ಗಜ್ಜರಿ

ಗಜ್ಜರಿನ್ (ಕ್ಯಾರಟ್) (ಡಾಕಸ್ ಕ್ಯಾರೋಟಾ ಉಪಜಾತಿ. ಸಟೈವಸ್) ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಿತ್ತಲೆ, ನೇರಳೆ, ಕೆಂಪು, ಬೊಲ್ದು ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುನ ತಾಜಾ ಇತ್ತ್‌ನಪಗ ಗರಿಗರಿ ರಚನೆ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಂಡೆ ತರಕಾರಿ. ಗಜ್ಜರಿದ ತಿನಿಯೆರೆ ಅಪುನ ಭಾಗ ಒಂಜಿ ಅಪ್ಪೆ ಬೇರ್ ಆದ್ ಉಂಡು. ಅವು ಯೂರೋಪ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾಗ್ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ್ ಕಾಡು ಗಜ್ಜರಿ ಡಾಕಸ್ ಕ್ಯಾರೋಟಾದ ಒಂಜಿ ದೇಶೀಯ ಪ್ರಕಾರ. ಪರ್ಷಿಯೊಡು ಮೂಲತಃ ಉಂದೆತ್ತ ಕೃಷಿನ್ ಅಯಿತ್ತ ಇರೆಕುಲು ಬುಕ್ಕೊ ಬೀತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಂದೆತ್ತ ಕಂಡೆಲು ತರಕಾರಿಯಾದ್ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಉಂದೆತ್ತ ಪಜ್ಜಿ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಬಳಸುವೆರ್. 
ಅಪಿಯಾಸಿಯೆ (Apiaceae) ಕುಟುಂಬೊಡು ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಒಂಜಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಬುಲೆಪುನ ದಯಿ ಉಂದು ಕಂಡೆಲಾದ್ ಬುಲೆಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ನೆಲಕ್ಕ್ ಕೈತಲ್‌ಡೇ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾದ್ ಇರೆಕುಲೆನ್ ಹೋಲುವೇ ರಚನೆಲಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಬೇಕನೇ ಬುಲೆಪುನ ತಳಿಕುಲು ಬೀಜನ್ ಬಿತ್ತ್‌ನ ೯೦ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಕಟಾವುಗು ಬತ್ತ್ಂಡ, ನಿಧಾನವಾದ್ ಬುಲೆಪುನ ತಳಿಕುಲು ೧೨೦ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ದೆತೊನುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಕಂಡೆಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಯಿನ ಆಲ್ಫಾ ಬುಕ್ಕೊ ಬೀಟಾ ಕ್ಯಾರೋಟೀನ್‌ಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ೬ ಲೆನ ಉತ್ತಮವಾಯಿನ ಮೂಲವಾದ್ ಉಂಡು.

ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಈ ಪದೊನು ೧೫೩೦ಟ್ ಬಳಸ್‌ನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್‍ ಮಧ್ಯ ಫ್ರೆಂಚ್‌‍ರ್ದ್ ಎರವಲು ದೆತೊಂದು ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಸಂವಾದಿಯಾಯಿನ ಪದೊಕುಲೆನ್‍ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಗ್ರೀಕ್ ಪದೊಕುಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಸೆಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಕೊಂಬುದಂಚಿನ ರಚನೆದ ಕಾರಣೊಗಾದ್ ಕೊಂಬು ಪನ್ಪುನ ಅರ್ಥ ಉಪ್ಪುನ ಕೆರ್ (*ker) ಪನ್ಪುನ ಶಬ್ದೊರ್ದು ಉಂದೆನ್ ಸೂಚಿಸಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.

