Siasa ya Somalia

Siasa ya Somalia imepitia vipindi vya mabadiliko makubwa tangu uhuru wake mwaka 1960. Kutoka utawala wa kiraia, mapinduzi ya kijeshi, vita vya wenyewe kwa wenyewe, hadi juhudi za hivi karibuni za kujenga serikali ya kitaifa, historia ya siasa ya Somalia inaonyesha changamoto za kujenga utawala thabiti katika taifa lililokumbwa na migogoro ya muda mrefu.Lewis, I.M. Understanding Somalia and Somaliland: Culture, History and Society, Hurst & Company, 2008.

 Uhuru na Muungano (1960) 
Somalia ilipata uhuru wake mnamo tarehe 1 Julai 1960 kwa kuunganishwa kwa British Somaliland (kaskazini) na Italian Somaliland (kusini) kuwa Jamhuri ya Somalia. Serikali ya kwanza ya kiraia iliongozwa na Rais Aden Abdullah Osman Daar, na baadaye Abdirashid Ali Shermarke.

Mfumo wa siasa wa wakati huo ulifuata demokrasia ya vyama vingi, ukiwa na Katiba ya 1960, bunge la kitaifa, na uchaguzi wa kidemokrasia.

 Mapinduzi ya Kijeshi (1969) 
Mnamo mwaka 1969, Rais Shermarke aliuawa na mmoja wa walinzi wake binafsi. Siku chache baadaye, jeshi liliongozwa na Meja Jenerali Mohamed Siad Barre lilipindua serikali. Siad Barre alitangaza serikali ya kijamaa, na kutawala kwa mkono wa chuma kwa takriban miaka 21.

Chama cha Supreme Revolutionary Council (SRC) kilitawala bila upinzani, kikidhibiti vyombo vya habari, kueneza itikadi ya Ujamaa, na kubadilisha mfumo wa elimu na sheria kwa mtazamo wa kisekula. Hata hivyo, ukandamizaji wa wapinzani na udikteta ulisababisha upinzani mkubwa miaka ya 1980International Crisis Group. Somalia’s Politics: A Recipe for Conflict, 2022..

 Kuanguka kwa Serikali na Vita vya Wenyewe kwa Wenyewe (1991–2000) 
Mnamo 1991, utawala wa Siad Barre uliangushwa na makundi ya waasi, hasa kutoka United Somali Congress (USC). Kuanguka kwa serikali hiyo kulisababisha kuanza kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe, ambavyo viligawanya nchi katika maeneo yanayoongozwa na mabangwa ya kikabila na wanamgambo.

Katika kipindi hiki:

 Serikali kuu haikuwapo.
 Eneo la Somaliland lilijitangazia uhuru (1991), ingawa halijatambuliwa kimataifa.
 Maeneo kama Puntland yalijitangaza kama majimbo ya kujitawala.
 Juhudi za Umoja wa Mataifa kuleta amani kupitia UNOSOM zilikumbwa na changamoto, hasa baada ya tukio la "Black Hawk Down" mwaka 1993United Nations Political Office for Somalia (UNPOS), Somalia Timeline, www.un.org.

 Serikali za Mpito na Marekebisho ya Siasa (2000–2012) 
Mwaka 2000, Serikali ya Mpito ya Taifa (Transitional National Government – TNG) iliundwa nchini Djibouti, ikifuatiwa na Transitional Federal Government (TFG) mwaka 2004. Serikali hizi zilikabiliwa na udhaifu mkubwa, kutokuwa na mamlaka ya kiutendaji, na upinzani kutoka makundi kama Mahakama za Kiislamu na baadaye Al-Shabaab.

Hata hivyo, mwaka 2012 ulikuwa hatua muhimu:

 Katiba mpya ya mpito ilipitishwa.
 Bunge la Shirikisho liliundwa.
 Hassan Sheikh Mohamud alichaguliwa kuwa Rais mpya wa Somalia kwa njia ya kura za wabunge.

 Siasa za Kisasa na Serikali ya Shirikisho (2012 – sasa) 
Somalia kwa sasa ina mfumo wa serikali ya shirikisho, unaojumuisha:

 Serikali kuu ya kitaifa (Federal Government of Somalia – FGS)
 Majimbo ya shirikisho kama Jubaland, Puntland, Hirshabelle, South West, na Galmudug

Chaguzi hufanyika kwa kutumia mfumo wa kisiasa wa kidini na kijamii, kwa ushirikiano na baraza la wazee wanaochagua wawakilishi. Ingawa bado hakuna uchaguzi wa moja kwa moja wa wananchi, mchakato wa kisiasa unaendelea kuboreshwa.United Nations Political Office for Somalia (UNPOS), Somalia Timeline, www.un.org

Masuala yanayoathiri siasa ya Somalia kwa sasa ni:

 Tishio la usalama kutoka kundi la Al-Shabaab
 Migogoro ya mamlaka kati ya serikali kuu na majimbo
 Uingiliaji wa kisiasa kutoka nje
 Kutoaminiana kati ya viongozi wa siasa

 Ushirikiano wa Kimataifa 
Serikali ya Somalia inaungwa mkono na Umoja wa Afrika (AU) kupitia kikosi cha ATMIS (zamani AMISOM), pamoja na mataifa washirika kama Uturuki, Qatar, Umoja wa Ulaya, na Marekani.

Mataifa haya huchangia misaada ya kijeshi, kiusalama, elimu, na miundombinu ili kusaidia kujenga taasisi za utawala bora na uchumi wa taifa.BBC News, "Somalia Profile - Timeline", 2023, www.bbc.com

 Marejeo (References) 

Jamii:Afrocrowd 2025