Utafiti wazi

Utafiti wazi ni aina ya utafiti ambao matokeo yake yanapatikana kwa uwazi kwa watu wote. Watafiti wanaochapisha kazi zao kwa njia hii hulenga kuongeza uwazi, ushirikiano, upatikanaji mpana wa maarifa, na ufanisi katika mchakato wa utafiti. Lengo kuu la utafiti wazi ni kuweka mbinu za utafiti na data zinazopatikana wazi kupitia mtandao ili kusaidia uhalali wa matokeo na kuhimiza ushirikiano mpana wa kisayansi.

Kwa utafiti wa kisayansi, dhana hii mara nyingi hujulikana kama sayansi wazi For an overview, see "Reinventing Discovery" by Michael Nielsen, Princeton University Press (21 October 2011),  . Hata hivyo, utafiti wazi unaweza kufanyika katika nyanja mbalimbali kama vile sayansi ya jamii, fasihi, hisabati, uhandisi, na tiba.

Aina za Miradi ya Uwazi
Kuna tofauti muhimu kati ya aina mbalimbali za miradi ya wazi:

Ufikiaji Wazi (Open Access): Miradi inayotoa data wazi bila kushirikisha ushirikiano wa wazi  . Ingawa data inaweza kutumiwa na mtu yeyote, hakuna sharti la kufanya utafiti kwa uwazi. Mfano ni miradi ya ugunduzi wa dawa ambayo mara nyingi hutoa data lakini haitekelezi ushirikiano wa moja kwa moja.

Miradi ya Umati (Crowdsourcing): Huhusisha watu wengi wanaotekeleza kazi ndogo ndogo zinazounganishwa kuwa matokeo makubwa ya utafiti . Hata hivyo, washiriki hawawezi kuathiri mwelekeo wa utafiti au kutoa mchango wa kisayansi moja kwa moja.

Utafiti Wazi wa Kweli: Hufanyika ndani ya makundi ya watafiti ambapo data ya msingi huwekwa wazi na mtu yeyote mwenye ujuzi anaweza kushiriki. Matokeo ya mwisho huundwa kwa michango ya pamoja kutoka kwa makundi mbalimbali ya watafiti. Tofauti na ufikiaji wazi, utafiti wazi wa kweli huonyesha ushirikiano hai mtandaoni na matokeo yake yanaweza kubadilika kadri muda unavyopita .

Masuala ya Hakimiliki
Masuala ya hakimiliki katika utafiti wazi hushughulikiwa kwa kutumia:

 Hakimiliki ya kawaida (pale inapowezekana)

 Kutoa kazi katika uwanja wa umma (public domain)

 Leseni za Creative Commons au GNU General Public License

Mifano ya Utafiti Wazi
 Mnamo mwaka 2005, miradi kadhaa ilianzishwa kutafuta tiba mpya kwa magonjwa yaliyopuuzwa.

 Utafiti wa kisayansi na uhandisi unaolenga maendeleo endelevu kwa kutumia teknolojia ya wazi umekuwa ukitumia kanuni za utafiti wazi kwa muda mrefu.

 Majukwaa ya wiki kama Appropedia, Wikiversity, Citizendium, na Scholarpedia ni mifano ya utafiti wazi.

 Sasa, hata vipengele vingine vya mchakato wa kisayansi kama meta-data na mawazo ya ufadhili vinaanza kufunguliwa kwa umma.

 Mnamo 2013, majukwaa ya mtandaoni kama figshare yaliongeza umaarufu wa utafiti wazi kwa kuruhusu watumiaji kushiriki matokeo yao kwa uwazi.

 Mnamo 2014, Kamati ya Uendelezaji wa Uwazi na Uwazi (TOP) ilikutana kuandaa viwango vya pamoja vya uwazi kwa majarida ya kisayansi, kwa lengo la kuboresha uaminifu wa umma kwa sayansi na kuimarisha uhalali wa kisayansi.

Marejeo
Category:Wiki Loves STEAMIA 2025