ధూప దామర

ధూప దామర (అగరవత్తుల చెట్టు) అనేది డిప్టెరోకార్పేసి కుటుంబానికి చెందిన మొక్క. దీనిని ఆంగ్లంలో "వైట్ డమ్మర్" అంటారు. దీని శాస్త్రీయ నామం "వాటీరియా ఇండికా". ఇది పడమటి కనుమలలో మాత్రమే పెరుగుతుంది. ఈ చెట్టు కాండం కరకుగా, ముళ్లతో ఉండి, పాము వలె పొడవుగా ఉంటుంది.

 వివరణ 

 ఆకారం, కాండం, బెరడు 
ధూప దామర చెట్లు  40 మీటర్ల వరకు, కొన్ని సందర్భాల్లో 60 మీటర్ల వరకూ నిటారుగా పెరుగుతాయి. ఇవి సతత హరిత చెట్లు. సతతహరిత అడవులలో ఈ చెట్ల చుట్టుకొలత చాలా వరకు పెరుగుతుంది. కొడగులో ఉన్న చెట్టు చుట్టుకొలత 5.26 మీటర్లు. ఈ చెట్ల బెరడు మృదువుగా, బూడిద-గోధుమ రంగులో లేదా పసుపు/ క్రీమ్-గోధుమ రంగులో, దానిపై ఆకుపచ్చ, తెలుపు మచ్చలు ఉంటాయి. దీని బెరడుపై క్రీమ్ రంగు బ్లేజ్ ఉంటుంది. దీనికి గాటు పడినప్పుడు తెల్లని, సువాసన వెదజల్లే జిగట ద్రవాన్ని విడుదల చేస్తుంది. దీని ఆకులు గోళాకారంలో లేదా గుమ్మడికాయ ఆకారంలో దట్టంగా ఉంటాయి. చిన్న కొమ్మలు దాదాపు స్థూపాకారంలో ఉంటాయి.

 ఆకులు 
వీటి ఆకులు తోలులాగా ఉంటాయి. ఇవి సరళమైనవి, ప్రత్యామ్నాయంగా, కొమ్మలపై మురిగా అమర్చబడి ఉంటాయి. వాటి పరిమాణం సుమారు 8-27 x 4.5-10 సెం.మీ. ఉంటుంది. వీటి ఉపరితలం మెరుస్తూ ఉంటుంది. ఆకారంలో దీర్ఘవృత్తాకార-దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉంటాయి. కొన చిన్న కోణంగా, మొదలు గుండ్రంగా ఉంటాయి. లేత ఆకుల రంగు గాఢ ఎరుపు లేదా లేత గులాబీ రంగులో ఉంటాయి. పెరిగే కొద్దీ ఇవి ఆకుపచ్చ రంగుకు మారుతాయి. వీటి తొడిమలు 2 నుండి 3.5 సెం.మీ పొడవు ఉంటాయి. ఆకులకు 13 నుండి 20 జతల ద్వితీయ స్థాయి ఈనెలు ఉంటాయి. ద్వితీయ ఈనెలకు లంబ కోణంలో దగ్గరగా సమాంతర తృతీయ స్థాయి ఈనెలు ఉంటాయి.

 పూలు, పండ్లు, విత్తనాలు 
వీటి పువ్వులు తెల్లగా, సువాసనతో ఉంటాయి, ఇవి సుమారు 2 సెం.మీ. వెడల్పు, 40-50 రేకులు, పసుపు రంగులో ఉండే అనేక కేసరాలు ఉంటాయి. దీని పండు గోధుమ రంగుతో 3-వాల్వ్డ్ క్యాప్సూల్(మొక్కల పండు లేదా గుళిక, ఇది విడిపోయి విత్తనాలను విడుదల చేస్తుంది), దీర్ఘచతురస్రాకార లేదా గుడ్డు ఆకారంలో ఉంటుంది. ఇది సుమారు 6,4 x 3.8 సెం. మీ. పరిమాణంలో ఉంటుంది. దీని అండాశయంలో 3-కణాలు కలిగి ఉంటుంది, ప్రతి కణంలో 2 అండాశయాలు ఉంటాయి, కానీ పండు సాధారణంగా "ఏకదళ బీజం" ఒకే విత్తనాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. పరిపక్వ పండు సగటు బరువు (±SE) 72.6 (± 4.4) గ్రాములు వరకు ఉంటుంది. ఈ పండు బయటి పొర మందంగా, కఠినంగా (పండ్లు పై కవచం) కోటిలేడాన్స్ ను(ఇది విత్తనంలో ఉండే ఒక ముఖ్యమైన భాగం, విత్తనం మొలకెత్తినప్పుడు మొదటి ఆకులుగా ఉద్భవిస్తుంది) కలిగి ఉంటుంది..thumb|ఆకులు |242x242px
ఉపయోగాలు

ఈ చెట్టు కాండంపై గాటు పెట్టినట్లయితే జిగురు పదార్థము (బంక) వస్తుంది. భారతదేశంలో దీని నుండి సహజ సిద్ధమైన ధూపము (అగరవత్తి) లను తయారు చేస్తున్నారు. ఆయుర్వేద ఔషదాలలో ఈ చెట్టు జిగురును ఉపయోగిస్తారు.

