నోబెల్ బహుమతి పొందిన భారతీయులు

1901లో తొలిసారిగా స్థాపించబడిన నోబెల్ బహుమతిని 2018 సంవత్సరంలో మొత్తం 904 మంది వ్యక్తులుకు, (వారిలో 852 మంది పురుషులు, 52 మంది మహిళలు) 24 సంస్థలకు అందించారు. గ్రహీతలలో 11 మంది భారతీయులు ( వారిలో నలుగురు భారతీయ పౌరులు, ఏడుగురు భారతీయ పూర్వీకులు లేదా వారి నివాసులు). రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ఈ పురస్కారం పొందిన మొదటి భారతీయ పౌరుడు. 1913లో పురస్కారం పొందిన మొదటి ఆసియా వ్యక్తి. గ్రహీతల జాబితాలో మదర్ థెరిసా మాత్రమే మహిళ.  అరబిందో, భారతీయ కవి, తత్వవేత్త, జాతీయవాది, సమగ్ర యోగా అభివృద్ధి కర్త, 1943లో సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతికి, 1950లో నోబెల్ శాంతి బహుమతికి విఫలమయ్యారు  

1999 డిసెంబరు 1 న, నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ మహాత్మా గాంధీని శాంతి బహుమతికి ఐదుసార్లు (1937 నుండి 1939 వరకు, 1947 జనవరిలో, 1948లో హత్య చేయడానికి కొన్ని రోజుల ముందు) విఫలమయ్యారని ధృవీకరించింది. 2006లో నార్వేజియన్ నోబెల్ కమిటీ కార్యదర్శి గీర్ లుండెస్టాడ్ దానిని "మన 106-సంవత్సరాల చరిత్రలోఅతిపెద్ద లోపం" గా పేర్కొన్నాడు.   

 గ్రహీతలు 
నోబెల్ గ్రహీతలలో ఇద్దరు (ఠాగూర్, సివి రామన్) వారికి ప్రదానం చేయబడిన సమయంలో బ్రిటిష్ ఇండియా పౌరులు కాగా, ఇద్దరు విదేశీ మూలానికి చెందినవారు (రాస్, కిప్లింగ్). గ్రహీతలలో ముగ్గురు రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇండియా (మదర్ థెరిసా, సేన్, సత్యార్థి) పౌరులు, నలుగురు పుట్టుకతో భారతీయులు (ఖోరానా, చంద్రశేఖర్, రామకృష్ణన్, బెనర్జీ) కానీ తరువాత  వారు భారత పౌరులు కానివారుగా అయ్యారు.
 సంవత్సరం  చిత్రం  పేరు  జననం  మరణం  రంగం  సైటేషన్ 190275pxరోనాల్డ్ రాస్13 మే 1857  అల్మోరా, ఉత్తరాఖండ్16 సెప్టెంబర్ 1932  లండన్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్వైద్యం"for his work on malaria, by which he has shown how it enters the organism and thereby has laid the foundation for successful research on this disease and methods of combating it."The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 nobelprize.org190775pxజోసెఫ్ రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్30 డిసెంబర్ 1865  మలబార్ హిల్, దక్షిణ ముంబై, మహారాష్ట్ర18 జనవరి 1936  లండన్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్సాహిత్యం"in consideration of the power of observation, originality of imagination, virility of ideas and remarkable talent for narration which characterize the creations of this world-famous author."The Nobel Prize in Literature 1907 nobelprize.org191375pxరవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్7 మే 1861  కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్7 ఆగష్టు 1941  కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్సాహిత్యం"because of his profoundly sensitive, fresh and beautiful verse, by which, with consummate skill, he has made his poetic thought, expressed in his own English words, a part of the literature of the West."The Nobel Prize in Literature 1913 nobelprize.org193075pxచంద్రశేఖర వేంకట రామన్7 నవంబర్ 1888  తిరుచిరాపల్లి, తమిళనాడు21 నవంబర్ 1970  బెంగళూరు, కర్ణాటకభౌతికశాస్త్రం "for his work on the scattering of light and for the discovery of the effect named after him."The Nobel Prize in Physics 1930 nobelprize.org196875pxహరగోవింద్ ఖొరానా9 జనవరి 1922  రాయ్‌పూర్, పంజాబ్9 నవంబర్ 2011  కాంకర్డ్, మాసెచూసెట్స్, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలువైద్యం"for their interpretation of the genetic code and its function in protein synthesis."The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1968 nobelprize.org(అమెరికన్ శాస్త్రవేత్తలు మార్షల్ డబ్ల్యూ. నిరెంబర్గ్, రాబర్ట్ డబ్ల్యూ. హోలీలతో కలిసి)197975pxమదర్ థెరీసా, M.C.26 ఆగష్టు 1910  స్కోప్జె, ఉత్తర మసెడోనియా5 స్సెప్టెంబర్ 1997  కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్శాంతి"for her work for bringing help to suffering humanity."The Nobel Peace Prize 1979 nobelprize.org198375pxసుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్ 19 అక్టోబర్ 1910  లాహోర్, పంజాబ్21 ఆగష్టు 1995  చికాగో, ఇల్లినాయిస్, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు భౌతిక శాస్త్రం "for his theoretical studies of the physical processes of importance to the structure and evolution of the stars."The Nobel Prize in Physics 1983 nobelprize.org(అమెరిక శాస్త్రవేత్త విలియం ఆల్ఫ్రెడ్ ఫౌలర్‌తో కలిసి)199875pxఅమర్త్య కుమార్ సేన్3 నవంబర్ 1933  శాంతినికేతన్, బోలాపూర్, పశ్చిమ బెంగాల్ఆర్థిక శాస్త్రం"for his contributions to welfare economics."The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1998 nobelprize.org200975pxవెంకటరామన్ రామకృష్ణన్1 ఏప్రిల్ 1952  చిదంబరం, తమిళనాడురసాయన శాస్త్రం""for studies of the structure and function of the ribosome."The Nobel Prize in Chemistry 2009 nobelprize.org(అమెరికన్ బయోకెమిస్ట్ థామస్ ఎ. స్టీజ్, ఇజ్రాయేలీ శాస్త్రవేత్త అడా యోనత్‌తో కలిసి)201475pxకైలాశ్ సత్యార్థి 11 జనవరి 1954  విదిశ, మధ్యప్రదేశ్శాంతి"for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education."The Nobel Peace Prize 2014 nobelprize.org(పాకిస్తానీ కార్యకర్త మలాలా యూసఫ్‌జాయ్‌తో కలిసి)201975pxఅభిజిత్ బెనర్జీ21 ఫిబ్రవరి 1961  ముంబై, మహారాష్ట్ర ఆర్థిక శాస్త్రం"for their experimental approach to alleviating global poverty"(తన భార్య ఎస్తేర్ డఫ్లో, అమెరికన్ ఆర్థికవేత్త మైకేల్ క్రెమర్‌తో కలిసి)

