述說泰雅族祖先遷徙腳蹤

泰雅族 傳統文化 
si ta klahang qbuli k’otas ta Sbayan krahu qani ga, si baqi sa mosa pskut ta hwinuk na laqi ta. nanu yasa qu aki ta mosa hmkangi intukan t’nga na pazih. te ta aki musa llabang mqyanux. mita squ rqyas na laqi psyunaw mita syax na wagi. tasaw na qsya’.

   我們族人，若一如往常廝守先人在此留下的祖灶的話，我們和我們的子孫，必致束緊腰帶的命運。因此不能不考慮尋找更廣大的耕地，以求族人永續繁衍，得以傳宗接代，永遠見著陽光和清澈的水。

si tuliq kButa kAyan kYaboh. kmizi quri Tminan. quri Byuqun. musa squ Slamaw Sqoyaw. musa mlahuy hbun Sbuloq. kmizi quri Sqabu. mbizyaq llyung Mnibu. mbizyaq hbun Tqizing. hbun Tunan. hbun Gogan. tunux Qara. mt’tu’ ngungu Sliban.

   於是kButa kAyan kYaboh等三位長老，領其屬下將士，各奔其程尋找沃土，他們翻山越嶺，翻過松嶺等山坳、經梨山、環山、思源啞口，下山沿蘭陽溪上游，順著塔克金溪、秀巒、三光、長興、抵達板橋對岸。

iyat yasa nanak. nyux na wal mwah kmizi b’bu’ Topak bzyaq llyung Turu. llyung Klesan qu kYaboh. yasa qu bnkis ta si ptbuci gmluw lyus na mrhuw krahu. tpucing sin’layan lawi na kButa. 

   不僅如此，lkYaboh率其將士，翻越熊空山、俾羊山跋涉和平溪、南澳溪。所以我們的祖先隨著大長老lkButa的腳蹤，開拓美地。

qani qu gin’ringan na mklhlah ita Tayal.

  這就是泰雅族人擴散各地(北遷)的開始。

  ki’an mhuw sraral balay na tayal ga, ungat biru miru ru ini balay baqi. kya 1000~2000 kawas wayal mhtuw sinbilan kuyu i Qwilan. spngun mita kya snbil squliq ziray na baliq. kya 1700~1750 kawas lga, lkotas kButa krahu lgleng maras tayal kahul Nan_tow musa pinshzyal…. 

   泰雅族遠古時之住區，因無史籍記載，無法確知。距今約1000~2000年前高義遺址出土陶器紋飾判斷當時此地人類活動屬於鐵器時代文化。大約西元1700~1750年先祖kButa帶領族眾自南投遷來…。

baqun ta misuw kwara hintgan ta tayal ga, cyux maki llingay qwang llyung Bnaqi. yasa rhzyal misuw nqu Nan_tow ken B’ala gow Pinsbkan sow ru qalang Msthbwan. qani hintgan ta Tayal qu pin’aras ke ta ita tayal. kya 400 kawas wayal ini ga qenah kinbsyaq na’. mhuw bnkis ta kahul Msthbwan gmayang rmpus rhzyal kura htgan na wagi musa.

   我族流傳的發源地，位在北港溪上游源流區一帶。即現在的南投縣仁愛鄉發祥村瑞岩部落。部落附近的平台地「Sbayan」，有一巨大裂岩「Pinsbkan」，傳說為我泰雅族的創世發源聖地。大約於4百年前或更早，先祖從瑞岩部落此地逐漸往日昇方向分散遷徙而出。

lmuhuw bnkis ta ga, cyux pqzyu squ hkngyan rapal na binkesan ta. maki qutux ryax mtuliq yutas kButa. mtbalung turu kButa kwara qu llaqi. mbzyaq quri Sqabu mhngaw ru sgayan nya llaqi. kmayal kButa krahu mha, “ musa saku p’aras simu squ mumu na gasil sinlhgan.”

   我族古時即流傳著先祖遷徙的古調，探索我祖先的腳蹤。有一天長老Buta起身，而孩子們成群接踵跟隨Buta的身影到思源埡口休息並在此將分離，Buta站起來叮嚀說：「孩子們，你們要好好帶著祖訓並持守誡命。」

si kayal Cibula yutas ta kButa,” swa’ ini kbalay kwara qu wayal su ptqutux p’aras mumu na gasil. musa sami tgsuqi atu na agiq hkuyaw myan klbuw na hupaw qu pin’aras su mumu gasil sinlhgan.”

   Cibula對Buta說：「您給我們的誡命，不論我們往何處去都會好好的謹守。」

mtuliq kCibula mbzyaq hbun tunan. kaki sami qani Batu Bziqu hiya. mbiyaq hbun Bilaq ru si kayal Yawi Pot,” nway saku hmkangi prhgan maku sm’su qara na tata qani.” mbiyaq hbun na Gogan lga, Bangay ki Qbuli kmal, ” nway saku sm’su qara na tatak qani. musa hmkangi ginqwangan sbqi. musa bhuyaw rqyas na laqi sa hbun Gogan.”

