qalang Kngungu/ 哥姆姆部落

mwani misuw qalang ru cyux te inu 部落概況與位置 
qalang Kngungu qani ga qalang cyunga na Klesan, ryax klhangan Ipun ga syan naha hasisyo cqani. ro qalang Kinyang ski qalang Kngungu ga maki calay na ryaniq kensat. qalang Kngungu qani ga maki cqa qutux seng qesu kbhul mpusal mtuyu kawas mpux saying byaling ga, mtiyul qutux cinmuyax qutux kbhul mpux magan cquliq wayal miyup msqun mqyanux cqa qalang Kinyang la, nanu mica qa laxan naha qalang Kngungu qani, mwani ga cquliq naha ga mqyanux cqa llyung Klesan qalang Nan’o.  

各姆姆社為Klesan的古部落，日治時期曾在此設立駐在所，金洋社至各姆姆社亦有標準的警備道路，此社於1926年（昭和元年）12月，共31戶115人併入金洋社中，各姆姆社自此廢社，現居於南澳鄉南澳村。

 sinllwan lalu qalang 地名由來 
K’ngungu qani hiya ga, maki ke Tayal ga mngungu imi nya. ro cquliq Ipun ga san naha Ngongo, ke Thelu si biru Kongko la.

K’ngunsu 一詞，在泰雅語當中，為害怕之意思。日人稱該地 (Ngongo，漢字譯為公果社）。

 pinqzyuwan qalang 部落遷徙 
qabax qalang mshiriq qalang Habun Kolo qalang cyunga qani lga, skura ktgan wagi ski qalang Pyahaw la. ro qalang qani mehong lga mqyanux qa cquloq mb’ala la. ro si ski mpusal szi mtiyul kawas. mehong lga cquliq Kana xaqu’al prayas qalang Pyahaw, glgan naha llyung Hpinpe skura htgan wagi, ro mqyanux cqa qalang Moyaw, Kngungu… ro kbahul qalang Kngungu musa glgan naha trkax krayas rgyax skura te hiyaq. maki akya qutux seng meta na b’nux rgyax knalay naha qalang Kintang, qalang Cikayang, qalang Kbabaw, qalang klumwan, qalang Hakawan, qalang Hakaparis, qalang Taperay, qalang Lahaw, qalang Krgyax, mica qa ccquliq Kana Xaqu’al ga huyay pbhuyax, ro puqing lga ryaniq pinhknyan naha knahul Pinsbkan ski Kngungu, knmehong lga mqyanux cqa Nan’aw la。

各部落離開 habun Kolo古部落後，向東遷至比亞豪社。這個部落後來由馬巴阿拉人定居，並延續至20世紀30年代。隨後，Kana-Xaqual 人越過比亞豪社，沿著和平北溪向東前進，定居於莫瑤、Kngungu 等地。自 Kngungu 出發，他們沿著山脊北上，在海拔約一千公尺的山腹逐步建立了金洋社、基嘎央、庫巴博、克魯模安、哈嘎灣、哈卡巴里斯、塔貝賴、拉號及格勒亞賀等社，使 Kana-Xaqual 人的社群呈現連續線性的擴展。最終遷移路線自 Pinsbkan 到 Kngungu，並最終定居於南澳村。

 tayal ka nyux qalang Kngungu misuw qaniy 人口概況 
qalang K’ngungu tyugan kbhul mpusal saying qabax cquliq naha, ro hbku ski mpux payat kawas na laqi mrkyas ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki mpusal cquliq nya, ro mpux magan mpux magan kawas na klokah hayi na cquliq ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki miman spat cquliq nya, ro miman magan kawas na yutas yaki, qutux kbhul qabax cquliq ga maki mpusal qutux cquliq nya. ro tayux kahul cqenu minrok naha hiya ga, cquliq Tayal qutux kbhul qabax cquliq ga maki mqesu pgan tyugan cquliq nya, ro cquliq Amis ga qutux kbhul qabax cquliq ga maki tyugan cquliq nya.

