mubahelay i tay-kung

nilaculan 

 mubahelay i tay-kung 太空飛行 
sapibahel i tay-kung “kamu nu Ing, spacecraft”, singangan aca tu sapicuu’ nu taykung, atu balunga nu taykung, mubahelay balunga’ nu taykung. u i likutay a bali nu ticiway a laed nu kakalayan, miduduc tu icelang nu kakalayan a misaungay ku canacan a sapibahel. sapibahel i tay-kung atu kakalayanay u cayay kalecad itini kapah kuwanen misumad ku saculil a zazan aca miala’.

太空飛行器（英語：spacecraft），又名太空載具、太空船或太空飛船，是在地球大氣層以外的宇宙空間中，基本按照天體力學的規律運動的各種飛行器。太空飛行器與自然天體 的不同之處在於其可以受控改變其運行軌道或進行回收。

hinamaazihayay tu a sapibahel i tay-kung pasu nisanga’an nu tdemaw a wiy-sin, sapiazih nu taykung, tay-kung-sow atu cacanan a tay-kung-tcan. sapibahel nu tay-kung amileku tu zumaay a kawaw kanca aizaw ku sapiacingan, sapiculu’, miditekay nu hikukiay, misupedan tu nisulitan, u kitizaan nu micukaymasay atu patatungus tu nisanga’n tu nialaan. anu maydih mitupin tu tademaw, asangaleb sinikelid tu sakataneknek nu uzip, sakakapah nu uzip, miazih ku tademaw tu miecaway a miedap tu zunbay nu miecaway. V2 silamalay acin tungusay u saayaway nu kitakitay sapibahel nu tay-kung.

常見的太空飛行器包括人造衛星、太空探測器、太空梭和各種太空站等。太空飛行器要完成其任務必須具備發射場、運載器、航太測控系統、數據採集系統、用戶站台以及回收設施等的配合。如果需要載人，更需要攜帶維生資源、生命維持系統、成員觀察訓練程序的協助。V2火箭可算是世界上第一個太空飛行器。

 pasazuma 分類 
sapibahel i tay-kung duduc tanengay mitupin tu tademaw hakya pasazumaed sapibahel nu tay-kung atu mitupinay tu tademaw a sapibaheli I tay-kung, miculu’ay tu tademaw mubahel tayza i kakalayanan a sakacaw pangangan han tu “mitupinay tu tademaw a sapibahel nu tay-kung”. mitupinay tu tademaw a sapibahel i tay-kung a yadah ku masazumaay a nisanga’an tu sapipazeng tu tuudan, ayaw amidiput tu kikayaw a tademaw atu balunga, amidungdunng tu akuti’ atu kalat cilal nu kakalayan, atadeng mitena’ tu bali ku balunga, akuti’ cudet atu u huyakuy.

太空飛行器根據是否載人分為無人太空飛行器和載人太空飛行器，運載人飛到宇宙的交通工具一般叫「載人太空飛行器」。載人的太空飛行器會有許多不同機能和裝備，先要有保護機員的船體，要能承受宇宙極溫和輻射，船體要有能承受氣阻、高低溫和震動。

mikawaway tu kikayay a tademaw atu mauzip i balunnga a silaed tu kakalayan, labu nu balung amisanga’ tu sapawapen tu bali a sapihanhan. micumud tu kakalayan i likut nu hikuki mikawaw ayaw aizaw ku pabalian mala ku sakalaawan. nayay a tademaw a sapibahel i tay-kung duduc hakay misaliyuk tu ti-ciw malineng pala u nisanga’ nu tademaw a wi-sin, atu sadiditek nu tay-kung. kilul tu sapibahel nu tay-kung u sapicukaymas atu nisanga’an, taneng henay atalaayaw mihapinang pasazuma tuhenian.

機組人員工作和生活的船艙要和宇宙空間完全隔絕，船艙內要能製造供應呼吸的空氣。進入宇宙做艙外活動前要有氣閘作為緩衝區。無人太空飛行器根據是否環繞地球運行則被分為人造衛星和太空探測器。按照太空飛行器的用途和結構形式，還可以將它們進一步進行細分。

 sapibahel 飛行器 
sapibahel taneng amiliyas tu lala’ lalid mubahelay a kikay, pasu i ti-ciw a labu nu bali mumahelay a sapibahel a hikuki “mahiniay u bali a mali, mubahelay abalunga, ce-sen-ci, hikukian amin”, i hekalay a bali mubahelay a sapibahel i tay-kung “mahiniay nisanga’an nu tadedmaw a wi-sin, tay-kung-sow, mitupinay tu tademaw taykung balinga, taykung-can” atu canacanan nu silamalay acin atu mubahelay a lacu. i Zipun atu Caw-sin-pan-taw “sapibahel” a hikuki, sapibahel nu tay-kung pangangan ahan “sapibahel nu kakalayan”.

