పైడి జైరాజ్

పైడి జైరాజ్ (ఆంగ్లము: Paidi Jairaj)(సెప్టెంబరు 28, 1909 - ఆగష్టు 11, 2000) భారత సినీరంగంలో తెలంగాణ కరీంనగర్ కు చెందిన తెలుగు నటుడు, నిర్మాత. 

తెలంగాణ రాష్ట్రం నుండి హిందీ చిత్ర పరిశ్రమలో నటుడిగా మంచి పేరు సంపాదించి దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం అందుకున్న పైడి జైరాజ్ పేరును రవీంద్రభారతిలోని పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్ పెట్టారు. 

ఆయన 1929లో ‘స్టార్ క్లింగ్ యూత్’ అనే మూకీ సినిమాతో సినిమా రంగంలోకి అడుగుపెట్టి శాంతారామ్, అశోక్ కుమార్, పృథ్వీరాజ్ కపూర్, మోతీలాల్ తో సమానంగా సుమారు ఏడు దశాబ్దాల పాటు ప్రముఖ నటులలో ఒకరిగా కొనసాగి చివరిగా 1995లో ‘గన్ అండ్ గాడ్’ సినిమా చేసి 86 ఏళ్ల వయసులో సినిమా పరిశ్రమ నుంచి తప్పుకున్నాడు. 

పైడి జైరాజ్ భారతీయ చలన చిత్ర రంగానికి చేసిన సేవలకుగాను 1980లో ప్రతిష్టాత్మకమైన దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం దక్కింది.

తెలుగు లో మొట్టమొదటి గా దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం అందుకున్నాడు.

 జననం 
పైడి జైరాజ్ 1909 సెప్టెంబరు 28న హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని (ప్రస్తుత తెలంగాణ) సిరిసిల్లలో అచ్యుతయ్య నాయుడు, తాయారమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. జైరాజ్ 156 చిత్రాలలో కథానాయకుడి పాత్రలతోపాటు మొత్తం 300 పైగా మూకీ, టాకీ సినిమాలలో నటించారు.

నటనా జీవితం
భారత కోకిల సరోజినీ నాయుడు జైరాజ్ కు మేనత్త అవుతారు. కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందిన జైరాజ్ హైదరాబాద్ నిజాం కాలేజీలో చదివి సినిమాలపై మోజుతో 1929లో ముంబాయి చేరుకున్నారు. తన ఇరవైయ్యోయేట 1930 లో తొలిసారిగా " స్పార్క్లింగ్ యూత్ " అనే మూకీ చిత్రంలో నటించారు. అదే సంవత్సరంలో " ట్రయంఫ్ ఆఫ్ లవ్ " అనే చిత్రంలో కథానాయకునిగా నటించారు. జైరాజ్ మొత్తం 11 మూకీ చిత్రాల్లో నటించారు. 1931 లో ప్రారంభమైన టాకీ యుగంలో ఆయన " షికారి " ఉర్దూ చిత్రంతో టాకీల్లో ప్రవేశించారు. తర్వాత కాలంలో శాంతారాం, పృధ్వీరాజ్ కపూర్ లాంటి పెద్ద హీరోల సరసన మరో పెద్ద హీరోగా పేరు తెచ్చుకున్నారు. నిరూపా రాయ్, శశికళ, దేవికారాణి, మీనాకుమారి లాంటి హీరోయిన్ ల సరసన నటించారు. అనేక విజయాలనూ చవిచూశారు.

'మూకీ' సినిమా రోజులలో 11 సినిమాలలో, తరువాత సుమారు 156 'టాకీ' సినిమాలలో కథానాయకుడిగా, విలక్షణమైన నటుడిగా పలు వైవిధ్యమైన పాత్రలు పోషించారు. హిందీ, ఉర్దూ భాషలతో పాటు, కొన్ని మరాఠీ, గుజరాతీ భాషా చిత్రాలలో కూడా నటించారు. అనేక చిత్రాలలో ఎన్నో రకాల పాత్రలు ధరించినా ఇతను పోషించిన జాతీయ నాయకుల పాత్రలు దేశానికి గుర్తుండేవి, ప్రేరణ కలిగించేవి. ఒక నటుడిగా ఈ పాత్రలే ఎక్కువ సంతృప్తినిచ్చినట్లు ఆయన చెప్పేవారు. జైరాజ్ పోషించిన టిప్పు సుల్తాన్, పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్, రాణా ప్రతాప్ మొదలైన చారిత్రక సంబంధ పాత్రలు విశిష్టమైనవి. బొంబాయి చిత్రసీమలో ప్రవేశించి హీరోగా ఎదిగి హిందీ, ఉర్దూ మొదలైన భాషల్లో సుమారు 170 చిత్రాల్లో నటించిన తెలుగువాడు పైడి జైరాజ్.

