Hualien

Hualien (u sulit nu Hulam: 花蓮市)

a sakuwan ku Hualien(花蓮縣).

 u siwkay 
Hualien a sakuwan ku Hualien.kumud nu kalesakan, 29.31 km². （kalesakan nu linpanti 0 km², kalesakan nu pawliwti 0.22 km²）, u kasabinawlan, 53,601 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 21,389 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 13,788 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 26%(Pangcah, Sakizaya) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay. u tapang nu Hualien city sa(2017) ,ci Weijiasian (Hulam: 魏嘉賢), siyancumin a izang ciniza. 

tapang nu Hualien city
魏嘉賢，台灣政治人物，中國國民黨籍，現任花蓮市市長，曾任三屆花蓮縣縣議員。2016年代表國民黨參與因時任花蓮市長田智宣逝世而舉行的市長補選，以五成四得票率擊敗民進黨提名的田智宣遺孀張美慧而當選。

 nikasakuwakuwan 
縮圖
Hualien mala 45 a cuwen atu 12 ku niyazu’.

kina 12 a niyazu’sa, Cibarbaran（主農部落）, Cipawkan（德安部落）, Cikep（幾可普部落）, Tuwapun（華東部落）, Singsiya（新夏部落）, Kenuy（根努夷部落）, Ciku（磯固部落）， Sakul（撒固兒部落）, Takubuwan Sakul（達固部灣撒固兒部落）, Lasutan（拉署旦部落）, Kanian（嘎尼按部落）, Tasutasunan（達蘇達蘇湳部落）

 lahud 

cacay buladsabaw tusa buladtulu buladsepat buladlima buladenem buladpitu buladwalu buladsiwa buladcacay bataan buladsabaw cacay buladsabaw tusa buladlaled lahudmihca18.018.420.222.725.127.128.528.226.824.822.219.323.41981-2010
縮圖

 u Sakizaya a niyazu’ 
katuud ku Sakizaya a tademaw itini, yadah ku niyazu'. u Sakizaya a niyazu' sa ,u Sakul, u Takubuwan Sakul , u Tasutasuna, u Lasutan, u Tuapun atu Singsiya.

Hualien(Hualien(花蓮市)（臺灣話：Hua-lian-chhī；臺灣客家語四縣腔：faˊ lienˇ sii，海陸腔：faˋ lien shi+；撒奇萊雅語：Nabakuwan；阿美語：Kalinko），為花蓮縣治及縣內唯一的縣轄市，位於臺灣花蓮縣東部北段，花東縱谷北側的開口處，北接新城鄉，南毗吉安鄉，西鄰秀林鄉，東臨太平洋（菲律賓海），全市下轄44個里，且共分為6個聯合里。

Hualien/Kalingku(花蓮市), Taywan a kamu：Hua-lian-chhī, Taywan a sakuwan ngayngay a se-kamu, ；臺灣客家語四縣腔：faˊ lienˇ sii，ngayngay nubayu’ay a hekal a ngiha, faˋ lien shi+, Sakizaya a kamu, Nabakuwan, Amis a kamu, Kalingko, u Kaingku dada’ ku mikuwanay kukenis a niyazu’, tini i Kalingku nuwalian tu satipan a kenis, Kalingku a sahelung(縱谷) tu pasamisan tu sacumudan, nuwamisan mitules tu Masikasik(新城鄉), a sakuwan, nutimulan micapi tu Usinu(吉安鄉), satipan u belaw u Siu-lin-siang, micapi tu nuwalian a bayu, Fey-lu-bin a bayu, hamin tuse a sakuwan sepat bataan izaw ku sepat a kasasiniyazu’, pulung han enem ku pulung nu kasasiniyazu’(里).

