డ

డ అనేది తెలుగు అక్షరమాలలో ఒక హల్లు. ఇది  సరళముల (గజడదబ) లో మూడవది. "ట" వర్గానికి చెందిన అక్షరం. వ్యంజనవర్ణములలోని పదుమూఁడవ యక్షరము.  

హల్లులలో మూర్ధన్య నాద అల్పప్రాణ  ధ్వనిని కలిగి ఉంటుంది. మూర్థన్యమనగా అంగిలి పైభాగము నుండి పుట్టిన ధ్వని. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల  లో దీని సంకేతం [ɖ]. IAST లోనూ ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [ḍ]. 

ఉచ్చారణా లక్షణాలు

 స్థానం: మూర్ధం (hard palate)
 కరణం: మడత వేసిన నాలిక కొన (tip of the tongue curled up)
 సామాన్య ప్రయత్నం: అల్పప్రాణ (unaspirated), నాదం (voiced)
 విశేష ప్రయత్నం: స్పర్శ (stop)
 నిర్గమనం: ఆస్యవివరం (oral cavity)

డ గుణింతం
డ, డా, డి, డీ, డు, డూ, డృ డె, డే, డై, డొ, డో, డౌ, డం, డః

 "డ" గుణింత అక్షరాలతో ఏకాక్షర పద్యం 
"డ" తో ఏకాక్షర పద్యాన్ని ఏల్చూరి మురళీధరరావు  రాసాడు. అది

డండడ డేడిడ డైడా

డండా డోడౌడ డాడడాడా డాడై

డండూడిడౌడడడడా

డండడడడ డండడండ డం! డడ!! డండమ్!!!

 ప్రతి పదార్థం 
డం = డమరుకము యొక్క,

డ = శివంకరమైన నాదమునందు;

డ = ప్రీతి గొన్న స్వామీ! పరమేశ్వరా!

డే = దాంపత్యధర్మమును అనుసరించి,

డి = గౌరీదేవిని,

డ = మేని సగభాగమున తాల్చిన దేవా!

డై = వృషభము,

డా = విజయధ్వజముగా కలవాఁడా!

డం = తృతీయనేత్రమందు,

డా = అగ్నిని తాల్చిన విభూ!

డో = దుష్టుల,

డౌ = సంహారమునందు,

డ = రక్తివహించిన ప్రభూ!

డా = శ్రీదేవిని,

డ = వామభాగమున నిలిపికొన్న శ్రీహరిచే,

డా = జయోక్తులతో,

డా = సన్నుతింపబడిన దేవా!

డా = వెన్నెల వంటి,

డై = నందికేశ్వరుని శరీరఛ్చాయ వంటి,

డం = పాల వంటి,

డూ = ఆదిశేషుని వంటి,

డి = గౌరీదేవి వంటి,

డౌ = కామధేనువు వంటి,

డ = శంఖము వంటి,

డ = చంద్రుని వంటి,

డ = అమృతము వంటి, డా=తెల్లని దరహాసము గల ఱేఁడా!

డం = గాయనుల యొక్క,

డ = స్తోత్రములచే,

డ = ప్రసన్నుఁడ వగు,

డ = సర్వేశ్వరుఁడవైన,

డ = పరమేశ్వరా!

డం = దుర్మతులకు,

డ = త్రాసమును కలిగించు,

డం = డమరువు యొక్క,

డ = భీషణమైన ధ్వని కలవాఁడా!

డం! డడ!! డండమ్!!! అని డమరుకోదితముతో శివునికి నాదనివేదనం.

 మూలాలు 

 బాహ్య లంకెలు 

 https://kandishankaraiah.blogspot.com/2012/06/200.html