పోలవరం ప్రాజెక్టు

పోలవరం ప్రాజెక్టు, గోదావరి, కృష్ణా నదులను అనుసంధానిస్తూ ఏలూరు జిల్లా , పోలవరం సమీపంలో నిర్మాణంలో ఉన్న బహుళార్థ సాధక నీటిపారుదల పథకం.దివంగత ముఖ్యమంత్రి వైయస్ రాజశేఖరరెడ్డి ప్రారంభించారు, ఉభయ గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాలలోని మెట్టప్రాంతాలకు సాగునీటిని అందించేందుకు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఈ పథకాన్ని జాతీయ ప్రాజెక్టుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం గుర్తించింది. మొదట్లో, రామపాద సాగర్ గా పిలువబడిన ఈ పథకాన్ని, ప్రస్తుతం పోలవరం సాగునీటి ప్రాజెక్టు అని పేరుతో వ్యవహరిస్తున్నారు. పోలవరం జలాశయం, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంతో బాటు, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఒరిస్సాల లోకి కూడా విస్తరించి ఉంటుంది.

 జాతీయ ప్రాజెక్టుగా గుర్తింపు 
పోలవరం ప్రాజెక్టు, గోదావరి, కృష్ణా నదులను అనుసంధానిస్తూ ఏలూరు జిల్లా , పోలవరం సమీపంలో నిర్మాణంలో ఉన్న బహుళార్థ సాధక నీటిపారుదల పథకం. విశాఖపట్నం, ఉభయ గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాలలోని మెట్టప్రాంతాలకు సాగునీటిని అందించేందుకు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఈ పథకాన్ని జాతీయ ప్రాజెక్టుగా కేంద్ర ప్రభుత్వం గుర్తించింది. మొదట్లో, రామపాద సాగర్ గా పిలువబడిన ఈ పథకాన్ని, ప్రస్తుతం పోలవరం సాగునీటి ప్రాజెక్టు అని పేరుతో వ్యవహరిస్తున్నారు. పోలవరం జలాశయం, ఆంధ్రప్రదేశ్ తో బాటు, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఒరిస్సాల లోకి కూడా విస్తరించి ఉంటుంది.

ఈ పథకం పూర్తయిన తర్వాత విశాఖపట్నం, ఉభయ గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాల సాగునీటి అవసరాలే కాక, విశాఖ మహానగరం తాగునీటి అవసరాలు, విశాఖపట్నం చుట్టుపక్కలనున్న తీరప్రాంత పరిశ్రమల పారిశ్రామిక అవసరాలు తీరుస్తుందని అంచనా. అంతేగాకుండా, విద్యుదుత్పత్తి, జలరవాణాలోని ఇబ్బందులను అధిగమించడానికి, చేపల పెంపకానికి ఉపయోగపడుతుంది. 

ఈ పథకంలో భాగంగా 80 టి.ఎం.సీల గోదావరి నీళ్లని కృష్ణా నదిలోకి మళ్ళిస్తారు. మిగులు జలాలు అధికంగా ఉన్న నదుల నుండి నీటి కొరత ఉండే నదులకి నీటిని మళ్ళించే బృహత్ పథకం "గంగా - కావేరి నదుల అనుసంధానం" లో పోలవరం పథకం ఒక భాగం. ఇక్కడ గోదావరి మిగులు జలాలు ఉన్న నది. కృష్ణానది నీటి కొరత ఉన్న నది. పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలోని రామాలపేట గ్రామం వద్ద, (రాజమండ్రి - కొవ్వూరు రోడ్డు నుండి 34 కి.మీ ల దూరం, ధవళేశ్వరం లోని కాటన్ ఆనకట్టకి 42 కి.మీ ఎగువన) నిర్మిస్తున్న ఈ పథకం అంచనా విలువ రూ. 16716 కోట్లు.

