పెండలము

పెండలము దుంప ఉష్ణ మండలాలలో పెరిగే ఒక రకమైన ఏక వార్షిక తీగ మొక్క. ఇది 50 అడుగుల ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది. సంస్కృతంలో పెండలాన్ని "ఆలూకమ్" అనిన్నీ, "పిండాలు" (పిండి + ఆలూ) అనిన్నీ పిలుస్తారు. ఇందులోంచే పెండలం అన్న తెలుగు మాట పుట్టింది. 

ప్రపంచంలో పెండలం జాతి మొక్కలు 600 పైబడే ఉన్నాయి. వీటిల్లో తిండానికి పనికొచ్చే ఉపజాతులు ఉరమరగా 10 ఉంటాయేమో. భారతదేశంలో దొరికే పెండలాలలో దరిదాపు 50 రకాలు ఉన్నాయి: వాటిల్లో ముఖ్యమైనవి: పెద్ద పెండలం (డయొస్కోరియా అలాటా, Dioscorea alata), చిన్న పెండలం (డయొస్కోరియా ఎస్కులెంటం, Dioscorea esculentum). మిగిలినవి అటవీ జాతులు కాగా ఈ రెండింటినే భారత దేశంలో విస్తారంగా సాగు చేస్తున్నారు. ఆధునిక వృక్షశాస్త్రానికి ఆద్యుడూ, మెటీరియా మెడికా గ్రంథకర్త, సా. శ. 1 శతాబ్దానికి చెందిన వాడైన గ్రీకు విజ్ఞఆని పెడారియోస్ డయస్కోరిడీజ్ (Pedanios Dioscorides) పేరిట ఈ తీగ మొక్కకి ఆయన పేరు పెట్టడం జరిగింది. తమాషా ఏమిటంటే పెద్ద పెండలం తీగ కుడి వైపుకి తిరుగుతూ అల్లుకుపోతుంది, చిన్న పెండలం తీగ ఎడమ వైపుకి తిరుగుతూ అల్లుకుపోతుంది. ఈ లక్షణాన్ని పురస్కరించుకుని పెండలాలని రెండు జాతులుగా విడగొట్టి అధ్యయనం చేస్తారు.  

"అలాటా" అంటే "రెక్కలు కలది" అని అర్థం. బీరకాయ మీద పొటమరించిన నరాల మాదిరి ఈ మొక్క కాండం మీద పొటమరించిన "రెక్కలు" (wings) ఉంటాయి. అందుకని అలాటా అన్న పేరు వచ్చింది. దీని వేళ్లు భూమిలోపల దుంపలలా ఊరతాయి. ఒకొక్క దుంప 30 కేజీల వరకు తూగవచ్చు. చేమ దుంపల మాదిరి ఈ దుంపలు పైన గరుగ్గాను, నూగుతో కలసి ఉంటాయి. దుంఫ లోపల జిగురు గల పిండి పదార్థం (strachy substance) ఉంటుంది. "ఎస్కులేటం" అంటే ఆహారానికి ఉపయోగపడేది అని అర్థం. 

ఇంగ్లీషులో పెద్ద పెండలాన్ని Greater Yam అనిన్నీ, చిన్న పెండలాన్ని Lesser Yam అనిన్నీ అంటారు. ఇంగ్లీషులో పెండలంలా కనిపించే మరొక దుంపని Cassava అని కూడ అంటారు. చిక్కు ఎక్కడ వస్తుందంటే దేశకాలపరిస్థితులని బట్టి ఇంగ్లీషు వాడకంలో పేరు మారిపోతూ ఉంటుంది. ఉదాహరణకి D. alata  ని ఇంగ్లీషులో Guyana arrowroot, ten-months yam, water yam, white yam, winged yam, violet yam, purple yam, yam అనే పేర్లు ఉన్నాయి. అందుకని శాస్త్రీయ నామం మీద ఆధారపడడం వల్ల సందిగ్ధానికి అవకాశం ఉండదు.  ఈ సందర్భంలో కొన్ని పేర్లని ఇక్కడ సంక్షిప్త పరుద్దాం:

