ஆப்கான்-சீக்கியப் போர்கள்

ஆப்கான்-சீக்கியப் போர்கள் (Afghan–Sikh wars), ஆப்கானின் துராணிப் பேரரசர்களுக்கும், பஞ்சாபின்  சீக்கிய சிற்றரசுகள் மற்றும் சீக்கியப் பேரரசுக்கு இடையே 1748 முதல் 1837 முடிய நடைபெற்ற இடைவிடாத போர்  ஆகும். போரின் முடிவில் சீக்கியப் படைகள் ஆப்கானியர்களிடமிருந்து  முல்தான், காஷ்மீர், பெசாவர் மற்றும் கைபர் கணவாயைக்  கைப்பற்றி போரில் வெற்றி பெற்றனர்.

 பின்னணி 
பாரசீக மன்னர்  நாதிர் ஷாவின் இறப்பிற்கு 4 ஆண்டுகள் கழித்து, ஆப்கானித்தானில் அகமது ஷா துரானி தலைமையில் புதிய துராணிப் பேரரசு ஆட்சி அமைந்தது. 1716ஆம் ஆண்டில் முகலாயப் பேரரசிடமிருந்து விடுபட்டு, தன்னாட்சியுடன் ஆண்டு கொண்டிருந்த சீக்கிய கூட்டமைப்பு ஆப்கானின் பகுதிகளை கைப்பற்ற அகமது ஷா துரானியின் படைகளுக்கு எதிராக பல தசாப்தங்களாக போரிட்டனர்.

அகமது ஷா அப்தாலியின் படையெடுப்புகள்

12 சனவரி 1748 அன்று ஆப்கானித்தான் மன்னர் அகமது ஷா துரானி லாகூர் மீது படையெடுத்து கைப்பற்றினார். எனவே முகலாய லாகூர் ஆளுநர் ஷா நவாஸ் கான் தில்லிக்குத் தப்பிச் சென்றார்.ஆப்கானிய மன்னர் அகமது ஷா துரானி லாகூருக்கு ஒரு ஆப்கானிய ஆளுநரை நியமித்து, |பஞ்சாபை நோக்கிப்  படைகளை செலுத்தினான். 1748 மனுப்பூர் போரில், ஆப்கானியப் படைகள், சீக்கிய கூட்டமைப்பு உதவியுடன் முகலாயப் படைகள் வெற்றி பெற்றது.எனவே ஆப்கானியப் படைகள் கந்தகாருக்கு தப்பி ஓடினர்.
 படைத்தலைவர்களான சரத் சிங், ஜஸ்ஸா சிங் அலுவாலியா மற்றும் ஆலா சிங் தலைமையிலான சீக்கிய கூட்டமைப்பினர்  அகமது ஷா துரானியின் படைகளை விரட்டிச் சென்று தோற்கடித்தனர். இதன் வெற்றியாக மார்ச், 1748ம் ஆண்டில் அமிர்தசரசில் சீக்கிய கூட்டமைப்பினர் தல் கல்சா என்ற இராணுவப் பிரிவை நிறுவினர்.ஆப்கானியரிடம் இழந்த லாகூரை 12 ஏப்ரல் 1752 அன்று மீண்டும் சீக்கியர்கள் கைப்பற்றினர்.

