ఏనుగు లక్ష్మణ కవి

ఏనుగు లక్ష్మణ కవి సా.శ.18 వ శతాబ్దికి (1797) చెందిన వాడు తల్లి పేరు పేరమాంబ, తండ్రి పేరు తిమ్మకవి. జన్మ స్థలం పెద్దాడ (కాకినాడ జిల్లా, పెదపూడి మండలంలోని గొల్లల మామిడాడకు దగ్గరలో ఉన్నది). లక్ష్మణ కవి ముత్తాత "పైడిపాటి జలపాలామాత్యుడు". ఇతను పెద్దాపుర సంస్థానాధీశ్వరుల వద్ద ఏనుగును బహుమానముగా పొందుట చేత కాలక్రమేణ వీరి యింటి పేరు "పైడిపాటి" నుండి "ఏనుగు" వారిగా స్థిర పడింది. ఆ జలపాల మంత్రి ముని మనుమడు లక్ష్మణ మంత్రి. అతని మనుమడు ఏనుగు లక్ష్మణ కవి. ఈ వంశం పూర్వం నుండి కవుల వంశం అని తెలుస్తుంది. శ్రీ వత్సవాయి తిమ్మజగపతి వద్ద ఉన్న ప్రసిద్ధ కవి 'కవి సార్వభౌమ కూచిమంచి తిమ్మకవి, లక్ష్మణకవికి సమ కాలికుడు లక్ష్మణ కవి, భర్తృహరి సంస్కృతంలో రచించిన సుభాషిత త్రిశతి తెలుగులోనికి "సుభాషిరత్నావళి" పేరు మీద అనువాదం చేసాడు. సుభాషిరత్నావళి నీతి, శృంగార, వైరాగ్య శతకములని మూడు భాగాలు. భర్తృహరి సుభాషితాలను తెలుగులోనికి అనువాదం చేసినవారు ముగ్గురు 1. ఏనుగు లక్ష్మణ కవి 2. పుష్పగిరి తిమ్మన 3. ఏలకూచి బాలసరస్వతి. వీటన్నింటిలోను ప్రజాదరణ పొంది అందరి నోళ్ళలో నానినవి "ఏనుగు లక్ష్మణ కవి" అనువాదాలు.

ఈ సుభాషిత రత్నావళిని అతి మనోహరముగ, యథామూలముగ, ప్రౌఢముగ, సందర్భసముచిత శైలిలో కవి హృదయమును గ్రహించి రచియించె ననుట పెద్దల అభిప్రాయం. కాని దీని యెడల కొన్ని లోటుపాటులు ఉన్ననూ, పద్యాలు రసవంతముగ నుండుటకు వానిని పండితులును పామరులును గూడ పఠించు చుండుటయే సాక్ష్యం.

ఉదాహరణలు:

నీతి శతకములోని ఒక పద్యం.

తివిరి యిసుమున తైలంబు దీయవచ్చుదవిలి మృగతృష్ణలో నీరు ద్రావవచ్చుతిరిగి కుందేటి కొమ్ము సాధింపవచ్చుచేరి మూర్ఖుల మనసు రంజింపరాదు.

ఆకాశంబున నుండి శంభుని శిరం, బందుండి శీతాద్రి, సు శ్లోకంబైన హిమాద్రినుండి భువి, భూలోకమునందుండి య స్తోకాంభోధి, పయోధినుండి పవనాంధోలోకమున్ చేరె గం గా కూలంకష, పెక్కుభంగులు వివేక భ్రష్ట సంపాతముల్.

ఉరుతర పర్వతాగ్రముననుండి దృఢంబగు ఱాతిమాద స త్వరముగ త్రెళ్ళి కాయము హతంబుగ చేయుట మేలు, గాలి మే పరిదొర వాత కేలిడుట బాగు, హుతాశన మధ్యపాతమున్ వరమగు, చారుశీల గుణవర్జన మర్హముకాదు చూడగన్.

లక్ష్మణ కవి ఇతర రచనలు 
 రామేశ్వర మాహాత్మ్యముడిజిటల్ లైబ్రరీలో రామేశ్వర మాహాత్మ్యము పుస్తకం.
 విశ్వామిత్ర చరిత్రము
 సూర్య శతకము (యిది సంస్కృత భాషలోనిది)
 గంగా మహాత్మ్యము
 రామ విలాసముడిజిటల్ లైబ్రరీలో రామవిలాసము పుస్తకం.
 లక్ష్మీనరసింహ శతకము.
 జాహ్నవీమాహాత్మ్యము
 విశ్వేశ్వరోదాహరణము
 సుభాషితరత్నావళి
 ఆంధ్రనామ సంగ్రహము 
 నృసింహ దండకము

మూలాలు

 వెలుపలి లంకెలు 

 తెలుగు తేజాలు

వర్గం:తెలుగు కవులు
వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా కవులు
వర్గం:శతక కవులు