 బంగాళాదుంప = ఆలూ = ఉర్ల గడ్డ = [bot.] Solanum tuberosum = Potato
 తియ్యదుంప = చిలగడదుంప = గెనుసు గడ్డ = [bot.] Ipomoea batatas = Sweet potato
 చేమ దుంప = [bot.] Colacasia esculenta = Taro root 
 పాలగరుడ వేరు = [bot.] Marantha ramosissima or [bot.] :en:Maranta arundinacea; [bot.] :en:Curcuma angustifolia;  క్షీరపిష్ఠ = Arrow-root; a flour made from this is called పాలగుండ and is used in the preparation of puddings; (note) this looks similar to other underground tubers such as cassava, yucca or kudzu, which are oblong in shape; 
 కంద =  [bot.] amorphophallus campanulatus (Watts) =  Elephant-foot yam 
 పెండలం = (1) [bot.] Dioscorea esculentum = Lesser Yam;  (2)  [bot.] Dioscorea alata = Grater yam = Purple yam; 
 కర్రపెండలం = cassava root = yucca; the starch from this root is used to make tapioca or sago [bot.] Manihot utilissima; Manihot esculenta; 
 అమెరికాలో అనేక రకాల దుంపలని కట్టగట్టి "యామ్" అని పిలిచెస్తారు. 

 డయోస్కోరియా జాతులు 
Dioscorea alata L. - పెద్ద పెండలం
Dioscorea althaeoides Knuth
Dioscorea altissima Lam.
Dioscorea aspersa Prain & Burkill
Dioscorea balcanica Kosanin
Dioscorea banzhuana C.P'ei & C.T.Ting
Dioscorea belophylla Voigt ex Haines
Dioscorea benthamii Prain & Burkill
Dioscorea bicolor Prain & Burkill
Dioscorea biformifolia C.P'ei & C.T.Ting
Dioscorea birmanica Prain & Burkill
Dioscorea bulbifera L. - అడవి దుంప, పీత ఆలూ
Dioscorea cayenensis 
Dioscorea chingii Prain & Burkill
Dioscorea cirrhosa Lour.
Dioscorea collettii Hook.f.
Dioscorea communis (L.) Caddick & Wilkin – see Tamus communis
Dioscorea cumingii Prain & Burkill
Dioscorea daemona పులి పెండలం
Dioscorea decipiens Hook.f.
Dioscorea delavayi Franch.
Dioscorea deltoidea Wall. ex Kunth
Dioscorea dumetorum 
Dioscorea elephantipes 
Dioscorea esculenta - చిన్న పెండలం
Dioscorea esquirolii 
Dioscorea exalata 
Dioscorea floridana Bartlett
Dioscorea fordii 
Dioscorea futschauensis 
Dioscorea garrettii 
Dioscorea glabra 
Dioscorea gracillima 

Dioscorea hastifolia 
Dioscorea hemsleyi 
Dioscorea hispida - ubi gadong
Dioscorea japonica - Shan yao in Chinese ()
Dioscorea kamoonensis Dioscorea hamiltani   గుత్తి పెండలం
Dioscorea linearicordata 
Dioscorea martini 
Dioscorea melanophyma Burkill & Prain
Dioscorea menglaensis 
Dioscorea mexicana 
Dioscorea nipponica 
Dioscorea nitens 
Dioscorea opposita - Shan yao in Chinese ()
Dioscorea orangeana Wilkin
Dioscorea panthaica
Dioscorea pentaphylla - fiveleaf yam
Dioscorea persimilis 
Dioscorea poilanei 
Dioscorea polygonoides 
Dioscorea polystachya Turczaninow
Dioscorea preussii 
Dioscorea quinqueloba
Dioscorea rotundata 
Dioscorea sansibarensis Pax
Dioscorea scortechinii 
Dioscorea simulans 
Dioscorea sinoparviflora 
Dioscorea spongiosa 
Dioscorea subcalva 
Dioscorea sylvatica
Dioscorea tentaculigera 
Dioscorea tenuipes 
Dioscorea tokoro
Dioscorea transversa - pencil yam
Dioscorea trifida 
Dioscorea velutipes 
Dioscorea villosa L.
Dioscorea wallichii 
Dioscorea xizangensis 
Dioscorea yunnanensis 
Dioscorea zingiberensis 

మూలాలు

 ముత్తేవి రవీంద్రనాథ్, కూరగాథలు, విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయంలో దొరుకుతాయి, 2014

వర్గం:దుంపలు