Wanajeshi wa Uingereza na madai ya unyanyasaji wa kingono nchini Kenya

Wanajeshi wa Uingereza na madai ya unyanyasaji wa kingono nchini Kenya ni madai yanayohusu wale wanaohudumu katika Kitengo cha Mafunzo ya Jeshi la Uingereza Kenya .Kwa miaka mingi wanajeshi wa Uingereza wanaohudumu huko wamekabiliwa na madai ya unyanyasaji wa kingono, ukatili wa kingono, na utovu wa nidhamu inayohusisha uhusiano wa wanawake na wasichana katika eneo hilo. Uchunguzi, hadithi za habari, na kesi mahakamani zimeonyesha utaratibu wa kutokuwa na adhabu, kushindwa kwa mfumo na haki kutimizwa polepole.  

 Usuli 
Uingereza iliruhusiwa kutoa mafunzo kwa wanajeshi wake huko mara mbili kwa mwaka tangu Kenya ilipotangaza uhuru wake mwaka wa 1963. Kitengo cha Mafunzo ya Jeshi la Uingereza ndicho kituo kikuu cha mafunzo cha akari wa Uingereza, ambapo wanapata eneo kubwa zaidi ya maeneo ya mafunzo yanayotolewa na mamlaka ya Kenya. Makubaliano huu unaipa Kenya mapato kila mwaka ya takriban pauni milioni 58.   Wkaazi wa karibu na wale wa Nanyuki wameelezea wasiwasi wao kuhusu jinsi wakazi wanavyotendewa, madhara kwa mazingira, na athari zisizo za haki kutokana na askari kuwa katika eneo hilo.  

 Historia ya madai ya unyanyasaji wa kijinsia 
Tangu mwaka wa 1963 wakatiKenya ilipata uhuru wanajeshi wa Uingereza walikuwa nchini humo, kumekuwa na madai ya ubakaji na uhalifu mwingine wa unyanyasaji wa kingono unaofanywa nao. Ripoti ya muhtasari kutoka mwaka wa 1965 hadi mwaka wa 2001 ilichapishwa na Shirika la kimataifa la Amnesty, ikibainisha madai 650 ya ukatili wa ngono, ikiwa ni pamoja na ubakaji wa kundi . Kulingana na ripoti hiyo, baadhi ya waathiriwa walikuwa watoto wadogo, na kesi nyingi hazijachunguzwa na mamlaka ya Uingereza na ya Kenya. Uchunguzi wa kisheria unaendelea kubainisha kuwa uhalifu huo bado unaendelea. 

 Kesi mashuhuri 
Kabla ya ripoti kutoka Shirika la kimataifa la Amnesty, kesi za unyanyasaji wa kijinsia na ukatili wa kingono kutoka kwa askari wa Uingereza ziliripotiwa. Wakati wa uasi wa Mau Mau mwaka wa 1950 ripoti za ubakaji na unyanyasaji wa kijinsia zilirekodiwa, na kusababisha askari 56 wa Uingereza kuhukumiwa, 17 kati yao walihukumiwa kifungo cha miaka sita kwa tuhuma za ubakaji wa genge.  

 Mauaji ya Agnes Wanjiru 
Kesi moja inayo mashauri zaidi in ya Agnes Wanjiru .   Tukio hilo lilitendeka mwezi Machi wa 2012, wakati Agnes Wanjiru mwenye umri wa miaka 21 alitoweka baada ya kuonekana mara ya mwisho akiwa na askari kutoka Kikosi cha Duke of Lancaster kwenye hoteli moja huko mji wa Nanyuki.  Miezi miwili baadaye, mwili wake ulipatikana kwenye tanki la maji taka.  Uchunguzi ulihitimisha mwaka wa 2019 kwamba Wanjiru aliuawa na askari mmoja au zaidi wa Uingereza. Ingawa uchunguzi ulikamilika, hakuna mtu aliyekamatwa, na kuacha kesi hiyo bila kutatuliwa.  Mwaka wa 2021, baadhi ya picha za skrini zilizovuja kutoka kwa kikundi cha kibinafsi cha Facebook ziliibuka.   Kundi hilo lilidaiwa kuendeshwa na askari wa Kikosi cha Duke wa Lancaster na lilionyesha washiriki wakitania kuhusu kesi ya mauaji hio.  Machapisho katika kikundi yalijumuisha meme, picha za hoteli zilizo na nukuu "kama unajua unajua" na emoji za kucheka, na maoni yanayorejelea mauaji hayo kwa maneno ya dhihaka.  Polisi wa Kenya walisababishwa kufungua upya kesi na kuendelea na uchunguzi. 