నేపథ్యం

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థికవ్యవస్థ ప్రధానంగా వ్యవసాయాధారితమైంది. భారతదేశంలోని సగటు సాగుభూమి శాతం (22.2%), ఉత్తర ప్రదేశ్ సాగుభూమి శాతం (22%), పంజాబ్ సాగుభూమి శాతం (35%) తో పోలిస్తే, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాగుభూమి శాతం (14%) చాలా తక్కువ. కాలువలద్వారా నీటిలభ్యత ఉన్న కృష్ణా-గోదావరి డెల్టాలలో 22 లక్షల ఎకరాలలోనూ, నాగార్జునసాగర్ ద్వారా నీటి లభ్యత ఉన్న నల్లగొండ, గుంటూరు, ప్రకాశం జిల్లాలలోని 20 లక్షలలో మాత్రమే సాగు జరుగుతుంది. గోదావరికి ఎడమవైపునున్న తూర్పుగోదావరి, విశాఖపట్నం జిల్లాలలోని మెట్టప్రాంతాలు, కుడివైపునున్న పశ్చిమ గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాలలోని మెట్టప్రాంతాలకు గోదావరి తప్ప మరో నమ్మకమైన నీటివనరు లేదు. వర్షాలు సరిగా కురవని సమయాలలో కరువుకి గురవుతూ ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాలలో ప్రవహించే ఏర్లు, నదులు పూర్తిగా వర్షాధారాలు అయినందున ఆధారపడదగినవి కావు. అందువలన ఈ ప్రాంతాలలో సాగుని ఆధారపడదగిన నీటిపారుదల సౌకర్యాన్ని కల్పించడం ద్వారా పరిరక్షించాల్సి ఉంది. పోలవరం పథకం వలన మాత్రమే ఈ అనిశ్చిత పరిస్థితులు, ఈ ప్రాంతాల వెనుకబాటుతనం పోగలవు.

పోలవరం అంధ్రప్రదేశ్ జీవనాధారంగా పిలువ బడ్తుంది. సర్ ఆర్థర్ కాటన్ భారతదేశపు నదుల అనుసంధానం గురించి ప్రాథమిక సూచనలు చేసినప్పటికీ, 1930-40 ల వరకూ పెద్దగా ఎవరూ పట్టించుకోలేదు. 1941 లో, మద్రాసు రాష్ట్ర ప్రధాన ఇంజనీరు, దివాన్ బహుద్దూర్ ఎల్. వెంకటకృష్ణ అయ్యర్, గోదావరి నది పైన పోలవరం వద్ద జలాశయాన్ని నిర్మించాలని ప్రతిపాదించాడు. 1946-47లో ప్రఖ్యాత ఇంజనీరు కె.ఎల్ . రావు ఇచ్చిన నివేదికలో భద్రాద్రి రాముని పేరున “రామపాద సాగరం”గా పిలిచిన ప్రాజెక్టు  వివరాలు ఇవి,

 130.0 మీ ల గరిష్ఠ ఎత్తు ఉన్న ఆనకట్ట
 ఎడమ వైపు, విశాఖపట్నం ఓడరేవు వఱకూ, 209 కి.మీల పొడవైన కాలువ. 
 కుడి వైపు, కృష్ణా నది వఱకూ 200 కి.మీ ల పొడవైన కాలువ. అటుపైన, గుండ్లకమ్మ నది వఱకూ మరో 143 కి.మీ పొడవైన కాలువ,,
 150 మెగా వాట్ల సామర్థ్యం గల విద్యుతుత్పత్తి కేంద్రం

 ప్రాజెక్టు స్వరూపం 
పోలవరం ప్రాజెక్టులో భాగంగా, నదీ ప్రవాహానికి కుడివైపున ఒక స్పిల్ వే నిర్మిస్తారు. ఈ స్పిల్ వేకు అడ్డంగా 48 గేట్లతో ఒక బ్యారేజీని నిర్మిస్తారు. నది ప్రధాన ప్రవాహానికి అడ్డంగా ఆనకట్ట నిర్మించి, ప్రవాహాన్ని కుడివైపున ఉన్న ఈ స్పిల్ వే లోకి  మళ్ళిస్తారు. నది నుండి స్పిల్ వే వరకు అప్రోచ్ చానల్‌ను నిర్మిస్తారు. ఈ ఆనకట్టకు గేట్లుండవు. దీన్ని రాక్‌ఫిల్ డ్యామ్‌ అంటారు. ఈ నిర్మాణాలు పూర్తైన తరువాత నది పూర్తిగా ఈ స్పిల్ వే గుండానే ప్రవహిస్తుంది. ఈ నిర్మాణాల వివరాలివి 

