Sayansi ya chakula

Sayansi ya chakula (kwa Kiingereza: Food Science; pia huitwa bromatolojia ) ni taaluma ya kimsingi na ya kiutendaji inayohusu utafiti wa chakula. Wigo wake unaanzia pale ambapo unakutana na sayansi ya kilimo na sayansi ya lishe, kisha kuendelea katika masuala ya usalama wa chakula na usindikaji wa chakula, na mwishowe kusaidia maendeleo ya teknolojia ya chakula.

Sayansi ya chakula inajumuisha taaluma nyingi za kisayansi. Inachanganya dhana kutoka katika nyanja za kemiya, fizikia, fiziolojia, mikrobiolojia na biokemia. Teknolojia ya chakula, ambayo ni tawi lake la kiufundi, inachukua pia dhana kutoka kwenye uhandisi wa kemikali  .

Shughuli zinazofanywa na wanasayansi wa chakula ni pamoja na:

 Kuendeleza bidhaa mpya za chakula,

 Kubuni michakato ya kuzalisha vyakula hivyo,

 Kuchagua vifaa vya ufungashaji,

 Kufanya tafiti za muda wa kuhifadhi vyakula,

 Kufanya tathmini ya hisia (ladha, harufu, rangi, muundo) kwa kutumia paneli za wajaribuji au walaji,

 Kufanya majaribio ya mikrobiolojia na ya kikemikali.

 Wanasayansi wa chakula pia hufanya tafiti za kimsingi zinazohusiana na uzalishaji wa chakula na mali zake.

Ufafanuzi

Shirika la Institute of Food Technologists linafafanua sayansi ya chakula kama:
Taaluma ambayo sayansi za uhandisi, kibaolojia na kifizikia hutumika kusoma asili ya chakula, sababu za uharibifu wa chakula, kanuni zinazohusiana na usindikaji wa chakula na kuboresha vyakula kwa manufaa ya walaji.

Kitabu Food Science nacho kinafafanua sayansi ya chakula kwa urahisi zaidi kama:
Matumizi ya sayansi na uhandisi kusoma asili ya kifizikia, kikemikali na kibiokemikali ya vyakula na kanuni za usindikaji wake.

Matawi ya Sayansi ya Chakula
Kemia ya chakula

Kemia ya chakula ni taaluma ya kusoma michakato ya kikemikali na mwingiliano wa viambato vyote vya kibiolojia na visivyo vya kibiolojia katika chakula. Hii inahusisha makundi makuu ya kibiomolekuli kama wanga, mafuta na protini, lakini pia inahusisha maji, vitamini, madini, vimeng’enya, nyongeza za chakula, ladha na rangi. Pia inahusu mabadiliko yanayotokea wakati wa usindikaji wa chakula na njia za kuyadhibiti.

Kemia ya kifizikia ya chakula

Hii ni taaluma ya kusoma mwingiliano wa kifizikia na kikemikali ndani ya chakula kwa kutumia kanuni za kifizikia na kikemikali, pamoja na mbinu za kifizikokemikali na vifaa vya uchambuzi.

Uhandisi wa chakula

Uhandisi wa chakula ni matumizi ya michakato ya viwandani katika uzalishaji wa chakula. Unahusisha uvumbuzi wa mbinu mpya za uzalishaji, ufungashaji, usafirishaji, uhakikishaji wa ubora na usalama, na kubadilisha malighafi kuwa chakula kinachofaa kwa matumizi ya binadamu.

Mikrobiolojia ya chakula

Mikrobiolojia ya chakula ni taaluma ya kuchunguza vijidudu vinavyokaa, kutengeneza au kuharibu chakula. Inajumuisha utafiti juu ya vijidudu vinavyosababisha uharibifu wa chakula na magonjwa ya milipuko, pamoja na vijidudu “vizuri” kama vile probiotiki ambavyo vina faida kwa afya ya binadamu. Vijidudu pia ni muhimu katika utengenezaji wa vyakula kama jibini, mtindi, mkate, pombe, divai na vyakula vingine vilivyolowekwa.

Teknolojia ya chakula

Hii ni tawi la kiteknolojia la sayansi ya chakula. Utafiti wa awali ulilenga hasa kwenye mbinu za kuhifadhi chakula. Mwaka 1810, Nicolas Appert aligundua mchakato wa kuweka chakula kwenye makopo (canning), jambo ambalo lilikuwa mapinduzi katika hifadhi ya chakula.

Gastronomia ya kimaumbile (Molecular gastronomy)

Ni tawi la sayansi ya chakula linalochunguza mabadiliko ya kifizikia na kikemikali yanayotokea wakati wa kupika. Linasisitiza vipengele vitatu vya mapishi: kijamii, kisanii na kiteknolojia.

Udhibiti wa ubora

Udhibiti wa ubora unahusisha njia za kuzuia na kuchunguza magonjwa yatokanayo na chakula, kuhakikisha bidhaa inakidhi viwango vilivyowekwa, na kuwa na muundo, ladha na sifa zinazotarajiwa na walaji.

Uchambuzi wa hisia (Sensory analysis)

Hii ni taaluma ya kusoma jinsi milango ya fahamu ya binadamu (ladha, harufu, kuona, kugusa, kusikia) inavyopokea chakula na kuathiri maamuzi ya walaji.

Fursa za Kazi katika Sayansi ya Chakula

Shahada zinazowaandaa watu kufanya kazi kwenye taaluma hii ni pamoja na Sayansi/teknolojia ya chakula, Sayansi za kibaolojia, Biashara/masoko, Lishe, na Kemia.

Baadhi ya kazi zinazopatikana ni:

 Mtaalamu wa chakula / Teknolojia ya chakula

 Mtaalamu wa utafiti na maendeleo (R&D)

 Udhibiti wa ubora

 Mtaalamu wa ladha (flavor chemistry)

 Mkurugenzi wa maabara

 Mchambuzi wa kemia ya chakula

 Mauzo ya kiteknolojia (Technical sales)

Marejeo
 Category:Wiki Loves STEAMIA 2025