Siasa ya Algeria

Siasa ya Algeria imekuwa ikibadilika kwa miongo kadhaa, kutoka kwa harakati za ukombozi dhidi ya ukoloni wa Kifaransa, hadi kwenye ujenzi wa mfumo wa vyama vingi, changamoto za utawala wa kijeshi, na maandamano ya kiraia yaliyoleta mabadiliko makubwa ya uongozi. Mfumo wa kisiasa wa Algeria ni wa jamhuri ya kidemokrasia ambapo Rais ana mamlaka makubwa ya kiutendaji, huku pia kukiwa na bunge lenye vyumba viwili.

 Utawala wa Kikoloni na Mapambano ya Uhuru 
Kuanzia mwaka 1830, Algeria ilikuwa chini ya utawala wa Ufaransa kama koloni. Hali ya ukandamizaji wa kijamii, kiuchumi, na kisiasa dhidi ya Wa Algeria ilichochea harakati za ukombozi zilizojikita katika vuguvugu la FLN (Front de Libération Nationale). Mwaka 1954, vita vya uhuru vilianza rasmi na kudumu hadi mwaka 1962, ambapo Algeria ilijipatia uhuru kupitia Mkataba wa EvianMartinez, Luis. The Algerian Civil War, 1990–1998. Hurst & Company, 2000..

 Mfumo wa Chama Kimoja 
Baada ya uhuru, FLN kiligeuka kuwa chama tawala pekee. Rais wa kwanza, Ahmed Ben Bella, aliongoza kuanzia 1963, lakini aliondolewa madarakani mwaka 1965 na Houari Boumédiène kupitia mapinduzi ya kijeshi. Boumédiène alianzisha mfumo wa kijamaa uliokuwa na misingi ya utaifishaji wa viwanda, kilimo cha pamoja, na sera kali dhidi ya upinzani wa kisiasa.

Baada ya kifo chake mwaka 1978, Chadli Bendjedid alichukua madaraka na kujaribu kufungua mfumo wa kisiasa taratibu, hasa miaka ya 1980, kufuatia shinikizo la umma kutokana na matatizo ya kiuchumi.

 Mageuzi ya Mfumo wa Vyama Vingi 
Mwaka 1989, katiba ilirekebishwa kuruhusu vyama vingi. Uchaguzi wa 1991 ulifanyika, ambapo chama cha Kiislamu, Islamic Salvation Front (FIS), kilishinda duru ya kwanza ya uchaguzi. Hata hivyo, jeshi lilivunja uchaguzi huo na kuzuia FIS kushika madaraka, jambo lililopelekea vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu zaidi ya muongo mmoja.

 Kurudi kwa Amani na Utawala wa Bouteflika 
Mwaka 1999, Abdelaziz Bouteflika alichaguliwa kuwa Rais baada ya kushinda uchaguzi uliosusiwa na wagombea wengine. Utawala wake ulifanikiwa kumaliza vita vya wenyewe kwa wenyewe kupitia msamaha wa kitaifa na mpango wa maridhiano. Hata hivyo, alikosolewa kwa kupunguza uhuru wa kisiasa na kumiliki mamlaka mengi binafsi.

Bouteflika alibadilisha katiba mwaka 2008 ili aendelee kugombea baada ya muhula wa tatu. Aliongoza hadi 2019, alipotangaza kuwania muhula wa tano, jambo lililosababisha maandamano makubwa ya kiraia yaliyoitwa Harakati ya HirakInternational Crisis Group. Algeria’s Hirak: Navigating Transition and Uncertainty, 2019..

 Harakati ya Hirak na Mabadiliko ya Uongozi 
Mwaka 2019, mamilioni ya Wa Algeria walimiminika mitaani wakitaka mabadiliko ya kweli ya kisiasa, siyo tu kuondoka kwa Bouteflika. Baada ya shinikizo hilo, Bouteflika alijiuzulu mwezi Aprili 2019. Jeshi lilibaki na ushawishi mkubwa katika kipindi cha mpito.