飛行器指能脫離地面持續飛行的器械，包括在地球大氣層內飛行的航空器（如熱氣球、飛艇、直升機、飛機等）、在大氣層外飛行的太空飛行器（如：人造衛星、太空梭、載人太空船、太空站等）和各類火箭和飛彈等。在日本與朝鮮半島，「飛行器」多指飛機，太空飛行器則稱「宇宙飛行器」。

imahini u ti-ciw cilalay u cilal ku angangan maka labu hekalay nu sakatulu nu mucililay a bunac, u lecad laed nu cilal 149,597,870 kung-li “tungusay tu cacay a demiad”, imahini kakalayanay matineng tu uiyni cacay dada’ nu mauzipay nu kakalayan. ti-ciw a tuud pakal tu 5.97×1024  a daduy pangkiw nu mulu pakala tu 6,371 kung-li, u lecad nu kazeket 5.5g/cm3, u satalakaway a cilalan bucacan.

地球是目前太陽系中以太陽為中心由內向外的第三顆行星，與太陽平均距離149,597,870公里（1天文單位），是目前宇宙中已知唯一存在生命的天體。地球質量約為5.97×1024公斤，半徑約6,371公里，平均密度5.5g/cm3，是太陽系行星中最高的。

namahini ti-ciw u lineng atu malineng, pasasizuma tu demiad labii atu sepat a puu’ makatutay masumasumad, cacay a demiad maniyul ku cilal tu cacay a lipay, cacay a mihcaan maniyul tu cacay a lipay ku cilal, hekal a nikalineng pangangan han tu hekal teleklal, hekal a kalineng pangangan han tu kalawlaway hekal a zazan, tusa a kakacayat zayhan matikenih ku niyul maemic ku kalimucu’ pangangan han tu kalawlaway teleklan, ti-ciway uyza dada’ ku tatenga’ay a imian, matucek nu salenu a wiy-sin-ye-ciw, zuma iza henay ku pituay matineng tu milakuit tu adidi’ay nu muculilay a bunac zayhan cacay a pilipayan ku kaniyul masulecaday tu ti-ciw satu mapala wiyd-sin han.

地球同時進行自轉和公轉運動，分別產生了晝夜及四季的變化更替，一太陽日自轉一周，一太陽年公轉一周，自轉軌域面稱為赤道面，公轉軌域面稱為黃道面，兩者之間因轉軸傾角產生的夾角稱為黃赤交角。地球僅有一顆真正意義上的、被潮汐鎖定的天然衛星——月球，另外還有七個已知的越地小行星因公轉週期與地球相近而被視作准衛星。

icelang nu kakalayan nu tin-wen-sye a kasaciit, micalap tu icelang nu kakalayan a masaungay atu mililid, micukaymas tu kaga, micudekay sa u niw-tun-li-sye, migingkiway tu kakalayanay icelang a undu atu kasahiza. u sagingkiwan sa labuay nu cilal a kakalayan atu cayay kakatuuday a tademaw a hen-sinan. u niw-tun, la-ke-lang-ze atu pabalungaay a sakakawawan malingatu tu macakat, sitatengil a sinaikesan tu ku nigingkiway a masakapahay tu malepun.

天體力學是天文學的一個分支，涉及天體的運動和萬有引力的作用，是應用物理學，特別是牛頓力學，研究天體的力學運動和形狀。研究對象是太陽系內天體與成員不多的恆星系統。以牛頓、拉格朗日與航海事業發達開始，伴著理論研究的成熟而走向完善的。

icelang nu kakalayan palaenemen ku mahiniay , u se-tung-li-lun, nipiasip, tin-sin-li-lun, tin-wen-sya, tin-ti atu niyul li-lun, kayadah nu munday “lalabu izaw ku tusa a bunday”. tin-ti-li-sye mikitadu tu nisulitan tu kuyumin nu kakalayan, 1846 a mihcaan-li-lun maazih ku hsy-wang-sin u tungusay nu tin-ti-li-sye palahaday a bacu’. Tin-ti-li-sye u kahemekan a nalekuan sa uyza palahad tut ay-kung-ting-li-sye, migingkuy atu palahad patahkal tu canacanan nu tademaway a nisanga’an a zazan nu wi-sin.

天體力學可分六個範疇：攝動理論、數值方法、定性理論、天文動力學、天體形狀與自轉理論、多體問題（其內有二體問題）等。

天體力學也用於編制天體曆，而1846年以攝動理論發現海王星也是代表著天體力學發展的標誌之一。天體力學的卓越成就是發展出太空動力學，研究和發展出各式人造衛星的軌道。

 malalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan 

 中文維基百科 : 太空飛行
 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%88%AA%E5%A4%A9%E5%99%A8
kakuniza:Sabak Tutuy