ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಕಡಲಕರೆತ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೇಂದ್ರೊ ಜಾಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ ಮಂಗಳೂರು. ಮಂಗಳೂರುನು ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಕುಡ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡೊ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೦,೮೯,೬೪೯ ಆದುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ಆಂಜೊವುನಕುಲು ೧೦,೩೪,೭೧೪ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಂಜೊನಕುಲು ೧೦,೫೪,೯೩೫(೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿದಂಚ).೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿ http://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx

 ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4861 ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು.

 ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ತಾಲೂಕುಲು 
ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊಡು ೨೨೦ ತಾಲೂಕುಲು ಅಂಚನೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಐನ್ ತಾಲೂಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಪೊಸ ತಾಲೂಕುಲು ಇಂಚ ಮಾತಾ ಸೇರ್ದ್ ಒಟ್ಟುಗು ಏಳ್ ತಾಲೂಕುಲು ಉಂಡು:

ಸಂಕ್ಯೆತಾಲೂಕುತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದ ನಗರ ಆಡಳಿತೆ ೧  ಮಂಗಳೂರುಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ ೨  ಪುತ್ತೂರು  ನಗರಸಭೆ. ೩  ಬಂಟ್ವಾಳ  ಪುರಸಭೆ ೪  ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ  ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತ್ ೫  ಸುಳ್ಯ  ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತ್ ೬  ಮೂಡಬಿದಿರೆ  ಪುರಸಭೆ ೭  ಕಡಬ  ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತ್

 ಇತಿಹಾಸೊ 
೧೯೪೮ಡ್ದ್ ಪಿರವು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೬೦ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಸೆರ್ ಈ ಭಾಗೊನು ಉತ್ತರ ಕೆನರಾ (ನಾರ್ತ್ ಕೆನರಾ) ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ (ಸೌತ್ ಕೆನರಾ) ಪಂಡ್‍ದ್ ವಿಂಗಡಿತೆರ್. ೧೮೬೨ಡ್ ಉತ್ತರ ಕೆನರೊನು ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರೊನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗ್ ಸೇರಾಯೆರ್. ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕು ಸುರೂಕು ಉತ್ತರ ಕೆನರರೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರೊಗು ಸೇರ್ಂಡ್.

ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ ಒರ್ಸೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡhttp://dspace.wbpublibnet.gov.in:8080/jspui/bitstream/10689/11125/3/Chapter%201_1%20-%2045p.pdf ಜಿಲ್ಲೆಡ್ದ್ ಅದಮುಟ್ಟ  ಮೂಜಿ ತಾಲೂಕುಲಾದ್ದಿತಿನ ಉಡುಪಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೇರಳೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬುಕ್ಕೊ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ  ಪ್ರದೇಶೊನು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್  ತುಳುನಾಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಚರಿತ್ರೆದ ದಾಖಲೆಡ್ ಅಂಚನೆ ಶಾಸನೊಲೆಡ್  ತುಳುನಾಡು ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರೊಲು ಉಂಡು.  ತುಳು ಮುಲ್ಪದ ಮಸ್ತ್ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರೊ ಈಡೆಗೆ ತುಳುನಾಡ್ಂದ್ ಪುದರಾಂಡ್.

