Świyntŏ Hyjdla

Świyntŏ Hyjdla, mianowanŏ tyż Jadwiga ŚlōnskŏPo prŏwdzie: Jadwiga ze Andechs-Meran. (miym. Hedwig von Andechs, Hedwig von Schlesien; nar. pōmiyndzy 1178 a 1180Podle niykerych zdrzōdeł we 1174. we Andechsie, um. 14 abo 15 paździyrnika 1243 we Trzebnicy) to bōła hercogina Ślōnska, co starała sie ô biydnych na Ślōnsku i społym ze swojim chopym Hajnlem I Brodatym fōndła moc kościołōw i klŏsztorōw. Świyntŏ Kościoła katolickigo, uwŏżanŏ za patrōnkã Ślōnska.

 Biografijŏ 
Narodziyła sie a wychowała we zōmku Andechs na Bajerach. Była cerōm grŏfa Bertolda VI von Andechs i Neszki von Rochlitz ze familiji Wettynōw. Miała sztyrech bratōw, w tym Eckberta von Andechs-Meranien, biskupa Bambergu a trzi szwestry, w tym Neszkã z Meran (ślubnõ Filipa II Augusta) i Trudkã z Meran (ślubnõ krōla madziarskigo Jyndreka II a matkã świyntyj Elzy Madziarskij). Trzeciŏ z jeji szwestr była przełożōnõ klŏsztōru benedyktynek we Kitzingen koło Würzburga, kandy Hyjdla ôstała wysłanŏ we modym wieku, kaj zdobyła bildōng.

We wieku 12 lŏt ôstała wydanŏ za ślōnskigo princa Hajnela I Brodatego. Wesele ôdbyło sie snŏdź w jeji familijnym zōmku AndechsNiy je wykluczōne, iże mogło ôdbyć sie tyż we Wrocławiu abo Legnicy.. We 1202 roku Hajnel ôstoł princym cołkigo Ślōnska, a we 1233 ôstoł princym Wielkopolski. We 1229 roku Hajnel we wyniku wojaczki z Mazowszem ô ziymiã krakowskõ dostoł sie do niywoli. Z pōmocōm przibyła mu Hyjdla. We wyniku ôsprŏwek z Kōnradem Mazowieckim Hajnelowi ôstała swrōcōnŏ swoboda w pōmianach za zrzeczenie sie roszczyń do Małopolski. Hyjdla narodziyła mu siedym bajtli: Bolka, Kōnrada, Hajnela, Neszkã, Trudkã i Władysława.

Społym z Hajnelem I byli barzo religijnymi ludźmi, we 1209 roku słożyli śluby czystoty, dbali ô rozrost Kościoła i byli fōndatorami mocka kościołōw, w tym klŏsztōru szwestr cysterek w Trzebnicy. Hyjdla chodziyła w habicie mniszki, z prymedytacyjōm spała na twardym lyżu, w czasie mrozy chodziyła po bosoku, a kożdy dziyń wypołnioła dugimi pŏciyrzami. Kej swrōcōno jeji napōmniynie, coby aby zimōm nosiyła strzewiki, posuchała i ôd tego czasu zwiōnzane strzewiki nosiyła przewieszone nasfol bez ramiã. Niy miała tyż umierōnku w uczestniczyniu we mszach. Bez to powstoło nawet łacińske pedzynie tykajōnce jeji pobożności – „una missa non est contenta ducissa” (jedna mszŏ niy ukōntyntuje hercoginy). Skirz herskigo zawiyrzyniŏ planowała przeznaczyć trzi swoje ynkelki na klŏsztorne panny i dwōch ynklōw na ksiynży. Antlich ino jedna ynkelka i dwōch ynklōw (Władysław wrocławski, Kōnrad I gogowski) społniyło jeji ôczekowaniŏ.

Kludziyła tyż działalność dobroczynnõ, zetrzała sie ô pōmoc niymocnym i chudobnym – zôrganizowała działalność wandrownego lazarytu dlŏ chudobnych, ôtworziła lazaryt dlŏ trōndowatych we Ślōnskij Środzie, dalszõ placōwkã lyczniczõ założyła w Trzebnicy.

Po śmierci ślubnego we 1238 zamiyszkała we trzebnickim klŏsztōrze, kludzōnym bez jeji cerã Trudkã. Hned zaangażyrowała sie we ôżywiynie życiŏ religijnego Ślōnska i przikludziyła do tamtejszych kościołōw duchowych z Miymiec. Spiyrała tyż przikludzanie miymieckich ôsadnikōw na ôwdy słabo zaludniōne rejōny zachodnij czynści Ślōnska, a tym samym spiyrała rozrost bauerstwa.

 Upamiyntniynie 
W czasie najazdu tatarskigo we 1241 roku Hyjdla schrōniyła sie na zōmku we Ôdrzańskim Krośnie, kandy najeźdźcy już niy dotrzeli. Ôd mocka lŏt w tym mieście ôrganizowany je turniyj rycerski „O Pierścień Księżnej Jadwigi” (Ô Piestrzyń Hercoginy Hyjdli) (porzōnd we wrześniu), a tyż trefiynie muzyczne pod mianym Festiwal Jadwigensis (porzōnd w paździyrniku).

We 1852 Ślōnzŏki założyli we Teksasie miasto Saint Hedwig (śl. tōm. Świyntŏ Hyjdla). We 2017 roku Sejmik Dolnoślōnskigo Wojewōdztwa nadoł Hyjdli tytuł Hōnorowego Ôbywatela Dolnego Ślōnska Civi HonorarioUchwała w sprawie przyznania tytułu Honorowego Obywatela Dolnego Śląska Civi Honorario Świętej Jadwidze Śląskiej.

 Fōndacyje świyntyj 
Tradycyjŏ przipisuje hercogini 20 kościelnych fōndacyji. Jejich budowaniym zajmowali sie przikludzyni ze Renije baumajstry i rzeźbiŏrze. Zdrzōdła wymiyniajōm m.in:

 klŏsztōr cysterek w Trzebnicy (1209),
 lazaryt św. Ducha we Wrocławiu (1214),
 klŏsztōr Augustianōw we Bobrzańskim Nowogrodzie (1217),
 lazaryt dlŏ trōndowatych we Ślōnskij Środzie (1230),
 pŏrãnŏście kościołōw farnych.

 Uwagi 

Kategoryjo:Śwjynte katolickigo Kośćoła
Kategoryjo:Rodzyńi we XII stoleću
Kategoryjo:Umarći we XIII stoleću