చత్వారింశతి జీవకోటి ప్రాణులు

వర్గం:సంఖ్యానుగుణ వ్యాసములు

చత్వారీంసతి జీవకోటి సృష్టిలోని నలభై జీవ వర్గాలు.  ఈ  జీవకోటి అనేది భారతీయ సనాతన ధర్మంలో పురాణాలు, ఉపనిషత్తులు వంటి గ్రంథాలలో విశ్వ సృష్టి యొక్క విస్తారణ , ఇంకా జీవరాశుల వైవిధ్యం గురించి చెప్పబడే ఒక ముఖ్యమైన భావన.   

ఈ భావన ప్రకారం సృష్టి కేవలం మనుషులు, జంతువులతో మాత్రమే కాదు; దైవిక, అమానవీయ, సూక్ష్మ, స్థిర (కదలని), చర (కదిలే) ఇలా అనేక రకాల జీవులతో నిండి ఉంటుంది.  ప్రతి జీవి—దైవికమా, భౌతికమా, మొక్కలా, కీటకమా ? ఇలా విశ్వంలో వాటికీ ఉన్న ఒక ప్రత్యేకమైన పాత్రను తెలియజేస్తూ ఉంటుంది 

సులభ రీతిలో పరిశీలిస్తే ! 
 దేవలోక జీవులు – 10
 భూతప్రపంచ జీవులు – 10
 మనిషికి సమీపమైన, మిశ్రమ యోనులు – 10
 జంతువులు, మొక్కలు, కీటకాలు మొదలైన భౌతిక జీవులు – 10
 మొత్తం = 40 (చత్వారీంసతి జీవకోటి ప్రాణులు)

 దేవసృష్టి  (దేవతల వర్గం)  

 దేవతలు 
 గంధర్వులు
 అప్సరసలు
 విద్యాధరులు
 సిద్ధులు
 సర్పాలు / నాగులు
 యక్షులు
 కిన్నరులు
 రాక్షసులు
 పితృగణాలు

భూతస్రుష్టి (అమానవ, సూక్ష్మ జీవరాశులు)

 భూతాలు
 ప్రేతాలు
 పిశాచాలు
 బ్రహ్మరాక్షసులు
 వేటాళాలు
 గుహ్యకులు
 దాకిణీలు
 శాకినీలు
 కుష్మాండాలు
 విషకన్యలు / అశరీరీక శక్తులు

మనుష్యస్రుష్టి (మనుషులు - సంయుక్త జనులు) 

 మనుషులు
 దివ్యమనుషులు
 వానరులు (కేపి-జాతి)
 కురంగులు / వానర యోనులు
 గుహజీవులు (అర్ధ-అమానవ ప్రజలు)
 పర్వతాస్రయ జీవులు
 సముద్రాస్రయ జీవులు
 మల్ల / యోధ వంశాలు
 ఋషులు / మునులు
 మానుష-అమానుష మిశ్రమ యోనులు

తృణస్రుష్టి (చరాచర జీవులు – స్థిర/చర జీవరాశులు)

 పశువులు
 మృగాలు
 పక్షులు
 సర్పాలు (థలసర్పాలు, నాగులు కాకుండా)
 కీటకాలు
 జలచరాలు
 వృక్షాలు (చెట్లు)
 మూలికలు / ఔషధలు
 గడ్డి / తృణాలు
 కణ జీవులు / సూక్ష్మ జీవులు 

 తాత్విక - పౌరాణిక వర్గీకరణ 
భారతీయ సనాతన ధర్మంలో, ముఖ్యంగా పురాణాలు మరియు ఉపనిషత్తులలో, సృష్టి యొక్క వైవిధ్యం మరియు అనంతం గురించి లోతైన వివరణలు ఉన్నాయి. ఈ విశ్వం మానవులకు మరియు జంతువులకు మాత్రమే పరిమితం కాదని, అత్యంత సూక్ష్మమైన నుండి దైవిక, అమానవీయ, స్థిరమైన (కదలని), కదిలే (కదిలే) వరకు అనేక రకాల జీవులు ఉన్నాయని చెప్పబడింది.  సృష్టి యొక్క ఈ మొత్తం చక్రం, ఇది విశ్వంలోని అనంతమైన జీవ వైవిధ్యాన్ని, వాటి పరిణామ క్రమాన్ని, వాటి ఉనికిని సూచించే తాత్విక మరియు పౌరాణిక వర్గీకరణ. 