ಇತಿಹಾಸೊ
ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಆಣ್ವಿಕ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊಲು ದೇಶೀಯ ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂಲನ್ ಸೂಚಿಸಾವುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಕಚ್ಚಾಸ್ವರೂಪದ ಮೂಲ ಬಹುಶಃ ಪರ್ಷಿಯಾ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಬುಕ್ಕೊದ ಶತಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಉಂದೆತ್ತ ಚೀಪೆನ್ ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನಲ್ಪ ಬುಕ್ಕೊ ಉಂದೆತ್ತ ವನ್ಯಗುಣಕುಲೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ತಳಿಕುಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಇತ್ತೆದ ರೂಪದ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು.
ಸುರು ಸುರು ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಕಂಡೆರ್ದ್‌‍ಲಾ ಅಯಿತ ಪರಿಮಳದ ಇರೆಕುಲೆಗಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ.೨೦೦೦-೩೦೦೦ ದ ಪೊರ್ತುಗು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಜರ್ಮನಿಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಪಾರ್ಸ್ಲಿ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸಪ್ಪು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಅನಿಸ್, ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಜೀರಿಗೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಕೈತಲ್‌ದ ಸಂಬಂಧಿ ತಳಿಕುಲು. ಇತ್ತೆಲಾ ಸುವಾಸನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆಗಾದ್ ಬುಲೆಪವೆರ್. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗುಲೆನ ಸುರೂತ ಉಲ್ಲೇಕೊದ ಪ್ರಕಾರೊ 1 ನೇ ಶತಮಾನದ ರೋಮನ್ನೆರ್ ತಿಂದ್‌ನ ಒಂಜಿ ಕಂಡೆ ತರಕಾರಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಭಾವಿಸಾಯಿನ ಪ್ಯಾಸ್ಟಿನಾಕ (pastinaca), ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿಕ್ಕ್ ನಿಕಟವಾದ್ ಸಂಬಂಧ ಉಪ್ಪುನ ಪಾರ್ಸ್ನಿಪ್Linnaeus later used the word as a scientific name for the genus Pastinaca, which includes parsnips. ಆದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಯಾವು ಪಮದ್ ತೆರಿಯೊಂದೆರ್.
ಡಿಸ್ಕಾರೈಡನ ಒಂಜನೇ ಶತಮಾನದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಮರ್ದ್‌‍ಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ವೈದ್ಯಸಂಹಿತೆ ಆಯಿನ `ಡೆ ಮಟೀರಿಯ ಮೆಡಿಕಾ' (De Materia Medica) ಪನ್ಪುನ ಬೂಕುದ ಕಾಂಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಾಲಿಟನ್ನ ನಕಲಾಯಿನ ಕ್ರಿ.ಶ. ೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್ನ್‌‍ದ `ಜೂಲಿಯಾನ ಅನಿಸಿಯಾ ಕೊಡೆಕ್ಸ' (Juliana Anicia Codex) ಪನ್ಪುನ ಬೂಕುಡು ಈ ದಯಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸದ್ ಉಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ವಿವರಲಾ ಕೊರ್ತೆರ್‌. ಮೂಜಿ ವಿಧದ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ವರ್ಣಿಸದ್ ಉಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಕಂಡೆಲೆನ್‍ ಬೇಯಿಪಾದ್ ತಿನೊಲಿ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ವಿವರಿಸಾದ್ ಉಂಡು.Folio 312, 313, 314, Juliana Anicia Codex
ಸ್ಪೇನ್ ದೇಸೊಡು ಮೂರ್ಸ್ (Moors) ೮ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ದಯಿನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿಯೆರ್‌. ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ, ಭಾರತ ಬುಕ್ಕೊ ಯುರೋಪ್‌ಲೆಡ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಕಂಡೆಲು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಸುಮಾರ್ ಉಂದುವೇ ಸಮಯೊಡು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನೊಡು ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾರೆಟ್ 
ಪುಟ್ಟೊಂಡು. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಯಹೂದಿ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಸಿಮಿಯೋನ್ ಸೇಥ್ ಬುಕ್ಕೊ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಬ್-ಅಂಡಾಲೂಸಿಯ ಕೃಷಿಕೆ ಇಬ್ನ್ ಅಲ್ ಅವ್ವಮ್ (Ibn al-'Awwam) ಕೆಂಪು ಬುಕ್ಕೊ ಮಂಜಲ್ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ವರ್ಣಿಸಾದೆರ್.https://kn.wikipedia.org/wiki/Carrot#cite_note-Dalby_2003-16 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಕೃಷಿ ಚೀನಾ ದೇಸೊಡು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಜಪಾನ್ ದೇಸೊಡು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು.

ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ದೇಶೊಡ್ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್, ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ವಾಸ್ತವವಾದ್ ಆ ಸಮಯೊಡು ಡಚ್ ಧ್ವಜ ಕಿತ್ತಳೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಕಾರೆ ಆಯಿನ ಜಾನ್ ಅಬ್ರೇ (೧೬೨೬-೧೬೯೭) ಇಂಚ ವಿವರಿಸುವೆರ್. "ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಸುರುಕು ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ಶೈರ್‌ದ ಬೆಕ್ಕಿಂಗ್ಟನ್‌ಡ್ ಬಿತ್ಯೆರ್‌‍ಗೆ. ಅಕುಲು ಸುರುಕು (೧೬೬೮ಟ್) ಇಡೆಗ್ ಅಯಿನ್ ಕನತ್‌ನೆ ಪನ್ಪುನೆನ್ ಬಾರೀ ಪಿರಾಕ್‌ದ ನರಮಾನಿ ಒರಿ ನೆನೆಪು ಮಲ್ತೊಂಡೆ."Oliver Lawson Dick, ed. Aubrey's Brief Lives. Edited from the Original Manuscripts, 1949, p. xxxv. ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಾರೆರ್ ವಸಾಹತು ಅಮೇರಿಕೊಡು 17ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿಯೆರ್.
ಪಿದಯಿ ತೂನಗ(ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ) ಉಲಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ನೇರಳೆ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಲೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಂಗಡಿಲೆಡ್ ಮಾರಿಯೆರೆ ೨೦೦೨ಟ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.