面積為29.4095平方公里，與毗臨的新城鄉皆為全縣面積最小的鄉鎮；人口約為10.2萬人，為宜花東地區的人口第二大城（僅次於臺東市），人口密度則為花東第一；在全國所有縣轄市之中，是全國面積次小、人口第三密集的縣轄市。Hualien(花蓮市)與毗鄰的吉安與新城兩鄉共組成的微型都會區，粗估約20萬人口，在台灣都會區中則排在第8位。

u hekal 29.4095 pin-bang-kung-li, micapi tu Masikasik a kenis pulung sakuwan a hekal u sa adidi’ay a nuyzu’ , tademaw pakalatu 10.2 mang, i Kalingku a kakitizaan sakatusa tabakiay a niyazu’ a tademaw, sakatusa Pusung a kuwan, u sakatuuday i tini i Kalingku, i Kalingku hamin i sakuwan a tuse, u saadidi’ay sakatusa  a didi’y a hekal nu hamin nu kanatal, u sakatulu a sakuwan a niyazu’ a tademaw, Hualien/Kalingku(花蓮市) atu biyaw tuYusinu atu Masikasik tusa a kasiniyazu’an pulung tu sakasaniyazu’an tu kakitizan, u piasip tu tademaw pakala tu tusa bataan mang, i Taywan a tuse a kakitizaan pasilut(排在)tu ngangan u sakawalu kakatuud nu tademaw.

 laylay歷史 
花蓮古稱「奇萊」，是阿美族稱其為「Sakiraya」取「kiray」的音譯，1909年花蓮地區脫離台東獨立設治。本市前身為鯉浪港，位於美崙溪口。亦稱新港，此名係與花蓮溪口的花蓮港舊港（南濱仔）相對。

Hualien/Kalingku(花蓮市) sasumamadan Kilay han pangangan, “Sakiraya”  han nu Amis,  “kiray” han a pakungiha, 1909 a mihcaan Hualien/Kalingku(花蓮市) a kakitizaan malaliyas tu Pusung sakaku a patizeng a mikuwan, uynian a tuse i ayaw u Li-lang a minatu, i tini i Pazek sacumut sauwac, Sin-kang han ku ngangan uynin a sakasingangn atu Kalingku sacumut nu sauwac u Kalingku a minatu(港) atu malumanay a minatu “ Nan-bin-zay” masasuayaw.

 hekal a lala’(地理) 
亦有部分人認為，花蓮和加拿大第三大城溫哥華有幾分相似，如：在地形結構(兩城皆位於太平洋兩端板塊的斷層帶上，以致地震頻仍)、坐落位置(兩城皆為單面毗山、單面傍海，其餘兩面接內陸平原)、水文(兩城皆位於大河下游的沖積平原上)以及東、西經度呈對比(東、西經120度)洋流(兩城皆有暖流流經，分別為黑潮和阿拉斯加暖流，冬暖夏涼)。

hizasa hawsa iza henay ku zumaay a tademaw, Hualien/Kalingku(花蓮市) atu Ciya-na-ta sakatusa tabakiay a tuse tu Wen-ke-hua masasengi (相似), mahiniay(如) kunikasa lala’an ” tusaay a tuse i tini i wali bayu tusaay a kasaba’tu, hina ninelay, kakitizaan i tini i tusaay a tuse tu atu micapi tu buyu’ misuayaw tapiingan misuayaw tu bayu, u zuma tusa a nu ayawan matadulas  tu enal a tukus, caculilan nu nanum tusaay a tuse i tini i talawadaw i sasa’ay tu kalikidan kasaupu kasaenalan(沖積平原) i tini i nuwalian satipan  tele’ tu 120 du, u culil nu bayu, tusa izaw ku lababay(暖流) tatelek culil nu nanum, pasazuma’ u salikiday nanum nu bayu atu A-la-se-ciya  tu a babaay a likit nu nanum kasienawan akuti’ saepi tu lalut.

在降水方面，兩城之乾、濕季較不明顯，花蓮夏季降雨量略多於冬季，溫哥華則反之。除上述之外，公共工程相似點尚有臨港優勢(兩城皆有國際港)、機場坐落(皆不在兩市的行政區劃內，而是坐落於毗鄰的行政區)等因素。

i kaselep(降水) nu nanum hawsa tusaay a tuse makedal kasemetan a puu’ mahapinang maazih, Hualien/Kalingku(花蓮市) lalut u kaudadan kayadahan kunu kasienawan a udad, Wen-ke-huwa masasubelih caay kunian dada’, kapulungan tu nisangan a kawaw misengiay tu izaw henay ku capiay a minatu kakapah, tusaay a tuse nu kitakitay a minatu, pahikukian i tini i cayay  a tuseay lalabu a sakuwan a kenis,a  tini aca i belaw nu pikawawan sakuwan a kakitizaan a kahini.