చత్వారింసతి జీవకోటిని లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి, ముందుగా జీవులు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో సూచించే నాలుగు ప్రధాన జన్మ స్థానాలను తెలుసుకోవాలి.

 జీవరాశులు - జననాలు  
ఈ వర్గీకరణను చతుర్విధ యోని అంటారు. ప్రతి జీవి ఈ నాలుగు యోనులలో ఒకదాని కిందకు వస్తుంది.

జరాయుజలు -  గర్భాశయం (జరాయువు) నుండి జన్మించిన అన్ని జీవులు

వీటిని మానవ యోని అని కూడా పిలుస్తారు.

ఉదాహరణలు: మానవులు (మానవులు), పశువులు, జంతువులు/అడవి జంతువులు.

అండజలు - అండాశయాలు , గుడ్ల నుండి జన్మించిన జీవులు.

ఉదాహరణలు: పక్షులు, సరీసృపాలు, చేపలు.

స్వేదజులు -  చెమట/తేమ నుండి జన్మించారు

వేడి, తేమ, చెమట లేదా ఉష్ణోగ్రత మార్పుల ద్వారా సూక్ష్మంగా పరిణామం చెందిన జీవులు.

ఉదాహరణలు: కీటకాలు, పేలు, దోమలు, కొన్ని సూక్ష్మజీవులు.

ఉద్భిజ్జాలు – భూమిని చీల్చడం ద్వారా జన్మించారు

(కదలని) జీవులు లేదా నేల నుండి బయటకు వచ్చే నిర్మాణాలు.

ఉదాహరణలు: చెట్లు, పొదలు, తీగలు – ఇవి మొక్కల రూపంలో జీవులను సూచిస్తాయి. 

 దైవిక - అమానుష జీవులు: ఊర్ధ్వ లోకాల నివాసులు   
చత్త్వరింసతి జీవకోటిలో, మానవుల కంటే ఉన్నత లోకాలలోని దైవిక జీవుల వర్గాలు చాలా ముఖ్యమైనవి. ఈ జీవులు అత్యంత డైనమిక్ మరియు అధిక శక్తి సామర్థ్యాలను కలిగి ఉంటాయి.
జీవకోటి వర్గంవివరణదేవతలు స్వర్గాది ఉన్నత లోకాలలో నివసించేవారు.  వీరు ప్రకృతి శక్తులను, విశ్వ వ్యవస్థను పర్యవేక్షిస్తారు. (ఉదా: ఇంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు)ఋషులు మహాతపస్సంపన్నులు. వేదాలను  దర్శించినవారు, లోకాలకు జ్ఞానాన్ని అందించేవారు. (ఉదా: సప్త ఋషులు)సిద్ధులు అష్ట సిద్ధులను (అణిమ, మహిమ వంటివి)  పొందినవారు, యోగశక్తి ద్వారా ఉన్నత స్థానాన్ని చేరుకున్నవారు.గంధర్వులు దివ్య లోకాలకు చెందిన సంగీతకారులు, నృత్యకారులు.  వీరు దేవతలకు వినోదాన్ని అందిస్తారు.అప్సరసలు దివ్య లోకాలకు చెందిన నృత్యకారిణులు.  సౌందర్యానికి, లాలిత్యానికి ప్రతీకలు. (ఉదా: ఊర్వశి, మేనక)కిన్నరులు, కింపురుషులుమానవ మరియు పక్షి/జంతు రూపాల సమ్మేళనం  కలిగిన దివ్య జీవులు, ప్రధానంగా సంగీత,  కళా సంబంధిత సేవలు చేస్తారు.నాగులు పాతాళ లోకంలో నివసించే సర్ప రూప  దేవతలు. సంపదను, భూగర్భ శక్తులను కాపాడుతారు.యక్షులు సంపదకు, నిధులకు అధిపతులుగా భావించబడతారు.  సాధారణంగా శుభప్రదమైనవారు.