சீக்கியர்கள் கொரில்லா போர் முறையில் பஞ்சாபிலிருந்து ஆப்கானியப் படைகளை வெளியேற்றினர். நவம்பர் 1757ல் சீக்கியர்களின் தல் கல்சா படைகள் அமிர்தசரஸ் போரில் தைமூர் ஷா துரானி தலைமையிலான ஆப்கானியப் படைகளை வென்றது. லாகூரின் வீழ்ச்சிக்குப் பின்னர் ஆப்கானிய தலைமைப் படைத்தலைவர் ஜெகான் கான் மற்றும் மன்னர் தைமூர் ஷா துரானி நகரத்திலிருந்து வெளியேறி, செனாப் ஆறு மற்றும் ராவி ஆறுகளை கடக்க முயற்சி செய்கையில், ஆயிரக்கணக்கான ஆப்கானிய வீரர்கள் நீரில் மூழ்கி இறந்தனர்.மேலும் போர்க் கைதிகளாக பிடிபட்ட ஆப்கானிய வீரர்களைக் கொண்டு அமிர்தசரஸ் பொற்கோயிலின் குளத்தை சுத்தப்படுத்தினர்.1758ஆம் ஆண்டில், சீக்கியர்கள் ஆப்கானிய படைத்தலைவர் சாதத் கான் அஃப்ரிடியின் படைகளை தோற்கடித்தனர். அஃப்ரிடி ஜலந்தரிலிருந்து தப்பி ஓடினார். அதைத் தொடர்ந்து ஆப்கானிய இராணுவம் அனைத்து திசைகளிலிருந்தும் தோற்கடிக்கப்பட்டது. சீக்கியர்கள் லாகூரைக் கைப்பற்றி சூறையாடியனர். இருப்பினும் மே1761ஆம் ஆண்டில் லாகூரை மீண்டும் ஆப்கானியர்கள் கைப்பற்றினர். இருப்பினும் இரண்டு மாதம் கழித்து, மே 1761ல் சீக்கியப் படைகள் லாகூரை மீண்டும் கைப்பற்றினர். செப்டம்பர் 1761ல் குஜ்ரன்வாலா அருகே லாகூரின் ஆப்கானிய ஆளுநரின் படைகளை சீக்கியப் படைகள்  வென்றதுடன், சத்லஜ் ஆறு மற்றும் சிந்து ஆறுக்கு இடைப்பட்ட பஞ்சாப் பகுதிகள் சீக்கியர்களின் கீழ் சென்றது.அகமது ஷா துரானி பஞ்சாபின் பெரும்பகுதிகளை சீக்கியர்களிடம் இழந்தார்.

அக்டோபர் 1762ல் அகமது ஷா துரானி அமிர்தசரஸ் நகரத்தை பெரும்படைகளுடன் தாக்கினார்.
. நவம்பர் 1763ல் சீக்கியப் படைகள் சியால்கோட் போரில் துரானியின் படைகளை பின்வாங்கச் செய்ததுடன், ஆப்கானியர்களை போரில் வீழ்த்தியதால், பஞ்சாப் மீதான ஆப்கானிய ஆக்கிரமிப்பை முறியடித்தது.The last phase of Muslim phase in Multan 

தொடர் தோல்விக்குப் பின் அகமது ஷா துரானி, சீக்கியர்களுக்கு எதிராகப் புனிதப் போரில் பங்கெடுக்க கலாத் கானை உதவிக்கு அழைத்தார். 1765ல் பஞ்சாப் மீது படையெடுத்த ஆப்கானியப் படைகள் சீக்கியர்களிடம் தோற்று ஓடினர். 

1772ல் முல்தான் நகரத்தை ஆப்கானியர்களிடமிருந்து சீக்கியர்கள் கைப்பற்றினர்.1772 முதல் 1780ஆம் ஆண்டு வரை  சீக்கியர்களின் இடைவேளைக் காலம் என அழைப்பர்.

தைமூர் ஷா துரானியின் படையெடுப்புகள்
அகமது ஷா துரானியின் இறப்பிற்குப்  பின்னர் தைமூர் ஷா துரானி ஆப்கானின் மன்னரானர். ஆப்கானியப் படைகளின் சுணக்கம் காரணமாகவும், பைசுல்லா கானின் புரட்சி காரணமாகவும் தைமூர் ஷா பெசாவரில் ஓய்வு எடுத்துக் கொண்டிருந்தார். 1779ஆம் ஆண்டில் தைமூர் ஷா துரானி, சீக்கியர்களின் வசமிருந்த முல்தான் மற்றும் பெசாவர் மீது படையெடுக்க முடிவு செய்தார். ஆனால் தைமூர் ஷாவுக்கு பிரபுக்கள் ஆதரவு இல்லாததால், இராஜதந்திர முறையில் முல்தானை மீட்க, தனது பிரதிநிதியாக ஹாஜி அலி கானை சிறு படையுடன் அனுப்பி வைத்தார். முல்தான் சீக்கியர்களை மிரட்டி அடிபணிய வைக்க முயன்ற் ஹாஜி அலி கானை சீக்கியர்கள் மரத்தில் கட்டி சுட்டுக் கொன்றனர். ஹாஜி அலி கானுடன் வந்திருந்த படைகளை தப்பிச் சென்று நடந்ததை தைமூர் ஷாவிடம் கூறினர். ஹாஜி அலி கானின் இறப்புச் செய்தி அறிந்த தைமூர் ஷா, படைத்தலைவர் ஜாங்கி கான்  தலைமையில்  18,000 படைவீரர்களுடன் முல்தானை தாக்கச் சென்றார். அதிகாலைப் பொழுதில், ஆப்கான் படைகள் சீக்கிய முகாம்கள் தாக்குதல் தொடுத்ததால், நிலை தடுமாறிய சீக்கியப் படையினரில் 3,000 பேர் கொல்லப்பட்டனர் மற்றும் 500 பேர் ஜீலம் ஆற்றைக் கடக்கும் போது மூழ்கி இறந்தனர். 2,000 பேர் தப்பி ஜீலம் ஆற்றைத் தாண்டி மறுகரை அடைந்தனர். 