ప్రతిపాదనలు

 ఫోటో  పేరు  జననం  మరణం  ప్రతిపాదించిన సంవత్సరాలు సైటేషన్  ప్రతిపాదకుడు(లు) శాంతి75pxమహాత్మా గాంధీ2 అక్టోబర్ 1869  పోర్‌బందర్, గుజరాత్30 జనవరి 1948  న్యూ ఢిల్లీ, Delhi  1937, 1938, 1939, 1947, 1948https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3320  భౌతిక శాస్త్రం75pxచంద్రశేఖర వేంకట రామన్7 November 1888  తిరుచిరాపల్లి, తమిళనాడు21 November 1970  బెంగళూరు, కర్ణాటక  1929, 1930"for his work in the field of light scattering and the discovery of a modified scattering called Raman effect."Nomination archive – Sir Chandrasekhara V Raman nobelprize.org75pxమేఘనాధ్ సాహా6 October 1893  ఢాకా, బంగ్లాదేశ్16 ఫిబ్రవరి 1956  న్యూఢిల్లీ1930, 1937, 1939, 1940, 1951, 1955"for developing the Saha ionization equation, used to describe chemical and physical conditions in stars."Nomination archive – Meghnad N Saha nobelprize.org75pxఆర్థర్ ఎడ్విన్ కెన్నెల్లీ*17 డిసెంబర్ 1861  కొలాబా, ముంబై, మహారాష్ట్ర18 June 1939  Boston, Massachusetts, United States1935"for his contributions to the theory of electrical transmission and to the development of international electrical standards."Nomination archive – Arthur E Kennelly nobelprize.org75pxహోమీ జహంగీర్ భాభాహోమీ జహంగీర్ భాభా30 October 1909  ముంబై, మహారాష్ట్ర24 January 1966  Mont Blanc, Alps, France1951, 1953, 1954, 1955, 1956"for his discovery of the cascade process of cosmic radiation and Bhabha Scattering in quantum electrodynamics."Nomination archive – Homi J Bhabha nobelprize.orgJacques Hadamard (1865–1963)75pxసత్యేంద్రనాథ్ బోస్1 జనవరి 1894  కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్4 ఫిబ్రవరి 1974  కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్1956, 1959, 1962, 1968, 1969"for developing the foundation for Bose statistics and the theory of the Bose condensate in quantum mechanics."Nomination archive – Satyendra Nath Bose nobelprize.org75pxరాబర్ట్ హాన్బరీ బ్రౌన్*31 August 1916  Aruvankadu, Tamil Nadu16 January 2002  Andover, Hampshire, United Kingdom1965, 1966"for developing the Hanbury Brown and Twiss effect leading to the creation of intensity interferometers."Nomination archive – Robert Hanbury Brown nobelprize.orgNomination archive – Richard Q Twiss nobelprize.org75pxRichard Quinn Twiss*24 August 1920  Shimla, Himachal Pradesh20 May 2005  Sydney, Australia రసాయన శాస్త్రం75pxRoger John Williams*14 August 1893  Ooty, Tamil Nadu20 February 1988  Austin, Texas, United States1960"for his work on vitamins, particularly on discovering and isolating vitamin B6, lipoic acid, and avidin."Nomination archive – Roger J Williams nobelprize.org75pxగోపాలసముద్రం నారాయణ అయ్యర్ రామచంద్రన్8 October 1922 Ernakulam, Kerala7 April 2001 Chennai, Tamil Nadu1964"for developing the Ramachandran plot for understanding peptide structure."Nomination archive – Gopalasamudram Narayanan Ramachandran