 ಬಾಸೆಲು 
ತುಳು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡೊದ ಮಲ್ಲ ದಿಂಜ ಜನ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಂಚನೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇರದ  ರಂಗೊಲೆಡ್ ಉಪಯೋಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಾಸೆ. ಕನ್ನಡೊ, ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡೊ, ಮಲಯಾಳಂ,  ಕು೦ದಾಪುರ ಕನ್ನಡ, ಅರೆಬಾಸೆಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕನಿ, ಗೋವಾ ಕೊಂಕನಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ, ಮರಾಠಿ, ಕೊರಗ ಬಾಸೆ, ಚಾಲಿ ಬಾಸೆ, ಚಿತ್ಪಾನ್ ಬಾಸೆ, ಕರಹಾಡ ಬಾಸೆ, ಮಲ್ಯಾಲಿ ಬಾಸೆ - ಇಂಚ ಮುಲ್ಪ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.
 ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚರಣೆಲು 
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡುಪ್ಪುನಕ್ಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಕಟ್ಟ್ ಅಂಚನೆ ಆಚರನೆಲೆನ್ ನಂಬೊಂದು ಬೈದಿನಕ್ಲ್. ಮುಲ್ಪ ಹಿಂದೂ ದೇವಾನು ದೇವತೊಲೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದಕ್ಲ್ ನಾಗದೇವೆರಾಯಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವೆರೆನ್ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದಂತಕತೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರೊಡು ಈ ಭೂಮಿನ್ ಪರಶುರಾಮೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುಂಡು. 17ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಮಲಯಾಳಂ ಕೃತಿ  ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿ ನೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಷ್ಣು ದೇವೆರೆನ ಆಜನೇ ಅವತಾರವಾಯಿನ ಕೊಡಲಿ ಪತೊಂದಿನ ಪರಶುರಾಮೆ, ಯೋಧೆ ಋಷಿ ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಭೂಮಿನ್ ತನ್ನ ಕೊಡಲಿನ್ ಸಮುದ್ರೊಗ್ ದಕ್ಕಿನಲ್ಪ ಕೇರಳ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಭೂಮಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪುಂಡು.
ಅಂಚನೆ ಈ ಪೊಸ ಬೂಪ್ರದೇಸ ಗೋಕರ್ಣರ್ದ್ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಮುಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದುಂಡುಗೆ. ಸಮುದ್ರವಾದಿತ್ತಿನ ಆ ಜಾಗೆನ್ ಬೂಪ್ರದೇಶೊವಾದ್ ಮಲ್ಪರೆ ಪರಶುರಾಮೆ ನಾಗರಾಜೆ ವಾಸುಕಿನ್ ಆಹ್ವಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ವಾಸುಕಿ ದೇವೆರ್ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನ ವಿಷೊನ್ ಕಕ್ಕ್ ದ್ ಆ ಮಣ್ಣ್ ನ್ ಭೂಮಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಗೌರವಾರ್ಥವಾದ್ ಆ ಭೂಮಿದ ರಕ್ಷಣೆಗ್ ವಾಸುಕಿ ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ಉಚ್ಚುಲೆನ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಭೂತಕೋಲ, ಕಂಬುಲ, ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆ ಬುಕ್ಕೊ ಗೊಬ್ಬುಲು.
ಯಕ್ಷಗಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಾನಪದ ಕಲೆ. ಅಂಚನೆ ಪಿಲಿಏಸ, ಕರಡಿ ಏಸ ಮುಲ್ತ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾದುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಅಟ್ಟೆಮಿ, ಮಾರ್ನೆಮಿ, ತುಡರ್, ಚೌತಿ, ಯುಗಾದಿ, ಬಿಸು ಇಂಚಿನ ಪರ್ಬೊದಪಗ ನಲಿಪುವೆರ್.
ಕೇರಳ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದ ಪ್ರಕಾರ, ಕುಡ್ಲಡ್ ಮಸ್ಜಿದ್ ಜೀನತ್ ಬಕ್ಷ್ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡೊದ ಪುರಾತನ ಮಸೀದಿಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್. ಚೇರಮಾನ್ ಪೆರುಮಾಲನ್ ದಂತೆಕತೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರ, 624 AD ಡ್ ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರುಡು ಸುರೂತ ಭಾರತೀಯ ಮಸೀದಿನ್ ಚೇರ ರಾಜವಂಶೊದ ಲಾಸ್ಟ್ ದ ದೊರೆನ (ಚೇರಮಾನ್ ಪೆರುಮಾಳ್)  ಆದೇಶೊಡು ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ಕ್ವಿಸ್ಸಾತ್ ಶಕರ್ವತಿ ಫರ್ಮಾದ್ ಮೆರೆನ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ, ಮಡಾಯಿ, ಬಾರ್ಕೂರು, ಕುಡ್ಲ, ಕಾಸರಗೋಡು, ಕಣ್ಣೂರು, ಧರ್ಮದಂ, ಪಂಥಲಯಾಣಿ (ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ) ಬುಕ್ಕೊ ಚಲಿಯಮ್ ಡ್ ಮಸೀದಿಲು ಮಸ್ತ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಅಂಚನೆ ಉಂದೆನ್ ಮಲಿಕ್ ದಿನಾರ್ ಮೆರೆನ ಕಾಲೊಡ್ ಕಟ್ಟಾದೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಟ್ಟ್ ಕುಡ್ಲ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾರ್ಕೂರು ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ಸೇರ್ಂದ್ಂಡ್. ಮಲಿಕ್ ದಿನಾರ್ ಮೇರ್ ಕಾಸರಗೋಡುದ ತಳಂಗರಡ್ ತೀರಿಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರಲಾ ಉಂಡು.

