Insztrumynt muzyczny

Insztrumynt muzyczny – przirzōnd wytwŏrzajōncy klang, przeznaczōny do wykōnowaniŏ muzyki.

Klang w insztrumyncie muzycznym wytwŏrzany je za pōmocōm wibratora, kerego włŏsności fizyczne wpływajōm na wysokość klangu i jego farbã – nojbarzij charakterystyczny znak przizwŏlajōncõ ôdrōżnić ôsobne insztrumynta ino za pōmocōm suchu. Wibrator je bazowym elymyntym insztrumyntu muzycznego; dwa ôstane to incytator i rezonator, to znaczy elymynt pobudzajōncy wibrator do dyrgań i elymynt zwiynkszajōncy głośność klangu. Tak incytator, jak i rezonator wpływajōm na farbã klangu wytwŏrzanego bez insztrumynt muzyczny.

Insztrumyntami muzycznymi nazywane sōm tyż przedmioty ô niemuzycznym przeznaczyniu bazowym, kere zyskują znaku insztrumyntu muzycznego beze świadōme spotrzebowanie w wytworze muzycznym. Przikładym takigo je zwōn wieżowy (klasyczny), kerego przeznaczyniym bazowym je sygnalizacyjŏ. W XIX stoleciŏ ôstoł wkludzōny do instrumentarium kapele symfōnicznyj (terŏźnie barzij popularny w formie zwōna rurowego), bez co zyskoł miano insztrumyntu muzycznego.

 Straciōł insztrumyntōw muzycznych 
Nojczyńścij pasowanŏ klasyfikacyjŏ insztrumyntōw muzycznych tajluje jy na strunowe, dmiōne i perkusyjne. Krōm iże wszeôbecnŏ i popularnŏ, niyma jednak naukowŏ i z pōnktu widzyniŏ samyj idyje kategoryzacyje, pozbytŏ synsu, bo brak w nij spōlnego kryterium dzielynia. Kryterium wydzielyniŏ grupy insztrumyntōw strunowych je zorta dyrgajōncego materyje (struna), insztrumyntōw dmiōnych – incytator, to znaczy druk pobudzajōncŏ wibrator do dyrgań (zadęcie), insztrumyntōw perkusyjnych – fungowanie samo w sie ( – trzaskanie). Curt Sachs – twōrca modernyj instrumyntologije we swojij ksiōnżce Historyjŏ insztrumyntōw muzycznych pisze, iże w podany knif idzie by potajlować wszyjskich Amerykanōw na Kalifornijczykōw, bankiyrzy i katolikōwCurt Sachs: Historyjŏ insztrumyntōw muzycznych, 1940.

Klasyfikacyjŏ popularnŏ, beze swoje ukrōcyniŏ zakresowe, ôbyjmuje ino fragmynt terŏźnego instrumentarium. Niy idzie podle nij zaszeregować czynści instrumentarium historycznego, chopskigo i egzotycznego, a nawet niykerych terŏźnych insztrumyntōw takich jak harmōnika szklannŏ (insztrumynt pocierany), drumla i pozytywka (insztrumynta z jōnzyczkami szarpanymi).

 Klasyfikacyjŏ naukowŏ 
 Chordofony – insztrumynta, w kerych wibratorem je napiōnta struna
 Aerofony – insztrumynta, w kerych wibratorem je dyrgajōnce luft
 Membranofony – insztrumynta, w kerych wibratorem je napiōnta membrana
 Idiofony – insztrumynta, w kerych wibratorem je ciało stałe majōnce włŏsnõ sprōnżystość
 Elektrofony – insztrumynta, w kerych wibratorem je membrana głośnika, a źrōdłym dyrgań pobudzajōncych wibrator ukłŏd elektryczny

 Klasyfikacyjŏ popularnŏ 
Wymiyniōne pod podskupiny trzech bazowych grup insztrumyntōw w dzielynie popularnym mogōm być w niykerych cufalach pasowane zamiennie. Wynikŏ to z faktu praktycznego podejściŏ do klasyfikacyje i srogszego abo myńszego spopularyzowania terminologije.
 insztrumynta strunowe – insztrumynta muzyczne, w kerych źrōdłym klangu je dyrgajōncŏ struna
 smyczkowe (hośle, altówka, czelo, kōntrabas)
 szarpane (harfa, gitara, lutnia, klawesyn)
 trzaskane (fortepian, klawiyr, cymbały)
 insztrumynta dmiōne – insztrumynta muzyczne, w kerych klang pobudzany je zadęciem
 drzywnianne (flyjta, obój, rożek angelski, klarnet, fagot, kontrafagot, saksofōn – choć budowany z metalu, posiadŏ drzywnianny stroik)
 blachowe (waltornia, trōmpyjtka, puzon, tuba)
 klawiszowe (ôrgany, cyja, fisharmōnijŏ)
 głos i gwizd ludzki
 insztrumynta perkusyjne – insztrumynta muzyczne, w kerych klang pobudzany je bez postrzednie abo bezpostrzednie trzaskanie insztrumyntu abo jego fragmyntu
 straciōł skuli budowa insztrumyntu
 membranowe (kotły, bymbny)
 płytowe (gong, talyrze)
 sztabkowe drzywnianne (ksylofon, marimba), metalowe (zwōnki, czelesta, wibrafon)
 rurowe (zwōny rurowe)
 prętowe (trzikōnt)
 inksze (kastaniety, szachtelki akustyczne, klekotka, terkotka, grzechotka)
 straciōł skuli ymitowanego klangu
 ô niyôkryślōnyj wysokości klangu (bymbny, talyrze, trzikōnt, kastaniety)
 ô ôkryślōnyj wysokości klangu (kotły, ksylofon, wibrafon, zwōny rurowe)

Kategoryjo:Muzyka