idadanay a tipid nu kadideng

kakuniza:Puhay Uuy
idadanay a tipid nu kadideng路面電車

idadanay a tipid nu kadideng “kamu nuamilika:Tram , kamunu cung-ku-ta-lu u sidadanay a sidingkiay a tipid , u siyang kang sa u sidingkiay a tipid sa” ,路面電車（英語：Tram，中國大陸稱作有軌電車，香港稱作電車），

u nipatideng tu cuked misatalakaw a sidingkiay a kadideng idaw ku dingki, u ma-ta sapalineng , micaday tu dadan nu silamalay a muculil nu tukay a mapulungay a kakacawan kuyda ,u ahemaway a kakacawan nu binawlan .

是一種通常由高架電車線供電、馬達驅動，依賴固定軌道行駛的城市內公共運輸工具，屬於輕軌運輸系統。

u tipid idaw ku masacacayay atu yadahay hidan a palaliyas , atu kaw-tiy, ahemaway a dadan atu sasaay nu lala’ sa caay kalecad tu duma a kakacawan nu binawlan ku si-tung nida , 列車有單節車廂和多節車廂之分，與高鐵、輕軌以及地下鐵等其他鐵路運輸系統不同，

u yadahay a dadanay nu puluan nanay a si-tung , nika malecad tuduma a dada nu sapikacaw malwcad idaw ku ziwzilu a dadan idaw ku sumanahay sumilaway a dingki sapakatineng tu muculilay ,許多路面電車的軌道路線屬於非封閉性系統，它與其他的路面交通工具同樣要受交叉路口的紅綠燈號誌管制，

kyu idadanay a dingkiay a tipid u tanayu’ nida caypakalakuwit tu 100 a dadipasan , ngay capikawa tu ziwzilu a macacelce mapuut .

因此路面電車的總長度一般不超過100公尺，以避免造成路口交通阻塞。

pakayni I tukay muculilay i dadan u yadahay a tipid pabangguan t uku muculilay idadan a dingkiay a tipid , 

對行駛在市區交通主幹道上的多節車廂編組的路面電車，

makadateng tu nikatanayu’ nu tipid atu musaungay mahaymaw miselep tu duba atu niculil , 

考慮到其較長的車身以及啓動和減速相對較慢，一般來説，

i sumanahay sumilaway adingki titeken ku tuki musausi ngay muculilay i dadan a dingkiay a tipid makayni tiya sumanahay sumilaway kya caay kapuut ,在紅綠燈間隔時間參數的設置方面盡可能使路面電車在通過號誌燈時暢通無阻，

kiya namakayni tinadadanan a dingkiay a tipid malucek ku tuki wida kuhan kya caay kapuut .

從而確保路面電車的準點率和避免交通不暢。

u ngangan名稱

i dadanay a sidingkiay a tipid mamu nu amilika sa :tram , duma akaqmu sa namakayni i ti-ti-su-ke-lan a kamu , mutudu’ tawya misikitang I buyu’ muculilay a dadan nu silamalay ,路面電車的英語詞匯 tram，一種説法是來自低地蘇格蘭語，指當時礦山鐵路，

duma sa idaw kya kamu akayhaw namakayni i tebanay a si-ki hu-lay-mang a kamu , idaw tu kusiwmi , 1873 a mihcaan u mahiniay a tipid idaw itini a kitidaan , tahekal “tram”mahiniay a sulit .

另外一種更有可能的説法是來自中世紀佛萊芒語，因爲已證明，1873年該種類型的列車就存在於該地區，並出現了「tram」這個詞匯。

kamu nu amilika sa tram atu pay-may a kitidaan ku kamu streetcar atu trolley sa mutudu’ u malecaday a kawaw kuyda sa .

英語中的 tram 以及北美地區所稱的streetcar與 trolley 等一般均指同一事物，

nika u sulit inayay ku “dada nu silamalay” atu “dingki” a imi .且詞匯本身並無「軌道」和「電」的含義。

nika I cung-ku-talu nu hulam a ngangan sa idaway kudadan a sidingkiay a tipid sa kyu pakaynien a patucek , kty matineng tui mi nida itini i dadan nu sulamalay a paculil tu dingki a tipid .

而中國大陸的中文名稱有軌電車則可從字面判斷，將其理解為在軌道上運轉的電車。

nika haw , idadan u naiay ku kuy-taw muculil ku dingkiay a tipid , u naiay kudadan sat u dikiay a tipid . 

相對地，在道路無需軌道行駛上的電車，則稱作無軌電車。

i taywan mududuc tu nu dipun a ngangan , kyu niculil idadan itini namu i patiyamay ku dadan kyu u dadanay a dingki a tipid han ,  

台灣沿襲了日本的名稱，因其所行駛的軌道通常位於街道路面上而被稱作路面電車，

nika masasuala tu anu muculil I dadan nu silamalay a sidingkiay a tpid .相對於行走在一般鐵路上的電聯車。

Sayaway a tulic sa pakaynien nu basu a dadan idaway ku dadan a tipid 1807 a mihcaan i ing-ku nu lun-tun malungatu micukaymas , 

首條用於客運的路面有軌車輛在1807年於英國啟用，

u uma ku mutaengtengay , itawya u “mapulungay a uma” “Omnibus” . kilul sa nadikudan nu 19 a siki nu ayawan tahekal i amilika .

