Philomena Mbete Mwilu

Philomena Mbete Mwilu (alizaliwa 15 Aprili 1957) ni mwanasheria na jaji wa nchini Kenya, ambaye amehudumu kama Naibu Jaji Mkuu wa Kenya na Makamu wa Rais wa Mahakama ya Juu ya Kenya tangu mnamo 28 Oktoba 2016. Baada ya kustaafu kwa Jaji Mkuu David Maraga, na kabla ya Martha Koome kuteuliwa kuwa Jaji Mkuu, alihudumu kama Kaimu Jaji Mkuu kuanzia 11 Januari 2021 mpaka 19 Mei 2021, na hivyo kumfanya kuwa mwanamke wa kwanza kushika wadhifa huo.

 Maisha ya kibinafsi 
Philomena Mwilu alizaliwa tarehe 15 Aprili 1957 katika Kaunti ya Makueni ya sasa, Tarafa ya Kaiti, eneo la Kilala. Yeye ni mama wa watoto wanne. Philomena Mwilu ni mke wa Amos Wako, ambaye aliwahi kuwa Mwanasheria Mkuu wa Kenya na baadaye Seneta wa Kaunti ya Busia.

 Usuli na elimu 
Alisomea katika  Shule ya Upili ya Wasichana ya Alliance .  Baadaye alijiunga na Chuo Kikuu cha Nairobi, na kuhitimu kwa  Shahada ya  kwanza ya Sheria . Mnamo mwaka 1984, alikubaliwa kuwa wakili wa Mahakama Kuu ya Kenya. SoftKenya (2016). . Nairobi: Softkenya.com (SoftKenya). Archived from the original on 22 September 2017. Retrieved 21 September 2017.
Category:CS1: unfit URL Baadaye alirejea katika Chuo Kikuu cha Nairobi kusomea Shahada ya Uzamili ya Sheria, ambayo aliihitimu mwaka 2018. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2021)">nukuu inahitajika</span> ]

 Kazi ya awali ya kisheria 
Jaji Philomena Mbete Mwilu amekuwa na taaluma ndefu ya sheria inayodumu kwa zaidi ya miaka 35. Alianza kazi yake ya uwakili mwaka 1984 katika kampuni ya sheria ya "Muthoga Gaturu & Company" kisha baadaye akajiunga na "Mutunga & Company Advocates."  Mnamo Juni 1991, aliteuliwa kuwa Meneja Mwandamizi wa Masuala ya Kisheria katika Kampuni ya Bima ya Jubilee, ambapo alihudumu hadi mwaka 1997. 

Kuanzia mwaka 1999 hadi 2001, alihudumu kama Katibu wa Bodi ya Kudhibiti Umeme ya Kenya, na baadaye, kutoka mwaka 2006 hadi 2007, alihudumu kama Naibu Mwenyekiti  wa bodi ya Kampuni ya Maji na Maji Taka ya Nairobi  na baadaye kama mwenyekiti wa Kamati za Kisheria na Rasilimali Watu za bodi hiyo, kabla ya kujiunga na Mahakama ya Kenya. 

 Kazi ya mahakama 
Aliteuliwa kuwa Jaji wa Mahakama Kuu mwaka wa 2008, akihudumu kwa mara ya kwanza katika Kitengo cha Biashara cha Mahakama Kuu Jijini Nairobi . Baadaye alihamishwa hadi Mahakama Kuu ya Eldoret . Kutoka Eldoret, alihamishwa tena kurudi Nairobi ambako alihudumu katika Kitengo cha Uhalifu cha Mahakama Kuu. Mnamo Januari 2012, aliteuliwa kuwa Mkuu wa Kitengo cha Mazingira na Ardhi cha Mahakama Kuu. Mnamo Novemba 2012, aliteuliwa kuwa Jaji wa Mahakama ya Rufani ya Kenya.  

Mnamo Oktoba 2016, aliteuliwa kushika nafasi ya Naibu Jaji Mkuu wa Kenya, akichukua nafasi ya Kalpana Rawal, ambaye alikuwa ametimiza umri wa lazima wa kustaafu wa miaka 70.  Baada ya kumhoji Jaji Mwilu na wagombea wengine zaidi ya 14, Tume ya Huduma za Mahakama ilimchagua Philomena Mbete Mwilu kuwa Naibu Jaji Mkuu mpya. 

Mnamo Mei 2017, alichaguliwa na majaji wenzake wa Mahakama ya Juu kama mwakilishi wao katika Tume ya Huduma za Mahakama . 

