qalang Talah/崙埤部落

cyux te inu qu qalang 部落概況與位置 
qalang Talah ga,nyux maki squ puyu na Mknibu nyux mtgluw mbang sa lelyung Knbwan, musa 120 meta kinwagiq nya ka umi rhiyal qaniy.

紅土（崙埤）部落在大同鄉前山，沿著蘭陽溪依偎著，海拔約120公尺。

qalang Talah ga, sraran lalu nya ga, ubuy squ Talah Sya.kni’an squ te ‘llaw na lelyung Mknibu ru kinwagiq nya ga, qutux Koli ru  m’ubuy squ hbun na Talah. ‘buyan squ te htgan wagi ru te kilux ka rgyax nqu ska na turu.  kwara qu kinwagiq nya ga,obih qutux kbhul mpusal meta qhtan nya lelyung Mknibu ru qalang Syanoh.

崙埤村昔稱崙埤子社，位於蘭陽溪中游右岸及其支流崙埤子溪之合流點西方約一公里處，由中嶺山走東南方支脈之山腳，海拔約一二０公尺隔蘭陽溪與三星鄉天送埤相向。

 sinllwan lalu qalang 地名由來 
Minkok tzyul kawas mtzyu byacing ga, qalang Talah kahul squ kinhangan na qalang Syanoh mhtuw ru mtazil qu qutux tbcyan na  lalu mha Song. trang qutux kawas nasa ga, Sexu klhangan ka Go/Song mshzi  kahul qalang Banun mwah te sqani uzi la.

民國六十年六月崙埤村從松羅村轄內升格為村，民國六十六年鄉公所及鄉各機關由樂水村遷設於此，成為本鄉行政中心。

klhangan na qalang Talah ga, kahul squ  lelyung na qpa ,blaq balay. baq balay mlahang squ lelyung ru qqnxan te rgyax.  

pizyang maki lalu te kwara Taywan son mha ‘san lmosay ru smlokah hi ini ga gbayn mwah mita pagung qu tuqiy wwahan squ llyung na qpa.

境內的九寮溪生態園區生態保育工作成效卓著，且園區水量豐沛、溪水清澈，保持著自然景觀，已成全國頗負盛名的溯溪健身、戶外教學和觀看螢火蟲的絕佳地點。

qalang Talah ga, msqun payat na qeqalang kahul squ Qpa、Naqiy、Talah ru Sqbux. skahul payat lalu lga,muciy mha qutux qeqalang la.

崙埤包括四個聚落，分別是林家巷 Qpa,朝陽巷Naqiy,崙埤巷Talah,長嶺巷Sqbux（地名提供者：大同鄉族語推廣人員_楊淑貞Rimuy/紅土部落地名收集者：胡建輝 Biyoq Kuni).

 pinqzyuwan qalang 部落遷徙 
O samiy ka Talah wiy kahul ta Qgogan mtta quri Lomun biyaq sa qwon Cyaqun   tehuk silung Tayun mtta quri Tayun biyaq sa rgyax nguhuw biru mtehuk qalang Talah...

  O samiy ka laqi Talah wiy Besu na Iwan Bolung yasa qu q’su tehuk itan qu qalang Talah mkahul Pyasan Qara Tkasan Hagay bbinkisan ta yan squ bnkis ku qa mkahul Kulu mwah tmwan qalang myan Talah 

  O ita laqi na Tayal ki galan ta Gaga na Tayal mumu sin’rhgan  yasa qu sinbilan kotas ta Lkbuta Lkmayan Lkmyaboh anay ta cbaq laqi kinbahan ta Tayal teta mqhoyaw mblaq mqqyanux cinbwanan ux......