அந்த வெற்றிக்குப் பிறகு, தைமூர் ஷா துரானி, ஷுஜாபாத்தில், தன்னை எதிர்த்த சீக்கியப் படைகளை பிப்ரவரி 8, 1780 அன்று ஒரு கடுமையான போரில் வென்றார். இப்போரில் 2,000 சீக்கியர்கள் இறந்தனர். எஞ்சியவர்கள் லாகூர் நோக்கி பின்வாங்கினர். சூஜாபாத்திலிருந்து முல்தான் நோக்கிச் சென்ற தைமூர் ஷா 18 பிப்ரவரி 1780 அன்று  முல்தான் கோட்டையைக் கைப்பற்றி அங்கிருந்த  சீக்கியப் படைகளை படுகொலை செய்தார்.சீக்கியப் பேரரசு முல்தானை கைப்பற்றும் வரை 1818 வரை முல்தான் நகரம் ஆப்கானியர்கள் வசம் இருந்தது. தைமூர் ஷா துரானி 20 மே 1793 அன்று இறக்கும் வரை ஆப்கான்-சீக்கியப் போர்கள் தொடர்ந்து நடைபெற்றது. தைமூர் ஷாவிற்குப் பின்னர்  ஆட்சிக்குப் பின்னர் துராணிப் பேரரசுக்கு சாமன் ஷா துரானி பதவிக்கு வந்தார்.

சாமன் ஷா துரானியின் படையெடுப்புகள்
20 மே 1793 அன்று தைமூர் ஷா துரானியின் இறப்பிற்குப் பின் சாமன் ஷா துரானி துரானிப் பேரரசின் அரியணை ஏறினார். இவர் சீக்கியர்களுக்கு எதிராக பஞ்சாப் மீது மூன்று முறை போர் தொடுத்தார். பஞ்சாப் மீதான் இவரது முதல் படையெடுப்பு நவம்பர் 1796 அன்று நடைபெற்றது. 

முதல் படையெடுப்பு 
சீக்கியர்கள் தங்கள் புனித நகரமான அமிர்தசரசை காக்க சென்ற போது, சனவரி 1797ல் சாமன் ஷா துரானி லாகூர் மீது படையெடுத்தார்.. பின்னர் 13 சனவரி 1797 அன்று சாமன் ஷா துரானி அமிர்தசரஸ் மீது படையெடுத்து சென்ற போது, சீக்கியர்களால் தோல்வியடைந்தார். காபூலில் தனது ஆட்சிக்கு எதிராக பாரசீகர்கள் மற்றும் தன் உடன்பிறந்தவன் முகமது ஷா துரானியின் செய்யும் சூழ்ச்சிகளை முறியடிக்க சாமன் ஷா துரானி பஞ்சாப் போரை இடையில் நிறுத்தி விட்டு காபூல் சென்றார். இதனால் சீக்கியர்கள் தாங்கள் இழந்த லாகூர் நகரத்தை மீண்டும் கைப்பற்றினர். 

இரண்டாம் படையெடுப்பு
காபூல் நகரத்தில் சாமன் ஷா துரானி தனது சகோதரன் முகமது ஷா துரானியுடன் அரசியல் ஒப்பந்தம் செய்து கொண்டு, 1798ம் ஆண்டில் பஞ்சாப் மீதான தாக்குதலை நடத்தி, லாகூர் நகரத்தை எவ்வித எதிர்ப்பின்றி கைப்பற்றினர்.