哥姆姆總人口為322人，其中0至14歲的兒童占20.19%，15至54歲的中壯年人口占58.39%，而55歲以上的老年人口占21.42%。依族群來看，阿美族群占3.42%，泰雅族群占93.48 %。

 snhyan 部落宗教 
qalang Kngungu hiya ga snhyan naha utux Tayal, ro maki gaga cmyus uyi. snhe naha maha baq maray mblaq na qnxan ro kmloh, mwani ga maki cikay cquliq musa Tensinkyo ini ga Kiristo kyokay, maki uyi cquliq snhe utux Kahat.

哥姆姆部落主要信仰傳統的泰雅族神靈，並進行相應的祭祀儀式。部落成員深信神靈的庇佑能帶來豐收和平安，目前也有些許族人會去天主教會或是基督教會，也有一些族人在佛教。

 qqyanux 經濟與特產 
cpiyang yaw tnpila: qalang Kngungu hiya cpyanga mrwa kblay qeqaya ini ga mqupah, maki uyi cquliq nyan mawah bbesan, ro pinqumah hiya ga ana ocya, pagay, ro bway qhoniq, kbalay na qeqaya hiya ga, ana patas qhoniq, tminun na ruma, binah lga wal heci mtiyaw ini ga mqwas la. 

主要經濟活動：哥姆姆部落主要從事農業和手工藝品製作，也有居民從事商店，農產品包括茶葉、稻米、蔬菜和水果，手工藝品則包括木雕、竹編等，其餘大部分皆在外地工作、讀書。

 tuqiy 部落交通 
glux su kisya ga: thuyay glux kisya ro ski eki Nan’aw lga pbiyaq.

quyit haya: muyut su haya ga thuyay skahul ryaniq Tay Cyo syen ro ptehok su Nanaw la. 

鐵路：可搭乘火車至南澳站下車 

開車：可經由台9線抵達南澳

 ki’an pklahang binheci 文化健康站 
qalang Kngungu hiya ga baha cipak ciyan cquliq naha la, uka ki’an pklahang bnheci naha, mica qa musa naha sobih na ki’an na pklahang bnheci cqa qalang Nan’aw, ro qalang Nan’o hiya ga maki mblaq na psbaqan ro byoing phgup. pincrux uyi pqwasan biru ro byoing, musa mkrax kinmxan cquliq ro psbaq llaqi.

哥姆姆部落居民因人口問題，所以無建設文健站，族人皆是前往的就近的南澳文化健康狀況良好，南澳擁有完善的教育和醫療設施。部落設有小學和醫療診所，為部落成員提供基本的教育和醫療服務。

 gaga qalang 部落文化 
qalang Kngungu qani ga qalang Tayal, kruma cquliq naha kmayal ke Tayal uyi, ksobih kawas mwani ga nyan kblay yaw na qalang qa naha, us ga cipak hayi kblay yaw na cyunga, baha hmcwa cyunga ga uka cquliq musa qmuyiy ke Tayal ro mwani lga m_ngyut mnukil qabax bnheci naha la, mica qa uka uyi cquliq snibil gaga Tayal la. 

哥姆姆現為泰雅族原住民的部落，部落族人部分使用族語溝通，近幾年依舊有辦理部落內部活動，但傳統文化活動較少，因過去無傳承及耆老逐漸流逝，泰雅文化也隨之消逝。

 cipak kinbaqan na gaga 文化小知識 
以下為訪談Bakan Toli之內容:

aring la’i ga ana sulipa ungat ga, ungat qucyu sulipa, (uya.) si kakay khani, ici nesye sta roku nensye ga gako Nan’o pqwasan biru Nan’o, 