Jaji Mwilu alikuwa mmoja wa majaji waliyosikiliza kesi ya uchaguzi wa urais wa mwaka 2017, akiungana na Jaji Mkuu David Maraga pamoja na Majaji Smokin Wanjala na Isaac Lenaola katika kufuta ushindi wa Rais Kenyatta.  Wakati kesi iliwasilishwa kupinga uchaguzi mpya uliopangwa kufanyika kufuatia kufutwa kwa uchaguzi wa urais wa Agosti, alikuwa miongoni mwa majaji ambao hawakufika mahakamani kusikiliza kesi hiyo, na kumlazimu Jaji Mkuu Maraga kuahirisha kusikilizwa kwake.  Mbali na Jaji Mkuu, ni jaji mmoja tu kati ya majaji wengine sita ambaye alipatikana kwa ajili ya kusikiliza kesi hiyo. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2021)">nukuu inahitajika</span> ]

Mnamo siku moja kabla ya kusikilizwa kwa kesi hiyo, gari lake rasmi ilishambuliwa kwa risasi wakati lilipokuwa likipita kwenye msongamano wa magari, ambapo dereva wake alipata majeraha kutokana na risasi hizo. 

 Kukamatwa na kufunguliwa mashitaka 
Mnamo Agosti 2018, Jaji Mwilu alikamatwa kwa hali ya kushangaza katika ofisi zake zilizoko  katika Jengo la Mahakama ya Juu, kisha kupelekwa katika makao makuu ya Idara ya Upelelezi wa Jinai, na baadaye jioni kufikishwa mahakamani. Alishtakiwa kwa makosa kadhaa yanayohusiana na mali na miamala ya kifedha na Benki ya Imperial, ambayo wakati huo ilikuwa imeporomoka.  Ilidaiwa kuwa alipokea mikopo bila dhamana kutoka kwa benki hiyo, ambayo alishindwa kulipa, akitumia nafasi yake wakati huo kama Jaji wa Mahakama ya Rufaa, na pia alidaiwa kushindwa kulipa kodi ya mali kwa Mamlaka ya Mapato ya Kenya .

Aliwasilisha pingamizi dhidi ya mashitaka ya jinai, akidai kuwa, kama afisa wa mahakama, madai yoyote ya ukiukaji wa maadili dhidi yake yalipaswa kuwasilishwa kwa Tume ya Huduma za Mahakama badala ya kuwasilishwa katika mahakama za kawaida. 

Jopo la majaji watatu wa Mahakama Kuu lilitoa uamuzi kuhusu kesi yake mnamo Mei 2019, likisema kwamba, ingawa mashauri yanaweza kuwasilishwa kwa wakati mmoja katika Tume ya Huduma za Mahakama na katika Mahakama za jinai, mashitaka dhidi ya Naibu Jaji Mkuu yalikuwa na dosari kwa kuwa Idara ya Upelelezi wa Jinai ilikuwa imepata ushahidi dhidi yake kwa njia isiyo halali. 

Mara tu baada ya uamuzi huo, Mkurugenzi wa Mashtaka ya Umma alitoa taarifa akilaani uamuzi huo na akaahidi kukata rufaa katika Mahakama ya Rufaa. 

Wiki moja baadaye, kesi ya kutaka aondolewe kazini iliwasilishwa kwa Tume ya Huduma za Mahakama ambako yeye mwenyewe ni mwakilishi wa Mahakama ya Juu. 

Mkurugenzi wa Mashtaka ya Umma, Noordin Haji aliwasilisha kesi nyingine mbele ya Tume ya Huduma za Mahakama akiitaka Tume ichunguze mwenendo wake.  Kesi hiyo ilitokana na mashtaka ya jinai ambayo yalikuwa yameondolewa na Mahakama Kuu.

 Kaimu Jaji Mkuu na Rais wa Mahakama ya Juu 
Wakati Jaji Mkuu  David Maraga alipoenda likizo ya lazima ya kustaafu tarehe 11 Januari 2021 baada ya kutimiza umri wa miaka 70 kama inavyoelekezwa na Katiba ya Kenya, Mwilu alichukua uongozi wa Idara ya Mahakama kama Kaimu Jaji Mkuu, akisubiri kuteuliwa kwa Jaji Mkuu wa kudumu kuchukua nafasi ya Maraga. Hata hivyo, Mwilu alianza kutekeleza majukumu ya Jaji Mkuu tarehe 13 Desemba 2020, wakati Maraga alipoenda likizo ya mwisho kabla ya kustaafu kwake,  Makabidhiano rasmi ya mamlaka yalifanyika tarehe 11 Januari 2021.  Alianza kuhudumu licha ya kesi iliyowasilishwa na mwanaharakati aliyedai kwamba hakupaswa kuteuliwa kuwa Kaimu Jaji Mkuu wakati alipokuwa akikabiliwa na kesi mahakamani kuhusu matumizi mabaya ya mamlaka na ufisadi. 

Kipindi chake kama Kaimu Jaji Mkuu kilikamilika tarehe 19 Mei 2021, kufuatia kuteuliwa kwa Martha Koome kuwa Jaji Mkuu wa kumi na tano wa Kenya. 

 Marejeleo 

Jamii:Waliozaliwa 1958
Jamii:Watu walio hai