప్రారంభంలో హొయసళ రాజు విష్ణువర్ధనుడు (పాలన: క్రీ.శ. 1108–1152) శ్రీరంగపట్న గ్రామాన్ని వైష్ణవ సంతుడు రామానుజాచార్యులుకు ఒక అగ్రహారం (విద్యా కేంద్రం)గా దానం చేశాడు. గొప్ప హొయ్సళ రాజు వీర బల్లాళ II (క్రీ.శ. 1210) కాలానికి చెందిన ఒక శాసనం ఆ సమయంలో దేవాలయంలో మార్పులు, విస్తరణలు జరిగాయని ధృవీకరిస్తుంది. ప్రవేశ ద్వారంపై ఉన్న గోపురం విజయనగర శైలి లక్షణాలను కలిగి ఉంది. చరిత్రకారుడు జార్జ్ మిచెల్ ప్రకారం, మైసూరు రాజ్యంకు చెందిన వడేయర్ వంశం రాజులు కూడా దేవాలయానికి అనేక కానుకలు సమర్పించారు.Michell (1995), p71 ఈ దేవాలయం టిప్పు సుల్తాన్ మహల్‌కు సుమారు 400 మీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ దేవాలయాన్ని భారత పురావస్తు సర్వే జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారక చిహ్నంగా ప్రకటించి సంరక్షిస్తోంది.

చరిత్రకారుడు కె.వి. సౌందరరాజన్ ప్రకారం, 9వ, 10వ శతాబ్దాల్లో దక్షిణ భారతదేశంలో నిర్మించబడిన రంగనాథ ఆలయాల్లో ఉపదేవతల అమరిక ఒక క్రమబద్ధమైన రూపంలో కనిపిస్తుంది. ఇదే లక్షణం ఈ దేవాలయంలో కూడా గమనించవచ్చు. అలాగే అప్పక్కుడతాన్ పెరుమాళ్ ఆలయం (కోవిలడి), సౌమ్య నారాయణ పెరుమాళ్ ఆలయం (తిరుకొష్టియూర్), వీరరాఘవ పెరుమాళ్ ఆలయం (తిరువెవ్వుల్),, రాజగోపాలస్వామి ఆలయం, మన్నార్గుడి వంటి ఆలయాల్లో కూడా ఇదే శైలిని చూడవచ్చు.

 దేవాలయ నిర్మాణ రూపరేఖ 
ఈ ఆలయం ప్రవేశ ద్వారం (గోపురం) పై ఒక గంభీరమైన గోపురం, దాని చుట్టుకొలత చుట్టూ రెండు పెద్ద కేంద్రీకృత దీర్ఘచతురస్రాకార ఆవరణలు (ప్రాకారాలు) ఉన్నాయి. లోపలి గర్భగుడి (గర్భగృహం) ప్రవేశ ద్వారం బహుళ స్తంభాల మందిరాలు (మండపం) ద్వారా ఉంటుంది. ఒక వసారా (సుఖనాసి), హాలు (నవరంగ లేదా కేవలం మండపం), ముందు హాలు (ముఖమండపం) ఆలయంలోని ఇతర ప్రధాన నిర్మాణాలు. ముఖమంటపం పైకప్పును "గుర్రం" ("హర") చిన్న అలంకార గోపురాలతో ("కుడు", "సాల" శిఖరాలు అని పిలుస్తారు) అలంకరించారు, దీని గూళ్ళలో విష్ణువు యొక్క గార చిత్రాలు ఉన్నాయి.

గర్భగుడిలో, విష్ణువు యొక్క చిత్రం ఆదిశేష అనే పందిరిపై, పాము యొక్క ఏడు పడగలతో ఏర్పడిన పందిరి కింద, అతని భార్య లక్ష్మి అతని పాదాల వద్ద ఉంది. విష్ణువు పక్కన హిందూ దేవ దేవత నుండి ఇతర దేవతలు ఉన్నారు; శ్రీదేవి, భూదేవి (భూమి యొక్క దేవత), బ్రహ్మ (సృష్టికర్త). ఈ సముదాయంలో నరసింహ (విష్ణువు అవతారం), గోపాలకృష్ణుడు, శ్రీనివాసుడు (విష్ణువు యొక్క అభివ్యక్తి), హనుమంతుడు, గరుడ, ఆళ్వార్ సాధువులకు అంకితం చేయబడిన ఇతర చిన్న ఆలయాలు ఉన్నాయి.

