Francis Galton

Francis Galton (1822–1911) alikuwa mwanasayansi, mvumbuzi, na mtafiti kutoka Uingereza. Alizaliwa katika familia tajiri mjini Birmingham, na alipata elimu katika vyuo vikuu vya King’s College London na Trinity College, Cambridge. Tangu akiwa mdogo alionesha uwezo wa kipekee katika hisabati na sayansi za asili.Forrest, D. Francis Galton: The Life and Work of a Victorian Genius. London: Elek Books, 1974

 Kazi za Kisayansi 
Galton alichangia katika nyanja nyingi zikiwemo takwimu, jenetiki, saikolojia, na jiografia. Aliendeleza mbinu ya aljebra ya takwimu na kuanzisha dhana ya uhusiano wa moja kwa moja kati ya tabia na urithi, jambo lililopelekea misingi ya utafiti wa kisasa katika urithi wa kijeni.Bulmer, M. Francis Galton: Pioneer of Heredity and Biometry. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2003

Aidha, Galton alitengeneza mbinu za alama za vidole kwa utambulisho wa watu, ambazo baadaye zikawa msingi wa uchunguzi wa makosa ya jinai duniani kote.Stigler, S. The History of Statistics: The Measurement of Uncertainty before 1900. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1986

 Eugenics na Mijadala 
Galton ndiye aliyeanzisha neno “eugenics”, akiamini kwamba ustawi wa jamii unaweza kuboreshwa kupitia urithi bora wa kizazi. Wazo hili lilizua mjadala mkubwa na baadaye likahusishwa na sera tata katika karne ya 20. Ingawa nia yake ilikuwa ya kisayansi, maoni haya yalibaki yenye utata na yamekosolewa sana kwa madhara yake kijamii na kimaadili.Kevles, D. In the Name of Eugenics: Genetics and the Uses of Human Heredity. New York: Alfred A. Knopf, 1985

 Urithi na Mchango 
Galton alihesabiwa kuwa mmoja wa wanasayansi wabunifu wa karne ya 19. Alitoa misingi ya biometri na takwimu za kijamii ambazo hadi leo hutumika katika tafiti mbalimbali. Pia mchango wake katika utafiti wa saikolojia ya vipimo vya akili ulisaidia kuanzisha mitihani ya akili (intelligence testing). Licha ya utata wa mawazo yake ya eugenics, mchango wake katika sayansi unaendelea kujadiliwa na kuheshimiwa.Porter, T. The Rise of Statistical Thinking, 1820–1900. Princeton: Princeton University Press, 1986

 Kifo 
Francis Galton alifariki tarehe 17 Januari 1911 huko Haslemere, Surrey, Uingereza. Alichekelewa kama “mtu wa vipaji vingi” aliyeacha alama kubwa katika historia ya sayansi na takwimu.Gillham, N. A Life of Sir Francis Galton: From African Exploration to the Birth of Eugenics. Oxford: Oxford University Press, 2001

 Marejeo 

Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025