 స్పిల్ వే: 1,118.4 మీటర్ల పొడవుండే ఈ స్పిల్ వేకు 48 రేడియల్ గేట్లుంటాయి. వీటికి గరిష్ఠంగా 50 లక్షల క్యూసెక్కుల (49,96,934 క్యూసెక్కులు) నీటిని విడుదల చేసే సామర్థ్యం ఉంటుంది. నదీ ప్రవాహం అప్రోచ్ ఛానల్ ద్వారా, స్పిల్ వే గుండా ప్రవహించి, స్పిల్ చానల్ ద్వారా ప్రవహించి పైలట్ చానల్ ద్వారా తిరిగి నదిలో కలుస్తుంది.  
 రాక్‌ఫిల్ డ్యామ్‌: 2454 మీటర్ల పొడవైన ఈ ఆనకట్ట గ్యాప్-1, గ్యాప్-2, గ్యాప్-3 అనే మూడు భాగాలుగా ఉంటుంది.   గ్యాప్-1 భాగంలో ఆనకట్ట 25 మీటర్ల ఎత్తున, 584 మీటర్ల పొడవున ఉంటుంది. దీని నిర్మాణం 2025 ఏప్రిల్‌లో మొదలైంది. గ్యాప్-2 పొడవు 1400 మీటర్లు కాగా గ్యాప్-3 పొడవు 154 మీటర్లు ఉంటుంది.
 కాఫర్ డ్యామ్‌లు: రాక్‌ఫిల్ డ్యాము నిర్మాణం కోసం నదీ ప్రవాహాన్ని తాత్కాలికంగా మళ్ళించేందుకు గాను ఎగువన ఒకటి, దిగువన ఒకటీ రెండు కాఫర్ డ్యాములను నిర్మిస్తారు. ఇవి తాత్కాలిక నిర్మాణాలు మాత్రమే.
 డయాఫ్రం వాల్: రాక్‌ఫిల్ డ్యాముకు పునాదిగా నిలిచేందుకు ఈ డయాఫ్రం వాల్‌ను నిర్మిస్తారు.
 నది ప్రవాహానికి ఎడమ వైపున రాక్‌ఫిల్ డ్యాము పక్కనే విద్యుదుత్కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తారు.  

ప్రాజెక్టు పురోగతి
2004 లో ప్రారంభించబడి, 2015లో జాతీయ ప్రాజెక్టుగా చేయబడింది. 2017 జూన్ నాటికి పురోగతి క్రింది విధంగా ఉంది. రిజర్వాయర్ లో మట్టిపని 68%, కరకట్ట 9%, కుడికాలవ పనిలో మట్టిపని 100%, లైనింగ్ 81%, ఎడమకాలవ పనిలో మట్టిపని 87%, లైనింగ్ 62% పూర్తయ్యాయి. 2021 మే నెల నాటికి 42.5 మీటర్ల ఎత్తులో కాపర్‌ డ్యామ్‌ నిర్మాణాన్ని ఇంజనీరింగ్‌ అధికారులు పూర్తి చేశారు, స్పిల్‌వే నుంచి 14 గేట్ల ద్వారా నీటి తరలింపునకు ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. పోలవరం ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన అంచనా నిధుల్లో గతంలో కోత పెట్టిన తాగునీటి విభాగం నిధులు ఇచ్చేందుకు కేంద్ర జలశక్తి శాఖ అంగీకరించినట్లు తెలుస్తోంది.

ఎత్తిపోతల పథకాలు

పోలవరం పూర్తి కావడానికి చాలా సమయం పడుతుంది, కావున ప్రజలు ఇబ్బందులు ఎదుర్కోకుండా రాష్ట్రం ప్రభుత్వం సొంత నిధులతో పట్టిసీమ, పురుషోత్తపట్నం ఎత్తిపోతల పథకాలు (లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్) చేపట్టింది. పట్టిసీమ ఎత్తిపోతల పథకం పోలవరం మండలంలోని పట్టిసం వద్ద పోలవరం కుడికాలవకు నీరు తరలించడానికి నిర్మించారు. 2015లో దీని నిర్మాణం రూ. 1299 కోట్లు ఖర్చుతో పూర్తయింది. రూ.1,638 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో పురుషోత్తపట్నం ఎత్తిపోతల పథకం 2017 ఆగస్టులో తొలి విడత పూర్తి అయింది. దీని ద్వారా ఎడమ కాలువ ద్వారా గోదావరి జలాలను ఏలేరు జలాశయానికి తరలిస్తారు.

 చిత్రాల్లో పోలవరం నిర్మాణం 

 ఇవి కూడా చూడండి 

 పోలవరం - బనకచర్ల ప్రాజెక్టు

మూలాలు

 వెలుపలి లంకెలు 
వర్గం:నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గోదావరి నదిపై ప్రాజెక్టులు
వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జలాశయాలు
వర్గం:ప్రభుత్వ పథకాలు