దక్షిణ భారతదేశంలోని స్మార్త - బాబూర్ కమ్మే & శ్రీ వైష్ణవ శాఖలకు చెందిన మూడు పవిత్ర స్థలాలు, ఆది శంకరుడు, రామానుజాచార్యులు ఇద్దరూ తమ శ్లోకాలలో దేవతలను సందర్శించి కీర్తించారు. ఈ క్రింది ఆలయాలను రంగనాథ దేవుడి ఆరాధనకు ఐదు పవిత్ర స్థలాలుగా పరిగణిస్తారు, వాటిని కలిపి పంచరంగ క్షేత్రం (పంచ-"ఐదు", రంగ-"రంగనాథ", క్షేత్రం-"స్థలాలు") అని పిలుస్తారు.
దేవాలయంస్థానం, వివరాలుశ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయంశ్రీరంగపట్నం — ఆది రంగ (మొదటి పవిత్ర క్షేత్రం).  దక్షిణ భారతదేశంలోని రంగనాథ ఆలయాలలో అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది.

మధ్య రంగ దేవాలయం (2వ పవిత్ర స్థలం) కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని మండ్య జిల్లాలోని శివనసముద్రంలో ఉంది.  ఇక్కడి దేవుడు “మధ్య రంగ”గా ప్రసిద్ధి. విగ్రహం శయన స్థితిలో ఉండి, శ్రీరంగం, శ్రీరంగపట్నంలా ఉంటుంది.  ఈ దేవుడు యౌవన స్థితిని సూచిస్తాడని నమ్మకం ఉండటంతో “మోహన రంగ” అని కూడా పిలుస్తారు.  కర్ణాటక ప్రభుత్వం ఈ దేవాలయాన్ని అభివృద్ధి చేయడంతో, దక్షిణ భారతదేశం నలుమూలల నుండి యాత్రికులు ఇక్కడికి వస్తున్నారు.శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయంశ్రీరంగం — అంత్య రంగ (మూడవ, చివరి ప్రధాన పవిత్ర క్షేత్రం).  దక్షిణ భారతదేశంలోని రంగనాథ ఆలయాలలో అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.సారంగపాణి ఆలయంకుంభకోణం — మూడు ప్రధాన రంగనాథ క్షేత్రాలలో భాగం కాకపోయినా, ఐదు పంచరంగ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా కొన్నిసార్లు చేర్చబడుతుంది.శ్రీ అప్పక్కుడతాన్ దేవాలయంతిరుచిరాపల్లి (తిరుచ్చి) — మూడు ప్రధాన రంగనాథ క్షేత్రాలలో భాగం కాకపోయినా, పంచరంగ క్షేత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.పరిమళ రంగనాథ పెరుమాళ్ ఆలయంఇందలూరు, మయిలాదుతురై — మూడు ప్రధాన రంగనాథ క్షేత్రాలలో భాగం కాకపోయినా, పంచరంగ క్షేత్రాలలో చేర్చబడుతుంది.రంగనాథ ఆలయం, నెల్లూరునెల్లూరు — మూడు ప్రధాన రంగనాథ క్షేత్రాలలో భాగం కాకపోయినా, కొంతమంది సంప్రదాయాలలో పంచరంగ క్షేత్రాలలో చేర్చబడుతుంది.

 చిత్రావళి 

 ఇవి కూడా చూడండి 
 వైష్ణవం
 దివ్య దేశాలు
 పంచరంగ క్షేత్రాలు
 మూలాలు 

 గ్రంథసూచి 




 బాహ్య లింకులు 

వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు
వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు
వర్గం:విష్ణువు అభిమాన క్షేత్రాలు
వర్గం:శ్రీరంగపట్నం
వర్గం:కర్ణాటకలో రాష్ట్ర రక్షిత స్మారక చిహ్నాలు
వర్గం:పంచరంగ క్షేత్రాలు