లోక్‌సభ స్పీకర్

లోక్‌సభ స్పీకరు, భారత పార్లమెంటు దిగువ సభకు (లోక్‌సభ) అధిపతిగా ఉండి, సభాకార్యక్రమాలపై నియంత్రణాధికారం కలిగి ఉంటాడు. లోక్‌సభ సభ్యులు తమలో ఒకరిని స్పీకర్‌గా ఎన్నుకుంటారు. స్పీకర్‌కు సహాయంగా ఒక డిప్యూటీ స్పీకర్‌ను ఎన్నుకుంటారు. సార్వత్రిక ఎన్నికల తరువాత సభ్యుల ప్రమాణ స్వీకారంతో లోక్‌సభ ఏర్పాటు అవుతుంది. ప్రమాణ స్వీకార కార్యక్రమ నిర్వహణకు ఒక తాత్కాలిక స్పీకరును, సభ్యులు తమలో ఒకరిని ఎంచుకుంటారు. సాధారణంగా అనుభవజ్ఞుడైన సభ్యుడిని ఎంచుకోవడం రివాజు. ఇలా ఎన్నుకున్న స్పీకర్ ను ప్రోటెం స్పీకరు అంటారు. తరువాత స్పీకరు ఎన్నిక జరుగుతుంది. ఆపై సభా నిర్వహణ బాధ్యత పూర్తిగా స్పీకరుకు ఉంటుంది. సభానిర్వహణ కొరకు వివిధ నిబంధనలు ఏర్పాటయ్యాయి. సభ్యుల ప్రవర్తనను నిర్దేశిస్తూ ప్రవర్తనా నియమావళి ఉంది. వివిధ అంశాలకు సమయం కేటాయింపు కొరకు బిజినెస్ ఎడ్వైజరీ కౌన్సిల్ ఉంటుంది.

స్పీకర్ అధికారాలు , విధులు
లోక్‌సభ స్పీకర్ లోక్‌సభ అత్యున్నత అధికారి. లోక్‌సభ పనులను నిర్వహిస్తారు. బిల్లును ద్రవ్య బిల్లు అని నిర్ణయించే అధికారముంది. లోక్‌సభ క్రమశిక్షణను హూందాతనాన్ని నిర్వహిస్తారు. సభ్యుని ప్రవర్తన సరిగాలేకుంటే వారిని సభనుండి బహిష్కరించవచ్చు. అవిశ్వాస తీర్మానం, వాయిదా తీర్మానం, అభిశంసన తీర్మానం, నిబంధనల ప్రకారం శ్రద్ధ నోటీసును పిలవడం వంటి వివిధ రకాల చర్చలను, తీర్మానాలను అనుమతిస్తారు. సమావేశపు కార్యక్రమం స్పీకర్ నిర్ణయిస్తారు. స్పీకర్ ఎన్నిక తేదీని రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు. సభలో సభ్యులు అన్ని వ్యాఖ్యలు, ప్రసంగాలు స్పీకర్‌ను ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తారు. భారత పార్లమెంటు ఉభయ సభల ఉమ్మడి సమావేశానికి స్పీకర్ అధ్యక్షత వహిస్తాడు. రాజ్యసభలో స్పీకర్ స్థానంలో వ్యక్తిని చైర్‌పర్సన్ గా పిలుస్తారు. భారత ఉపరాష్ట్రపతి, రాజ్యసభకు చైర్‌పర్సన్గా వ్యవహరిస్తాడు. ప్రాధాన్యత ప్రకారం, లోక్‌సభ స్పీకర్, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తితో పాటు ఆరో స్థానంలో ఉన్నాడు. స్పీకర్ సభకు జవాబుదారీగా ఉంటాడు. మెజారిటీ సభ్యులు ఆమోదించిన తీర్మానం ద్వారా స్పీకర్, ఉప స్పీకర్ ఇద్దరినీ తొలగించవచ్చు. లోక్‌సభ స్పీకర్‌ను రాష్ట్రపతి నామినేషన్ ప్రాతిపదికన ఎన్నుకోవచ్చు. ఆమోదించిన అన్ని బిల్లులు రాజ్యసభ పరిశీలనకు పంపే ముందు స్పీకర్ సంతకం అవసరం ఉంటుంది.