(Nan’o ga?) aw, khani kakay mosa (haring inu?) haring ca usa gako Nan’o, ici kta roku (han) si khani kakay. mwalax ro mhoyi kwara lukus uyi, ungat kasa ungat ruku, ay qzinut balay, (lela ga, musa cimu inu tnpila?) momah momah ro muhi ta ngahi muhi ta thbu, benux, ro muya nmyun bisun ta ca tnpila. (han, son nanu kmayal花生ke Tayal?) benux (benux ga?) aw. 小米ga nmyun (nmyun ga, iyat trakis?) trakis ga kaca ga mosa kbalay uwaw (qwaw ga,) uwaw, nmyun ga thkun ha (miyun ga?) nmyun (nmyun) aw, (han) trakis ga kbalay uwaw (ini ptnaq rinkyansa na?) ini tna a. kle’un ta uwaw ga talah, yan na mhibung, (mhibung ga?) nmyun ga mlabuw (han, ro kahul inu ghap ca?) kahul nmyun ca ru nanu son ta kaca (han, ro musa cimu inu nagan qsya?) magan lahuy ga (lahuy ga?) aw, bawi ga lahuy, mebun mwah shoyu cani, (mebun ga?) aw, mebun ta haw, ro phapuy uyi ga, s’gan qhuni papuy uyi, ungat was ga. ungat renki uyi haw lela, (lela ga?) lela ungat renki. (musa cimu inu pema hi?) mima llyung ga ’sya ca. (ltu ’sya) ltu ’sya ini balay blaq lela, (ro kayal cikay yaw lela, maki nanu yaw ku?) lela ga lela hiya lga, ta wa ta kekung la kya la’i ta, si ta panga la’i tiyaw uyi la, si kntari hmbyat k’man, m’uy ci haw.

我小時候連拖鞋都沒有，沒有穿鞋，(恩)，都用腳走路，國小一到六年級讀南澳國小，(南澳嗎?) 對，我都走路去，(從哪裡?) 一到六年級從這邊走去南澳，(喔~) 都是走路去，下雨的話全身都會濕掉，衣服也是，都沒有雨傘，很辛苦啦，(以前你們去哪裡賺錢?) 

以前都是務農，然後種地瓜、瓜子、花生、小米，我們拿去賣然後賺錢，(喔，花生泰雅語要怎麼說呢?) benux (喔~benux 嗎?) 對，小米叫nmyun，(叫nmyun喔? 不是trakis嗎?) trakis品種那個是製酒的，(酒嗎?) 酒，nmyun品種的是要用煮的，(miyun嗎?) nmyun，(nmyun) 對，(好) trakis是者做酒的小米，(他們外觀長得不一樣嗎?) 不一樣，我們製酒的是紅色的，像是黃黃的阿，(黃色的嗎?) nmyun是白色的，(喔，它的種子從哪裡來的?) 就是從那個nmyun我們叫它什麼了? (喔，那你們去哪裡拿水呢?)去山上拿，(山上嗎?) 對，山上面，去提水到這邊，(提水喔?) 對，我們以前要自己去提，然後我們煮飯的時候，用木材煮飯，以前沒有瓦斯，也沒有電，(以前嗎?) 以前沒有電阿，(你們去哪裡洗澡呢?) 去溪邊的水邊阿，(水很冷) 以前水冷很不方便，(那你說以下以前的事情，有什麼事情嗎?)我們以前結婚之後有小孩，就都直接揹小孩去工作，用跪下的方式拔草，我真的很累，

