Ślōnske wojewōdztwo

Ślōnske wojewōdztwo () to je jedne spostrzōd szesnŏstu wojewōdztw we Polsce, co powstoło we czasie administracyjnyj reformy we 1998 roku. Leży ôno na połedniu krŏju, przi granicach ze Czechami i Słowacyjōm, we weschodnij tajli Gōrnego Ślōnska a zachodnij tajli Małopolski, a je nojtyngij zaludniōnym wojewōdztwym Polski. Ônego stolicōm je miasto Katowice.

Przeciw mianu ino 48% wiyrchnie wojewōdztwa je na samym Ślōnsku, a ôstatek to teryny historycznie przinŏleżōnce do Małopolski. Miano nawiōnzuje do tradycyje polskigo miyndzywojynnego (fest myńszego) ślōnskigo wojewōdztwa – tedy bōła to cołkŏ polskŏ tajla historycznego Ślōnska.

 Gyszichta 
Ślōnske wojewōdztwo we ônego terŏźnyj formie powstoło we czasie reformy administracyjnego tajlōngu Polski we 1998 roku, co wkludzōne tedy bōło szesnŏście „srogich” wojewōdztw zamiast 49 „małych”, kere egzystowoły ôd 1975 roku. Zrobiōne bōło ze wiynkszości terynōw dŏwnych wojewōdztw katowskigo i czynstochowskigo a zachodnij tajli biylskigo.

Przōdzij we kōncepcyji reformy mioło być ino dwanŏście wojewōdztw. Krōm tego, co je terŏźnie, do nowego ślōnskigo wojewōdztwa mioł przinŏleżeć Ôpolski Ślōnsk, na muster ślōnskigo wojewōdztwa, kere istnioło po II wojnie światowyj ôd 1945 do 1950. Antlich, wela protestōw ôd miyszkańcōw Ôpolskigo Ślōnska a lobbowaniŏ ôd społecznych ôrganizacyji, we tym politycznyj reprezyntacyje ôpolskij niymieckij myńszości, dokludziyły do uchowaniŏ ôsobnego ôpolskigo wojewōdztwa ze wiynkszościōm Gōrnego Ślōnska we nowym tajlōngu. Terŏźnie, niykere ślōnske regiōnalne ôrganizacyje, durś wołajōm do zrobiyniŏ jednego a spōlnego gōrnoślōnskigo wojewōdztwa we historycznych granicach Gōrnego Ślōnska.

Ôd 1922 do 1939 (de iure 1945) egzystowoło autōnōmiczne ślōnske wojewōdztwo utworzōne ze tajli Pruskigo i Cieszyńskigo Ślōnska, co po I wojnie światowyj a niyskorniyjszych terytorialnych swadźbach bōła prziznanŏ Drugij Polskij Republice. Dzisioj to terytoriōm stanowi kole ⅓ nowego ślōnskigo wojewōdztwa.

 Geografijŏ 
Ślōnske wojewōdztwo mŏ wiyrchniã 12 333,09 km². Ze populacyjōm kole 4,5 mln je drugim pod wzglyndym wielości ludzi wojewōdztwym Polski po mazowieckim (kere je trzi razy srogsze i ôbyjmuje stolicã krŏju – Warszawã). Je to nojtyngij zaludniōne wojewōdztwo a jedyne, kere mŏ wiyncyj grodzkich (19) aniżeli ziymskich krysōw (17). Ônego wiyrchnia stanowi 3,9% wiyrchnie Polski. Na ônego terynie funkcjōniyruje jedyny we Polsce ferajn metropolitalny – Gōrnoślōnsko-Altrajchowŏ Metropolijŏ.

Geograficznie ślōnske wojewōdztwo przinŏleży do Ślōnskij Chyże, Krakowsko-Czynstochowskij Jury, Ôświyncimskij Kotliny jak tyż Beskidōw (Ślōnski Beskid). Pōnadto we tych terynach geograficznych idzie wymiynić myńsze, jak cum bajszpil Tarnogōrski Pukel, Rybnicki Plaskowyż abo Raciborskŏ Kotlina.

 Administracyjny tajlōng 

 Grodzke krysy 
 Miasto Wielość ludzi (2019) 25px Katowice  292 774 25px Czynstochowy  220 433  25px Sosnowiec  199 974  25px Glywice  178 603 25px Zŏbrze  172 360 50px Biylsko-Biołŏ  170 663  25px Bytōm  165 263 25px Rybnik  138 098  25px Ruda  137 360 25px Tychy  127 590 25px Dōmbrowa  119 373  25px Krōlewskŏ Huta  107 807 25px Jaworzno  91 115  25px Jastrzymbie  88 743 25px Myslowice  74 618 25px Siymianowice  66 841  25px Żŏry  62 472  25px Piekary  55 030  25px Świyntochlowice  49 557 

 Ziymske krysy 
 Krys Stolica Wielość ludzi (2019) 25px Bierōńsko-lyńdziński krys  Bierōń   59 776 25px Byńdziński krys  Byńdzin  148 089  25px Biylski krys  Biylsko-Biołŏ  165 960 25px Czynstochowski krys  Czynstochowy  134 555 25px Glywicki krys  Glywice  115 528 25px Kłobucki krys  Kłobuck  84 591 25px Lublyniecki krys  Lublyniec  76 451 25px Mikołowski krys  Mikołōw  98 990  25px Myszkowski krys  Myszkōw  70 880 25px Pszczyński krys  Pszczyna  111 539 25px Raciborski krys  Racibōrz  119 373  25px Rybnicki krys  Rybnik  78 213 25px Tarnogōrski krys  Tarnowske Gōry 140 519 25px Cieszyński krys  Cieszyn  178 191 25px Władzisłōwski krys  Władzisłōw  157 088 25px Zŏwierciański krys  Zŏwiercie  117 624  25px Żywiecki krys  Żywiec  152 726