ಚೆಲುವಾಂಬೆ

ಚೆಲುವಾಂಬೆ ಸುಮಾರ್ 1725ತ ಕನ್ನಡ ಕವಿಯತ್ರಿ. ಮೈಸೂರುದ ದೊರೆ ಮಲ್ಲ ಕೃಷ್ಣರಾಜನ (1713-1731) ರಾಣಿ. ಕಳಲೆ ಕಾಂತನೃಪನ ಮಗಳ್. ಕನ್ನಡದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತನ್ಲಾ  ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ವರನಂದೀ ಕಲ್ಯಾಣ, ವೆಂಕಟಾಚಲ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಲಾಲಿಪದ, ಅಲಮೇಲುಮಂಗೆ ಲಾಲಿಪದ, ತುಲಾಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮ ಅಂಚನೆ ಕೃಷ್ಣಕರ್ಣಾಮೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ- ಉಂದು ಮಾತ ಅಲೆನ್  ಕೃತಿಕುಲು. ವರನಂದೀ ಕಲ್ಯಾಣ 881 ಪದ್ಯಲು ಉಪ್ಪುನ ಏಳ್ ಸಂಧಿಳು ಸಾಂಗತ್ಯ ಶೃಂಗಾರ ಭಕ್ತಿರಕುಲು ಎರಕಡ್ ಸೃ ಶೆಟ್ಟಿ ಆತ್ಂಡ್. ದೆಲ್ಲಿದ ಬಾದಶಹನ ಮಗಳ್ ವರನಂದಿ ಮೇಲುಕೋಟೆದ ಚೆಲುವದೇವನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನವು ಈ ಕಥೆ. ದ್ವಾಪರಡ್ ಸತ್ಯಭಾಮೆ ಪ್ರಣಯಕೋಪಡ್ ಕೃಷ್ಣನಗ್ ಪಂಡಲ್ಗೆ -ಇತ್ತೆ ಈ ಬಲವಂತಡ್ ಏನೇನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿಲೆಕ ಕಲಿಯುಗಟ್ ಯಾನ್ ನಿನನ್ನ್ ಬಲವಂತಡ್‌ಮದಿಮೆ ಆಪೆ‌ ಪಂದ್. ಆ ಪ್ರಕಾರೊ ಸತ್ಯಭಾಮೆ ವರನಂದಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟ್ ದ್  ಮೇಲುಕೋಟೆದ ಚೆಲುವರಾಯನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯಿನ  ಕಥೆ ಈ ಕಾವ್ಯಡ್ ಬರ್ಪುಂಡು . ಚೆಲುವಾಂಬೆ ವರನಂದಿನ ಯೌವನದ ಸೊಬಗ್ನ್ ಸೊಗಸಾದ್ ವರ್ಣಣೆ ಮಲ್ತ್ ದೇವೆರ್. ಆಲೆನ ವಿರಹ ವ್ಯಥೆ  ಮರುಗುನಂಚನೆ ಉಂಡು. ಮದಿಮೆ ಮಂಗಳ ಮಹೋತ್ಸವದ ವರ್ಣನೆ ಎಡ್ಡೆ ಉಂಡು. ತುಲಾಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯನ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪನ್ಪುನಾಯೆ  ರಚಿಸಾದ್ ಚೆಲುವಾಂಬೆಗ್ ತೃಪ್ತಿ ಮಲ್ತ್ ಕುಪ್ಪೆ ಪನ್ಪುನವು ಕವಿಚರಿತೆಕಾರೆರ್ನ  ಅಭಿಪ್ರಯ. ಅಲೆನ ಮಾತ  ಕೃತಿಕುಲು ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನವು. ವೈಷ್ಣವಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಡ್ ಈ ಕೃತಿಕುಲು‌ಮೂಡ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. 

ಕಂಡನಿಯನ  ಆಜ್ಞೆ ಪ್ರಕಾರ ಯಾನ್ ಕಾವ್ಯರಚಿಸಾಯಿನೆಲಾ ಈ ಕೃತಿಕ್ ಕರ್ತ ಚೆಲ್ವರಾಯೆ, ಎಂಕ್ ಸನ್ಮತಿ ಕೊರ್ನಾಯೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸೆ-ಪಂದ್ ಚೆಲುವಾಂಬೆ ತನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಭಾವನ್ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಾದಲ್. ಶುದ್ಧ ಗನ್ನಡದ ಇನಿವಾತುಲೆಡ್ ಕೃತಿರಚನೆ ಮಲ್ತ್ನ ಚೆಲುವಾಂಬೆ ಕನ್ನಡ ಕವಯಿತ್ರಿಯೆರ್ನ ಶ್ರೇಣಿಬ್ ಪ್ರಮುಖ ಆತೆರ್. (ಎಸ್.ಎಚ್.ಎಂ.)

ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ಕೃತಿಕುಳು: 
 ವರನಂದೀ ಕಲ್ಯಾಣ (ಸಾಂಗತ್ಯ), 
 ವೆಂಕಟಾಚಲ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಲಾಲಿಪದ, 
 ಅಲಮೇಲುಮಂಗೆ ಲಾಲಿಪದ, 
 ತುಲಾಕಾವೇರಿ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, 
 ಕೃಷ್ಣಕರ್ಣಾಮೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಶೈಲಿ ಭಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಶೃಂಗಾರ ರಸಕ್ಲೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಸಾಂಗತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಳಲೆ ಕಾಂತರಾಜನ ಮಗಳ್, ಸಂಸ್ಕೃತ ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡಡ್ ವಿದ್ವತ್ತ್ ನ್ ಪಡೆಯಿನಕುಲು. ಆಲ್ ಕನ್ನಡದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಪ್ರಮುಖ ರಾಣಿ.

ಕವಯಿತ್ರಿ ರಾಣಿ ಚೆಲುವಾಂಬೆ ವರನಂದೀ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ವೇಂಕಟಾಚಲಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಲಾಲಿಪದ (203 ಲಾಲಿಪದಕುಲು ಉಂಡು) , ಅಲರ್ಮೇಲುಮಂಗೆ ಲಾಲಿಪದ ಐಟ್ಲಾ(35 ಲಾಲಿಪದಕುಲು ಉಂಡು), ತುಲಾಕಾವೇರೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಟೀಕೆ - ಪನ್ಪುನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲೆನ್ ರಚಿನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ತುಲಾಕಾವೇರೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಟೀಕೆ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣೋಕ್ತವಾದ ತುಲಾಕಾವೇರೀ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಕ್ಕೆ ಬರೆಯಿನ ಗದ್ಯದ ರೂಪದ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.ನೆಟ್ 30 ಅಧ್ಯಾಯ ಉಂಡು. ಈ ಟೀಕಾ ಗ್ರಂಥಗ್ ಚೆಲುವಾಂಬಿಕಾವಾಣೀವಿಲಾಸ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ಲಾ ಉಂಡು . 

ಲಾಲಿ ಪದೊಕ್ಲೇನ್ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರ ದೇಶೀಯವಾಯಿನ ವಿಪ್ರಕೀರ್ಣಗ್ಲೆ  ಗುಂಪುಗು ಸೇರ್ನ ಪ್ರಬೇಧ ಪಂದ್ ಲಕ್ಷಿಸಿವೆ. ಇಂಚಿನ ಪ್ರಬಂಧೊಲು ಪ್ರಾಚೀನಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನವು.

ವರನಂದಿ ಕಾವ್ಯ 
ನೋಡುವ ನೈದಿಲುಗಳೊ ಕಂಗಳೊ ಮಾ l 
ತಾಡುವ ಮುಕುರವೊ ಮೊಗವೋ l
ಪಾಡುತಿರುವ ಪೊಂಬಣ್ಣದ ಶಂಖವೊ l 
ಗಾಡಿಕಾತಿಯ ನುಣ್ಗೊರಲೋll
ನಡೆವೆಳಮಿಂಚೊ ಪೊಂಜೆಳೆಮಯ್ಯೊ ಬಿಡದುಸಿ | 
ರಿಡುವ ಸಂಪಗೆಯೊ ನಾಸಿಕವೋ | 
ಕಡುಸವಿಯೇಱೆ ಮಿಡುಕುತಿರ್ಪ ಪವಳವೊ | 
ಬೆಡಗಿಯ ಚೆಂಬಣ್ಣದುಟಿಯೊ ll 
ಮೊಗದಾವರೆಗಂಪ ಕೊಳಲೆಂದು ಬಂದು ಸಂ | 
ಪಗೆಯೆಂದು ಬಗೆದು ನಾಸಿಕವ l 
ಸುಗಿದು ಪೆಱಗೆ ನಿಂದ ತುಂಬಿವಿಂಡೆಂಬಂತೆ | 
ಬಗೆಗೆ ಬಂದುದು ಮುಡಿಯವಳ llhttps://www.sallapa.com/2024/10/blog-post_56.html?m=1

ಉಲ್ಲೇಕೊಲು