Ślōnske wojaczki

Ślōnske wojaczki – trzi wojaczki miyndzy Austryjōm Habsburgōw (i jeji zmiyniajōncymi sie sojusznikami) a Prusami Hohenzollernōw ô panowanie nad Ślōnskem, we wyniku kerych wiynkszość Ślōnska (a tyż Kłodzko) znŏdły sie we granicach Prus, a społym z niymi ôd 1871 roku we zjednoczōnym bez Hohenzollernōw Miymieckim Cysŏrstwie.

 Prziczyny 
Fryderyk II Wielgi uzdoł sie napaść Ślōnsk, spotrzebujōnc m.in. wzrŏstajōncõ wrogość pōmiyndzy prześladujōncymi protestantōw Habsburgami, a z wiynksza luterańskõ ludnościōm zebranyj prowincyje. Już wczaśnij uciskanŏ ludność cysŏrskij czynści Ślōnska (we ksiynstwach brzesko–lignickim a ôleśnickim ôbowiōnzowała swoboda wierzyniŏ a kultu) swrŏcała sie ô protekcyjõ do przechodzōncych bez jego terytorium szwedzkich wojsk (1706), kere uwŏżano za gwarantōw warōnkōw podpisanego po trzidziestorocznyj wojaczce westfalskiego pokoju.

Fryderyk swe fungowaniŏ spiyroł dynastycznymi roszczyniami, wynikajōncymi z podpisanego we 1537 roku układu ô przeżycie pōmiyndzy Joachimem II Hektorem a Fryderykiem II z dynastyje ślōnskich Piastōw – lignicko–brzeskim princym (ukłŏd niy ôstoł zryalizowany ani we 1548 roku po śmiyrci Fryderyka II, ani we 1675 roku po przedŏwniyniu dynastyje Piastōw; ksiynstwo przejyli Habsburgowie).

We tym samym czasie jednak Prusy zwiōnzane były – potwierdzōnõ bez fatra Fryderyka II Wielgigo we 1713 roku – pragmatycznõ sankcyjōm, zôbowiōzujōncõ jy do zachowaniŏ jedności wszyjskich ziym Habsburgōw jak tyż spiyraniŏ za nastympczyni a dziedziczki korōny Marii Teresy, cery umartego cysŏrza Karola VI.

 I ślōnskŏ wojaczka (1740–1742) 
 1740
 14 grudnia – antyaustryjŏcki bunt we Wrocławiu
 16 grudnia – wkroczynie Fryderyka na Ślōnsk
 28 grudnia – ôblynżynie Głogowa
 1741
 3 stycznia – paradny wjazd Fryderyka do Wrocławia
 10 stycznia – potyczka pod Ôtmuchowym
 9 marca – zdobycie Głogowa bez pruske wojska
 10 kwietnia – batalijŏ pod Małujowicami koło Brzegu, krōm zaucieczki Fryderyka Prusacy zwyciynżyli
 10 siyrpnia – wkroczynie pruskich wojsk do Wrocławia
 1742
 mŏj – boje na terynie Czech, klynski wojsk cysŏrskich
 11 czyrwnia – podpisanie pokoju we Wrocławiu

 II ślōnskŏ wojaczka (1744–1745) 
 1744
 wkroczynie Fryderyka do Czech
 16 września – zajyńcie Pragi
 1745
 4 czyrwnia – batalijŏ pod Dobromiyrzem
 30 września – batalijŏ pod Soor
 15 grudnia – batalijŏ pod Kesselsdorf
 25 grudnia – podpisanie pokoju we Dresden

 III ślōnskŏ wojaczka (1756–1763) 
 1756
 wyprzedzajōncy szlag Fryderyka na Saksōnijõ
 ôblynżynie i kapitulacyjŏ Pirny
 wkroczynie do Czech
 batalijŏ pod Lobositz
 1757
 czyrwiyń – batalijŏ pod Kolínem, zwyciynstwo cysŏrskich wojsk
 7 września – batalijŏ pod Moys, zwyciynstwo Austryjŏkōw
 5 listopada – batalijŏ pod Rossbach
 22 listopada – batalijŏ pod Wrocławiem
 24 listopada – zdobycie miasta bez Austryjŏkōw
 5 grudnia – batalijŏ pod Lutyniōm: zwyciynstwo Fryderyka nad dwukrotnie srogszym ôpacznikym (33 tys. przeciw 82 tys.), 10 tys. zabitych, 13 tys. zebranych
 21 grudnia – poddanie sie austryjŏckigo garnizonu we Wrocławiu: 17 tys. zebranych, w tym 17 jynerołōw
 1759
 12 siyrpnia – batalijŏ pod Kunowicami, zwyciynstwo Austryje, Prusacy straciyli 19 tys. ludzi i 172 harmaty
 1760
 zdobycie bez Austryjŏkōw festōngu we Kłodzku
 23 czyrwnia – batalijŏ pod Kamiynnõ Gōrōm
 lato – ôblynżynie Wrocławia bez jyn. von Laudona
 15 siyrpnia – batalijŏ pod Lignickim Pōntnowem; zwyciynstwo Prusakōw nad trzikrotnie srogszymi Austryjŏkami
 paździyrnik – zajyńcie Berlina bez antypruskõ koalicyjõ
 1761
 30 lipnia – batalijŏ pod Trzebinōm podle Prudnika
 1762
 styczyń – śmierć caryce Elżbiety Romanowej; władze przejmuje wielbiciel Fryderyka Piotr III, kery nakŏzoł swojim wojskōm przejście na zajtã Prus
 lipiyń – ôbalynie i zamordowanie Piotra III; trōn ôbyjmuje jego ślubnŏ Katarzyna II, kerŏ wycŏfuje sie z wojaczki
 21 lipnia – batalijŏ pod Burkatowem; Fryderyk pokōnuje znacznie srogszõ austryjŏckõ armijõ
 1763
 rozpad antypruskij koalicyje
 15 lutego – pokōj we Hubertusburgu: potwierdzynie status quo ante, a wrŏz utrwalenie podziału Ślōnska, jaki prziszoł we wyniku I ślōnskij wojaczki z lŏt 1740–1742

Kategoryjo:Historyjo Ślůnska
Kategoryjo:Historyjo Mjymcůw