స్పీకర్ తొలగింపు

స్పీకర్ ఆర్టికల్ 94, 96 ప్రకారం హౌస్ సమర్థవంతమైన మెజారిటీ ఆమోదించిన తీర్మానం ద్వారా లోక్‌సభ స్పీకరును తొలగించవచ్చు.స్పీకర్ కూడా సెక్షన్ల కింద లోక్‌సభ సభ్యుడు 7 రిప్రజెంటేషన్, 8 అనర్హతకు పొందడానికి తొలగించబడుతుంది చట్టం, 1951 ఈ వ్యాసాలు రాజ్యాంగంలోని 110 లో ఇచ్చిన నిర్వచనంతో డబ్బు బిల్లు అస్థిరమైన వంటి బిల్లులోని స్పీకర్ తప్పు సర్టిఫికేషన్ నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి. కోర్టులు డబ్బు బిల్లులోని తప్పు ధ్రువీకరణ కోసం స్పీకర్ రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా చట్టం సమర్థించేలా, అది విభాగం 8కె క్రింద స్పీకర్ లోక్‌సభ సభ్యత్వానికి అనర్హత వర్తిస్తుంది. ఇది నేషనల్ హానర్ యాక్ట్, 1971 వరకు చిహ్నాలకు అవమానాలు నిరోధించే క్రింద దోషిగా అర్హమైన 1951 ప్రాతినిధ్య రాజ్యాంగం చట్టానికి లోబడి ఉంటుంది.

తాత్కాలికాధికార (ఫ్రొటెం) స్పీకర్

సార్వత్రిక ఎన్నికల అనంతరం, కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తరువాత, శాసన విభాగం తయారుచేసిన సీనియర్ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా ఒక తాత్కాలికాధికారం స్పీకర్ ఎంపిక చేసిన పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రికి సమర్పించబడుతుంది. అపాయింట్మెంట్ అధికారం అధ్యక్షుడుకు ఉంటుంది. ఎన్నికల తరువాత మొదటి సమావేశంలో పార్లమెంట్ సభ్యులు ఎంపిక చేసిన ఫ్రొటెం స్పీకర్ కింద నిర్వహించబడింది. ఆ సమావేశంలో స్పీకర్, డిప్యూటీ స్పీకర్ ఎన్నిక జరుగుతుంది.

 మహిళా స్పీకర్లు 
మీరా కుమార్ తర్వాత, 16వ లోక్‌సభ స్పీకరైన సుమిత్రా మహాజన్ 2వ మహిళా లోక్‌సభ స్పీకరుగా ఆమె విధులు నిర్వహించారు.

 ప్రస్తుత లోక్‌సభ స్పీకరు 
2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల తరువాత 18 లోక్‌సభ ఏర్పడింది. లోక్‌సభ స్పీకర్‌గా జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి (ఎన్‌డీఏ) అభ్యర్థి, కోటా పార్లమెంటు సభ్యుడు ఓం బిర్లా 2024 జూన్ 26న (బుధవారం) తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు. అతని ఎన్నికకు సంబంధించిన తీర్మానాన్ని ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రవేశపెట్టగా, రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్‌సింగ్ బలపరిచారు, వాయిస్ ఓట్ల ద్వారా ఆమోదించబడింది.

కాంగ్రెస్ ఎంపీ కోడికున్నిల్ సురేష్‌ను తమ అభ్యర్థిగా ముందుకు తెచ్చిన ప్రతిపక్షాలు ఓట్ల కోసం ఒత్తిడి చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్న తర్వాత, ప్రోటెం స్పీకర్‌గా పనిచేస్తున్న బి మహతాబ్, ఓం బిర్లా 18వ స్పీకరుగా ఎన్నికైనట్లు అధికారిక ప్రకటన చేశారు.

 ప్రో టెమ్ స్పీకర్ల జాబితా 
సంఖ్య చిత్తరువుస్పీకరు నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీ లోక్‌సభ పార్లమెంటరీ వ్యవహారాల మంత్రి నుండి వరకు కాలం13link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anant_Geete_in_April_2017.jpg|93x93pxఅనంత్ గీతే రత్నగిరి 20 అక్టోబరు 199922 అక్టోబరు 1999శివసేన13వప్రమోద్ మహాజన్ 14 70px సోమ్‌నాథ్ ఛటర్జీ బోల్‌పూర్ 24 మే2004 3 ఆగస్టు2004కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)14వగులాం నబీ ఆజాద్  15 70px జి.వి.మావలాంకర్నందూర్బార్ 31 మే2009 4 జూన్2009 భారత జాతీయ కాంగ్రెస్15వపవన్ కుమార్ బన్సాల్ 1670pxకమల్ నాథ్చింద్వారా11 జూన్201415 జూన్2014 16వఎం. వెంకయ్య నాయుడు1770pxవీరేంద్ర కుమార్ ఖతిక్టికంగఢ్ 17 జూన్201919 జూన్2019  భారతీయ జనతా పార్టీ17వప్రహ్లాద్ జోషి1893x93pxభర్తృహరి మహతాబ్కటక్24 జూన్  202426 జూన్  2024 భారతీయ జనతా పార్టీ18వకిరెన్ రిజిజు

 లోక్‌సభ స్పీకర్ల జాబితా
ఈ క్రిందివారు లోక్‌సభ స్పీకర్లుగా పనిచేసారు.