是以馬匹拉動的，稱爲「公共馬車」（Omnibus）。隨後於19世紀上半葉出現在美國。

1828 a mihcaan tini i ma-li-lam-cu-pa-lti-mu misanga tu sayaway a sidadanay a dadan nu uma a dadan ,mahida u 1832 a mihcaan tini i niw-yi a malingatu , 1834 amihcaan tini i si-aw-l-liyan malingatu muculil .

1828年馬里蘭州巴爾的摩修建了第一條有軌馬車綫路，類似綫路於1832年在紐約市開通，1834年在新奧爾良開通。

1860 a mihcaan tini I aw-cu nu siy-li malungatu yuidaw ku dadan nu uma a mapulungay a miedap . 

1860年澳洲的雪梨也開通了有軌馬車的公共服務。

1879 a mihcaan , te-ku a kutisi tini i si-men-se i pu-lin nupatinakay sayaway micukaymas tunu dingki a dadan nu sitipiday . 

1879年，德國工程師西門子在柏林的博覽會上首先嘗試使用電力帶動軌道車輛。

1881 a mihcaan , si-men-ce a kusi mitadas misiki tukitakit sayaway a idadanay nu singkiay a kakacawan nu binawlan a malingatu mutupi , 1881年，西門子公司設計製造的世界第一臺路面電車開始在柏林運營，

inatipid sa u tanayu’ 5 a dadipasan, ahebal sa 2 a dadipasan baeket sa 4.8 tun .這臺車的長度5公尺、寬度2公尺、重量4.8噸。

Satalakaway a nikaduba sa 40 kung-li tu maycacay a tatukian , kinacacay mutupi tutademaw sa 20 a bataan , u icelangnu dingki pakaynin nu silamalay ku muculukay 最高時速為40公里/小時，每次可載客20人，動力電流通過鐵軌供應。

nadikudan sa u e-ku nu sen-pi-te-paw, ciya-na-ta nu tu-lun-tu malungatunamin a malungatu mutupin tu tademaw a mitanam naming 

此後俄國的聖彼得堡、加拿大的多倫多都進行過開通路面電車的商業嘗試。

Tini i suing-ya-li nu pi-ta-la-se tini I 1887 a mihcaan a patideng sayaway a sidingkiay a sitipiday a si-tung ,

匈牙利的布達佩斯在1887年創立了首個電動電車系統，

1888 a mihcaan amilika wiy-ci-ni-ya-cu nu li-ci-mung malingatu tu idadanay a dingkiay a tipid .

1888年美國維吉尼亞州的里奇蒙也開通了路面電車。

kilul s akita tunu u-cu a kanatal tini i 19 a siki nadikuda u cikiway micunud tu kitidaan , u aenegan atu nicaliwan tunu kitakit a laad u tatelungan a tukay sa pacumud amin tu idadanay a sidingkiay a tipid a si-tung , 

隨著歐洲國家在19世紀後期在全球擴充殖民地，其殖民地或租界中的主要城市也引進了路面電車系統，

u ci-ya-l-ke-ta, siyang-kang, si-ciya-pu, si-kung, sang-hay, atu tin-cin a idadanay a sidingkiay a tipid imahini u u-cu a malimaday itini patideng , 如加爾各答、香港、新加坡、西貢、上海和天津的路面電車都是在這時期由歐洲殖民者所建立，

Itawya malaluk kuheni minanam tunu si-huwan a ke-ci nu dipun itini I kanatal nu udip yadah ku tukay a misaahebal misanga tu sudingkiay a tipid a si-tung ,當時努力學習西方科技的日本也在國內多個城市擴展電車系統，

pasu tung-cing, ta-pan, heng-pin, siny-tay, atu han-kuwan a tukay , itawya pacumuden nu heni ku sidingkiay a tipid mala saicelangay nu dipu itawya u lakalk katukuh nu caw-sin-pan-taw, ta-lin atu cang-cun .

包括東京、大阪、橫濱、仙台和函館等城市，並將電車引進到當時成為日本勢力範圍的朝鮮半島、大連和長春。

i 20 a siku nu sasayaway mamin ku tung-ya, tung-nan-ya atu nan-ya u tatelungan a tukay , idadanay a dingkiay a tipid itawya sakamu sa ku katuuday nu macakatay a tukay kuyda sa , 在20世紀初遍布東亞、東南亞及南亞的主要城市，路面電車在當時被認為是現代化城市的代表，

imahini mala nu dadan a sidingkiay a tipid kyu manawlan ku binawlan , nika kilul sa ku kadideng nay i 1921 a mihcaan a ziday sakalamkam satu macakat , baluhay a inaiay ku dadan nu silamalu a sidingkiay a tipid mahiya aca inayay ku nipatamaka tu dadan kyu makizay ku sapisanga tu kalisiw , u dadan nu sidingkiay a tipid haymawsa mabuwah alaw hanmasamengmeng tuwaca . 

此時亦成為路面電車的全盛時期，但是隨著汽車工業在1920年代的快速發展，新興的無軌電車又因為無需鋪設路軌可節省投資成本，路面電車的漸漸擴展步入停滯。