Siasa ya Angola

Siasa ya Angola imekuwa katika hali ya mabadiliko makubwa tangu uhuru wake kutoka kwa Ureno mwaka 1975. Mfumo wa siasa ya nchi hiyo umetawaliwa na historia ya vita vya wenyewe kwa wenyewe, utawala wa chama kimoja, na baadaye mageuzi ya kidemokrasia ya vyama vingiFreedom House. (2023). Freedom in the World: Angola. www.freedomhouse.org. Ingawa Angola ina katiba inayotamka kuwa ni nchi ya demokrasia ya uwakilishi, changamoto kama ufisadi, ukosefu wa uhuru wa vyombo vya habari, na udhibiti wa kisiasa vimeendelea kuathiri maendeleo ya kisiasa.

 Historia ya Kisiasa Kabla ya Uhuru 
Kabla ya uhuru mwaka 1975, Angola ilikuwa koloni la Ureno kwa zaidi ya karne nne. Harakati za ukombozi zilianza miaka ya 1950, zikiongozwa na makundi matatu makuu:

 MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola)
 UNITA (União Nacional para a Independência Total de Angola)
 FNLA (Frente Nacional de Libertação de Angola)

Mivutano baina ya vikundi hivi, vilivyokuwa vikisaidiwa na mataifa tofauti (Urusi, Marekani, Afrika Kusini, Cuba), ilisababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe hata kabla ya Angola kupata uhuru rasmi tarehe 11 Novemba 1975.

 Utawala wa Chama Kimoja (1975–1991) 
Baada ya uhuru, MPLA kilichokuwa kinaungwa mkono na Muungano wa Kisovieti na Cuba, kilitangaza kuwa serikali ya muda, na Agostinho Neto kuwa rais wa kwanza. Mwaka 1979, alipofariki, nafasi yake ilichukuliwa na José Eduardo dos Santos, aliyeongoza hadi 2017.

Katika kipindi hiki:

 Angola ilikuwa nchi ya kisoshalisti yenye mfumo wa chama kimoja.
 Vyama vya upinzani vilipigwa marufuku.
 Vita vya wenyewe kwa wenyewe vilidumu kwa miongo miwili kati ya MPLA na UNITA (ikiungwa mkono na Marekani na Afrika Kusini).

 Mageuzi ya Kisiasa na Mfumo wa Vyama Vingi (1991–2002) 
Mwaka 1991, kutokana na shinikizo la kimataifa na kumalizika kwa Vita Baridi, Angola ilisaini Mkataba wa Amani wa Bicesse, ulioanzisha mfumo wa vyama vingi na kuandaa uchaguzi wa kwanza wa kidemokrasia mwaka 1992.

Matokeo:

 José Eduardo dos Santos (MPLA) alishinda urais kwa asilimia kubwa.
 Jonas Savimbi (UNITA) alipinga matokeo, na vita vikaanza upya.

Vita hivyo vilimalizika rasmi mwaka 2002, baada ya kifo cha Savimbi. Mkataba wa amani ulisainiwa, na UNITA Al Jazeera. (2022). “UNITA challenges Angola’s election results”. www.aljazeera.comikageuka kuwa chama cha kisiasa cha upinzani.

 Siasa za Kisasa (2002–sasa) 
Baada ya 2002, Angola iliingia katika kipindi cha amani na ujenzi wa taasisi za kisiasa, lakini pia kilichoambatana na utawala wa muda mrefu wa MPLA.

 Siasa: Utawala wa José Eduardo dos Santos (2002–2017) 

 Aliongoza kwa zaidi ya miaka 38.
 Alikabiliwa na tuhuma za ufisadi, ukandamizaji wa vyombo vya habari, na matumizi ya dola kujinufaisha binafsi.
 Uchumi uliimarika kidogo kutokana na mauzo ya mafuta, lakini ulitegemea rasilimali kwa kiasi kikubwa.

 Siasa: Uongozi wa João Lourenço (2017–sasa) 
Mwaka 2017, João LourençoBBC News. (2017). “Angola’s João Lourenço sworn in as president”. www.bbc.com, pia kutoka MPLA, alichaguliwa kuwa rais. Tofauti na mtangulizi wake:

 Aliahidi kupambana na ufisadi, na alianzisha uchunguzi dhidi ya familia ya Dos Santos.
 Alijitahidi kuboresha taswira ya serikali na kuongeza uwazi.
 Alifanya mabadiliko ya baadhi ya sheria za kisiasa, ikiwa ni pamoja na kuondoa baadhi ya mamlaka ya rais ambayo yalikuwepo kabla.

 Katiba na Muundo 
Angola inaendeshwa chini ya Katiba ya mwaka 2010, inayobainisha kuwa ni jamhuri ya rais yenye mfumo wa vyama vingi. Rais ndiye mkuu wa nchi, serikali, na jeshi.

 Mihimili Mikuu: 

 Rais: Huchaguliwa kwa msingi wa kichama; mgombea wa chama kinachoshinda ubunge moja kwa moja huwa rais.
 Bunge: Lina wabunge 220 wanaochaguliwa kwa kura ya uwakilishi.
 Mahakama: Mahakama ya Katiba, Mahakama Kuu, na Mahakama ya Hesabu zipo kisheria, lakini zimeshutumiwa kwa kutokuwa huru vya kutosha.

 Chama cha Siasa: MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola) 

 Chama tawala tangu uhuru.
 Kina misingi ya kijamaa lakini kimebadilika kuwa chama cha kati cha kisiasa.
 Kimeendelea kushinda chaguzi zote hadi sasa.

 Chama cha Siasa: UNITA (União Nacional para a Independência Total de Angola) 

 Zamani kundi la waasi, sasa chama kikuu cha upinzani.
 Kimekuwa kikikosoa serikali kuhusu ukosefu wa uwazi, ufisadi, na maendeleo duni.

 Chama cha Siasa: CASA-CE (Convergência Ampla de Salvação de Angola – Coligação Eleitoral) 

 Muungano wa vyama vya upinzani ulioanzishwa mwaka 2012.
 Umekuwa chombo muhimu cha kisiasa, hasa mijini.

 Changamoto za Kisiasa 

 Ufisadi wa kisiasa na kiuchumi, hasa unaohusisha familia ya rais wa zamani.UNDP Angola. (2022). Governance and Anti-Corruption Report. www.undp.org
 Udhibiti wa vyombo vya habari, pamoja na kuwepo kwa mashirika huru, serikali hudhibiti media kuu.
 Ukosefu wa uwazi wa uchaguzi, ambapo waangalizi wa kimataifa mara nyingi huonyesha hofu kuhusu haki ya chaguzi.

 Ushiriki wa Wananchi 
Ushiriki wa wananchi bado ni mdogo kutokana na:

 Uoga wa kisiasa unaoambatana na historia ya vita.
 Ukosefu wa elimu ya uraia kwa idadi kubwa ya wananchi.
 Rushwa na ukosefu wa imani kwa taasisi za serikaliHuman Rights Watch. (2021). Angola: Country Report. www.hrw.org.

 Mahusiano ya Kimataifa 
Angola imekuwa mwanachama wa mashirika mbalimbali ya kimataifa, kama:

 Umoja wa Afrika (AU)
 Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika (SADC)
 OPEC

Nchi hii inaendelea kuimarisha uhusiano wa kidiplomasia na kiuchumi na China, Ureno, Marekani, na Brazil.

 Marejeo 

Jamii:Afrocrowd 2025