ஜமான் ஷா தில்லியை நோக்கிப் படையெடுக்கத் திட்டமிட்டார், ஆனால் சீக்கியர்கள் அவரது முகாமைச் சுற்றியுள்ள சுமார் 150 கி.மீ. பகுதிக்குப் பேரழிவை ஏற்படுத்தி, விநியோகங்களைத் தடுத்ததுடன், சிறுசிறு மோதல்களிலும் ஈடுபட்டனர். காபூலுடனான தனது தொடர்பைத் துண்டிக்கக்கூடிய ஒரு உறுதியான எதிரியை எதிர்கொண்ட ஜமான் ஷா, விவேகத்துடன் செயல்பட்டு, 1799 ஆம் ஆண்டு சனவரி 4 ஆம் தேதி தனது படைகளுடன் ஆப்கானிஸ்தானுக்குத் திரும்பினார். சீக்கியர்கள் லாகூரைக் கைப்பற்றினர்.ஜாமன் ஷா துரானி சீக்கிய கூட்டமைப்பை பிரித்தாள,19 வயது சீக்கியரான ரஞ்சித் சிங்கை  லாகூர் ஆளுநராக நியமித்து, பெசாவரை அடைந்தார். வழியெங்கும் சீக்கியர்கள் ஜீலம் ஆறு வரை ஆப்கானியர்களைத் தொடர்ந்து தொந்தரவு செய்தனர். நதியைக் கடக்கும்போது ஏற்பட்ட வெள்ளப்பெருக்கினால், ஜமான் ஷா தனது பெரும்பாலான வீரர்களையும், பொருட்களையும், கனரகப் பீரங்கிகளையும் இழந்தார். இறுதியில், 1799-ஆம் ஆண்டின் பிற்பகுதியில், ஜமான் ஷாவும் அவரது எஞ்சிய படையும் போர்ப்பயணத்தால் சோர்வடைந்த நிலையில் கந்தகாரை  அடைந்தனர்.

மூன்றாம் படையெடுப்பு
1800ஆம் ஆண்டின் வசந்த காலத்தின் போது ஜாமன் ஷா துரானி பஞ்சாப் மீது மூன்றாம் முறையாக படையெடுத்தார். சீக்கியர்களின் புரட்சிகாரர் ரஞ்சித் சிங் உடன் சதி வலை பின்னினார். இருப்பினும் காபூலில் தன் சகோதரன் முகமது ஷா துரானி மீண்டும் செய்த அரசியல் சதித்திட்டத்தை முறியடிக்க படைகளுடன் காபூல் சென்றார். அங்கு தன் சகோதரன் முகமது ஷா துரானி, ஜாமன் ஷா துரானியை பதவியிலிருந்து நீக்கி ஆப்கான் அரியணை ஏறினார்.

இரஞ்சித் சிங்கின் படையெடுப்புகள்

1813ல் பஞ்சாபின் வடக்கே உள்ள அட்டோக் கோட்டையை ஆப்கானிய பிரதம அமைச்சர் வசீர் பதே கான் முற்றுகையிட்டு கைப்பற்றினார். . எனவே பஞ்சாபிலிருந்து ஒரு சீக்கியப் படை கோட்டையை மீண்டும் கைப்பற்ற இரண்டு மாதங்கள் ஆப்கானியருடன் போரிட்டனர். சீக்கிய திவான் மொக்கம் சந்த் ஆறுகளிலிருந்து அட்டோக் கோட்டைச் செல்லும் நீர் வழிகளை அடைத்தார்.இதனால் நீரின்றி வாடிய ஆப்கானிய வீரர்கள் நீர்ச்சத்து குறைப்பாட்டால் நோயுற்றனர். எனவே ஆப்கானியப் படைகள் அட்டோக் கோட்டையைத் தகர்த்து கொண்டு 2,000 வீரர்கள் உயிர் தப்பி பிழைத்தனர்.

15,000 குதிரைப்படை வீரர்களுடன் ஆப்கானிய பிரதம அமைச்சர் பதே கான் காஷ்மீர் மீது படையெடுத்தார்.ஏப்ரல் 1813ல் அட்டோக் கோட்டை மீதும் படையெடுத்தான். அதே சமயம் ரஞ்சித் சிங் பெரும் தரைப்படை மற்றும் குதிரை படை வீரர்களுடன் ஆப்கானியர்களை எதிர்த்துப் போரிட்டார்.