 liwliw nu lala’(地形) 
Hualien(花蓮市)地形全境多為沖積平原地形，約佔了全市的九成。僅西側的國福里與秀林鄉水源村交界處和市中心的美崙山有不足100公尺的丘陵，約占全市面積一成左右。

Hualien/Kalingku(花蓮市) liwliw a kakitizaan hamin u macebesay ku enal nu liwliw, macalepay pakala tu waliay a kaahebal nu hamin nu tuse, uynian u satipan tu Sakul atu Siw-lin-siang a kenis Suy-yuan a niyazu’ cacaluwayay atu angangan nu tuse u Pazik u buyu’ caay katumes tu cacay lasubu a depah  mahamin u hekal nu tuse pakala tu cacay a takatakaw.

Hualien(花蓮市)主要的水分別為吉安溪(荳蘭溪)跟美崙溪。吉安溪位於台灣東部，又稱荳蘭溪，為一縣市管河川，幹流長度11.40公里，流域面積42.16平方公里，七腳川溪為主要支流，分布於花蓮縣中北部，主要位於Hualien(花蓮市)南端及吉安鄉北部。 

Hualien/Kalingku(花蓮市) u angangan a nanum palisit(分別) u Yusinu a sauwac Natawlan a sauwac atu Kenuy a sauwac. Yusinu a sauwac tini i nuwaliyan nu Taywan, pangangan hantu  Natawlan a sauwac, u cacay a kenis tuse a sakuwan a sauwac, u nikalikit katanaya’ 11.40 kung-li, kalikiday a hekal nu nanum 42.16 ping-bang kung-li, Cikasuwan a sauwac u angangan nu culil nu nanum, maliwasak i tini i Kaliku a sakuwan tu tepan nuwamisan, angangan tini i Kaliku nutimulan atu Yusinu a keni tu nuwamisan.

主流發源於標高1,321公尺之秀林鄉吉安山東側，向東南東流經慶豐、勝安、宜昌等村後，成為分隔吉安與花蓮的界溪，吉安溪橋為最靠近出海口的橋樑，於南濱公園附近注入太平洋。

u culil nu sauwac a lalengawan a katalakaw nu nanum 1,321 kung-ce a depah tu Siw-lin  a kenis nutumulan nu Yusinu, pasayza i nuwalian nutimulan nuwalian malikit micaliway tu Cing-bung, Sen-an, Yi-cang a kasaniyazu’ mala u masalaep tu Yusinu atu kacacakiwayay a sauwac nu Kalinku , Yusinu a sauwac a sangaw u micapiay tu sangaw nu sacumud tu bayu i Nan-ping a aidangan micapi sacumud nu walibayu.

美崙溪舊稱「砂婆礑」，流程全長19.58公里，集水區面積72.54平方公里，流貫Hualien(花蓮市)，水源來自沙婆礑山，位於花蓮縣秀林鄉水源村，海拔1,120公尺，Hualien(花蓮市)為美崙溪沖積扇平原，其沖積扇扇端逼近吉安、Hualien(花蓮市)、嘉里一線，美崙溪最後於花蓮港南側注入太平洋。

Pazik a sauwac malumanay a ngangan Sa-pu-dang  han, u saculil hamin katanaya’ 19.58 kung-li, pisubedan tu nanum u heka l72.54 ping-bang-kung-li, matusul tu Hualien/Kalingku(花蓮市), u nanum namakay sa Sa-pu-dang ngay a buyu’, tini i Kalingku Siw-ling-sang Suay-yuan a niyazu’, katalakaw 1,120 depah, Hualien/Kalingku(花蓮市) nu Pazik a sauwac kalikit  kasaupu a masaenal, nu zuma malikid masacebal macapi tu Yusinu Hualien/ Kalinku Kaliyawan a kasazazan, Pazik a sauwac, sazikuzay tini i Kalinku minatu u satimulan micumud tu walibayu.