గమనికలు:
 అధికారంలో ఉండగా చనిపోయినవారు
 రాజినామా చేసినవారు

 సంఖ్య చిత్తరువుస్పీకరు నియోజకవర్గంపదవీకాలంరాజకీయ పార్టీ లోక్‌సభ డిప్యూటీ స్పీకర్ నుండి వరకు కాలం170pxజి.వి.మావలాంకర్అహ్మదాబాద్ 15 మే195227 ఫిబ్రవరి1956 భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 1వ  ఎం.ఎ.అయ్యంగార్ 2 70px ఎం.ఎ.అయ్యంగార్ చిత్తూరు8 మార్చి19564 ఏప్రిల్1957 హుకమ్ సింగ్5 ఏప్రిల్195731 మార్చి19622వ370pxహుకమ్ సింగ్పాటియాలా17 ఏప్రిల్196216 మార్చి19673వఎస్.వి. కృష్ణమూర్తి రావు470pxనీలం సంజీవరెడ్డిహిందూపురం17 మార్చి196719 జూలై1969 4వ రఘునాథ్ కేశవ్ ఖాదిల్కర్ 5 70px జి.ఎస్.ధిల్లాన్ తార్న్ తరణ్ 8 ఆగస్టు1969 17 మార్చి1971  ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్)  జార్జ్ గిల్బర్ట్ స్వెల్22 మార్చి19711 డిసెంబరు1975 5వ670pxబలీ రామ్ భగత్అర్రా15 జనవరి197625 మార్చి1977 (4)70pxనీలం సంజీవరెడ్డినంద్యాల26 మార్చి197713 జూలై1977 జనతా పార్టీ 6వ గోడే మురహరి770pxకె.ఎస్.హెగ్డేబెంగుళూరు సౌత్21 జూలై197721 జనవరి1980 8 70px బలరామ్ జాఖర్ఫిరోజ్‌పూర్22 జనవరి198015 జనవరి1985  భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ)7వగోవిందస్వామి లక్ష్మణన్సికర్16 జనవరి198518 డిసెంబరు19898వఎం. తంబిదురై970pxరబీ రాయ్కేంద్రపారా19 డిసెంబరు19899 జూలై1991జనతాదళ్9వశివరాజ్ పాటిల్1070pxశివరాజ్ పాటిల్లాతూర్10 జూలై199122 మే1996భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐ)10వఎస్. మల్లికార్జునయ్య1170pxపి.ఎ.సంగ్మాతురా23 మే199623 మార్చి1998భారత జాతీయ కాంగ్రెస్11వసూరజ్ భాన్ 12 70px జి.ఎం.సి.బాలయోగి అమలాపురం24 మార్చి199819 అక్టోబరు1999  తెలుగుదేశం పార్టీ12వ పి.ఎం. సయీద్22 అక్టోబరు19993 మార్చి2002 13వ'''1370pxమనోహర్ జోషిముంబై నార్త్10 మే20022 జూన్2004	శివసేన1470pxసోమనాథ్ ఛటర్జీబోల్పూర్4 జూన్20044 జూన్2009కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)14వచరణ్‌జిత్ సింగ్ అత్వాల్1570pxమీరా కుమార్ససారం4 జూన్200911 జూన్2014భారత జాతీయ కాంగ్రెస్15వకరియా ముండా1670pxసుమిత్ర మహజన్ఇండోర్15 జూన్201417 జూన్2019 భారతీయ జనతా పార్టీ16వఎం. తంబిదురై1770pxఓం.బిర్లాకోటా19 జూన్201924 జూన్202417వఖాళీ 26 జూన్2024అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి 18వ

ఇవి కూడా చూడండి
 18వ లోక్‌సభ
 18వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా
 లోక్‌సభ డిప్యూటీ స్పీకర్
 ప్రస్తుత భారత శాసనసభ స్పీకర్‌లు, ఛైర్‌పర్సన్‌ల జాబితా
మూలాలు

బాహ్య లంకెలు
Office of the Lok Sabha Speaker

వర్గం:భారత ప్రభుత్వం
వర్గం:జాబితాలు
వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు
వర్గం:భారత రాజకీయ వ్యవస్థ