12 சூலை 1813 அன்று ஆப்கானியப் படை வீரர்களுக்கான வினியோகம் தடை செய்யப்பட்டதால்,
சீக்கிய திவான்  மொக்கம் சந்த் நய்யார் அட்டோக்கிலிருந்து 8 கிலோமீட்டர் தொலைவில் உள்ள ஐதருக்கு படைகளுடன் சென்றார். 13 சூலை 1813 அன்று திவான் மொக்கம் ச்ந்த் நய்யார் குதிரைப்படையை நான்கு பிரிவுவாகப் பிரித்தார். அதில் ஒரு படைப் பிரிவுக்கு அரி சிங் நல்வா தலைமை வகித்தார். சீக்கியர்களுக்கு எதிரான ஆப்கானியப் படைகளுக்கு தோஸ்த் முகமது கான் தலைமை வகித்தார்.

பதே கான் தலைமையிலான பஷ்தூன் குதிரைப்படை வீரர்கள், சீக்கிய பீரங்கிப் படைகள் மீது தாக்குதல் நடத்தினர். சீக்கிய இராணுவத்தின் ஒரு பிரிவை குழப்பத்தில் ஆழ்த்தி, சில பீரங்கிகளைக் கைப்பற்றிய மற்றொரு குதிரைப்படைத் தாக்குதலுக்கு காஜிகளை வழிநடத்திய தோஸ்த் முகமது கானின் கீழ் ஆப்கானியர்கள் அணிவகுத்தனர். சீக்கியர்கள் போரில் தோற்றுவிட்டதாகத் தோன்றியபோது, ​​திவான் மோகம் சந்த் ஒரு போர் யானையின் மீது  ஏறி ஆப்கானிய குதிரைப் படைகள் மீது தாக்குதலை நடத்தினார். அது ஆப்கானியர்களை "எல்லா இடங்களிலும்" விரட்டியது. தன் சகோதரன் தோஸ்த் முகமது கான் இறந்துவிட்டான் என்று அஞ்சிய ஃபதே கான், காபூலுக்குத் தப்பி ஓடினார். சீக்கியர்கள், ஆப்கானியர்கள் விட்டுச் சென்றதால் ஆப்கானிய முகாமைக் கைப்பற்றினர்.

அட்டோக் மீதான சீக்கியர்களின் வெற்றிக்குப் பிறகு, மகாராஜா ரஞ்சித் சிங், ஆப்கானிய துரானிப் பேரரசில் இருந்த காஷ்மீர் மீது படையெடுத்தார். A late Autumn start postponed the campaign until the next spring. சீக்கியப் படைத்தலைவர் ராம் தயாள் தலைமையில் 30,000 படைவீரர்களுடன் பாரமுல்லா நோக்கி படை நடத்தினார்.  ராஜா ரஞ்சித் சிங் 20,000 படைவீரர்களுடன் பூஞ்ச் மீது படையெடுத்தார்.

20 சூலை 1814 அன்று தளபதி ராம் தயாள் தலைமையிலான படைகள் பாரமுல்லா கோட்டையைக் கைப்பற்றினர். பின் ராம் தயாள் படைகள் சிறிநகரை முற்றுகையிட்ட போது, காஷ்மீரின் ஆப்கானிய ஆளுநர் அசீம் கான், சீக்கியர்களுடன் அமைதி உடன்படிக்கைக்கு தயாரானர். சீக்கியர்களின் அமிர்தசரஸ், லாகூர் மற்றும் காஷ்மீர் வெற்றிகள் கொண்டாடப்பட்டது. 
முல்தான் முற்றுகை
சனவரி மாத தொடக்கத்தில், சீக்கியப் படைகள் முசாபர்கர் மற்றும் கான்கரில் உள்ள நவாப் முசாஃபர் கானின் கோட்டைகளைக் கைப்பற்றுவதன் மூலம் தங்கள் படையெடுப்பைத் தொடங்கியது. பிப்ரவரியில், கராக் சிங்கின் தலைமையிலான சீக்கியப் படை முல்தானை அடைந்து, முசாஃபர் செலுத்த வேண்டிய பெரும் கப்பத்தொகையைச் செலுத்துமாறும், கோட்டையை ஒப்படைக்குமாறும் உத்தரவிட்டது, ஆனால் முசாஃபர் மறுத்துவிட்டார். சீக்கியப் படைகள் நகரத்திற்கு அருகில் நடந்த ஒரு போரில் வெற்றி பெற்றது. ஆனால் முசாஃபர் கோட்டைக்குள் பின்வாங்குவதற்கு முன்பு அவரைக் கைப்பற்ற முடியவில்லை. சீக்கிய இராணுவம் மேலும் பீரங்கிகளைக் கேட்டது. இராஜா ரஞ்சித் சிங் அவர்களுக்கு ஜம்ஜமா மற்றும் பிற பெரிய பீரங்கிக் குண்டுகளை அனுப்பினார். அவை கோட்டையின் சுவர்கள் மீது குண்டுமழை பொழிந்தன. சூன் மாத தொடக்கத்தில், சாது சிங் மற்றும் ஒரு சிறிய அகாலி குழுக்கள் கோட்டைச் சுவர்களைத் தாக்கினர், அப்போது சுவரில் ஒரு பிளவைக் கண்டுபிடித்தனர். அவர்கள் கவனக்குறைவாக இருந்த கோட்டைப் படையினருடன் போரிட உள்ளே ஓடியபோது, ​​பெரிய சீக்கிய இராணுவம் உஷார்படுத்தப்பட்டு, அந்தப் பிளவு வழியாக கோட்டைக்குள் நுழைந்தது. முசாஃபரும் அவரது மகன்களும் கோட்டையைப் பாதுகாக்க ஒரு திடீர்த் தாக்குதல் நடத்த முயன்றனர், ஆனால் போரில் கொல்லப்பட்டனர். முல்தான் நகரம் சீக்கியர்களிடம் வீழ்ந்த பின்னர் பெசாவரில் ஆப்கானியர்கள் தங்கள் செல்வாக்கை இழந்தனர்ர். இதனால் சீக்கியப் படைகள் எளிதாக பெசாவர் நகரத்தைக் கைப்பற்றினர்.