古調內容大意-介紹崙埤部落遷徙

泰雅族馬烈霸系合歡群先祖們蓽路藍縷辛勤開墾- Gogan Malipa Tayal 從Gogan（現桃園市復興區華陵村後山部落）移居至Qalang Talah（宜蘭大同崙埤村）翻越雪山山脈達觀山（拉拉山）-Quri Lomun 下切南勢溪源頭扎孔溪-Gong Cyaqung 橫走棲蘭山-Quri Tayung    上攀菘蘿湖-Silung Tayung 眺望蘭陽平原蘭陽溪-Llyung Mnibu 縱走松羅湖稜線-Nguhu Biru 終抵崙埤部落-Qalang Talah    勿忘開墾始祖Besu Iwan Bolung 不要宿敵 應當和睦相處 互助合作 繁衍子孫 愛惜土地 我紅土部落的泰雅子孫們啊。

 tayal ka nyux qalang Rahaw misuw qaniy 人口概況 
kwara ngasal squ llyung Mknibu/Knbwan qani ga,kahul squ 111 kwara nqu pinlpuw na MinBun ga, 1997 ngasal, nanu tayal maki sqa mqyanux likuy ga 3,316 ru kneril ga 2,878,nanu squnun lmpuw lga,6,194 kwara qu tayal ni Llyung Mknibu/Knbwan.

ana ga, kahul squ qutux qalang mha Talah sqani mita qu pira hi na qutux qeqalang lga,nanak 246 ngasal,kwara qu tayal maki squ qalang Talah ga 802 hi. qsahuy nya likuy ka kneril ga,

本鄉111年7月份戶數1997戶，人口數:男3,,316人,女2,878人,合計6,194人，但單一村落，崙埤村共有246戶，總人口數合計802人。

 snhyan 部落宗教 
Kirsto Kyokay ru Tensukyo

基督教和天主教。

 qqyanux 經濟與特產 
pira kawas wayal te pucing sqani ga, pinrkyasan na rhiyal ka qalang Talah,wal nha pmzyun na pinlongm baha hmswa ini ptnaq qu ryax na knloh squ te kilux na Taywan nanu yasa qu ini p’uti qu tbizran uziy. nanu yasa ggalan nha rhiyal ka qalang Talah musa pmzyun na pizyang puqing rnaw na pinbahuw qu qutux pinlong qani uziy. ana ga, musa skblaq na zyuwaw ga, hnasun magal qsya ru spqsya na pmhzyun na rhiyal ru ini kblaq mlahang squ cinhiyal.

多年來山坡地（崙埤地區）被廣植檳榔樹，因產期與中南部地區不衝期，在市場供需上有調節作用，堪稱本地區農民另項經濟產業，惟超限利用及水土保持問題應依規定輔導改進。

kahul knita na syobay mita squ pqumah na qalang Talah ga, baha hmswa uraw nya ga,ubu yan uraw  ka mhibun ru trngil, ini kblaq msli ru mqhut na qysa qu uraw qani, nanu yasa qu pizyang blaq pmhyun squ kk’man ru pinbahuw ka  ini kzzik tmgamil ru baqun si ryax  bun wagi, me’a nqu 茶樹 ru qurip.

在農業經營型態上，因各地區地勢、氣候、土質差異的關係，崙埤、松羅、復興地區氣溫稍高，土壤為黃質粘土，保水力低，適宜種植淺根性、耐旱性之植物，如茶樹，蔬菜方面如生薑等。

kahul squ wal pinhtuw sazing kryanan qu pqmahan lga, baqun ta yasa qu te qutux piyang na zyuwaw ka musa rmuruw qu pinbahuw na qalang Talah, mwa na musa sklokah ru tleliq qu kinlhangan na ptbziran nqu pinbahaw na qalang ru ps’urux qutux gaga na kinlhangan,musa smsun ru smrzyut qu bziran na pinbahuw qalang, yasa qu pizyang na zyuwaw mtzyuwaw.

從以上二區農業經營型態觀之，儼然成為本鄉農業發展之一大特色，如能加強輔導經營管理，建立產銷制度，對本鄉原住民之經濟發展及調解市場供需，必然扮演重要角色。

 Tuqiy 部落交通 
powah tuqiy osa Girang Ray 7 Seng mzyup Mknibu/Knbwan, inringan na knyopan ga Girang Si,mkura tuqiy Ray 7 Seng lga tehuk qalang Talah ka maki squ sesyaw na buqun.ini ga aring Rato mkura qalang Talah ga,’ringan spowah squ tuqiy Ray 7 Seng mskura 天送埤 lga, hnasun sa hongu Atayal ru skura ‘llaw na tuqiy si shzyu mgluw tuqiy Ray 7 Seng lga, musa ktan tamas sa qalang Talah ru ptehuk qalang Talah la.

