வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு

வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு (Silver hyponitrite) Ag2N2O2 என்ற  மூலக்கூற்று வாய்ப்பாட்டைக் கொண்ட ஒரு கனிம வேதியியல் சேர்மமாகும். (Ag+)2[ON=NO]2− என்ற அமைப்பு வாய்ப்பாட்டாலும் இதை அடையாளப்படுத்தலாம். ஒற்றை இணைதிற வெள்ளி நேர்மின் அயனியும் ஐப்போநைட்ரைட்டு எதிர்மின் அயனியும் சேர்ந்து இச்சேர்மம் உருவாகிறது. இது ஒரு பிரகாசமான மஞ்சள் நிறத் திடப்பொருளாகும். நடைமுறையில் இது நீரில் கரையாது. இருமெத்தில் பார்மமைடு, டைமெத்தில் சல்பாக்சைடு உள்ளிட்ட பெரும்பாலான கரிம கரைப்பான்களிலும் இது கரையாது.Trambaklal Mohanlal Oza, Rajnikant Hariprasad Thaker (1955), "The Thermal Decomposition of Silver Hyponitrite". Journal of the American Chemical society, volume 77, issue 19, pages 4976–4980. G. David Mendenhall (1974), "Convenient synthesis of silver hyponitrite". Journal of the American Chemical society, volume 96, issue 15, page 5000. 

தயாரிப்பு
வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு 1948 ஆம் ஆண்டில் கண்டறியப்பட்டது.(1848), "On the formation of hyponitrite of silver". Philosophical Magazine Series 3, XIII. Intelligence and miscellaneous articles, volume 33 (1848), issue 219, page 75. 

தண்ணீரில் கரைக்கப்பட்ட சோடியம் ஐப்போநைட்ரைட்டுடன் வெள்ளி நைட்ரேட்டைச் சேர்த்து வினைபுரியச் செய்து வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு தயாரிக்கப்படுகிறது.

Na2N2O2 + 2AgNO3 → Ag2N2O2 + 2 NaNO3
அதிகப்படியான வெள்ளி நைட்ரேட்டு  பழுப்பு அல்லது கருப்பு நிற வீழ்படிவை அளிக்கிறது.

வெள்ளி நைட்ரேட்டுடன் சோடியம் இரசக்கலவையச் சேர்த்து வினைபுரியச் செய்தும் வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு தயாரிக்கப்படுகிறது.

பண்புகள்
செறிவூட்டப்பட்ட கார ஐப்போநைட்ரைட்டு கரைசல்களில் வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு குறைவாக கரையும். [(NH3)2Ag]+ என்ற ஒருங்கிணைவு அயனி உருவாகும் காரணத்தால் நீரிய அமோனியாவில் இது நன்றாகக் கரையும்.C.N. Polydoropoulos, Th. Yannakopoulos (1961), "Silver hyponitrite: Solubility product and complexes in aqueous ammonia". Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry, volume 19, issues 1–2, pages 107–114.   ஒளியில் வெளிப்படும்போது வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு மெல்ல சிதைவடைகிறது.Masatsugu Sekiguchi, Michio Kobayashi, Hiroshi Minato (1974), "Reactions between Acyl Halides and Silver Hyponitrite". Bulletin of the Chemical Society of Japan, volume 45, issue 9, pages 2932-2934. 

வினைகள்
நீரற்ற வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு வெற்றிடத்தில் 158 °செல்சியசு வெப்பநிலையில் சிதைகிறது. சிதைவின் போது வெள்ளி ஆக்சைடும் நைட்ரசு ஆக்சைடும் உருவாகின்றன. இருப்பினும், இவை பின்னர் நைட்ரசன், வெள்ளி உலோகம் மற்றும் இரு தனிமங்களின் பல்வேறு ஆக்சைடுகள் மற்றும் வெள்ளி உப்புகளின் மாறுபட்ட சேர்மங்களை உருவாக்குகின்றன.

ஐப்போநைட்ரசு அமிலம்
ஈதரில் கரைந்த நீரற்ற ஐதரசன் குளோரைடுடன் வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு வினை புரிவதால் ஐப்போநைட்ரசு அமிலம் உருவாகிறது. இதுவே ஐப்போநைட்ரசு அமிலத்தை தயாரிப்பதற்கான நிலையான வழியாகும்:

Ag2N2O2 + 2 HCl → H2N2O2 + 2 AgCl

நிறமாலையியல் தரவு, விளைந்த அமிலத்திற்கான மறுபக்க உள்ளமைவைக் குறிக்கிறது.

ஆல்க்கைல் ஆலைடுகளுடன் வினை
வெள்ளி ஐப்போநைட்ரைட்டு ஆல்க்கைல் ஆலைடுகளுடன் வினைபுரிந்து, ஆல்க்கைல் ஐப்போநைட்ரைட்டுகளை உருவாக்குகிறது. எடுத்துக்காட்டாக, மெத்தில் புரோமைடுடனான வினையில் தன்னிச்சையாக வெடிக்கும் இருமெத்தில் ஐப்போநைட்ரைட்டை அளிக்கிறது:

 2CH3Br + Ag2N2O2 → H3C-O-N=N-O-CH3 + 2 AgBr

எத்தில்J. R. Partington and C. C. Shah (1932), J. Chem. Soc., page 2589.,பென்சைல்J. B. Sousa and S. K. Ho (1960), Nature, volume 186, page 776., மூவிணைய பியூட்டைல்H. Kiefer and T. G. Traylor (1966), Tetrahedron Lett., page 6163.R. C. Neuman and R. J. Bussey (1970), J. Am. Chem. Soc., volume 92, page 2440. ஐப்போநைட்ரைட்டுகளும் அறியப்படுகின்றன.

 மேற்கோள்கள் 

பகுப்பு:வெள்ளி சேர்மங்கள்
பகுப்பு:நைட்ரசன்-ஆக்சிசன் சேர்மங்கள்