సామ్రాట్ పృథ్వీరాజ్ సినిమా 1962, ఫిబ్రవరి 24న విడుదలైంది. సామ్రాట్ పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్ అనే హిందీ సినిమా తెలుగులోకి అనువాదం చేయబడింది.

నటుడిగానే కాక మొహర్, మాలా, ప్రతిమ, సాగర్ లాంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించారు. ఇందులో ' సాగర్ ' చిత్రానికి నిర్మాత కూడా ఆయనే. ఎక్కువగా షాజహాన్, పృధ్వీరాజ్ చౌహాన్, రాణా ప్రతాప్, టిప్పు సుల్తాన్, అల్లావుద్దీన్, చంద్రశేఖర ఆజాద్ లాంటి చారిత్రక పాత్రల్ని ధరించిన జైరాజ్ తెలుగు వాడై వుండి కూడా ఒక్క తెలుగు చిత్రంలోనూ నటించలేకపోయారు.

దర్శకత్వం
పైడి జైరాజ్ మెహర్, సాగర్ , మాల, ప్రతిమ అనే నాలుగు చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. పి.జె. ఫిల్మ్స్ యూనిట్ పతాకంపై ప్రసిద్ధనటి నర్గీస్ కథానాయికగా 'సాగర్' చిత్రాన్ని 1951లో నిర్మించాడు.

అవార్డులు
జైరాజ్ భారతీయ సినిమా వికాసానికి తన జీవితకాలంలో చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా ప్రతిష్ఠాత్మకమైన దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డును 1980లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రధానం చేసి గౌరవించింది.

కుటుంబం
పి. జైరాజ్ 1940లో ఢిల్లీకి చెందిన సావిత్రిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆయనకు ఇద్దరు కుమారులు, ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. టీవీ నిర్మాత-దర్శకుడు రాజన్ షాహి ఆయన కుమార్తె కుమారుడు.

 మరణం 
పి జైరాజ్ 2020 ఆగస్ట్ 11న ముంబైలో మరణించాడు.

 గుర్తింపులు 
హిందీలో మాత్రమే కాకుండా మరాఠీ, ఒరియా, బెంగాలీ, పంజాబీ, కొంకణి, గుజరాతీ, మలయాళం సహా పలు జాతీయభాషల్లో దాదాపు 300 చిత్రాలకు పైగా నటించి భారతీయ సినిమా పరిశ్రమలో శిఖర సమానుడిగా నిలిచి, తెలంగాణ నేలనుంచి దేశం గర్వించదగ్గ స్థాయిలోకి ఎదిగిన పైడి జైరాజ్ అందించిన సేవలకు గుర్తుగా రవీంద్రభారతి రెండవ అంతస్తులోని హాలును ఆధునీకరించి ‘పైడి జైరాజ్‌ ప్రివ్యూ థియేటర్‌’గా నామకరణం చేశారు. ముఖ్యమంత్రి కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు ఆదేశాలతో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇందుకు సంబంధించిన ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.

