భాస్వరం

భాస్వరం లేదా ఫాస్ఫరస్ (Phosphorus) ఒక మూలకము. దీని సంకేతము 'P', పరమాణు సంఖ్య 15. ఇది స్వేచ్ఛగా ప్రకృతిలో లభించదు. ఇతర మూలకాలతో కలిసివుంటుంది. జీవకణాలన్నింటి కేంద్రకామ్లాలు అయిన డి.ఎన్.ఎ., ఆర్.ఎన్.ఎ.లలో ఇది ఒక మూల పదార్ధం.దీని ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతలో అతిముఖ్యమైనది ఎరువులు. ఇదే కాకుండా దీనిని పేలుడు పదార్ధాలు, అగ్గిపుల్లలు, మతాబులు, క్రిమిసంహారక మందులు, సబ్బులు మొదలైన వాటి తయారీలో ఉపయోగపడుతుంది.

 భాస్వర వలయం 
సాధారణంగఅ భాస్వరం యొక్క సమ్మేళనాలు భూమిలో ఘనరూపంలో ఉంటాయి. ప్రకృతిలో ఇది సాధారణంగా ఫాస్ఫేట్ అయాన్ (Phosphate ion) లో ఒక భాగంగా ఉంటుంది. చాలా ఫాస్ఫేట్లు సముద్ర అవసాధనాలు (Sediments) లేదా రాళ్ళలో ఉండే లవణాల రూపంలో ఉంటాయి. కొన్ని భౌగోళిక ప్రక్రియల వలన సముద్ర అవసాధనాలు నేలపైకి వస్తాయి. వీటిని మొక్కలు గ్రహిస్తాయి. మొక్కల నుంచి ఫాస్ఫేట్లు జంతువుల్లోకి చేరతాయి. జీవులు చనిపోయిన తర్వాత తిరిగి నేలలోకి చేరతాయి. రాళ్ళు శిథిలమైనప్పుడు భౌమ ఫాస్ఫేట్లు తిరిగి సముద్రంలొకి చేరతాయి.

 భాస్వరం సమ్మేళనాలు 
 హైడ్రైడ్లు: PH3, P2H4
 హేలైడ్లు: PBr5, PBr3, PCl3, PI3
 ఆక్సైడ్లు: P4O6, P4O10
 సల్ఫైడ్లు: P2S5, P4S3
 ఆమ్లాలు: H3PO2, H3PO4
 ఫాస్ఫేట్లు: (NH4)3PO4, Ca3 (PO4)2, FePO4, Fe3 (PO4)2, Na3PO4, Ca (H2PO4)2, KH2PO4
 ఫాస్ఫైడ్లు: Ca3P2, GaP, Zn3P2 Cu3P
 ఆర్గనో ఫాస్ఫరస్, ఆర్గనో ఫాస్ఫేట్లు: Lawesson's reagent, Parathion, Sarin, Soman, Tabun, Triphenyl phosphine, VX nerve gas

 మూలాలు 

 బయటి లింకులు 
 Los Alamos National Laboratory – Phosphorus 
 WebElements.com: Phosphorus
 Entrez PubMed: Acute Yellow Phosphorus Poisoning
 eMedicine.com: Article on White Phophorus as used as weapon
 Website of the Technische Universität Darmstadt and the CEEP about Phosphorus Recovery

వర్గం:మూలకాలు
వర్గం:రసాయన శాస్త్రం