Mwingiliano matini

Mwingiliano matini (kwa Kiingereza intertextuality) ni dhana ya kifasihi na nadharia ya kimaandiko inayomaanisha uhusiano kati ya matini moja na nyingine. Neno hili lilianzishwa na mwanafalsafa na mhakiki wa fasihi Julia Kristeva mwishoni mwa miaka ya 1960, likiwa na msingi katika kazi za Mikhail Bakhtin kuhusu mahusiano ya mazungumzo na dhana ya “polyphony”Kristeva, Julia (1980). Desire in Language: A Semiotic Approach to Literature and Art. New York: Columbia University Press.Bakhtin, Mikhail (1981). The Dialogic Imagination: Four Essays. Austin: University of Texas Press.. Kwa mujibu wa nadharia hii, hakuna maandiko yanayosimama peke yake bali kila matini hujengwa na kuathiriwa na maandiko mengine yaliyotangulia au yanayoendelea kuwepo katika muktadha wa kijamii, kiutamaduni na kihistoria.

Mwingiliano matini unaweza kujitokeza kwa njia nyingi, ikiwemo kunukuu, kuiga, kuashiria, au hata kupinga maandiko yaliyokuwapo awali. Katika fasihi, waandishi hutumia mbinu hii kwa makusudi ili kuendeleza mijadala, kuhoji mitazamo, au kujenga maana mpya kwa msomaji. Kwa mfano, tamthilia ya kisasa inaweza kutumia simulizi za kale au masimulizi ya kidini ili kujenga taswira mpya ya kijamii. Vilevile, ushairi unaweza kujirejelea au kutumia misemo maarufu kutoka kazi za kifasihi za awali ili kuongeza uzito wa kisanaaAllen, Graham (2011). Intertextuality. 2nd edition. London: Routledge..

Nadharia ya mwingiliano matini haimaanishi tu mahusiano ya moja kwa moja baina ya maandiko mawili, bali pia inahusu mtandao mpana wa maana na alama zinazotokana na tamaduni. Kwa mantiki hiyo, kila msomaji anapokutana na matini fulani hutafsiri maana yake kwa kuhusianisha na maarifa na kumbukumbu zake binafsi za matini mengine. Hali hii hufanya msomaji kuwa sehemu muhimu ya mchakato wa uundaji maana, kwani tafsiri hutofautiana kulingana na historia ya kila mmoja.

Katika taaluma ya uandishi na uchambuzi wa fasihi, mwingiliano matini umetumika kueleza maendeleo ya aina mbalimbali za maandiko, kuanzia riwaya, mashairi, filamu, muziki, hadi mawasiliano ya kila siku. Kwa mfano, filamu nyingi maarufu hutegemea simulizi zilizokuwepo awali, iwe ni hadithi za kifasihi, simulizi za kihistoria, au hata kazi nyingine za filamu. Katika muziki, nyimbo huweza kujengwa kwa kutumia mashairi ya awali au kwa kuingiza vifungu vya muziki vilivyokuwapo, jambo linaloendeleza mnyororo wa maana kati ya kazi mpya na za zamaniStill, Judith; Worton, Michael (1990). Intertextuality: Theories and Practices. Manchester: Manchester University Press..

Kihistoria, dhana ya mwingiliano matini imesaidia kuvunja mtazamo wa kuona mwandishi kama chanzo pekee cha maana. Badala yake, mwandishi hueleweka kama sehemu ya mtiririko wa mawasiliano ambapo maandiko mapya hutokana na mchanganyiko wa vyanzo vingi. Mtazamo huu unaendana na nadharia za baada ya kistrukturalisti ambazo huzingatia kutokuwepo kwa maana thabiti na dhana kwamba maandiko daima ni matokeo ya mwingiliano usio na kikomo.

Katika tafsiri ya kivitendo, mwingiliano matini umeathiri pia ufundishaji wa lugha na fasihi. Walimu hutumia dhana hii kuwaelekeza wanafunzi kutambua uhusiano kati ya maandiko mbalimbali, hivyo kuwasaidia kukuza uelewa mpana wa maana na muktadha. Aidha, huchochea mbinu ya kusoma kwa makini na kuandika kwa kuzingatia historia ya matini nyingine.

Mwingiliano matini ni dhana inayosisitiza kuwa kila maandiko ni sehemu ya mazungumzo makubwa ya kitamaduni. Kwa kuwa matini yoyote haiwezi kuepuka kuathiriwa na yaliyokuwepo kabla yake, kila kazi ya kifasihi au maandiko ya aina nyingine hubeba mizizi ya urithi wa kijamii na kihistoria. Hivyo, nadharia hii huchangia sana katika kuelewa namna tamaduni zinavyoendeleza maarifa na namna wasanii, waandishi na wasomaji wanavyoshiriki katika kutengeneza maana ndani ya jamii.

 Marejeo 

Jamii:Fasihi