nobelprize.orgChandrasekhara Venkata Raman (1888–1970)75pxతిరువేంగడం రాజేంద్ర శేషాద్రి 3 February 1900 Kulithalai, Tamil Nadu27 September 1975 New Delhi1966, 1968"for his research on oxygen heterocyclic compounds."Nomination archive – T R Seshadri nobelprize.org సాహిత్యం75pxజోసెఫ్ రుడ్యార్డ్ కిప్లింగ్*30 December 1865  Malabar Hill, South Mumbai, Maharashtra18 January 1936  London, United Kingdom1903, 1904, 1905, 1907Nomination archive – Rudyard Kipling nobelprize.org75pxరవీంద్రనాథ్ దత్తా1 అక్టోబర్ 1883 కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్6 జూలై 1917 కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్1916Nomination archive – Roby Datta nobelprize.org75pxసర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్5 సెప్టెంబర్ 1888 తిరుత్తణి, తమిళనాడు17 ఏప్రిల్ 1975 చెన్నై, తమిళనాడు1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1952, 1956, 1957, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963Nomination archive – Sarvepalli Radhakrishnan nobelprize.org75pxజేమ్స్ కజిన్స్*22 జూలై 1873 Belfast, ఉత్తర ఐర్లాండ్ 20 ఫిబ్రవరి 1956 మదనపల్లె, ఆంధ్రప్రదేశ్1935Nomination archive – James H Cousins nobelprize.orgరవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ (1861–1941)75pxహరి మోహన్ బెనర్జీ1936Nomination archive – Hari Mohan Banerjee nobelprize.orgDevadatta Ramakrishna Bhandarkar (1875–1950)75pxబెన్సధర్ మజుందార్ 1937, 1939Nomination archive – Bensadhar Majumdar nobelprize.org75pxమొహమ్మద్ హుసేన్ ఖాన్(probably Mohammad Habib (1895–1971))1938Nomination archive – Mohammad H Khan nobelprize.orgPer Hallström (1866–1960)75pxసంజీవ్ చౌదరి1938, 1939Nomination archive – Sanjib Chaudhuri nobelprize.org75pxఅరబిందో ఘోష్15 ఆగష్ట్ 1872 కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్5 December 1950 Pondicherry, Union Territory of Puducherry1943Nomination archive – Sri Aurobindo nobelprize.orgFrancis Younghusband (1863–1942)75pxసచ్చిదానంద రౌత్రాయ్13 May 1916 Gurujang, Odisha21 August 2004 Cuttack, Odisha1959Nomination archive – Sochi Raut Roy nobelprize.orgRadhakamal Mukerjee (1889–1968)75pxలారెన్స్ డరెల్*27 February 1912  Jalandhar, Punjab7 November 1990 Sommières, Gard, France1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1969, 1971Nomination archive – Lawrence Durrell nobelprize.org75pxగోపాల్ సింగ్29 November 1917 Panaji, Goa8 August 1990 Panaji, Goa1965Nomination archive – Gopal Singh nobelprize.org75pxతారాశంకర్ బంద్యోపాధ్యాయ27 జూలై 1898 Labhpur, West Bengal14 సెప్టెంబర్ 1971 కోల్‌కాతా, పశ్చిమ బెంగాల్1971Nomination archive – Tarashankar Bandyopadhyay nobelprize.orgకృష్ణ కృపలానీ (1907–1992)

 ఇవి కూడా చూడండి 

 విఎస్.నైపాల్, ట్రినిడాడ్, టొబాగోలో జన్మించిన బ్రిటీష్ నోబెల్ గ్రహీత భారతీయ సంతతికి చెందినవాడు
 భారతీయుల జాబితా
 నోబెల్ గ్రహీతల జాబితా
 దేశాల వారీగా నోబెల్ గ్రహీతల జాబితా
 ఆసియా నోబెల్ గ్రహీతల జాబితా

 మూలాలు 

 వెలుపలి లంకెలు