వాతాపి గణపతిం భజే

"వాతాపి గణపతిం" (దీనిని "వాతాపి గణపతిం భజేహం" అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది ప్రసిద్ధ వాగ్గేయకారుడు ముత్తుస్వామి దీక్షితులు (1775–1835) సంస్కృతంలో రచించిన ఒక కీర్తన. ముత్తుస్వామి దీక్షితులు కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులలో ఒకరు. ఈ కీర్తన తమిళనాడులోని తిరువారూర్ జిల్లాలో ఉన్న తిరుచెంగట్టంగుడి ఉత్తరాపతిశ్వరస్వామి ఆలయ సముదాయంలోని 'వాతాపి గణపతి'ని స్తుతిస్తూ సాగుతుంది.

ఈ కీర్తనను హంసధ్వని రాగంలో స్వరపరచారు. కర్ణాటక సంగీతంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కృతులలో ఇది ఒకటి. సాంప్రదాయకంగా అనేక కర్ణాటక సంగీత కచేరీలు ఈ కీర్తనతోనే ప్రారంభమవుతాయి.

 నేపథ్యం: వాతాపి గణపతి 

ముత్తుస్వామి దీక్షితులు తన జన్మస్థలమైన తిరువారూర్ పరిసరాల్లో ఉన్న 16 గణపతి విగ్రహాలను స్తుతిస్తూ "షోడశ గణపతి కృతులు" రచించారు. "వాతాపి గణపతిం" ఆ సిరీస్‌లో ఒక భాగం. 

మౌఖిక సంప్రదాయం ప్రకారం, సా.శ. 642లో పల్లవ రాజు మొదటి నరసింహవర్మ సేనాని పరన్జ్యోతి, చాళుక్యుల రాజధానియైన వాతాపి (ప్రస్తుత కర్ణాటకలోని బాదామి) పై విజయం సాధించి, ఈ గణపతి విగ్రహాన్ని యుద్ధ ప్రాప్తిగా తీసుకువచ్చారు. దీనిని తన జన్మస్థలమైన తిరుచెంగట్టంగుడిలో ప్రతిష్టించారు. పరన్జ్యోతి తర్వాత కాలంలో శైవ మతంలోకి మారి 'సిరుత్తొండ నాయనార్'గా ప్రసిద్ధి చెందారు.

 సాహిత్యం 
దీక్షితులు ఈ కీర్తనలో వినాయకుడిని విఘ్న నివారకుడిగా, ఓంకార స్వరూపుడిగా వర్ణించారు. ఆయన అగస్త్య ముని, విష్ణుమూర్తి చేత పూజింపబడతారని, మూలాధార చక్రంలో నివసిస్తారని పేర్కొన్నారు. వినాయకుడి రూపం తన తండ్రి శివునికి, సోదరుడు కార్తికేయునికి సంతోషాన్ని కలిగిస్తుందని వర్ణించారు.

 కీర్తన (తెలుగు లిపిలో) 

పల్లవి:
 వాతాపి గణపతిం భజేహం
 వారణాస్యం వరప్రదం శ్రీ

అనుపల్లవి:
 భూతాది సంసేవిత చరణం
 భూత భౌతిక ప్రపంచ భరణం
 వీతరాగిణం వినుత యోగిణం (లేదా వీతరాగిణం వినత యోగిణం)
 విశ్వకారణం విఘ్నవారణం

చరణం:
 పురా కుంభ సంభవ మునివర
 ప్రపూజితం త్రికోణ మధ్యగతం
 మురారి ప్రముఖాద్యుపాసితం
 మూలాధార క్షేత్రస్థితం
 పరాది చత్వారి వాగాత్మకం
 ప్రణవ స్వరూప వక్రతుండం
 నిరంతరం నిటిల చంద్రఖండం
 నిజ వామకర విధృతేక్షుదండం
 కరాంబుజ పాశ బీజాపూరం
 కలుష విదూరం భూతాకారం
 హరాది గురుగుహ తోషిత బింబం
 హంసధ్వని భూషిత హేరంబం

 సంగీతం 
ముత్తుస్వామి దీక్షితులు ఈ కీర్తనను తన తండ్రి రామస్వామి దీక్షితులు సృష్టించిన హంసధ్వని రాగంలో స్వరపరిచారు. తంత్ర శాస్త్రం ప్రకారం గణపతికి, హంసధ్వని రాగానికి అవినాభావ సంబంధం ఉందని భావిస్తారు.

ఈ కీర్తన మొదటగా 1904లో సుబ్బరామ దీక్షితులు రచించిన సంగీత సంప్రదాయ ప్రదర్శిని గ్రంథంలో తెలుగు లిపిలో ప్రచురించబడింది. మహా వైద్యనాథ అయ్యర్ (1844–1893) ప్రవేశపెట్టిన 'సంగతులు' (వైవిధ్యాలు) ఈ కీర్తనకు మరింత వన్నె తెచ్చాయి.

 ప్రాముఖ్యత 
 ఇది ముత్తుస్వామి దీక్షితుల రచనలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది.
 కర్ణాటక సంగీత విద్యార్థులు నేర్చుకునే ప్రాథమిక కీర్తనలలో ఒకటి.
 విఘ్నేశ్వరుడు "ప్రారంభాలకు అధిపతి" కాబట్టి, దాదాపు అన్ని సంగీత కచేరీలను ఈ కీర్తనతోనే ప్రారంభిస్తారు.
 కేవలం దక్షిణ భారతదేశంలోనే కాకుండా, హిందుస్థానీ సంగీత విద్వాంసులు కూడా ఈ కీర్తనను, రాగాన్ని విశేషంగా ఆదరిస్తారు.

గానం చేసిన ప్రముఖులు
 ఎం.ఎస్.సుబ్బలక్ష్మి 
 M.Balamuralikrishna
 ఎం.ఎల్.వసంతకుమారి 
 వినాయక చవితి సినిమాలో టైటిల్ సాంగ్ గా ఈ పాటను ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు గానం చేశారు. 
 ఇవి కూడా చూడండి 
 ముత్తుస్వామి దీక్షితులు
 కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులు
 హంసధ్వని రాగం

మూలాలు

వర్గం:కీర్తనలు
వర్గం:సంస్కృత రచనలు