Mwishoni mwa mwaka huo, Abdelmadjid Tebboune alichaguliwa kuwa Rais, lakini maandamano yaliendelea, yakipinga uchaguzi huo uliotajwa kuwa wa upande mmoja. Serikali mpya iliahidi kuandika katiba mpya na kufungua ukurasa mpya wa kisiasa.

 Muundo wa Serikali: Rais 
Rais ndiye kiongozi wa nchi na ana mamlaka makubwa:

 Anateua Waziri Mkuu
 Anateua viongozi wa serikali, majeshi, na mikoa
 Anaweza kulivunja bunge
 Ni Amiri Jeshi Mkuu

Rais huchaguliwa kwa kura ya moja kwa moja kwa muda wa miaka mitano, na anaweza kuchaguliwa tena mara moja (kwa mujibu wa katiba ya 2020).

 Muundo wa Serikali: Bunge 
Bunge la Algeria lina vyumba viwili:

 Baraza la Taifa (Council of the Nation)
 Bunge la Wawakilishi (People’s National Assembly)

Wabunge huchaguliwa kwa mchanganyiko wa kura za moja kwa moja na uteuzi kutoka kwa Rais na viongozi wa mikoa. Bunge lina wajibu wa kupitisha sheria, kuidhinisha bajeti, na kumkagua Rais na serikali.

 Muundo wa Serikali: Vyombo vya Kisheria 
Mahakama Kuu, Mahakama ya Katiba, na vyombo vya sheria vya mitaa vinahakikisha utekelezaji wa sheria. Hata hivyo, uhuru wa mahakama mara nyingi hutiliwa shaka kutokana na ushawishi wa kisiasa.

 Vyama vya Siasa 
Mbali na FLN, vyama vingine maarufu nchini Aljeria ni:

 RND (Rassemblement National Démocratique)
 MSP (Movement of Society for Peace) – chama cha Kiislamu
 FFS (Front des Forces Socialistes)
 PT (Workers’ Party)

Vyama vya upinzani mara nyingi hukumbana na vikwazo katika usajili, kampeni, au kupewa nafasi katika vyombo vya habari vya umma.

 Jeshi na Siasa 
Jeshi limekuwa na ushawishi mkubwa wa kisiasa tangu uhuru. Limeongoza mapinduzi, kuchagua marais wa mpito, na kudhibiti mwelekeo wa siasa za ndani. Ingawa katiba haitamkishi jeshi kuingilia siasa, lakini uhalisia unaonyesha kuwa jeshi ni mdau mkubwa wa uamuzi wa kisiasa nchiniFreedom House. Freedom in the World – Algeria 2023, www.freedomhouse.org.

 Sera za Kigeni 
Algeria ina sera huru ya kigeni inayoegemea kutoshiriki katika miungano ya kijeshi, isipokuwa kama ni kwa ajili ya usalama wa kikanda. Inahusiana karibu na mataifa ya Afrika Kaskazini, Sahel, na Mashariki ya Kati, na ni mwanachama wa:

 Umoja wa Afrika (AU)
 Umoja wa Nchi za Kiarabu (Arab League)
 OPEC

Algeria pia hushiriki katika juhudi za upatanisho wa migogoro, mfano Libya, Mali, na Sahara Magharibi.BBC News. Algeria Profile – Timeline, 2022. www.bbc.com

 Changamoto za Kidemokrasia 
Miongoni mwa changamoto zinazoikabili siasa ya Algeria ni:

 Ukosefu wa uwazi katika uchaguzi
 Ushawishi mkubwa wa jeshi
 Udhibiti wa vyombo vya habari
 Kuzuia maandamano ya kiraia
 Kelele juu ya ukosefu wa ajira kwa vijana na rushwa serikalini

Licha ya hayo, uhamasishaji wa kiraia kupitia Harakati ya Hirak umeleta mwamko mpya wa kisiasa, hasa miongoni mwa vijana.

 Marejeo 

Jamii:Afrocrowd 2025