Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik

Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik (ros. Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sojuz Sowjetskich Socjalisticzeskich Rjespublik), inakszy SSSR, Sojusz Sowjecki – historyczne kůmuńistyczne (socjalistyczne) państwo w půłnocnyj a schodńij Ojropje a půłnocnyj a strzodkowyj Azyji.

Uobyjmowało plac kole 22 mln km² uod Bałtyckigo a Czornego Morza do Pacyfiku (nojsrogsze we historyji nowożytnyj śwjata), istńało uod 30 grudńa 1922 do 26 grudńa 1991.

SSSR powstoł po swyćynstwje bolszewikůw we důmowyj wojńe ze „bjołymi” (wojskami kůntrrewolucyje) i interwyncyji zagrańicznych mocarstw. W latach trzidźestych SSSR zrealizowoł industrjalizacyjo kraju i stoł śe ekůnůmicznom i wojskowom potyngům. Trwoł tyż wtynczos uokres jeszcze śylńyjszych represyjůw i moc uosůb uostało skozanych na śmjyrć abo hereszt. Uokres władze Stalina (umrził w 1953) nazwano było ńyskorzij stalińizmym.

We 1939 SSSR cuzamyn ze naźistowskimi Mjymcami napod na Polska, co bůło poczůntkym drugij śwjatowyj wojny. 22 czyrwńa 1941 mjymjecko-sowjecki sojusz skůńczůł śe angrifym naźistůw SSSR, uodtůnd SSSR bůł jednym z trzech głůwnych aljantůw II śwjatowyj wojny. SSSR uobrůńůł śe, wygroł wojna i jego armijo zdobůła Berlin.

Po 1945 roku SSSR stoł śe jednym z dwůch (społym z USA) śwjatowych potyng. Rywalizowoł z USA uo wpływy na śwjeće, co nazwano było źimnům wojnům.

W latach uoźymdźeśůntych XX stolećo SSSR społym z inkszymi regyrůnkami kůmuńistůw we schodńij Ojropje wpod w kryzys i na kůńec rozpod śe we 1991 roku, kej jego republiki uoznajmjůły ńyzoleżność jak uosobne państwa.

 Republiki sojuszu 
S kůńcym swojigo istńyńo, we 1991, SSSR mjoł do kupy pjyntnośće republik (Zakałkasko FSSR we 1936 roku podźelůno na Armyńsko SSR, Azyrbejdżańsko SSR a Gruźińsko SSR; Karelo-Fińsko SSR wklůdzono do Ruskij FSSR we 1956 roku). Nojsrogszo s republik, tako skuli ludnośći, placu, jako śyły polityczno-ekůnůmicznyj, bůła to Rusko FSSR. S kůńcym istńyńo tygo państwa we SSSR kole uůnych 15 republik bůło tyż 20 republik autonomicznych, 8 uobwodůw autonomicznych, 10 uokryngůw, a jeszcze 6 krajůw a 123 uobwodůw.

Republiki SSSRLotaPaństwa dźiśejszeWSPNATOOUEAWGGUAM Armyńsko SSR¹  1936-1991  Armyńijo  1991  -  -  -  -Azerbejdżańsko SSR¹  1936-1991  Azerbejdżůn  1991  -  -  -  1997Bjołorusko SSR  1922-1991  Bjołoruś  1991  -  -  2002  -Estůńsko SSR  1940-1991  Estůńijo  -  2004  2004  -  -Gruźińsko SSR¹  1936-1991  Gruzyjo  1993-2008  -  -  -  1997Kazachsko SSR  1936-1991  Kazachstan  1991  -  -  2002  -Karelo-Fińsko SSR²  1940-1956  Rusyjo  -  -  -  -  -Kirgisko SSR  1936-1991  Kirgistan  1991  -  -  2002  -Litewsko SSR  1940-1991  Litwa  -  2004  2004  -  -Łotewsko SSR  1940-1991  Łotwa  -  2004  2004  -  -Mołdawsko SSR  1940-1991  Mołdawijo  1991  -  -  -  1997Rusko FSSR  1922-1991  Rusyjo  1991  -  -  2002  -Tadżycko SSR  1929-1991  Tadżykistůn  1991  -  -  2002  -Turkmyńsko SSR  1925-1991  Turkmyńistan  1991-2005  -  -  -  -Ukrajińsko SSR  1922-1991  Ukrajina  1991-2018  -  -  -  1997Ůzbecko SSR  1925-1991  Ůzbekistan  1991  -  -  -  1999-2005¹ do 1936 Zakaukasko FSSR
² we 1956 wkludzono do Ruskij FSSR