சோபியான் சண்டை
காஷ்மீரின் சோபியானில் சீக்கியர்களுக்கும், ஆப்கானியர்களுக்கும் இடையே நடைபெற்ற போர், 18919ல் காஷ்மீர் மீதான சீக்கியர்களின் படையெடுப்புக்கு காரணமானது. ஆப்கானியர்களுக்கு எதிரான இப்போரில் சீக்கியர்கள் வென்றதால், காஷ்மீர் சீக்கியப் பேரரசில் இணைக்கப்பட்டது.திவான் மொக்கம் சந்தின் மகன் மோதி ராம் காஷ்மீர் ஆளுநாக நியமிக்கப்பட்டார். 
நவ்செரா சண்டை
14 மார்ச் 1823 அன்று ஆப்கானியர்களுக்கும்-சீக்கியர்களுக்கும் இடையே நவ்செராவில் சண்டை ஏற்பட்டது.  இதில் ஆப்கானிய படைத்தலைவர் யூசுசாய் என்பவரை இராஜா ரஞ்சித் சிங் வென்றார்.

ஜம்ரூத் சண்டை
ஜம்ரூத் சண்டை, மூன்றாவது ஆப்கான்-சீக்கியப் போரில் நடந்த மிக முக்கியமான போராகும். அந்தப் போரின் முடிவு வரலாற்றாசிரியர்களிடையே சர்ச்சைக்குரியதாக உள்ளது. ஆப்கானியர்கள் பெசாவர் கோட்டையையும் நகரத்தையும் அல்லது ஜம்ரூத் நகரத்தையும் கைப்பற்றத் தவறியதை சிலர் சீக்கியர்களுக்குக் கிடைத்த வெற்றியாகக் கருதுகின்றனர். மறுபுறம், ஹரி சிங் நல்வா  கொல்லப்பட்டதே ஆப்கானியர்களின் வெற்றிக்கு வழிவகுத்தது என்று சிலர் கூறுகின்றனர். டெக்சாஸ் ஏ&எம் சர்வதேச பல்கலைக்கழகத்தின் அரசியல் அறிவியல் பேராசிரியர் ஜேம்ஸ் நோரிஸ், அந்தப் போரின் முடிவு திட்டவட்டமற்றதாக இருந்தது என்று குறிப்பிடுகிறார்.

இதனையும் காண்க
 முதலாம் ஆங்கிலேய-சீக்கியர் போர்
 இரண்டாம் ஆங்கிலேய–சீக்கியர் போர் 
 சீக்கிய-நேபாளப் போர்

மேற்கோள்கள்

ஆதாரங்கள்

பகுப்பு:சீக்கியப் பேரரசு 
பகுப்பு:ஆப்கானித்தானின் வரலாறு