 సినిమాలు 
 నటుడు 
సంవత్సరంసినిమాగమనికలు1930జగ్మాగ్తి జవానీ1932షికారి1933మాయా జాల్పటిట్ పవన్ఔరత్ కా దిల్1934మజ్దూర్1935షేర్ దిల్ ఔరత్జీవన్ నాటకం1937తూఫానీ ఖజానా1938బాబీమధుర్ మిలన్1939జుగారిలెదర్‌ఫేస్1940చాంబే ది కలి1941ప్రభాత్మాలాస్వామి1942నయీ దునియాఖిలోనాతమన్నా1943నయీ కహానీహమారీ బాత్ప్రేమ్ సంగీత్1944పన్నాశ్యామ్1945రహత్1946షాజహాన్సల్గిరారాజ్‌పుతాని1947మన్మణి1948సాజన్ కా ఘర్అంజుమన్ఆజాదీ కి రాహ్ పర్1949దరోగాజీరూమల్సింగార్అమర్ కహానీ1951రాజ్‌పుత్సాగర్1952లాల్ కున్వర్రేషమ్1954బాద్బాన్1955తీరాండాజ్ఇన్సానియత్1956పరివార్హతిమ్ తాయ్1957ముంతాజ్ మహల్మూడు సముద్రాలకు అతీత ప్రయాణంపరదేశి1959చార్ దిల్ చార్ రహేన్1960రిటర్న్ ఆఫ్ ఎ సూపర్ మేన్మిస్టర్ సూపర్ మ్యాన్ కి వాప్సీలాల్ ఖిలావీర్ దుర్గాదాస్చాంబే ది కలిపంజాబీ సినిమా1961రజియా సుల్తానాఆస్ కా పంచీజై చితోడ్1962పిక్ పాకెట్1963రాముడికి తొమ్మిది గంటలుగుల్-ఎ-బకావాలి1964ఖుఫియా మహల్1965బాఘి హసీనా1965ముజ్రిం కౌన్ ఖూని కౌన్1966మాయ1967బహరోన్ కే సప్నే1968నీల్ కమల్1970గుణా ఔర్ కానూన్జీవన్ మృత్యు1971నాదాన్చోటీ బహుచింగారి1972షెహ్జాదా1973గెహ్రీ చాల్సూరజ్ ఔర్ చందాఛలియానాగ మేరే సాథీ1974చోర్ చోర్ఫస్లా1975షోలేపోలీస్ కమిషనర్కాలా సోనాధర్మాత్మజోగిదాస్ ఖుమాన్హిమాలయ్ సే ఊంచాటూఫాన్1976హేరా ఫేరిచరస్బైరాగ్నాగ చంపా1977ఛైల్లా బాబుకచ్చ చోర్1978ముకద్దర్ కా సికందర్డాన్ఆఖ్రి డాకుఖూన్ కా బద్లా ఖూన్1979అహింసాఖండన్నాగిన్ ఔర్ సుహాగన్1980జ్యోతి బనే జ్వాలాచునావోటిజజ్‌బాత్శివశక్తి1981ఫిఫ్టీ ఫిఫ్టీఖూన్ ఔర్ పానీక్రాంతి1983అర్ధ్ సత్యమాసూమ్కరాటేపుకార్పాంచ్విన్ మంజిల్1984బిండియా చంకేగిమాన్ మర్యాద ఠాకూర్ సూరజ్‌భన్ సింగ్ఉంచి ఉరాన్1986జిందా లాష్1988ఖూన్ భరి మాంగ్1992లంబు దాదా1993మేరీ ఆన్1994బేతాజ్ బాద్షా1995గాడ్ అండ్ గన్ 

 దర్శకుడు 
సంవత్సరంసినిమాగమనికలు1945ప్రతిమ1951సాగర్1959మోహర్
 కెమెరా, ఎలెక్ట్రికల్ విభాగం (4 చిత్రాలు)
 2000 బాఘీ (అసిస్టెంట్ కెమెరా - జైరాజ్‌గా)
 1999 జుల్మీ (అసిస్టెంట్ కెమెరా - జైరాజ్‌గా)
 1999 అనారీ నం. 1 (సహాయక కెమెరా - జైరాజ్‌గా)
 1995 టక్కర్ (అసిస్టెంట్ కెమెరా - జైరాజ్ గా)
 ఎడిటోరియల్ విభాగం (1 చిత్రం)
 1976 బైరాగ్ (అసిస్టెంట్ ఎడిటర్ - జైరాజ్ గా)
 స్వంత నిర్మాణం (1 చిత్రం)
 హిందుస్థాన్ హమారా (డాక్యుమెంటరీ)
మూలాలు

బయటి లింకులు

 20వ శతాబ్ది తెలుగు వెలుగులు, పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు, 2005
 హిందీ తెరపై తొలి తెలుగు హీరో 'పైడి జైరాజ్', ఫాల్కే అవార్డు విజేతలు, హెచ్. రమేష్ బాబు, చిన్నీ పబ్లికేషన్స్, 2003.
 యూట్యూబ్(వి6 టివి)లో పైడి జైరాజ్ వీడియో 

వర్గం:1909 జననాలు
వర్గం:2000 మరణాలు
వర్గం:దాదాసాహెబ్‌ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీతలు
వర్గం:నిజాం కళాశాల పూర్వవిద్యార్ధులు
వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు
వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా సినిమా నటులు
వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా సినిమా దర్శకులు
వర్గం:కరీంనగర్ జిల్లా సినిమా నిర్మాతలు