Kanuni ya Kijinsia ya Theluthi Mbili nchini Kenya

Kanuni ya Kijinsia ya Thuluthi Mbili nchini Kenya iliyoainishwa katika Kifungu cha 27 cha Katiba ya Kenya   inatoa kipengele cha usawa wa kijinsia katika utawala kwa kuamuru kwamba "si zaidi ya theluthi mbili ya wanachama katika bodi za kuchaguliwa au za uteuzi wanapaswa kuwa wa jinsia sawa". Kanuni hii inalenga kuhakikisha usawa wa kijinsia katika taasisi za umma na uwakilishi wa kisiasa. https://nation.africa/kenya/news/gender/men-s-parliament-or-people-s-parliament-inside-kenya-s-gender-rule-battle-4804720

Katiba inawatambua wanawake, vijana, watu wenye ulemavu, na makabila madogo kama makundi maalum yanayostahili kulindwa kikatiba, huku Ibara ya 81 (b) ikisema kuwa “si zaidi ya theluthi mbili ya wajumbe wa mashirika ya umma waliochaguliwa watakuwa wa jinsia moja”. Kifungu cha 27 kinaenda mbali zaidi kulazimisha serikali kuunda na kupitisha sera na sheria, ikiwa ni pamoja na mipango ya hatua na sera za kukabiliana na ubaguzi wa zamani ambao wanawake wamekabiliana nao. 

Ni mojawapo ya vifungu vya katiba mpya chini ya Mswada wa Haki za Haki  ambayo yamesifiwa miongoni mwa mafanikio makubwa yaliyoletwa na katiba, lakini pia ambayo utekelezaji wake umebakia kuwa ngumu, kwa kiasi kikubwa kutokana na ukosefu wa nia njema ya kisiasa. Licha ya kuwa ni hitaji la kikatiba, imekabiliwa na changamoto, na lengo la kufikia usawa kamili wa kijinsia bado ni ngumu. Licha ya maamuzi mengi ya mahakama na utetezi endelevu wa wanaharakati wa haki za kijinsia, Bunge limeshindwa mara kwa mara kutunga sheria wezeshi, na kuwaacha wanawake wakiwa na uwakilishi mdogo katika nafasi za uongozi na maamuzi. 

Rais William Ruto wakati wa kampeni zake za 2022 aliahidi kwamba serikali yake itawasilisha theluthi mbili ya jinsia ambayo haikueleweka ndani ya mwaka mmoja, ikiwa itachaguliwa katika uchaguzi wa Agosti 2022. Ruto, ambaye wakati huo alikuwa akizungumza wakati wa mdahalo wa urais wa 2022 nchini Kenya, alisema, ndani ya siku 90, atatunga sera ya kusimamia utekelezaji wa sheria ya kijinsia ya thuluthi mbili, ahadi ambayo bado haijatekelezwa miaka mitatu madarakani.  

 Vita vya Kisheria 
Katika uamuzi wa kihistoria uliotolewa mwaka wa 2017, Jaji John Mativo alishutumu Bunge la Kitaifa na Seneti kwa kupuuza mamlaka yao ya kikatiba kwa kukosa kutunga sheria ya kuhakikisha usawa wa kijinsia na kuagiza Bunge la Kenya na Mwanasheria Mkuu wa Serikali kutunga sheria ya theluthi mbili ya jinsia ndani ya siku 60. Pia aliamua kwamba “ Kushindwa kupitisha Mswada wa Jinsia ya Theluthi Mbili ulikuwa ukiukaji mkubwa wa Katiba Miaka minane baadaye, uamuzi wa Jaji Mativo haujawahi kufanyiwa kazi  

 Wabunge wanawake wanatayarisha mswada wa kulinda sheria ya kijinsia ya thuluthi mbili 
Katika juhudi za kukwepa vizuizi na hali ya kufadhaika kutokana na kushindwa kutekeleza kanuni ya thuluthi mbili ya jinsia, wabunge wanawake wa Kenya mwaka wa 2015 walichagua kuandaa Mswada wao wenyewe kuhusu kanuni ya thuluthi mbili ya jinsia, ili kukabiliana na Miswada sawa na ambayo imewasilishwa katika Bunge la Kitaifa na kamati ya Haki na Masuala ya Kisheria. 

Mswada huo ulitaka kupendekeza ongezeko la idadi ya Wawakilishi Wanawake waliochaguliwa hadi wawili kwa kila kaunti .  Pia ilipendekeza kwamba vyama vya kisiasa vilazimishwe kuteua idadi maalum ya wanawake kama wagombeaji wa viti vya kuchaguliwa. Hata hivyo, Mswada huu ulishindwa mara tano bungeni kutokana na kukosekana kwa akidi, katika nyumba yenye wanaume wengi. Mwenyekiti wa Chama cha Wabunge Wanawake Kenya (KEWOPA), alipokuwa akitetea Mswada huo, alilaani Mswada mwingine (Katiba ya Kenya (Marekebisho) 2015) ambao ulikuwa umependekeza utekelezaji wa kimaendeleo wa kanuni ya kijinsia ya thuluthi mbili, ukiondoa ratiba ya miaka mitano. 

 NGO inapingana na Mwanasheria Mkuu wa Serikali mahakamani kuhusu kanuni ya theluthi mbili ya jinsia 
Mnamo 2015, shirika lisilo la kiserikali nchini Kenya, The Center for Rights Education and Awareness (CREAW), lilishutumu aliyekuwa Mwanasheria Mkuu wa wakati huo Githu Muigai kwa kushindwa kutoa mfumo wa kisheria wa utekelezaji wa kanuni ya theluthi mbili ya jinsia kama ilivyoainishwa katika katiba. vitendo ni ukiukaji wa Katiba. NGO nyingine mbili, ikiwa ni pamoja na Shirikisho la Wanasheria Wanawake (FIDA) Kenya na Tume ya Kitaifa ya Haki za Kibinadamu ya Kenya, pia walijiunga katika kesi hiyo. 

Mashirika yasiyo ya faida yalitaka maagizo ya kuelekeza AG na Tume ya Utekelezaji wa Katiba (CIC) kuandaa Mswada husika kwa ajili ya kuwasilishwa Bungeni kama ilivyoelezwa katika vifungu 27(8) na 81(8) vya Katiba  .

 Marejeo 

Jamii:Siasa ya Kenya