ధూప దామర కలపను టీని రవాణా చేయడానికి ఉపయోగించే పెద్ద చెక్క పెట్టెల తయారీలో, శవపేటికలు, పెట్టెలు, పలకలు, పోస్టులు, ఫ్లోరింగు, పైకప్పులు, క్యాబినెట్ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు. 1960ల చివరలో సంవత్సరానికి 6200 టన్నుల కలపను ఉపయోగించడంతో "మలబార్ వైట్ పైన్" (వెల్లాపినీ) గా విక్రయించడానికి పెద్ద మొత్తంలో ధూప దామర కలపను మలబార్ ప్రాంతం నుండి బొంబాయికి రవాణా చేశారు. సంరక్షణ చికిత్స తర్వాత కలపను రైల్వే స్లీపర్‌ల కోసం ఉపయోగిస్తారు.

చెట్టు బెరడుపై గాటు పెట్టడం ద్వారా సేకరించిన జిగురు పదార్థమును వైట్ డమ్మార్ అని పిలుస్తారు. దీనిని "మలబార్ ఫాలో", "ధూపా ఫ్యాట్", "ఇండియన్ కోపాల్" లేదా "పైనీ రెసిన్" అని కూడా పిలుస్తారు. దీనిని భారతదేశంలో ధూపం, ధూపం కర్రలు తయారీకి ఉపయోగిస్తారు. ఎండిన గింజల నుండి "పైనీ టాలో" అని పిలువబడే కొవ్వును తీస్తారు. దీనిని నెయ్యిని కల్తీ చేయడానికీ, కొవ్వొత్తులు, సబ్బులను తయారు చేయడానికీ, దీర్ఘకాలిక కీళ్ళనొప్పికి చికిత్స చేయడానికీ ఉపయోగిస్తారు. దీని జిగురును కొబ్బరినూనెతో కలిపి ధూపాన్ని తయారుచేస్తారు. దీని బెరడు, జిగురు, ఆకులను ఆయుర్వేద, సిద్ధ, యునాని, జానపద ఔషధాలలో కుష్టు వ్యాధి, తామర, కీళ్ళనొప్పులు, విరేచనాలు, పూతల చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు. అతిసారాన్ని తగ్గించడానికి దీని జిగురు ఒక చక్కటి ఉపాయం. ధూప దామర విత్తనాల నుండి తీసిన నూనెను మిఠాయిలు, సౌందర్య సాధనాలలో ఉపయోగిస్తారు.

 పరిరక్షణ 
ఇతర మానవ కార్యకలాపాల కారణంగా ఐయుసిఎన్, ఈ జాతిని మున్ముందు ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల రెడ్‌లిస్టులో తీవ్ర ప్రమాదంలో ఉన్న జాతిగా పేర్కొన్నారు. 2020 లో చేసిన మదింపు ప్రకారం, ఆ జాతి 'అసురక్షిత' వర్గంలో ఉంది. మానవ కార్యకలాపాలైన ప్లైవుడ్ పరిశ్రమ కోసం చెక్కను విపరీతంగా ఉపయోగించడం, అడవుల నరికివేత, నివాస స్థలాల నష్టం వంటివి ఈ జాతికి తీవ్ర ముప్పుగా మారాయి. ఇటీవలి అంచనా ప్రకారం, లోతట్టు ప్రాంతాలలో మానవ కార్యకలాపాల కారణంగా కలప దోపిడీ, విస్తృతమైన ఆవాసాల నష్టంతో పాటు, ఈ జాతులు చాలా పరిమితంగా విత్తన వ్యాప్తి చేస్తాయి. అందువలన పునరుత్పత్తి పరిమితంగా ఉంటుంది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో మార్కెట్ ఆధారిత, తీవ్రమైన పంట కోతల వల్ల పంటల దిగుబడిని మరింత ప్రభావితం చేస్తాయని భావిస్తున్నారు. శృంగేరి అడవులలో, విత్తనాల జీవనాధార పంట (వంటనూనె కోసం) వాణిజ్య పరమైన పంటకూ, వర్తకానికీ (చమురు, పెయింట్ పరిశ్రమ కోసం ముడి పదార్థాల కోసం) దారితీసింది. అటవీ నేలపై విత్తనాల సమృద్ధి పంటకోతకు ముందు కంటే పంటకోత తర్వాత 96% తక్కువగా ఉంటోంది. ఈ ప్రాంతంలో గింజల వ్యాపారం 1999-2000 లో 5 టన్నుల నుండి (ప్రతి కిలో ₹0.25) 2009-2010 లో 820 టన్నులకు (₹2.25/కిలో), 2011-12 లో 650 టన్నులకూ (₹2.60/కిలో) పెరిగింది. దీని ఫలితంగా స్థిరమైన వ్యవసాయం ధూప దామర పునరుత్పత్తి ప్రభావాలపై ఆందోళనలు ఏర్పడ్డాయి.

 మూలాలు 
వర్గం:డిప్టెరోకార్పేసి
వర్గం:మొక్కలు