Marian Wright Edelman

Marian Wright Edelman (alizaliwa Bennettsville, South Carolina, Juni 6, 1939) ni mwanaharakati wa Marekani wa haki za kiraia na haki za watoto. Yeye ni mwanzilishi na rais mstaafu wa mfuko wa ulinzi wa watoto unaoitwa Children's Defense Fund. Aliwashawishi viongozi kama Martin Luther King Jr. na Hillary Clinton.

 Maisha ya awali 
Baba yake alikuwa Arthur Jerome Wright, mchungaji wa Baptist, na mama yake alikuwa Maggie Leola Bowen.

Baba yake alimhimiza kuzingatia elimu kabla ya kufariki mwaka 1953 kutokana na mshtuko wa moyo, wakati Marian alikuwa na miaka 14.

 Elimu 
Alisoma katika shule ya Marlboro Training High School huko Bennettsville na kuhitimu mwaka 1956, kisha akaendelea na masomo katika chuo cha Spelman College huko Atlanta, Georgia.

Kutokana na ufaulu wake mzuri kitaaluma, alipewa udhamini wa Merrill uliomruhusu kusafiri na kusoma nje ya nchi. Alisoma ustaarabu wa Kifaransa katika chuo kikuu cha Sorbonne University na pia katika chuo kikuu cha University of Geneva nchini Uswisi. Wakati wa muhula wake wa pili nje ya nchi, alisoma kwa miezi miwili katika umoja wa jamhuri za kisovyeti na kijamii ulioitwa Soviet Union kama mwanachuo wa Lisle Fellow.

Mwaka 1959 alirejea chuo kikuu cha Spelman kwa mwaka wake wa mwisho na kujiunga na harakati wa haki za kiraia. Mwaka 1960 alikamatwa pamoja na wanafunzi wengine 77 wakati wa maandamano ya kukaa (sit-in) katika migahawa iliyokuwa inatenganisha watu kwa misingi ya rangi huko Atlanta. Mwishowe alihitimu akiwa mwanafunzi bora wa darasa lake .

Aliendelea kusoma sheria katika shule ya Yale Law School kupitia ufadhili kwa wanachuo wa bwana John Hay Whitney Fellow, na akapata shahada ya shahada ya sheria mwaka 1963. Yeye ni mwanachama wa jumuiya ya wanawake ya Delta Sigma Theta.

Mwaka 2018 alipokea shahada ya heshima kutoka chuo cha La Salle University.

 Uanaharakati 
Edelman alikuwa mwanamke wa kwanza mwenye asili ya African-American kukubaliwa katika chama cha wanasheria cha The Mississippi Bar mwaka 1965. Alianza kufanya kazi ya sheria katika ofisi ya Mississippi ya mfuko wa kisheria na elimu wa NAACP , akishughulikia masuala ya haki za rangi na kuwakilisha wanaharakati wakati wa kampeni ya kisiasa na kijamii ya Mississippi Freedom Summer ya 1964. Pia alisaidia kuanzisha mpango wa mwanzo wa maendeleo ya watoto yaani Head Start program.

Mwaka 1968 alihamia Washington, D.C. ambapo aliendelea na kazi yake na kushiriki katika maandalizi ya kampeni ya Poor People's Campaign ya Martin Luther King Jr. pamoja na mkutano wa Southern Christian Leadership Conference. Alianzisha Washington Research Project, shirika la sheria kwa maslahi ya umma, na kuanza kujihusisha zaidi na masuala ya maendeleo ya watoto.

Mwaka 1971 alichaguliwa kuwa mwanamke wa kwanza Mweusi katika bodi ya wasimamizi wa chuo kikuu cha Yale.

Mwaka 1973 alianzisha mfuko wa ulinzi wa watoto wa Children's Defense Fund (CDF) kama sauti ya watoto maskini, watoto wa rangi, na watoto wenye ulemavu. Shirika hilo limekuwa kituo cha utafiti na utetezi wa haki za watoto.

Kama kiongozi wa CDF, Edelman alifanya kazi kushawishi bunge la Marekani la United States Congress kuboresha mfumo wa malezi ya kulea watoto kwa muda wa foster care, kusaidia malezi ya kuasili, kuboresha huduma za watoto na kulinda watoto walemavu, wasio na makazi, waliotelekezwa au waliodhulumiwa. Pia CDF ilishiriki katika kuendeleza mpango wa bima ya afya yan watoto ya Children's Health Insurance Program (CHIP).

Mwaka 2020, Edelman akawa rais mstaafu wa mfuko wa ulinzi wa watoto, na Starsky Wilson akaongoza shirika hilo.

Mwaka 2021 aliandika akiunga mkono kuongezwa kwa mkopo wa kodi kwa watoto , akiendelea kutetea maslahi ya watoto.

 Maisha binafsi 
Edelman ni mwanachama wa jumuiya ya wanawake weusi wenye uongozi ya The Links.

Wakati wa ziara ya Joseph S. Clark's and Robert F. Kennedy's tour of the Mississippi Delta mwaka 1967, alikutana na Peter Edelman, msaidizi wa Kennedy. Walifunga ndoa Julai 14, 1968, baada ya sheria za kupinga ndoa za mchanganyiko wa rangi ya anti-miscegenation laws kubatilishwa na mahakama ya Supreme Court of the United States katika kesi ya Loving v. Virginia.

Wana watoto watatu: Joshua, Jonah, na Ezra. Ezra alishinda Tuzo ya Academy kwa filamu yake ya waraka O.J.: Made in America.

 Heshima na Tuzo 
 1982: Candace Award – National Coalition of 100 Black Women
 1985: MacArthur Fellowship
 1988: Albert Schweitzer Prize for Humanitarianism
 1991: Jefferson Award
 1993: National Women's Hall of Fame
 1996: Heinz Award
 2000: Presidential Medal of Freedom
 2016: Thomas Jefferson Foundation Medal in Citizen Leadership
 2022: Daniel Patrick Moynihan Prize – American Academy of Political and Social Science

 Kazi Teule 

 Families in Peril: An Agenda for Social Change (1987)
 The Measure of Our Success (1992)
 Lanterns: A Memoir of Mentors (1999)
 The Sea Is so Wide and My Boat Is so Small (2008)

 Marejeo 

Jamii:wanaharakati wa Marekani
Jamii:WikiGap JWK 2026