 ಕಾರ್ನಿಕೊದ ಜಾಗೆಲು 
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ: ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ (ತ್ರಿಭುವನ ತಿಲಕ ಚೂಡಾಮಣಿ ಬಸದಿ), ಗುರು ಬಸದಿ (ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಸದಿ)
:ಮಂಗಳಾದೇವಿ:ಮಹತೋಭಾರ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
:ಧರ್ಮಸ್ಥಳ: ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಕದ್ರಿ: ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಕಟೀಲು: ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಕವತಾರು: (ಕಬತಾರ್).ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗೆ ಸಾನ
ನೆಲ್ಲಿತೀರ್ಥ:ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ಗುಹಾಲಯೊ.
ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ: ಶ್ರೀ ಆದಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಕುಕ್ಕೆ.
ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ: ಶಾ೦ತಿಮೊಗರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಕಾರ್ಕಳ: ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ, ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, ಅನಂತಶಯನ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಕಾರ್ಕಳ ಪಡುತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಕಾರ್ಕಳ: (ಕಾರ್ಲ).ಅತ್ತೂರು ಸೈಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್.
ಪುತ್ತಿಗೆ: ಮಹಾತೋಭಾರ ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಕೊಡ್ಯಡ್ಕ:ಹೊಸನಾಡು ಶ್ರೀ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಪೊಳಲಿ: ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಬಪ್ಪನಾಡು: ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಸೋಮೇಶ್ವರ: ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊ.
ಕೃಷ್ಣಾಪುರ:ಮುಲ್ಪ ಅಷ್ಟಮಟೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಕೃಷ್ಣಾಪುರ ಮಟೊತ ಶಾಕೆ ಉಂಡು.
ಉಳ್ಳಾಲ: ದರ್ಗಾ.
ಪುತ್ತೂರು: ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್ ಮಾಡನ್ನೂರ್, ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್ ಬೈತಡ್ಕ, ಕಾಣಿಯೂರು
ಮಂಗಳೂರು:ಮಸ್ಜಿದ್ ತಕ್ವಾ ಪಂಪ್ವೆಲ್.
.ಮುಲ್ಕಿ: ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ,
ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ : ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್ ಕಾಜೂರ್.
 ಮಂಗಳೂರು ಸಂತ ಪೌಲನ ದೇವಾಲಯ, ಮಂಗಳೂರು.
 ಸುಳ್ಯ: ಕುಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ.
 ಸುಳ್ಯ: ಶ್ರೀ ತೋಡಿಕಾನ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ.
 ಸುಳ್ಯ: ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಲೆಟ್ಟಿ.
ಮಂಗಳೂರು ಶಾಂತಿ ಮಹಾ ದೇವಾಲಯ, ಬಲ್ಮಠ
ಮಂಗಳೂರು ಕಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ, ಜೆಪ್ಪು
ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೇವಾಲಯ, ಕುದ್ರೋಳಿ
ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಚಾಪೆಲ್ ಕುಡ್ಲ
ವಿಠಲ ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ದರೆಗುಡ್ಡೆ.
ಶ್ರೀ ಶಂಭುಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ದರೆಗುಡ್ಡೆ.
ಕೊಕ್ಕಡ :ಸೌತಡ್ಕ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ
ಚೊಕ್ಕಾಡಿ ಉಳ್ಳಾಕುಲು ದೈವಸ್ಥಾನ.ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕು.
ಉಬರಡ್ಕ ಮಿತ್ತೂರು ನಾಯರ್ ದೈವ. ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕು.
 ಏನೆಕಲ್ಲು ಬಚ್ಚನಾಯಕ ದೈವಸ್ಥಾನ.ಏನೆಕಲ್ಲು.ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕು.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ - ಚಿತ್ರ ದರ್ಶಿನಿ

 ಉಲ್ಲೇಕೊಲು 

 https://web.archive.org/web/20151128134010/http://dk.nic.in/temples.htm
 https://web.archive.org/web/20190315220959/http://www.dk.nic.in/

ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು

ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