ಬೇಲೂರು

ಬೇಲೂರು – ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ. ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆರೆನ ಬೇಲೂರು ಪಂದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ಬೇಲೂರು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಕ್ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆತ್ತ್ಂಡ್. ಹಳೇಬೀಡು, ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಜೊತೆಕ್ ಬೇಲೂರು, ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆತ ದೇವಾಲಯಲು ಪಂದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಲ ದೇಶವಿದೇಶೊಡ್ದ್ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಲು ಈ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಹಳೇಬೀಡುಡ್ಡ್ ದುಂಬು ಬೇಲೂರು ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.

 ಶಾಸನೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ 
ಶಾಸನೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ನಗರೊನು ವೇಲಾಪುರಿ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ಂದ್  ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ವರ್ಷ ೨೦೦೫ಡ್ ಆರ್ಖಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ ದಕುಲು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಒಟ್ಟುಗು ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡುಲೆನ್ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿಲಯವಾದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನೇಮಿಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ದೇವಾಲಯೊನು ವಿಜಯನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್‍ಲ, ಸೌಮ್ಯಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್‍ಲ ಲೆಪ್ಪುನ ವಾಡಿಕೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಊರುದ ಜನೊಕುಲೆಡ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

 ಭೂಗೋಳ 
ಬೇಲೂರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಯಗಚಿ ತುಧೆತ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ  ಬೇಲೂರು, ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ದ್ ೨೨೨ ಕಿ.ಮಿ, ಮೈಸೂರುಡ್ದ್ ೧೪೯ ಕಿ.ಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ದ್ ೩೭ಕಿ.ಮಿ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಇಡೆಗ್ ಬರಿಯೆರೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗನೆ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾದುಂಡು,  ಅರಸೀಕೆರೆಗೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾಣಾವರಗ್ ರೈಲ್‍ಡ್ ಬತ್ತ್‌ದ್, ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಬಸ್ಸ್‌ಡ್ ಬರೊಲಿ.  ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗೊಂಜಿ ಬಸ್ಸ್‌ದ ಸೌಲಭ್ಯವುಂಡು.

 ಇತಿಹಾಸ 
ಉಂದೆನ್ ದುಂಬುಡು 'ವೇಲುಪುರ' ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.  ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಾವುನ ಕಾರ್ಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಯಿನ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ಶುರುವಾಂಡ್. ರಾಜಾ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ತಲಕಾಡ್‌ಡ್ ಚೋಳರನ ಮಿತ್ತ್‌ದ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸವುನ ಸಮಯವ ೧೧೧೭ಡ್ ತನ್ನ ಗುರುವಾಯಿನ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರರೆನ ಆಶಿರ್ವಾದೊಡು ಚೆನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹೊನು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಲ್ತೆ. ಅಂಚಾದ್ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ವಿಜಯನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.  ಸುಮಾರು ೧೦೩ ವರ್ಷ ಕಾಲ ನಡೆತ್‍ನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯ, ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಪುಳ್ಳಿ ಇಮ್ಮಡಿ ವೀರ ಬಲ್ಲಳನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ಪೂರ್ಣ ರೂಪ ಪಡೆಂಡ್. ದೇವಾಲಯೊಗು ಒಂಜಿ ವಿಮಾನ ಗೋಪುರ ಉಂಡು, ಈ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಉಂದೆನ್ ಹೊಯ್ಸಳದ ಏಕಕೂಟ ಶೈಲಿದ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಈ ದೇವಾಲಯೊದ ಗೋಪುರ ೭೦ ಅಡಿಡ್ದ್
ಎತ್ತರವಾದಿತ್ತ್‌ದ್ ಧಾಳಿಕೊರೆರೆನ ಆಕ್ರಮಣೊಗು ತಿಕ್ಕ್‌ದ್  ವಿರೂಪವಾತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆನ್ ೧೩೯೭ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆರಾಯಿನ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರ ಮುತ್ತಜ್ಜೆರಾಯಿನ ಹರಿಹರ ಮಹಾರಾಜೆರೆನ ದಂಡಾಧಿಪತಿ ಸಾಲುವ ಗೊಂಡ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಉಂದೆತ್ತ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯೊನು ಮಲ್ತೆರ್.

 ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು 
ಬೇಲೂರುದ ಚೆನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣನೆ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಕ್ಕ್ ನಿದರ್ಶನವಾಯಿನ ಈ ದೇವಾಲಯೊಡು ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಟ್ಟುಗು, ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪೆಚೆನ್ನಿಗರಾಯನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಲಾದುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಿದಯಿ ಮೈಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆಲು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಾಂಗಣಡುಪ್ಪುನ ಕಂಬೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರ ಭಾರಿ ಪೊರ್ಲು.

 ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣೊಡುಪ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು 
ಗೋಪುರದ ಮುಖಾಂತರ ಉಲಯಿ ಬತ್ತ್‌ದ್ ದೇವಾಲಯೊನು ಸುತ್ತ್‌ನಗ ತಿಕ್ಕುನ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು.
 ಚೆನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
 ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ
 ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ
 ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ
 ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ
 ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಉಂದು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಗೋಪುರದ ಎಡಭಾಗೊಡು ಮಂಟಪ ಸಾಲ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪ ಕಿನ್ಯ ಗುಡಿಕುಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಶ್ರೀ ರಾಮದೇವರನ ಗುಡಿ ಉಂಡು. ಗೋಪುರದ ಬಲಭಾಗೊಡು ಪುಷ್ಕರಣಿ ಉಂಡು.

 ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ಈ ಗುಡಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿತಂಚನೆ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರವಾದ್/ಶ್ರೀಚಕ್ರದ ಪೀಠದ ಮಿತ್ತ್ ಕಟ್ಟ್‌ದೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಟ್ ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯನ ವಿಗ್ರಹೊ ಉಂಡು. ಈ ವಿಗ್ರಹದ ಬಂಜಿಡ್ ಕಪ್ಪೆದ ಚಿತ್ರ ಕೆತ್ತ್‌ದೆರ್. ದುಂಬುಡೂ ಜಕ್ಕಣಾಚಾರ್ಯರೆರೆಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಮಗೆ ಡಂಕಣಾಚಾರ್ಯರೆರೆಗ್ ವಾದ ಆನಗ, ಡಂಕಣೇ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯನ ವಿಗ್ರಹೊಡು ಲೋಪ ಉಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್, ಅವೆನ್ ನಿರೂಪಿಸನಗ ವಿಗ್ರಹೊದ ಗರ್ಭೊಡು ಕಪ್ಪೆ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ವಿಗ್ರಹೊಗು ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅತ್ತ್ಂದೆ ಒಳಾಂಗಣೊಡು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಷ್ಣು-ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೆರೆನ ಪೊರ್ಲುದ ವಿಗ್ರಹೊಲುಂಡು.
 ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎಡತ ಮೈಟುಪ್ಪುನ ದೇವಸ್ಥಾನ ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಚತುರ್ಭುಜಾಧಾರಿಯಾದಿ ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮ. ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ್ ಚೆನ್ನಕೇಶವನ ಪ್ರೀತಿದ ಬೊಡೆದಿ ಪನ್ಪೆರ್.

 ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ 
ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮ ದೇವಾಲಯರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ತಿಕ್ಕುನೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ.ಮುಲ್ಪ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿಗ್ ಬುಕ್ಕೊ ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮಗ್‌ಲ ಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವ ಮಲ್ಪುವೆರ್.  ಅತ್ತಂದೆ ಜಾತ್ರೆದ ಸಮಯೊಡು ಹೋಮಯಾಗಾದಿಲು ನಡಪುಂಡು.

 ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ಉಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ಉಲಯಿ ಮೈಟ್ ಉಂಡು. ಉಲಯಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ವಿಗ್ರಹ ಭಿನ್ನವಾದುಂಡು. ಈ ಕಾರಣೊಗು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಾಕಿಲ್ ಮುಚ್ಚಿದುಪ್ಪುಂಡು.

 ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ 
ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ತಿಕ್ಕುನೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ. ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮ ಚೆನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿಯನ ಸುರುತ ಬೊಡೆದೀಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಾರಣಾಂತರೊಡ್ದ್ ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮಗ್ ಬಂಗಾರ್ ಪದ್ದೈ ಪಾಡುಜೆರ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
 ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣೊಡು  ಆಕರ್ಷಣೆಲು 
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣೊಡು ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ಆಕರ್ಷಣೆಲುಂಡು. ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ  ಯಾಗಶಾಲೆ, ಅಡಿಗೆದ  ಪಾಕಶಾಲೆ, ಪುಷ್ಕರಣಿ ಇತ್ಯಾದಿಲು.

 ದೀಪಾಲೆ ಕಂಬ 
ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಗೋಪುರದ ಮುಖಾಂತರ ಉಲಯಿ ಪೋನಗ ಆವರಣದ ಎಡತ ಮೈಟ್ ಸುಮಾರ್ ೪೦ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಒಂಜಿ ಕಂಬ ತೋಜುಂಡು.  ಈ ಕಂಬನ್ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಒಂಜಿ ಜಗಲಿದ ಮಿತ್ತ್  ನಿರಾಧಾರವಾದ್ ಉಂತದೆರ್. ಕಂಬ ಈ ಜಗಲಿದ ನಡುಟಿತ್ತ್‌ದ್ ಉಂದೆತ ಅಡಿಟ್ ೪ಸಂದುಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.  ಈ ಸಂದುಲೆನ ಮುಖಾಂತರ  ಒಂದು ಕಡೆಡ್ದ್ ನನೊಂಜಿ  ಕಡೆಕ್ ತೂವೊಲಿ. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ಈ ಕಂಬ ದಾಲಾ ಆಧಾರ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಉಂತ್‌ದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಖಚಿತವಾದುಂಡು.ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್‍ಡ್ಡ್ ಒಂಝೀ ತೆಳುಟಾ ಕುಂಟು ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೇಪರ್ ಚೂರುನ್ ಕೊಡಿಡ್ದ್ ಮಧ್ಯ ಮುಟ್ಟ ಪಾಡ್ಂಡ ಸಲೀಸಾದ್ ಪೋಪುಂಡು. -ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಮೂಜೇ ದಿಕ್ಕುಲೆಡ್ ಉಂತ್‌ದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ  ಸಾಬೀತಾಪುಂಡು. ಈ ಕಾರಣಾಂತರೊಡ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ಗುರುತ್ವಾಕೇಂದ್ರ ಕಂಬ(ಗ್ರಾವಿಟಿ ಪಿಲ್ಲರ್) ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

 ಆನೆ ಬಾಕಿಲ್ 
ದೇವಸ್ಥಾನದ ನನೊಂಜಿ ಬಾಕಿಲ್‌ಗ್ ಆನೆಬಾಕಿಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಮುಚ್ಚಿದುಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಲ ದ್ವಾರ ಗೋಪುರದ ದ್ವಾರವಾದಿತ್ತ್ಂಡಲ, ದೇವರೆಗ್ ನಡಪುನ ಮಾತ ಉತ್ಸವೊಡು ಈ ದ್ವಾರದ ಮುಖಾಂತರ ಸಂಚಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

 ಮಂಟಪದ ಸಾಲ್ 
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರ ಬುಕ್ಕೊ ಆನೆಬಾಕಿಲ್ದ ನಡುಟೆ ಮಂಟಪದ ಸಾಲ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಕಿನ್ಯ ಗುಡಿಕ್‍ಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಈ ಗುಡಿಕ್‌ಲೆಡ್ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು, ಯೋಗನರಸಿಂಹರು, ಕಾಳಿಮರ್ಧನ ಕೃಷ್ಣ, ಆಂಜನೇಯ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಲ್ ಮಂಟಪದ ಸಾಲು ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಶಿಲಾವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪ್ರವಾಸಿಲೆಗ್ ತೂಯೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಮಲ್ತ್ ದೀತೆರ್. ಮೂಲತಃ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣೊನು ಗರಿತ್‌ದಾನಗ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ದೀದುಪ್ಪೊಡು.ಈ ವಿಗ್ರಹೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರು ೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗಣಪತಿಣಾ ವಿಗ್ರಹ, ವಿಷ್ಣು, ಆಂಜನೇಯನ ವಿಗ್ರಹೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ನಾಗನ ಕಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಶಾಸನ ಕಂಬಕಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ.ಈ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ, ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಕಟ್ಟಿನ ಶಿಲ್ಪಿಲೆನ ಪುದರ್ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಊರೂದಕುಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

 ಪಾಕ ಶಾಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಯಾಗ ಶಾಲೆ 
ಆನೆ ಬಾಕಿಲ್‌ಗ್ ಕೈತಲ್  ಪಾಕಶಾಲೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಪ್ರತಿ ದಿನ ದೇವರೆನ ನೈವೇದ್ಯೊಗು ಬೋಡಾಪಿನ ಪ್ರಸಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಉಂದೆತ   ಯಾಗಶಾಲೆ ಉಂಡು. ರಥೋತ್ಸವ ಅತ್ತ್ಂಡ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯೊಡು ಮುಲ್ಪ  ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

 ಶ್ರೀ ರಾಮದೇವರೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕೊ ವಾಹನ ಮಂಟಪ 
ಯಾಗಶಾಲೆದ ಕೈತಲ್ ರಾಮದೇವರೆನೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಗರ್ಭಗುಡಿಟ್ ರಾಮೆ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾರುತಿನ ವಿಗ್ರಹೊಲುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ರಾಮನ ಎಡಭಾಗೊಡುಪ್ಪುನ ಸೀತೆ,ಮುಲ್ಪ ಬಲಭಾಗೊಡುಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. 
ರಾಮದೇವರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನದ  ಕೈತಲ್ ವಾಹನ ಮಂಟಪ ಉಂಡು. ಉತ್ಸವೊಗು ಬೋಡಾಪಿನ  ವಾಹನ ಪ್ರತಿಮೆಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ದೀಪೆರ್.  ಸುಮಾರು  ೭ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪಿತ್ತಲೆದ  ಗರುಡ, ಹಂಸ, ಆನೆ, ಆಂಜನೇಯ, ಕುದುರೆ, ನವಿಲು ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ದೀಪೆರ್.  ಉತ್ಸವದ ಸಮಯೊಡು ದೇವರೆನ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಗ್ ಬಂಗಾರ್ ಪದ್ದೈಡ್  ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಈ ವಾಹನೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕುಳ್ಳದ್ ಊರುಡೆ ಉತ್ಸವ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

 ಗಜಾ ಗುಂಡ 
ಗೋಪುರದ ಬಲಭಾಗೊಡುಪ್ಪುನ ಪುಷ್ಕರಣಿ/ಕಲ್ಯಾಣಿಗ್ ಗಜಾಗುಂಡ ಪಂದ್ ಪುದರ್.ಉಂದೆನ್ ವಾಸುದೇವತೀರ್ಥ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.  ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬಗೆತ  ಮೀನುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿದ ಬಾಕಿಲ್ ಮುಚ್ಚಿದಿಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರೆಗ್ ನೀರ್ದ ಮುಟ್ಟ ಪೋಯೆರೆ ಆಪುಜಿ. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪುಮುಲ್ಪದ ದೇವಾಲಯನ್ ತೂದ್  "ಶಿಲೆಯಲ್ಲವೀ ಗುಡಿಯು ಕಲೆಯ ಬಲೆಯು ಸೌಂದರ್ಯ ವಿಪ್ಲವದ ಪಲ್ಲವಿಯು" ಇಂಚ ಪನ್ತೆರ್.

 Gallery 

 ಉಲ್ಲೇಕೊಲು 

೧. https://web.archive.org/web/20081025035639/http://www.hindu.com/2005/06/16/stories/2005061610870500.htm

 ಬಾಹ್ಯಪುಟಗಳು 
೧. http://www.kamat.com/kalranga/deccan/hoysala/belur.htm

೨. http://www.art-and-archaeology.com/india/belur/bel01.html

೩. https://web.archive.org/web/20131119151320/http://www.ourkarnataka.com/states/hassan/belur.htm

೪. Karnataka Tourism

೫. https://archive.is/20121127202507/hassan-history.blogspot.com/
೬. ಹೊಯ್ಸಳ ಟೂರಿಸಮ್

ವರ್ಗೊ:ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ
ವರ್ಗೊ:ಇತಿಹಾಸ
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗೆಲು
ವರ್ಗೊ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆದ ತಾಲೂಕುಲು
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು