Chile

Chile250pxkian250pxsintuqi squ kian33°26′S 70°40′Wkinbhci756,096.3 km2qalangSantiagokeSpanishLinpgan squliq17,574,003Pinqasan ryax nakoka18 na tay mqiru’ byacing na qutux kawassinnhenCyorokay18%Tenskyo45%ungat sinnhen36%binah1%ryax nqu kianUTC−4 ~ −6; UTC-3 ~ −5pposa giqas nqu zyuwaw.cl

Chile (智利) hya’ ga cyux maki’ tay 30 00 S, 71 00 W na Nan-Meco syuw.

kwara’ kinghciyan niya’ 756,102 sq km (maki’ tay 38ginkgan kin wahci’)

(kinwhci’ niya’ ga 743,812 sq km , kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 12,290 sq km)

Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 17,650,114.

Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 21.10% , lhlahuy hya’ ga 21.90%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 57%.

 gwahan zyuwaw na ppila經濟 
maki squ 2010 kawas，kwara ka ssquliq nyux mtywaw squ Kooka na Chile qani ga wayal squ 7,580,000 kwara.kawas nqu 2005 ga , 13.2％qani ga wiway kahul squ rngu mtyuwaw squ slaq , 23％hya ga mtyuwaw kung ye ru 63.9％ hya ga ttun naha mtyuwaw.

2013kawas skahun squ lalu musa lmpuw pinhtgan naha mtyuwaw qu qeqaya ga kya wayal squ kahul zik nqu Kokka na ssquliq pinhtgan naha mtywaw wal squ  2,857.03 ok pila nqu  Amirika , obih mtnaq ki wayan rima phgci squ Kokka hya la.

nanu taqu thyayan naha mbazi ga tntnaq GDP ga wayal hminas squ 20,000 pila na Amirik

kinhlagan nqu pqmahan na ga blaq balay spyang naha muhi ga ringgo ru sgnaw ru qitun qinuw tumaw mugi  meluh na qinuw  bolu qani qu nyux naha pmhyun,

cingay balay qu kinbalay naha qu qwaw na sgnaw, maki squ2006 kawas Kokka nqu Chile ga  4,442,877 tun qu kinnyat naha qulih. spyang ggwah pila nqu Kokka nqu Chile ga yuwaw nqu skitang , maki squ 1991kawas , pinposa qeqaya nqu Chile ga 48% hya ga wiway qeqaya  na kwang .

maki squ cinbwanan qani ga spyang krahu qu  kblayan phtuw tong kwang  ga Kokka nqu Chile qani[13] tong qani qu paras ppila squ Chile.myan nqu 埃斯孔迪達（Escondida），phtuw kbalay kwara squ cibwanan ga 8% qu kahun squ btunux na kwang kbalay tong. Chile qani ga  maki yal nqu 南美洲kwra ka spyang wagiq Kokka ziyuw gwahan na ppila ka linpgan ga (pbkgun squ kwara ka Kokka gq maki te mpiytu) llpgan nqu ini phmut ru ini qaniq pila ,knita kwara ka cibwanan nqu gingkuw ga wagiq qu lmwan naha ppila, spwah  squ ruma na pinspngan (yan nqu pinlpgan naha squ squliq) baqun maha wayal rima mhgci qu Kokka naha la 2010 kawas , Chile qani ga maki squ 南美洲te qutux na  OECDmaki lahuy na Kokka.

Ana maha maki squ 拉美 hiya qu spyang cimyuwaw na Kokka , maki qu ini ptnaq qu kincimuyuwaw nya spyang nqu mzyuwaw,maki squ syakay naha mita squ phyup qani ru gaga nqu mtyuwaw ki pila qqayat nqu bbnkis pinbkuw naha gaga qani ga maki qu hngyang maha aki yugun ma  [14]。taqu biru s’yuw squ pila thki na Chile ga nanu m’pila nqu Chile.

rrhyal地理

mkura kilux ki mkura tltu kintwahiq maki squ rhyal nqu Chile ga wayal squ 4300kung ri, maki squ rgyax na安第斯 ki baybih bsilung , taqu  ht'gan wagi

ki tekyopan wagi kintwahiq naha hya ga nanak 200 kung ri( spyang kinglabang nya ga wayal squ 400kung ri ) , squn qani mita qu rhyal na Kokka ga rgzin balay , obih yan nqu qutux qruyux  rgzin na rhyal Kokka  maki sa kwaraka babaw cinbwanan 

nanu yasa qu maki qutux sinlluwan lalu na Chile maha 「Kokka  na patay」.

kwara ka  rhyal nqu Chile qani mosa cyugal qu  qinsugal :

cingay qu rrhyax maki sa mkura tltu, cingay qu wagiq na b’bu rgyax wayal hminas sa 6000 mi. maki squ rgyax na安第斯sazing qu rgyax te kska naha ga bbnaqi阿他加馬 maki babaw rhyal qani ga spyang mtkyay qu rhyal qani ,

yalaw gi  nyux ‘mukan na副熱帶高壓, qutux qutux cinsuqan kawas ga ungat qu qalax nya.s’wayal ga min kbalay squ 硝酸kwang  ru pposa tbziran, misuw qani lga spyang kbalay squ tong kwang. taqu rhyal qani spyang krahu na kinkina naha hya ga 安托法加斯塔（219,000 ssquliq  ka nyux maki sqani）ki伊基,

kayal nqu te k’ska hya ga myal nqu kayal na kska bsilung。

kayal nqu rhyal te k’ska hya ga msyam balay ,cingay balay qu squliq nya .

spyang nqu ki’an naha ka qalang ga 聖地牙哥（kya wayal squ 650squliq nya ）anu nyux maki squani.iyat nanak qani maki uzi qu瓦爾帕萊索（gwahan ru hngawan nqu qasu，280,000 squliq nyux maki sqani）ki康塞普西翁（pslyan kska zyuwaw nqu mtyuwaw ki tmslaq，350,000 squliq nyux maki sqani）hminas spyang na ki’an sinkina。

te mkura kilux hya ga cikuy cikay qu squliq nya, qlwaxan iyan , krahu qu behuy ru lwakah msbisuw . tegling kintan nqu bsilung ga cingay qu 島嶼ki峽灣 krahu nqu rhyal kura squ mkura kilux hya ga maki qu火地島

  Chile ki 阿根廷pinsmka naha,  te gleng na火地島 ga maki qutux  島 babaw na 島 qani ga 合恩角squn naha qani hya ga spyang mkura kilux Chile ki 南美洲.

rhyal nqu mkura tltu puqing qsya ki puqing qsya te mkura kilux, iyat nanak spyang blaq qu rahyl kahul squ mtlaka sinqunan na tlak m’krahu qu qutux na rhyal .

taring squ tekyopan wagi msa ht'gan wagi minaring hga qutux nqu rgzin na kinta’n bslung , ru m’rgyax la , babaw lga wayal wagiq glabang qu rhyal la. maki squ rhyal na kska qani hya ga msyam balay qu wagi rhyal nya, baqun tmbul ru qmayat squ qqyatan. Chile ki玻利維亞ru saysaw na 阿根廷hya ga rgyax na 安第斯 mkura turu ryax nqu ht'gan wagi. iyat nanak qni  kska na Taypinyang 胡安·費爾南德斯群島ki復活節島naha naqi ga rhyal na Chile uzi。

pspngun qutux qutux kawas qu qinlwaxan  nya maki squ Chile mkura tltu na安托法加斯塔 ga wal squ 12.7 haw mi，maki 聖地牙哥hya ga wayl squ 375haw mi，maki squ mkura kilux rhyal nqu火地島hya ga wayal squ 5800haw mi。

ssquliq nya人口

maki squ 2012 kawas  gmuywaw hmkang  maqut ssquilq na Chile ga  16,341,929 kwara qu squliq naha 。yalawgi 1990 kawqs  naha qasa ga pinlqyan naha laqi ga  wayal mbyaq , squliq na Chile ga wal si ‘byaq , rima naha lpgun 2050 kawas mwasa tehuk squ 2,020 mang , ru mmosa mhtuw squ ptwang squliq .

