Wielge Strzelce

Wielge StrzelceŚlōnske miano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym słowniku miano ôstało ôddane beze szkryft wjelge strzelce.do sie tyż spotkać wymŏwa Wiely Strzelce (pol. Strzelce Opolskie, miym. Groß Stehlitz) – miasto we połedniowo-zachodnij Polsce, na Gōrnym Ślōnsku, we ôpolskim wojywōdztwie, siydziba władz strzeleckigo krysu a gminu Wielge Strzelce. Położōne we Postrzodkowyj Ojropie, na zachodnim kraju Ślōnskij Chyży.

Podle danych na 30 czyrwnia 2016 miasto było zamiyszkane bez 18 205 ôsōb.

 Geografijŏ 
Miasto leży we cyntralnyj tajli Gōrnego Ślōnska, na Ôpolskim Ślōnsku, na zachodnim kraju Ślōnskij Chyży, na pōłnocno-weschodnim stoku Anabergu, we bliżu granicy ze ślōnskim wojywōdztwym. Wielge Strzelce położōne sōm na wysokości 235 m n.p.m. We Wielgich Strzelcach a ôkolicy gŏdŏ sie we glywickim dialekcie ślōnskij gŏdki.

 Klimat 

 Tajlōng 
Tajlami miasta sōm:
 Adamowice
 Farska Kolonia
 Koszary
 Mokre Łany
 Nowa Wieś
 Suche Łany
 Ôsiedle Milionerōw
 Ôsiedle Ślōnskich Piastōw
 Ôsiedle Zydlungi

 Historyjŏ 
Miasto Wielge Strzelce rozwinyło sie ze pierwotnego leśnego targowego zidlōngu, ô kerym spōmince ukazujōm sie we dokumyntach już we XIII stoleciŏ (1234, 1271, 1290). We przedmiocie założyniŏ miasta na miymieckim prawie brak istości. Dane zdrzōdłowe sugerujōm roztōmajte daty: 1290, 1305, 1320, 1362. Snŏdź, po zniszczyniu zidlōngu we paździyrniku 1273 we czasie najazd Bolesława Wstydliwego, prziszła lokacyjŏ Strzelec we 1290 bez piastowskigo ôpolskigo princa Bolka I, kery napoczōn budowanie miasta, a we 1313 zbudowoł myśliwiecki zōmek. Wielge Strzelce leżały na wŏżnym handlowym sztreku Krakōw–Wrocław–Dresden. We 1327 miasto było ôbtoczōne murami ôbrōnnymi ze dwōma bramami – Ôpolskõ a Krakowskõ.

Po śmiyrci ôstatnigo ze Ôpolskich Piastōw, Jōna II Dobrego, we 1532 roku miasto przeszło we włŏdanie Habsburgōw. Wielge Strzelce trefiyły na 21 lŏt we rynce polskij dynastyje Wazōw (1645–1666). Potym zasik przejōnli jy Habsburgowie.

Ôd 1919 Wielge Strzelce przinŏleżoły do nowo utworzōnyj prowincyje Gōrny Ślōnsk. Prowincyjŏ ôstała zlikwidowanŏ we 1938, a 18 stycznia 1941 utworzōno było jã jeszcze rŏz.

We 1921 we czasie absztimōngu na Gōrnym Ślōnsku ôddano we Wielgich Strzelcach 3364 głosōw (85,7%) za ôstaniym we Miymczech a 558 (14,2%) za włōnczyniym do PolskiWyniki absztimōngu we strzeleckim krysie..

We 1945 roku, po zajyńciu Wielgich Strzelec bez wojska sowiecke, przikludzōno było sam przimusowych polskich wysiedlyńcōw zza Buga. Kresowianie brali czynny udzioł we rewitalizacyji tego placu. Do 1948 miasto nosiyło miano Wielkie Strzelce.

 Ludność 
Populacyjŏ Wielgich Strzelec na przestrzyństwach lŏthttps://www.polskawliczbach.pl/Strzelce_Opolskie:

 Zabytki 
Podle regestu Nŏrodnego Instytutu Erbowizny na wykŏz zabytkōw wpisane sōm:
 stare miasto
 kościōł świyntego Wawrzyńca
 kościōł Bożego Ciała
 kościōł świyntyj Barbary
 dōm fraterski elżbiytanek
 grōb lotnikōw z wrześniowej kampanije 1939 r. na smyntŏrzu
 przidrōżnŏ kapla
 zōmek
 rathaus
 ôbrōnnŏ baszta, terŏźnie dzwonnica
 dōmy przi ul. Karola Lange 3, 5
 wiynziynie
 kamynica przi ul. Parafialnej 1
 plebania, terŏźnie dōm miyszkalny
 zegroda (dŏwnij fazaniec)
 dōmy przi pl. Przyjaźni 1, 2, 4, 5
 skŏrny zakłŏd numer 2
 dōm przi ul. Zamkowej 4
 ujeżdżalnia kōni
 dŏwny piwowar
 spichlerz

inksze zabytki:
 ôbrōnne mury
 dŏwnŏ synagoga, terŏźnie szportowŏ hala
 żydowski smyntŏrz

 Transport 
Bez Wielge Strzelce przebiygajōm:
 drōga krajowŏ nr 94
 drōga wojewōdzkŏ nr 409
 drōga wojewōdzkŏ nr 426

 Kamrackie miasta 
+ Kamrackie miasta Miasto  Państwo  Data napoczyńciŏ spōłprace Soest   Miymcy  7 czyrwnia 1995 Druskieniki   Litwa  26 września 1997 Tyśmiynica   Ukrajina  7 września 2002 Holice   Czechy  wrzesień 2006 Bandera   Zjednoczōne Sztaty  2002

 Ôsoby zwiōnzane ze Wielgimi Strzelcami 
 Piotr Domaradzki – pisŏrz
 Leopold Moczygemba – ksiōndz

Kategoryjo:Gmin Wjelge Strzelce
Kategoryjo:Mjasta uopolskigo wojewůdztwa
Kategoryjo:Mjasta Ślůnska