美崙溪自上游挾帶的礫岩，在經過溪水不斷沖刷後，形成細小的砂質，隨著盛行風向及洋流(黑潮)，在北濱公園一帶形成天然沙灘，可供旅客及居民遊憩。

Pazik a sauwac namakay i papaw mikelid tu balas a ba’tu, micliway tu nanum nu sauwac lalid sa malikid hawsa malau a didi’ay a liken(砂質) kilul tu nikabangbang(盛行) pasayza i likid nu bayu “ tu salikiday a bayu”, Bey-bey a aidangan mala u lahaday a likelikenan, pawapen tu miidangay  misalamaay a labang a tademaw.

 nu demiad(氣候) 
依中央氣象局自民國80年至109年間之資料統計分析結果，本市全年平均最高氣溫為27.1℃，平均最低氣溫為21.0℃，屬熱帶季風氣候。本市平均年降水量達1,844公厘，平均降雨日數為133天，主要降雨月份為7月至10月間。受颱風或午後西南風所產生的熱對流影響所致，Hualien(花蓮市)年平均相對濕度為77.8%。

i cung-yang-zy-sing-cuy namakay pitu bataan a mihcaan katukuh cacay lasubu izaw ku siwa amihcaan i lahecian pulung tu nisulatan, uyni a tuse paymihcaan palalecad satalakaway a kuti’ 27.1℃, plalecad saadidi’ay a aakuti’ 21.0℃, tungusay caledesay a bali nu demiad.  uynian a tuse palalecd kaudad nu paymihcaan katukuh 1,844 kung-li, palalecad tu kaudad nu demiad 133 a demiad, angangan kaudad nu demiad pituay a bulad katukuh cacay bataan a demiadan, mamapaliyus tu mamin malahu hawsa palilid nu satipan nutimulan akuti’ nu bli, Hualien/ Kaliku (花蓮市)nu tuse paymihcaan palalecad tu suemed(相對濕度) 77.8%.

 binacadan(族群) 
目前Hualien(花蓮市)的族群組成有漢族、平埔原住民族、阿美族、太魯閣族、賽德克族、撒奇萊雅族及少數外籍人士等。根據Hualien(花蓮市)戶政事務所統計，就107年全年原住民總人口數而言，設籍於Hualien(花蓮市)的原住民總人數為12,539人，約佔全市的一成之多。

imahini(目前) Hualien/Kalingku(花蓮市) a binacadan uyni saupu izaw ku layak a tademawan Ping-pu a yuan-cu-mi-cu, Amis binacadan, Ta-lu-ku binacadan, Say-te-ce’ a binacadan, Sakizaya a binacadan atu caay katuud nutaway kanatal a tademaw, duduc(根據) tu Hualien/Kalingku(花蓮市) hukusiw(戶政事務所) u mipulung niasipan, tini i cacay lasubu a mihcaan paymihcacan  yincumin pulung nu tademaw i tiniay a Hualien/Kalingku(花蓮市) a kika nu  yincumin pulung nu tademaw 12,539 ku tademaw, macalap u pulung nu tuse 10% a kakatuud(約佔全市的一成之多).

 sakalukan(農業) 
Hualien(花蓮市)首重振興工商，故農業發展並不及縣內其他鄉鎮發達，市內的第一級產業用地多位於西北側的國強里、國慶里及國福里一帶。主要以栽植花蓮薯、玉米、青辣椒、稻米、紅藜、柑橘等經濟作物為主，及少數的魚塭。

Hualien/Kalingku(花蓮市) saayaway a palekal tu malukay atu misiwbayay, uyni u malukay palahad caay pakaletep(並不及) tu nu zumaay a kenis kacakat, labu nu tuse saayaway nilaculan tu nikalukn a lala’ i tini yamin i satipan nuamisan tu uynian tiniay Kuo-cang-li, Kuo-cen-li, Kuo-bu-li. angangan paluma tu tubah nu Kalinku  kuhkuh landuway a daydam tipus usal(紅藜), mami uangangan sa uyni u palumaan a sakikalisiw, atu caay kayadah ku nipahapayan tu butung.

 namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan 
 內政部戶政司全球資訊網
 氣象局
 原住民族委員會全球資訊網統計資料
中文維基百科: 花蓮巿:
kakuniza:Sabak Nubu