ವಿವರಣೆ
Daucus carota ಒಂಜಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ದಯಿ. ಸುರುತ ವರ್ಸೊಡು, ಅಯಿತ್ತ ಇರೆಕುಲು ಮಲ್ಲ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಕ್ಕರೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ರಡ್ಡ್‌ನೆ ವರ್ಸೊ ಪೂ ಬುಡಿಯೆರೆ ದಯಿಕ್ಕ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಒದಗಿಸಾಯೆರೆ ಕಂಡೆಕೆಡ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಾ ದೀಪುಂಡು.
ಕೊಡಿತ್ತಿಬುಕ್ಕೊ ಕೂಡ್ಲೆ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲು ಕಂಡೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕಾಂಡದ ನಡುಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಭಿನ್ನತೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಪಾರ್ಶ್ವ ಬೇರ್‌ಲ್ ಉಪ್ಪಂದಿನ ಕಾಂಡ ದಪ್ಪ ಆದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಂಡದ ಮಿತ್ತ್‌ದ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಬಿತ್ತ್‌‍ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌‍ನ ಇರೆಕುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಡಿತ್ತ್‌ನ ೧೦-೧೫ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಸುರುತ ನಿಜವಾಯಿನ ಇರೆ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊದ ಇರೆಕುಲು ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ (ಒಂಜಿ ತೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಇರೆತ್ತಂಚ) ಸುರುಳಿದಂಚ ಅರಳ್‌ದ್‍ ಉಂತ್‌ದ್‍ ಚೆಗುರುಂಡು. ಇರೆತ್ತ ತೊಟ್ಟುಲು ಕಾಂಡೊನು ಆವರಿಸಾವುಂಡು. ದಯಿ ಬುಲೆಯಿನಂಚ ಕಂಡೆದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ  ಬಿತ್ತ್‌‍ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಇರೆ ದೂರ ನೂಕ್‌ ನಂಚ ಅಪುಂಡು. ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಕಾಂಡ ಸಂಕುಚಿತ ಅಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಗೆಣ್ಣುಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಪೂ ಬುಡಿಯಡಿಯೆರೆ 
ಬೋಡಾದ್ ಬಿತ್ತ್‌‍ದ ಬಿತ್ತ್‌ದ ಮೂಲ ವಿಸ್ತಾರ ಆಯಿನಪಗ ಕಾಂಡದ ಕೊಡಿ ಎಲ್ಯ ಅವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಚೂಪು ಅಪುಂಡು. ಅಪಗ ಕಾಂಡ ಮೇಲ್ಮುಖವಾದ್ ವಿಸ್ತಾರ ಆದ್‍ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖೆಲೆದ ಸುಮಾರ್ ೬೦-೨೦೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌‍ಲೆನ (೨೦-೮೦ಇಂಚಿ) ಎತ್ತರದ ಪೂತ ಗೊಂಚಿಲ್‌ಲೆನ್ ಬುಡುಪುಂಡು.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂಡೆಲು ಮಾಂಸಲವಾಯಿನ ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿಲೆನ್‌ ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌ಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌‍ದ್ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕ್ಯಾರಟ್‌‍ಲು ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌‍ಗ್ ಹೋಲಿಸಾಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಕ್ಯಾರೆಟ್‌‍ಲು ಉಪ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ತಳಿಕುಲು ಎಲ್ಯ ಅಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯೊಲು ಉಪ್ಪುನ ತಿರ್ಲ್‌‍ನ್ ಪಡೆಪುಂಡು. ಪಿದಯಿದ ಚೋಲಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಲಯಿದ ತಿರ್ಲ್‌ಲೆನ ಬಣ್ಣದ ತೀವ್ರತೆ ಒಂಜೇ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನಗ ತಿರ್ಲ್ ಇಜ್ಜಂದಿಲೆಕೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕಂಡೆಲು ಉದ್ದ ಆದ್ ಶಂಕದ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅಂಡಲಾ, ಕೆಲವು ತಳಿಕುಲೆಡ್‍ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗೋಲಾಕಾರೊನು ಹೋಲುನ ಕಂಡೆಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್‌ದ ವ್ಯಾಸ ಒಂಜೆರ್ದ್ ೧೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೇರ್‌ದ ಉದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೧೦-೨೫ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ೫-೫೦ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌‍ಲಾ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆಲು ಉಂಡು. 

References

ವರ್ಗೊ:ಬೇರ್ ತರಕಾರಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು