పానిపట్టు యుద్ధాలు

పానిపట్టు యుద్ధాలు : 1526, 1556, 1761 లో జరిగిన ఉత్తరభారతదేశ చరిత్రలో మూడు ముఖ్యమైన యుద్ధాలు. మొదటి యుద్ధం భారతదేశంలో మొఘలాయిల పరిపాలనకు నాంది పలకగా, రెండవ యుద్ధం మొఘలుల పట్టు నిలుపుకొనేందుకు, మూడవ యుద్ధం వారి పాలనకు అంతమయ్యేందుకు కారణమయ్యాయి.
మొదటి పానిపట్టు యుద్ధం

మొదటి పానిపట్టు యుద్ధంలో ఏప్రిల్ 21, 1526 న మొఘలుల నాయకుడైన బాబర్ కూ, అప్పటి కాబూల్ పరిపాలకుడైన సుల్తాన్ ఇబ్రాహీం లోడీకి మధ్య జరిగింది. సుల్తాన్ సైన్యం మొఘలాయిల సైన్యం కన్నా చాలా పెద్దది. కానీ అందరూ ఒక్కసారిగా పాల్గొనకుండా విడివిడిగా పాల్గొన్నారు. ఈ యుద్ధంలో ఇబ్రహీం లోడీ మరణించాడు. అతని సైన్యం సులభంగా ఓడిపోయింది. భారతదేశంలో మొఘలుల పరిపా

లనకు ఇదే నాంది.

రెండవ పానిపట్టు యుద్ధం

రెండవ పానిపట్టు యుద్ధం, నవంబర్ 5, 1556లో మొఘల్ వారసుడైన అక్బర్ సంరక్షుడిగా ఉన్న బైరం ఖాన్ కు, ఆఫ్ఘనిస్థాన్కు చెందిన హిందూ సైన్యాధ్యక్షుడు హేముకు మధ్య జరిగింది. ఇందులో విజయం బైరం ఖాన్ ను వరించింది. దీంతో మొఘలులు అధికారంపై తమ పట్టు నిలుపుకొన్నట్లైంది.
మూడవ పానిపట్టు యుద్ధం

ఆప్ఘను సైన్యాధికారి అయిన అహ్మద్ షా అబ్దాలి, మహారాష్ట్రలకి జరిగింది
మూడవ పానిపట్ యుద్ధం 1761 జనవరి 14 న మరాఠా సామ్రాజ్యం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ రాజు అహ్మద్ షా అబ్దాలి ఆక్రమణలో ఉన్న ఆఫ్ఘన్ సైన్యం మధ్య ఢిల్లీకి ఉత్తరాన  (60 మైళ్ళు) పానిపట్ వద్ద జరిగింది, దీనికి ముగ్గురు భారతీయ మిత్రుల మద్దతు ఉంది - రోహిల్లా నజీబ్-ఉద్-దౌలా, దోవాబ్ ప్రాంతానికి చెందిన ఆఫ్ఘన్లు, అవధ్ నవాబు అయిన షుజా-ఉద్-దౌలా. మరాఠా సైన్యాన్ని ఛత్రపతి (మరాఠా రాజు), పేష్వా (మరాఠా ప్రధానమంత్రి) తరువాత మూడవ స్థానంలో ఉన్న సదాశివరావు భావు నాయకత్వం వహించారు. ప్రధాన మరాఠా సైన్యం పేష్వాతో దక్కన్‌లో ఉంచబడింది. సైనికపరంగా, ఈ యుద్ధం మరాఠాల ఫిరంగి, అశ్వికదళానికి వ్యతిరేకంగా భారీ అశ్వికదళానికి వ్యతిరేకంగా, ఆఫ్ఘన్లు, రోహిల్లాస్ యొక్క ఫిరంగిదళాలు (జాంబురాక్, జెజైల్), అబ్ధాలి, నజీబ్-ఉద్-దౌలా నేతృత్వంలోని రెండు జాతి ఆఫ్ఘన్లు. ఈ యుద్ధం 18 వ శతాబ్దంలో జరిగిన అతిపెద్ద, అత్యంత సంఘటనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, రెండు సైన్యాల మధ్య ఒక క్లాసిక్ ఏర్పాటు యుద్ధంలో నివేదించబడిన ఒకే రోజులో ఇది అత్యధిక సంఖ్యలో మరణాలను కలిగి ఉంది.
యుద్ధం యొక్క నిర్దిష్ట ప్రదేశం చరిత్రకారులచే వివాదాస్పదంగా ఉంది, అయితే చాలా మంది దీనిని ఆధునిక కాలా ఆంబ్, సనౌలి రోడ్ సమీపంలో ఎక్కడో జరిగిందని భావిస్తారు. ఈ యుద్ధం చాలా రోజులు కొనసాగింది, 125,000 మంది సైనికులను కలిగి ఉంది. రెండు వైపులా నష్టాలు, లాభాలతో దీర్ఘకాలిక వాగ్వివాదం జరిగింది. అహ్మద్ షా దుర్రానీ నేతృత్వంలోని దళాలు అనేక మరాఠా పార్శ్వాలను నాశనం చేసిన తరువాత విజయం సాధించాయి. రెండు వైపులా జరిగిన నష్టాల చరిత్ర చరిత్రకారులచే ఎక్కువగా వివాదాస్పదంగా ఉంది, అయితే 60,000–70,000 మధ్య పోరాటంలో మరణించారని నమ్ముతారు, అయితే గాయపడిన, తీసుకున్న ఖైదీల సంఖ్య గణనీయంగా మారుతుంది. ఉత్తమ ప్రత్యక్ష సాక్షి క్రానికల్ ప్రకారం-షుజా-ఉద్-దౌలా యొక్క దివాన్ కాశీ రాజ్ రాసిన బఖర్-యుద్ధం జరిగిన మరుసటి రోజు సుమారు 40,000 మరాఠా ఖైదీలను చల్లని రక్తంతో చంపారు. గ్రాంట్ డఫ్ తన హిస్టరీ ఆఫ్ ది మరాఠాలలో ఈ ఊచకోతల నుండి బయటపడినవారి ఇంటర్వ్యూను కలిగి ఉన్నాడు, సాధారణంగా ఈ సంఖ్యను ధృవీకరిస్తాడు. షెజ్వాల్కర్, మోనోగ్రాఫ్ పానిపట్ 1761 తరచుగా యుద్ధంలో ఏకైక ఉత్తమ ద్వితీయ వనరుగా పరిగణించబడుతుంది, "యుద్ధ సమయంలో, తరువాత 100,000 మరాఠాలు (సైనికులు, పోరాట యోధులు) మరణించలేదు" అని చెప్పారు.
యుద్ధం యొక్క ఫలితం ఉత్తరాన మరాఠా పురోగతిని తాత్కాలికంగా నిలిపివేయడం, సుమారు పది సంవత్సరాలు వారి భూభాగాలను అస్థిరపరచడం. పానిపట్ వద్ద ఓటమి తరువాత మరాఠా ఆధిపత్యాన్ని పునరుద్ధరించిన ఘనత పేష్వా మాధవరావు పాలన ద్వారా ఈ కాలాన్ని గుర్తించారు. 1771 లో, పానిపట్ తరువాత పది సంవత్సరాల తరువాత, అతను ఒక పెద్ద మరాఠా సైన్యాన్ని ఉత్తర భారతదేశానికి పంపాడు, అది ఆ ప్రాంతంలో మరాఠా ఆధిపత్యాన్ని తిరిగి స్థాపించింది, రోహిల్లాస్ వంటి ఆఫ్ఘన్ల పక్షాన ఉన్న వక్రీభవన శక్తులను శిక్షించింది లేదా కదిలింది పానిపట్ తరువాత మరాఠా ఆధిపత్యం. కానీ వారి విజయం స్వల్పకాలం. 28 సంవత్సరాల వయస్సులో మాధవరావు యొక్క అకాల మరణంతో వికలాంగులు, మరాఠా ముఖ్యులలో గొడవలు జరిగాయి, చివరికి వారు 1818 లో బ్రిటిష్ వారి చేతిలో తుది దెబ్బను ఎదుర్కొన్నారు.

 మూలాలు 

వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం
వర్గం:పానిపట్టు యుద్ధాలు