Józef Lompa

Józef Lompa (nar. 29 czyrwnia 1797 we Rōżanyj Gōrze, um. 29 marca 1863 we Woźnikach) – polski i ślōnski działŏcz, poeta, dolmeczer, publicysta – spōłprŏcownik mocka tamtyjszych pism, prozaik, piōnier chopskij ôświaty a etnografije na Ślōnsku. Prekursor procesu polskigo ôdrodzyniŏ nŏrodnego na Gōrnym Ślōnsku jak tyż autōr szkolŏrskich podryncznikōwPisarze Śląscy XIX i XX wieku, Wrocław 1963.

 Familijŏ 
Narodziōł sie we 1797 we Rōżanyj Gōrze, we małōmiyszczańskij rzymieślniczej familijiBronisław Koraszewski: Józef Lompa zasłużony działacz, krzewiciel ducha polskiego na Śląsku w 50. rosz. śmierci. Ôpole: Gazeta Opolska, 1913. Jego fater, Michał Lompa, mioł we Rōżanyj Gōrze mały dōmek kaj kludziōł kramarski i zielyniczy sklepik, a matka Józefa ze Stróżkōw była z Dobrodziynia leżōncego we lublinieckim krysie (terŏz we ôpolskim)Janina Ender: Józef Lompa; zarys biograficzny w Pamiętnik Instytutu Śląskiego Tom 9 z Pamiętnik: Seria 2. Instytut Śląski Katowice, 1947, s. 23. Józef Lompa bōł dwukrotnie żyniaty i mioł we sumie 16 bajtli, kerym nadŏwoł po pŏrã wyszukanych mian: Ernestina Josephina Catharina, Gustaw Eduard Aegidius, Teodor Ferdynand, Carl Otokar AdamPraca zbiorowa, Józef Lompa, Bytomska Biblioteka Pedagogiczna Informator Zeszyt 22 (styczeń–marzec 2013) ISSN 2081-5395.

 Biografijŏ 
We familijnym mieście skōńczōł elymyntarnõ naukã jak tyż pobiyroł nauki szpilu na ôrganach i hoślach, dziynki czymu mōg zarŏbiać pijōndze jako muzyk. Bez rok bōł ôrganistōm we Wielōniu, a niyskorzij podyjmnōł robotã we Rōżanyj Gōrze jako pisŏrz, gyrichtowy dolmeczer, guwerner a sekretŏrz „Kōmisyje gyneralnyj spraw ziymskich i włościańskich”. We latach 1815–1817 bildował sie we katolickim syminarium we Wrocławiu. Przōdzi robiōł jako rechtōr elymyntarnych szkōł we Cieszynie, Łomnicy, jak tyż we Lublińcu. Prziczyniōł sie do utworzyniŏ elymyntarnyj szkoły we Lubszy koło Lublińca, kaj bez kol. 30 lŏt robiōł na posadzie rechtora, ale tyż wykōnowoł funkcyje gmińskigo pisŏrza i ôrganisty. Bōł poliglotōm jak tyż przysiyngłym dolmeczerym polskij, czeskij i miymieckij gŏdki, dziynki czymu robiōł przi kōmisyji ôbsztalujōncyj granice miyndzy Krōlestwym Polskim a ŚlōnskemOleksiński J., I nie ustali w walce, Warszawa: Nasza Księgarnia, 1980, s. 93, ISBN 83-10-07610-X, OCLC 830955231.

Kej robiōł na posadzie rechtora we Lubszy napoczōn działalność pisarskõ, ôbywatelskõ a nŏrodnõ, za co ôstoł dyscyplinarnie zwolniōny we 1849 roku bez pruske władze. Władze ôpolskij rejyncyje pozbyły go tyż pynzyje a ôdebrały mu sużbowe miyszkanie. We 1858 roku skirz policyjnych szykan przeniōs sie do Woźnik, kaj bōł gyrichtowym dolmeczerymhasło Józef Lompa. W: Praca zbiorowa: „Literatura Polska. Przewodnik encyklopedyczny” Tom I. Warszawa: PWN, 1984. ISBN 83-01-01520-9.

Bez cołki ôkres roboty we szkole zaangażyrowany we literackõ twōrczość. We Bytōmiu zwiōnzany bōł z tamtejszym wydŏwnictwym „Dziennik Górnośląski”, broniōncym praw i gŏdki polsko-ślōnskij ludności. We 1848 roku bōł inicjatorem założyniŏ Tŏwarzistwa Rechtorōw Polŏkōw jak tyż Tŏwarzistwa Robiōncych dlŏ Ôświaty Ludu Gōrnoślōnskigo we Bytōmiu. We 1849 roku społym z rechtorym Emanuelem Smołkōm założōł Tŏwarzistwo Rechtorōw Polŏkōw we Bytōmiu. Przeciwstawiał sie germanizacyje. Dopōminoł sie nauki polskij gŏdki a historyje Polski we szkołach jak tyż bōł zaangażyrowany we idyjõ tworzyniŏ polskich bibliŏtyk na Ślōnsku. Założōł Czytelniã Chopskõ we Lubecku k. Lublińca.