 అమానుష - ప్రతికూల జీవరాశులు: అధో లోక వాసులు 
ఈ వర్గీకరణలో మానవులకు దిగువన ఉండే మరియు సాధారణంగా లోకకల్యాణానికి ప్రతికూలంగా ఉండే జీవరాశులు కూడా ఉంటాయి. ఈ జీవులు సాధారణంగా తమ కర్మల ఫలితంగా దుఃఖభరితమైన జన్మలను  పొందుతారు .
జీవకోటి వర్గంవివరణఅసురులు/రాక్షసులుబలశాలురైన, దైవ వ్యతిరేక  శక్తులు. తమ కోరికలు, అహంకారం కారణంగా దివ్య లోకాలతో పోరాడుతారు.పితృదేవతలుమరణించిన పూర్వీకులు. వీరు పితృలోకంలో  ఉంటారు, వారికి శ్రాద్ధ కర్మలు చేయడం ద్వారా సంతృప్తి పరచాలి.మాతృగణములువివిధ శక్తులు కలిగిన దేవతా సమూహాలు.  శిశువులను రక్షించడం, అశుభాలను తొలగించడం చేస్తారు.పిశాచులు, భూతాలు,  ప్రేతాలుభయంకరమైన, అదృశ్య, నిమ్న లోకాల  జీవులు. సాధారణంగా అకాల మరణం లేదా తీరని కోరికలతో బాధపడే ఆత్మలు ఈ రూపాన్ని  పొందుతాయి.వినాయకులుకొన్ని సందర్భాలలో అడ్డంకులు సృష్టించే  శక్తులుగా పరిగణించబడతారు (గణపతి ఆరాధనకు ముందు).

 లౌకిక - భౌతిక జీవరాశులు  
లౌకిక ప్రపంచంలో మనం చూసే జీవరాశులను స్థావర - జంగమ అని విభజించవచ్చు. చత్వారింశతి జీవకోటిలో ఈ విభాగం అత్యంత విస్తృతమైనది.

 స్థావర జీవరాశి  
ఇవి కదలిక లేనివిగా పరిగణించబడతాయి, వీటి చైతన్య స్థాయి తక్కువగా ఉంటుంది.

 వృక్షములు : పెద్ద చెట్లు,     ఉదాహరణకు రావి, మర్రి.
 గుల్మములు :     చిన్న పొదలు, గుబురు మొక్కలు.
 లతలు : తీగలు, పాకే మొక్కలు.
 ఓషధులు : ఔషధ గుణాలు కలిగిన మొక్కలు, ఒక పంట కాలానికి మాత్రమే ఉండేవి.
 తృణములు  గడ్డి జాతులు.

 జంగమ జీవరాశి  
కదిలే జీవరాశులు. వీటిని స్థూలంగా మానవులు, మృగాలు, పక్షులుగా విభజించవచ్చు.

 పశువులు/మృగాలు: జరాయుజం (క్షీరదాలు), అండజం (పక్షులు, సరీసృపాలు) మరియు స్వేదజ (కీటకాలు) రూపంలో ఉండే జంతుజాలం.
ఈ 40 రకాల వర్గీకరణలోని  కోట్లాది జీవులన్నీ ఆత్మ యొక్క వివిధ వ్యక్తీకరణలుగా పరిగణించబడతాయి. ప్రతి జీవి నిరంతరం పరిణామం చెందుతూ, కర్మ చక్రం ద్వారా కదులుతూ, చివరికి మోక్షం లేదా ముక్తిని పొందడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఇవీ సనాతన ధర్మం లోని మనిషికి తన ఉనికిని , విశ్వంలో తన స్థానం గురించి పరిపూర్ణమైన చిత్రాన్ని, తద్వారా అన్ని జీవులను గౌరవించాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.

 మూలాలు