Siynciyan

Siynciyan (chiń. upr. 新疆; pinyin. Xīnjiāng, wym. [ɕínt͡ɕjɑ́ŋ]; połne miano: Regiōn Autōnōmiczny Siynciyan-Ujgurhttps://web.archive.org/web/20131105144428/http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/zmiany_egzonimow/zmiany_egzonimow_na_51_posiedzeniu.pdf, ujg. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni) - autōnōmiczny regjōn Chińskij Ludowyj Republiki a nŏjsrŏgszym jeji regjōnym.

 Historyjŏ 
„Xīnjiāng” (新疆; abo „Ice Jecen” w gŏdce mandżurskim) ôznaczŏ dosłownie nowe krysy. Miano te ôstało nadane w 1759 roku, kedy w wyniku podboju Dżungarii, terytorium to weszło w skłŏd Chin.

W 1865 roku wybuchła rebelia przeciwko panowaniu chińskimu, w wyniku keryj Siyciyan uniezależniōł sie, a władzã nad regiōnym przejōn Jakub Beg. W 1871 roku zawar ôn ugŏdã z Rosjanami, na mocy keryj zajōnli ôni dolinã rzyki Ili. W latach 1875–1877 Chińczycy wydolyli ôdzyskać kōntrolã nad prowincyjōm, a na mocy podpisanego w 1881 roku traktatu, wycŏfali sie tyż Rosjanie, choć zachowali Siynciyan za swojã cōunã wpływōw.

Regiōn w przeszłości dwukrotnie roznajmowoł niyzawisłość: w listopadzie 1933 r. (piyrszŏ Republika Wschodnigo Turkiestanu), jak tyż w listopadzie 1944 r. (drugŏ Republika Wschodnigo Turkiestanu). Ôbie ôstały zlikwidowane bez Chińczyków, ôdpednio – w 1934 i 1946 roku. W ôkresie regyrōnkōw chińskich ZSRR dystrybuował postrzōd miyszkańcōw kraju paszporty sowiecke, coby ulekszić im ymigracyjõ do Kazachskij SSR. Po rozłamie miyndzy regyrōnkami ZSRR i Chin zmocniyło sie zaś sparcie ZSRR dlŏ tamtejszego ruchu separatystycznego.

1 paździyrnika 1955 roku dotynczasowŏ prowincyjŏ Siynciyan stała sie regiōnym autōnōmicznym.

W latach 90. odżyły tyndyncyje separatystyczne, tym razym połōnczōne z radykalnym islamizmym. Na czole ruchu stanōł Islamski Ruch Wschodnigo Turkiestanu, bydōncy w latach 2003–2020 na wykazowi ôrganizacyje uwŏżanych za terrorystyczne bez regyrōnek Stanōw Zjednoczōnych, łōnczōny z Al-Ka’idōm, talibami i Islamskim Ruchym Uzbekistanu, co napoczōn seryjõ zamachōw przeciwko władzōm Siynciyanu.

 Zobocz tyż 

 Ôddziały administracyjne Chin

Kategoryjo:Chiny
Kategoryjo:Autůnůmiczne terytoryja śwjata