Utrzimowoł kōntakty z inkszymi działŏczami polonijnymi we Prusach. Korespōndowoł z mocka znŏcznymi Polŏkami: Józefem Łepkowskim, Jerzym Bandtkie, Kazimierzem Wóycickim jak tyż Józefem Kraszewskim, kerymu m.in. przesłoł we 1861 roku wiersz Przestroga do przeciwników narodowości polskiej na Śląsku PruskimJózef Lompa red. Kazimierz Dobrowolski: Listy Józefa Lompy do J.I. Kraszewskiego z lat 1860–1862. Nakladem Muzeum Slaskiego, 1931.

Umrził 29 marca 1863 roku, bōł poschrōniany na smyntŏrzu we Woźnikach.

 Twōrczość 

 Etnograficzne 
 Powieści gminne śląskie
 Przysłowia i mowy potoczne ludu polskiego na Śląsku
 Historya o Gryzeldzie i margrabi Walterze
 Klechdy, czyli baśnie ludu polskiego na Śląsku
 Pieśni ludu śląskiego

 Popularnonaukowe 
 Kruszce śrebrne w Bytomiu Górnośląskim
 Nowe udoskonalone pszczelarstwo ks plebana Dzierżona
 Historyczne przedstawienia najosobliwszych zdarzeń w królewskim mieście powiatowym w Oleśnie
 Krótkie wyobrażenie historyi Szląska dla szkół elementarnych
 Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej
 Książka do czytania dla klassy średniej szkół katolickich miejskich i wiejskich
 Przewodnik do rachunków pamięciowych dla Nauczycieli elementarnych jako też dla własnego ćwiczenia się
 Pielgrzym w Lubopolu, czyli nauki wiejskie, szczególniej dla ludu szląskiego zastosowane
 Wzory kaligraficzne polskie
 Krótki rys nauki naturalnej
 Wskazówki do stosownej uprawy wiejskich warzywnych ogrodów
 Przewodnik dokładny dla odwiedzających święte miejsce (...) w Częstochowie

 Gŏdkowe 
 O śląsko-polskiej mowie
 Granice mowy polskiej na Śląsku pruskim
 Idyotyzmy i germanizmy śląskie
 Spis książek polskich w Śląsku pruskim wydanych

 Rōmany 
 Zamek w Głogówku
 Turcy w Górnym Szląsku. Powieść prawdziwa i zabawna z drugiej połowy XVIII wieku

 Religijne 
 Historya o pobożnej i błogosławionej Petroneli, polskiej pustelnicy na górze Chełm u S. Anny w Górnym Szląsku
 Kwiaty moralne zbierane na Górze Świętej Anny w Górnym Szląsku, wydawające najprzyjemniejszą wonność i posiłek dla dusz pobożnych chrześciańskich: bukiet pierwszy
 Kancjonał pieśni kościelnych z melodiami
 Zbiór pieśni na Boże Ciało

 Upamiyntniynie 


 Literatura 
Postać Lompy została upamiyntniona we literaturze.
 We 1932 roku Zofia Kossak we zbiorze Nieznany kraj poświynciyła Lompie rozprŏwkã Pierwsze światła.
 We 1945 roku Kazimierz Gołba poświynciōł mu dramatycznõ sztukã pod tytułym Lompa.

 Muzea i dynkmale 
 We Lubszy na terynie szkoły je Izba spamiyńci Józefa Lompy.
 Dynkmale Józefa Lompy sōm we Zŏbrzu-Biskupicach, Woźnikach i Ôpolu

 Józef Lompa jako patrōn 
Józef Lompa je patrōnym szkōł we:
 Lubszy
 Kudowie-Zdrojuhttps://web.archive.org/web/20131203000127/http://www.lo.kudowa.i7.pl/o-patronie.html
 Rōżanyj Gōrzehttp://www.zszolesno.pl/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=5&Itemid=8
 Starczyhttp://www.szkolystarcza.szkolnastrona.pl/index.php?p=m&idg=mg,22
 Woźnikachhttp://spwozniki.szkolnastrona.pl/index.php?p=new&idg=mg,22&id=27&action=show
 Radzionkowiehttps://web.archive.org/web/20141021210612/http://zspg.radzionkow.pl/statut_wso/statut_sp_4.pdf
 Ślōnskij Rudzie
 Grodkowie
 Bytōmiu
 Łodzi
 Katowicach
 Chorzowie

Je tyż patrōnym ulic we:
 Katowicach
 Lublińcu
 Pszczynie
 Piekarach
 Rybniku
 Kandrzinie-Koźlu
 Brzegu
 Rōżanyj Gōrze
 Wrocławiu
 Zŏbrzu
 Ziymbicach
 Świdnicy
 Prudniku
 Niymodlinie
 Woźnikach
 Bielsku-Biołyj

 Bibliografijŏ 


 „Życie i praca Józefa Lompy”, Katolik Nr 75, 1897.
 „Józef Lompa: zasłużony działacz, krzewiciel ducha polskiego na Śląsku: w 50-tą rocznicę śmierci”
 Stanisław Wilczek, „Józef Lompa – Prekursor pracy kulturalno-oświatowej na Górnym Śląsku”, MŚ 1997
 Wiesław Dobrzycki, „Józef Lompa 1797 -1863”, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1970
 Janina Ender, „Józef Lompa zarysy biograficzny” – Seria „Pamiętnik Instytutu Śląskiego” Tom IX

Kategoryjo:Ślůnske pisorze
kategoryjo:Rodzyńi we 1797
Kategoryjo:Umarći we 1863