Religijŏ

Religijŏ to je systym wierzyń i praktyk ôkryślajōncy relacyjõ miyndzy roztōmajcie chytanõ sferōm sacrum (świyntościōm) i boskōm sferōm a społeczyństwym, grupōm abo jednotkōm. Manifestuje sie ôna w fasōngu doktrynalnym (doktryna, wierzyniŏ), w czynnościach religijnych (bp. kult, rytuały), w sferze ôbywatelsko-ôrganizacyjnyj (spōlnota religijnŏ, bp. Kościōł) i w sferze duchowości indywidualnyj (m.in. mistycyzm).

We 2012 roku 59% ludzi uwŏżało sie za ôsoby religijne, 23% niy, a 13% deklarowało ateizm.

Podle roztōmajtych danych je ôd 4200The Everything World’s Religions Book: Explore the Beliefs, Traditions and Cultures of Ancient and Modern Religions, s. 1, Kenneth Shouler – 2010. do 10000 religijiKs.J.Górski Spotkanie z religiami Katowice 2007..

 Etymologijŏ 
Podle Cycerōna miano religijŏ je ôd łacińskigo słowa relegere abo religere (ôdczytować, grōntownie rozwŏżać). Laktancjusz wykludzŏ jōm ôd słowa religare (wiōnzać). Tã ôstatniõ etymologijõ uznŏwŏ Świynty Augustyn, a Świynty Tōmasz z Akwinu dopuszczŏ jy wszyjskeMaciej sieniatycki, Apologetyka czyli dogmatyka fundamentalna, Kraków 1932, s. 2..

 Gynyza 
Nojstarsze szlaki religije wystympujōm już w czasach prehistorycznych we formie szkryfōnkōw naskolnych i pochōwkōw (zawiyrzynie we pośmiertne życie). Pierwotnõ religijōm bōł snŏdź animizm, a podle krześcijōńskij nauki pramōnoteizm. Religijŏ była knifym, w jaki czowiek prōbowoł pojōńć świat i ôbtŏczajōnce go zjawiska (bp. pierōny, śmierć, zjawisko dnia i nocy).

 Tajlōng 
Typologije:
 religije Weschodu (kosmocyntryczne)
 religije Zŏchodu (teocyntryczne)

Religije tajluje sie:
 skuli byciŏ: naturalne, ôbjawiōne i dharmiczne.
 skuli, jak chytajōm istotã boskõ: mōnoteizm, polityizm, hynoteizm, deizm, pantyizm, panynteizm, nōnteizm.
 skuli zasiyngu wpływaniŏ: religije uniwersalistyczne, nŏrodne, plemienne.
 skuli pōnktu wyjściŏ: religije teocyntryczne, religije kosmocyntryczne.
 skuli wyznŏwaniŏ: religije żywe i religije umrziteKazimierz Banek, Słownik wiedzy o religiach, Wydawnictwo Szkolne PWN 2010, s.397..

 Nojsrogsze religije świata 
Podle danych ze 2010 roku procyntowy udzioł formuje sie jak pokŏzano dalijCIA World Factbook:
 krześcijōństwo — 33,43%
 islam — 24,35%
 hinduizm — 13,78%
 buddyzm — 7,13%
 sikhizm — 0,36%
 judaizm — 0,21%
 bahaizm — 0,11%
 bez zawiyrzyniŏ — 9,42%

 Kuklōng bazowych religiji świata 
CechaKrześcijōństwoIslamJudaizmBahaizmHinduizmBuddyzmSikhizmDżinizmKōnfucjanizmTaoizmShintōZaratusztrianizmThe major world religionsCzas nastōniŏ1. stolecie n.e.7. stolecie n.e.1300 r. p.n.e.1863 r. n.e.14. stolecie p.n.e.500 r. p.n.e.15. stolecie n.e.6. stolecie p.n.e.722–481 r. p.n.e.500–300 r. p.n.e.1000 r. p.n.e.Wielość wyznŏwcōw2,3 mldAteista – gatunek zagrożony?. radiovaticana.va1,6 mld14,5 mlnCompilation of almanacs at religioustolerance.org7-7,5 mln950 mln450 mln24 mln4,5-5 mlnRoztōmajte daneRoztōmajte daneRoztōmajte dane

(110–120 mln)250 000BōstwoBōg (tyż Jahwe abo Allah)roztōmajcie we

znŏleżności ôd tradycyjezŏgŏdniynie niy

rozwŏżane bez religijõJedyny Bōg Waheguruzŏgŏdniynie niy

rozwŏżane bez religijõNiebo (duchy praôjcōw)brak abo polityizmNojwŏżniyjsze bōstwo:
AmaterasuAhura Mazda i

ArymanZałożycielJezus KrystusMahōmetMojżeszBaha Allahustny przekŏzBudda SiakjamōniNanakWardhamana MahawiraKōnfucjuszLaoziustny przekŏzZaratusztraŚwiynte ksiyngiBiblijŏKōranTanachAl-Kitab Al-AkdasAgamy,
Brahmasutry,

Dewimahatmja,

Gita,

Jogasutry,

Manusmryti,

Natjaśastra,

Purany,

Smryti,

Upaniszady,

Wedy, śastrysutrySri Guru Granth SahibAgamaPiyńcioksiōng kōnfucjŏńskiDaodejing i ZhuangzibrakAwesta


Kategoryjo:Antropologijo religiji
Kategoryjo:Religijoznawstwo