   Cibula帶著同行者沿溪下到秀巒，Batu Bziqu便留在該地。後到玉峰，Yawi Pot對Cibula說：「我要在此蓋屋建家園。」接著他們順流而下，到大嵙崁溪主支流交匯處。Bangay與Qbuli說：「我就在此搭蓋房子，找尋有水源的可居之地，讓子孫於三光繁衍旺盛。」

musa mbzyaq hbun Qlahan lozi. kmal Kayal Watan,” hala saku b’nux Rahu kuzing hiya.” Mqala mga, “ hala saku mt’tu b’nux na Gihing.” kmal Yawi Puna mha, “ hala saku kkmzi b’bu Lupi qmarus mt’tu hbun Mangan ru hbun Mstngtung.”

   又繼續往下游來到Qlahan河川匯流處，Kayal Watan說：「我要由Qlahan河川匯流處，到宇內、小烏來一帶的平台。」Mqala說：「我要朝向義興附近的平台而去。」Yawi Puna接著說：「我要繞過插天山腰往下到福山、烏來一帶。」

minkahul hbun M’apung musa mt’tu hkuy na bilus. ’san qasa rm’ra cyux s’gyutun mshiluq. si kayal qu Cibula, “ Besu Naway swa’ yan na nyux ta ssobeh minkahul suruw bsilung la.” yasa si binah hminas hbun M’apung tehuk tunux na qara hbun na Qzimi. “ Besu Naway nway saku maki tunux na qara qani.” mha Cibula. ru kmal lozi,” isu hiya ga, Besu Naway tazil qsyat hbun na qolu si t’tu qus lmiquy ’say kmyaya kya nanak. musa su mshriq usa mt’tu hbun bngciq.

   又再往平原一帶的河川轉彎處抵達，他們看到山下正在冒煙。Cibula說：「Besu Naway我們好像已經接近由海後方來的人啦!」於是又迴轉到了竹頭角。Cibula說：「我要在此建立家園。Besu Naway你要渡過河的匯流處，深入芒草邊緣去偵察，一直到三峽大豹一帶的河川交匯處，有足夠轉圜的生存空間。」Cibula如此說。

“Sbayan” ga, rhzyal ’ringan ki’an ta tayal. qwas lmuhuw bnkis mha, “aring sa Pinsbkan kya pira kinhblan kawas. mhuyaw mciku mqyanux sa “b’nux Sbayan” qu tayal.” sbkuw ta turu “sbayal” ke qani ga, minkahul squ “slubay” ru maki squ ke “sbal” la. san ta mha sbal yabut. sraral mtzyaw ta qmayah si nha srasi mlahang qmayah qu yabut. skbalay nha “sbal” qu laqi. pala ssabu nha yabut. sbayun nha bnang ruma ini ga qhuniq. mblaq m’abi qu laqi. skahul qani nyux ta baqun “Sbayan” qutux ke qani ga, miyan “sbal” ka ’ringan balay kni’an rhzyal na tayal mha kmayal.

   「孕育搖籃」之地是我族最早居住之地，先祖古調裡有：「從裂岩發源地，不知過了幾個年代，泰雅族人繁衍遍滿了此孕育平台之地。」排列推衍「Sbayan」此語是從「slubay吊、掛而來，衍生出「sbal搖籃」此語，就是嬰兒的搖籃。以前族人上山工作會將嬰兒帶到耕作地照顧，用麻布袋將嬰兒包起來，兩頭繫在橫桿的竹竿或木條上，小孩就好好地在麻布袋內睡覺。從這個意思就體會出「Sbayan」就如同我們泰雅族人的搖籃孕育之地的意思。

lalu kButa minhtuw squ qwas lmuhuw na Tayal. yasa qnbaq bnkis tayal ru tehuk misuw qani nqu mrhuw krahu. hiya tmu tayal, “usa mhuyaw mqyanux.” kahul pinqzywan mga, blaq balay tunux nya ru mngarux na tayal. smi balay inlungan qnxan tayal. pongan pinqzywan mciriq mga. lmaqux krryax ma. kButa ga yan nyux ta baqun. hiya qu mrhuw balay na tayal. ana tehuk soni qani.

   kButa此名字出現在泰雅族古調裡，是我們從祖先到現代公認的大領袖。從發源地大遷徙的開創者。智勇雙全、驍勇善戰、愛護子民的大長老。如同我們直到現在知道kButa代表著泰雅族的歷史人物。

trang mhkangi rhzyal ki’un tayal. minhngaw ru minaki’ sqani qu tayal. rhzyal quri Sqabu cyux ska na ki’an rhzyal ta ita kwara tayal misuw. yasa mtbalung pinshzyal ki’un tayal sraral. pgagay squ qani kwara. wal kura htgan wagi. ini ga wal gmluw ’byaqan wagi ru wal gmluw turu rgyax te rhzyaq. trang mwah tehuk sqani tayal sraral. “psqabu mnahu” ru nyux baqun mqyanux nqu tayal. nanu sllwan nha quri “Sqabu”. qutux uzi ga, rhzyal na Sqabu yani balay sqa ’bu’ ma ru sllwan nha “Squbu” uzi.

   昔日當遷徙尋找居住地時，族人曾經駐足休息與居住生活的地方。思源埡口的位置正好在目前泰雅族生活領域的中央地點。我泰雅族大遷徙真正分開的地方，就是在這裡。有的往太陽升起的方向，或者向日落之處以及走往山稜北邊遷徙。當時族人抵達此地時，就升起營火，這表示曾經在這裡停留生活過一段時間，所以命名此地為「火堆口(思源埡口)」。quri是山坳地形的名稱，sqabu是堆起營火的意思；另有一說sqabu是「sqa分隔+’bu’山頭」的組合語詞。

hinluyan nwahan smksa bnkis ta sraral tehuk squ son nha “ngungu sinliban”. sobeh sa Bnka la. skahul ta ke ngungu sinliban mita ga, m_yan pucing balay na llyung muci. ana ga, ke sinliban qani. puqing nya musa skahul kli. ki’an na “kli” son sinliban.

   昔日祖先遷徙查看地形曾經來到溪流的尾端，大約是到今日的板橋、萬華一帶。從語詞字面意義，應該是指溪流的尾端之意。而這裡指的是雲豹的尾巴，sinliban指的是雲豹聚集的地方。

Pinsbkan” ga, sraral sraral balay maki sa zzik hlahuy. si txal mbka qutux yaba na btunux. mhtuw kya cyugal tayal. qutux kneril ru sazing mlikuy. “wiway hlahuy ru qsinuw nanak!” muci qutux mlikuy. wal msbzinah mzyup zik bnka na btunux lozi. msthay qutux mlikuy ka qutux kneril mqyanux sa babaw rhzyal. nanu yan qani qu bnkis na ita tayal. yasa puqing hinbka’an na ita tayal ga “Pinsbkan” son ta.

   「裂岩傳說」相傳很久很久在山林中，突然有一顆巨石裂開，石頭裂縫中跑出三個人類，一女二男。其中一男說：「這裡只有山林和野獸!」說完又回去石頭縫裡。只剩下一男一女留在世上生活，傳說他們就是泰雅族人的始祖。後來此地族人稱之「裂開之地」，也就是發源地。

llaqi! musa p’aras mumu na gasil sinlhgan.

ana simu musa tgsuqi atu agiq. mtbuci lmuhuw ginqwangan sbqi.

laxi usa mbbiq na turu. mkkiy na qlcing. mqiway na balaw.

kya qu gglgan wakil na tokan. thuyay mamu klbuw na bahu.

kya qu kkeran mamu na papak thuyay qmayat tluqiy na yaya. 

say blaq pgwayaw pingayan tunux bubu na yaya mamu.

laxi pinhmut mqyanux kya mrhriq pingayan tunux bubu na yaya. ani sblaq mbing hoku mhuway.

musa simu msqiy na qlcing mqeway na balaw. baha simu yan ali na bginuq ali na qoyaw qu rqyas na laqi mamu.

kya qu wayal mssoya pali na lukus laqi ta kinbahan. ani sblaq tmumaw. 

laxi ani snaga byaqan na wagi musa lhingan magal kinmxayan laqi ta kinbahan.

qutux uzi ga, qutux su pinhpasan rqyas na laqi. ani sblaq magal lbak tbaku ru qhzi. 

laxi ani styal kmtu na kamil. bali ta utux ita squliq. 

swa’ ana lhani pkziqan liliq na laqi. lhani khoran llyu hmali na laqi.

aring mspiray hmali ta ga, inu qu baqun ta qmruq?

si kusa p’aras ta mumu na gasil yutas ta kButa.

先祖kButa的誡命

孩子們!你們要好好帶著祖訓並持守誡命，

無論你們往何處去，要各自循著不同的水源去發展。

不要彼此反目，切勿冷漠不理睬。

如果男孩子到了能夠成家的時候，若聽聞誰家有女長成，應該要妥善的請長輩按禮去提親，要謹慎選擇分辨血親，

不要隨隨便便的生活，若是無法分辨血脈而犯了禁忌，要尊請長者和平的調解。

若是你們冷漠不相往來甚至彼此反目，你們的子孫將如何能夠像箭竹或綠竹的竹筍般繁衍而成長旺盛。

若是孩子們間相互愛戀，要好好地促使圓滿。不要遲延時間帶給後代子孫的傷害。

再者，孩子間之玩笑勿當真，要以菸草及杯酒來和好，不要過度氣忿，人非神靈。

即使是長老及能言善道的人，當說錯話時，豈容易收回呢？

先祖Buta如此強調著他的誡命。