Kokka na Chile hya ga cinga qu minrok naha , wiwan maha squliq na Kokka naha ga kahul squ cingay  nqu ini ptnaq kinbahan Kokka  ru squliq na 印第安、kwara ka squlq ‘nimaw naha squ ini ptnaq na Kokka。maki squ Chile,59％ na squliq naha maha sami hya ga kibahan sami nqu pelquwi na 歐洲,25％ nqu suliq hya ga kmal maha sami ga squliq na 麥士蒂索 ma（kinbahan  nqu squliq na pelquwi歐洲ki squliq na印第安 mbbiq laqi kneril lga yasa qu immaw qu ramu naha la）

，thay nya lga kinbahan nqu squliq ka mqalux非洲、squliq na 印第安ru binah na minrok la 。squliq ka pelquwi nqu Chile spyang kahul squ kinbahan kinhang an西班牙（pyang squliq na西班牙，安達盧西亞ki squliq na巴斯克），maki uzi qu kahul squ 葡萄牙、義大利、愛爾蘭、法國、希臘、德國、英國、荷蘭、克羅埃西亞、俄羅斯、波蘭、匈牙利  ka kwara kahul binah na Kokka mwah maki te智利qani，maki uzi qu kahul squ minrok na 歐洲zik qani ga wayal mimaw ramu ki kahul squ中東te huk squ Chile squliq kinbahan na阿拉伯。Squliq Kinbahan nqu 非洲hya ga si kyasa cikuy，kya wayl squ squ 1.5% qu squliq na Chile。Piraiyan na kawas，Kokka nqu Chile swalan nya qu kahul squ pelquwi  玻利維亞、厄瓜多、哥倫比亞、巴西、委內瑞拉、墨西哥、加拿大、美國、中美洲、烏拉圭、加勒比地區、巴拉圭、秘魯、中國大陸、日本、台灣、韓國squliq ka tnwang。skahu squ 2011 kawas  gmuzywaw maqut squ ssquliq，squliq nqu Chile kyawayal  squ 8％ kmayal maha sami hya ga ’’tayal sqani ma。

70%na ssquliq ga snhi squ Teskyo，15% ssquliq ga snihi squ  新教，3.3% ssquliq ga snihi squ摩門教，1% ssquliq ga snihi squ耶和華見證人，8.3% ssquliq ga ini snihi。

Chileqani ga baq kmal ke na西班牙（ana ga ke na 西班牙maki sqani  ga yal nqu qutux na mnanak blaq la，yal nqu 「Chile」lga lpgun naha lgayal qani la [ˈʃiːle]）。Ke nqu馬普切、ke na maki squ mkura kilux玻利維亞克丘亞、ke na艾馬拉、ke na 拉帕努伊hya ga  ke na ‘’tayal sqani。maki squ rhyal na mkura kilux

Chile qinsugan naha，maki uzi qu kmal ke na德語。[12]

pinsrngyan外交

pinglgan na Chile ki 馬來西亞ga kahul squ ggwhan nqu pinbziran。maki squ 2009 kawas，pila ka pintbziran na Chile ki馬來西亞kya wayal squ 3.36 ok pila na Amirika，taqu 馬來西亞pnosa nya pila squ Chile ga wayal squ 1680mang pila nqu Amirika，pila ka mwah myut hya ga wayal squ1.487ok pila na Amirika。

gaga文化

gaga nqu Chile ga squnun naha ki tnwang squ cinpuqing nqu歐洲，msqun gaga squliq na印第安，pchup squ  innaras na北美，nanu yasa qu gaga na Chile ungat spngan kinblaq gaga nya maki squ babaw cibwanan qani，kruma ga obih yal mtnnnaq ktan。

spzyang qalang na Kokka’ (首都)

spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Santiago.

snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)

snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 18 na tay mqiru’ byacing na qutux kawas.

mrhuw Kokka’ (國家元首)

mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Michelle Bachelet, aring ryax 11 squ byacing tay 3 sa kawas 2014 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.

cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
 CIA
 外交部
 List of current heads of state and government