ఖ

హల్లులలో కంఠ్య శ్వాస మహాప్రాణ (Aspirated voiceless velar plosive) ధ్వని ఇది. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [kʰ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [kh]. 

వ్యంజనవర్ణములలోని రెండవ యక్షరము. కవర్గ రెండవ అక్షరము.
ఉచ్చారణా లక్షణాలు
 స్థానం: మృదు తాలువు (velum)
 కరణం: జిహ్వమూలము (tongue root)
 సామాన్య ప్రయత్నం: మహాప్రాణ (aspirated), శ్వాసం (voiceless)
 విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
 నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)
చరిత్ర
 ఖా అక్షరం తమిళ, తెలుగు, కన్నడ, మలయాళం లిపులలో సంస్కృతం నుండి ఉద్భవించింది.
 బ్రాహ్మీ లిపి నుండి అభివృద్ధి చెందింది.
 కంఠం నుండి పుట్టే అక్షరాలు: అ, ఆ, క, ఖ, గ.
ఖ గుణింతం
ఖ, ఖా, ఖి, ఖీ, ఖు, ఖూ,ఖృ,ఖౄ.ఖె, ఖే, ఖై, ఖొ, ఖో, ఖౌ, ఖం, ఖః

 "ఖ" గుణింతంతో ఏర్పడే కొన్ని పదాలు 
 ఖ (హ్రస్వం) - ఖండం (ఒక ప్రదేశం), 
 ఖగోళం (గ్రహాలు, నక్షత్రాల సమూహం)
 ఖచ్చితం (అనవసరమైనది కాదు)
 ఖాళీ (శూన్యమైనది)
 ఖీ (దీర్ఘం) - ఖరీదు (ధర), 
 ఖు (హ్రస్వం) 
 ఖూ (దీర్ఘం)
 ఖృ (ఋ కారము)
 ఖౄ (ౠ కారము)
 ఖె (ఎ కారము)- 
 ఖే (ఏ కారము) - ఖేదం (విచారం)
 ఖై (ఐ కారము) - ఖైదీ (జైలులో ఉన్న వ్యక్తి), ఖైరు (జాగ్రత్త)
 ఖొ (ఒ కారము) - ఖోరు (దొంగతనం)
 ఖో (ఓ కారము)
 ఖౌ (ఔ కారము)
 ఖం (సున్న) - ఖండం (ప్రపంచం), ఖంభం (స్తంభం)
 ఖః (విసర్గ) - ఖః (పనికిరానిది)
 మూలాలు