(mamux k’man ga?) mamu k’man ga, panga la’i uyi kntari ta la tari qaca. (pira laqi su la’i su?) yu (zyu?) lela ini llungun ha ru, roku likyu ru payat kneril, (han ro blaq ’nxan su ga, mwani misu qani?) micu hani ga myasa la lela yaga zimut balay, (qenut ga?) aw, (han) m’uy ci lela. (han, ro lela ga musa cimu rgyax uyi hlahuy uyi?) mwah cami rgyax moma rgyax hay ga. (maki lalu ku?) lahuy ga hata muhi ngahi, muhi benux ga (han, qmayah ga?) aw, muhi ta nmyun uyi. (pisa mcwahi su, mtswe pira?) roku (roku ga, han. ro cyuga ga maki su naki su qalang lelaku?) qalang kyahu ay, (qalang lela Ryuhing) Pyahaw, Pyahaw yatux ma, ini cu qbaq kaca ya, (han, ini su kaki caca ga?) osang (hntgan) cu hayi osang, (han, ro htxan su ga maki alang lela ga?) ini maki cu alang ca (cani lga?) aw, ca kinang la. mimkok mtiyun tugan osang ca, (han, mimkok mtiyun tugan kawas ga?) aw (osang su cani?) bih gako ru ciyak gako ca, (ro mcwa mwani hi su la?) m'uy ci uyi ro m’uy ci lahang la’i ro, panga la’i laru, (mwani ga nyan su中風ga?) bkis he la tiyu pgan tugan kawas ro wa cu中風la (tiyu pgan tugan ga?) tiyu pgan kawas lg aro ima ba 中鋒la,(ro kakay su ga?) lela ga, cmka hi mu ga (ini qbaq miyuy?) miyi micu la, blaq ini kihung,

(拔草嗎?) 拔草阿，我們以前都揹小孩，膝蓋著地，(你有幾個小孩?) 十個，(十個?) 以前沒有計畫阿，六個男生四個女生，(喔，那現在你的生活好嗎?) 現在很好了，以前很辛苦，(窮困嗎?) 對，(喔原來~) 我以前很累，(那你們以前也會去山上嗎?) 我們會去山上務農阿，(那邊有什麼嗎?) 在山上我們會種植花生，(喔~旱田嗎?) 對，我們也會種小米，(你有幾個兄弟姊妹?) 六個，(六個喔，那你以前有待過舊部落嗎?) 下部落阿，(舊的部落【流興】?) 碧候，他們說碧候上方，我是不知道那邊，(喔~你以前沒有待過那邊嗎?) 我那時候可能剛出生，(喔，你出生是在舊部落嗎?) 沒有，我沒有在舊部落過，(已經到這裡了嗎?) 對，我民國33年已經在這邊了，(喔，民國33年喔?) 對，(你在這邊出生嗎?) 在靠近學校的地方，(那你現在身體好嗎?) 我以前照顧小孩很累，要揹小孩，(你現在是中風嗎?) 我的身體老了，六十三歲的時候我中風，

(六十三嗎?) 六十三歲結果中風，(你的腳嗎?) 我以前一半的身體阿，(沒辦法動嗎?) 現在可以動了，還好輕微中風，

(han, 輕微的ga) 輕微中風 (han, cyuga ga musa su inu mqwas? lela ga musa cyux inu mqwas?)Nan’o Nan’o ay, Nan’o國小ca,

(喔~輕微的喔) 輕微中風，(好，你們以前都去哪裡讀書?) 南澳，南澳國小那邊，

s’un cami Nan’o,Pyahaw, (han, khani usa?) khani (bsyaq ku?)kya ci 不知道haw, tuway khani haro la’i, (十分鐘?)

我們南澳跟碧候的學生一起讀書，(喔，走路去嗎?) 走路，(很久嗎?) 大約…不知道餒，小時候走路都比較慢(十分鐘嗎?) 

ni ba’i, (han, ana ana)有時候t’enah ta uyi aw, aw (t’enah ga?) aw, ya’eh ci ga m’walax lga mhoyi ci lukus la,

不知道，(好，沒關西) 有時候我們也會跑步去，對 (跑步嗎?) 對，很不好阿，如果下雨的話，衣服都會濕掉了.

i (uka hoku cyugal lela?) ungat ca si’an ci lela.(qnxan cyuga ga qenut ga?)aw, kenu si ci lela,   (以前沒有雨傘嗎?) 沒有，以前我很可憐，(以前很窮困喔?) 對，我以前很窮苦，