Kufikia mwezi wa Juni mwaka wa 2025, Iliripotiwa kua Wanajeshi 20 walijitokeza kama mashahidi. Hii ilisababisha polisi wa Kenya kupendekeza mashtaka ya mauaji. Maendeleo haya katika kesi hii yanaweza kusababisha hatua ambayo haijawahi kutokea ambapo askari wa Uingereza watakabidhiwa.  

Septemba 16 mwaka wa 2025, baada ya ushahidi wa kutosha kuwasilishwa kwa jaji wa mahakama kuu nchini Kenya na waendesha mashtaka, jaji huyo alitoa hati ya kukamatwa kwa mshukiwa aliyekua raia wa Uingereza.  Iwapo mwanajeshi huyo wa Uingereza angerudishwa nchini, itakuwa ni mara ya kwanza kihistoria kwamba mwanajeshi anayehudumu au wa zamani atatumwa nje ya nchi kusimama kesi na kujibu mashtaka. Alikamatwa na maafisa maalum kutoka Kitengo cha Kitaifa cha Upasuaji cha Shirika la Uhalifu la Kitaifa mnamo Novemba 6, 2025, huko Tidworth, Wiltshire na alifikishwa katika Mahakama ya Westminster siku iliyofuata.

 Mabadiliko ya sera na ripoti zinazoendelea 
Wizara ya Ulinzi ya Uingereza iliongoza marufuku ya kutovumilia kabisa mwaka wa 2012 kwa wanajeshi wanaohudumu nje ya nchi kulipia ngono, ikisema inaweza kusababisha ukatili na unyanyasaji.  Lakini uchunguzi wa mwaka wa 2024 na mwaka wa 2025 ulionyesha kuwa wanajeshi kadhaa bado wanashukiwa kufanya hivyo nchini Kenya, ikithibitisha kuwa sheria hiyo haijatekelezwa kwa nguvu. Tuhuma 24 yalichunguzwa tangu kupigwa marufuku; hakuna zilizothibitishwa, lakini tena, hakuna vikwazo vilivyoripotiwa. 

 Watoto waliozaliwa na askari 
Wanawake wengi kutoka nchini Kenya wanadai wamezaa watoto na wanajeshi wa Uingereza, ambao mara nyingi waliwaacha na watoto wao waliporejea Uingereza . Baadhi ya watoto hawa wamejaribu kutambuliwa kisheria na kupata uraia . Mwaka wa 2024, Mahakama Kuu ya Uingereza iliamuru Wizara ya Ulinzi kufichua majina ya wanajeshi wanaoshukiwa kuwa baba ya watoto hawa, ambayo inaweza kusaidia kwa madai ya kisheria ya kupata msaada na kupata utaifa.  

 Uchunguzi wa Bunge na juhudi za uwajibikaji 
Tangu mwaka wa 2003, Bunge la Kenya limeanza uchunguzi wa kina kuhusu Kitengo cha Mafunzo ya Jeshi la Uingereza Kenya. Uchunguzi huu unaangazia madai ya unyanyasaji wa kijinsia, mauaji, madhara ya mazingira na migogoro ya ardhi. Kitengo cha Mafunzo ya Jeshi la Uingereza Kenya na Ubalozi Mkuu wa Uingereza wamesema watashirikiana kwa ukamilifu. Kwa tabia yoyote mbaya ya askari wa Uingereza wakiwa nje ya kazi, mamlaka ya Kenya ndiyo yenye uwezo mkuu wa kisheria kuchukua hatua. 

 Tazama pia 

 Ukahaba nchini Kenya

 Marejeleo