台北至宜蘭，過宜蘭橋右轉走堤防道路，接台七線右轉往太平山、梨山方向，見右方大同鄉地標右轉，續往前行即可抵達。

羅東往天送埤憲明國小右轉過泰雅大橋，見泰雅大橋右轉直行，見大同鄉地標左轉，續往前行即可抵達。

 wahan tbasaw mzwi 部落觀光 
maki qalang Talah ga,pyux qu ’san gmzwi na Okyak  yan nqu 

te qutux ga, llyung Talah, inringan nya ga kahul squ ’bu Hagay. spqyanux kwara tayal maki te sqani. 

te sazing ga hongu Atayal, pngya squ llyung Mknibu/Knbwan ru m’ubuy squ qalang Syanoh ru SanSin Go.

te cyugal ga, Ko’eng na qzimux: trang mklapaw qu phpha na qzimux ini ga Sakura lga, musa cingay qu Okyak mwah te sqani mita ru magal syasing.

te payat ga, pslyan smuran qeqaya ru spkita cinringan na tayal,musa pqbaqun Okyak zyuwaw ka gaga qnxan na Tayal ru yan nanu qu pinqzyuwan  squ qalang Talah. 

一、九寮溪源自雪山山脈支流餵養紅土部落境內族人之生活及生態。

二、泰雅大橋連接三星與大同紅土及天送埤（橫跨著蘭陽溪）

三、櫻花公園座落在大同鄉公所前（每當櫻花季遊客絡繹不絕，帶動部落觀光之人潮）

四、泰雅生活館（提供在地之文史觀覽連結外地遊客了解大同鄉境內之文史以及新資訊）

 部落故事 
maki qutux ryax. aring sasan tminun bluku qu yutas Watan.musa magal rinnosan nya. cyux nya ’bgan qsya. blequn nya mkuw babaw qlcing. t’aring tminun qu yutas Watan. cingay hazi cinninun nya lga. nyutun nya masing pr’ru tnunan nya .nanu m’ru balay qu cinun nya.

t’aring primung tmumaw qu yutas Watan. trang nasa mtuliq qu yabut laqi na laqi nya. mwah tqhnga yutas nya. muhing ini cinun balay qu yutas. wahi magal Puqan qani ina nyux mwah tqhnga tminun mha qu yutas. san magal yaya nya ga tqazi mngilis ru musa beh yutas nya loziy. mnglung qu yutas Watan. scinun nya kaka mkiyap.suqun nya tminun lga. cbaqan nya qu Puqan thbilun nya(mthabil) qu kaka pkiyap qasa. phtun tluling iwan boli tbhung s’alax lga pot ! mstopaw. mtgayaw lga maki zik qutux ru maki babaw qutux.maki babaw qu lmaqux. moyay msyaq qu Puqan. yasa qu pzi’un na Puqan siy thriq tminun bluku qu yutas la. qani uziy ga qutux nqu kaka pzi’un laqi Tayal sraral.

有一次瓦旦爺爺一早就在編竹篩子,他從之前削好了還泡在水裡的竹片開始,把竹片整齊的排在木板上不斷的編織,每編到一個階段他會一再的敲緊竹片的間隔使它更緊密,編完這個部分之後瓦旦爺爺開始編竹篩子的邊緣,正當那時他的孫子 Puqan 午睡起來了,開始來打擾爺爺的工作以至於爺爺無法好好工作,媳婦!請把 Puqan 抱回去,我沒辦法好好工作!祖父喊著說。即使媽媽抱他回去卻不斷的哭鬧又回到爺爺身邊,於是爺爺想...乾脆就給他編個摔跤玩具吧!編完之後爺爺教 Puqan 怎麼玩,將摔跤玩具的兩個人架好,用手指從玩具的頭壓下去使它呈緊繃有彈性的狀態,當手一放開的時候摔跤玩具就跳起來摔在地上,一個壓在上面一個則被壓在裡面,在上面的就是贏家。Puqan 看了好高興專注著玩這個玩具,於是爺爺可以好好的編織了。這也是從前泰雅族小朋友常玩的一種傳統玩具。