Uhalisia wa Kimantiki

Uhalisia wa Kimantiki (Kiingereza: Logical Positivism au Logical Empiricism) ni harakati ya kifalsafa iliyoibuka mwishoni mwa miaka ya 1920 ambayo ililenga kuunda falsafa ya kisayansi kwa kutumia mantiki na ushahidi wa majaribio.Friedman, Michael (1999). Reconsidering Logical Positivism. Cambridge University Press. uk. xiv.   

Kanuni kuu ya Uhalisia wa Kimantiki ni kanuni ya uthibitisho (verification principle), ambayo inasema kwamba kauli (statement) yeyote ina maana ya kimantiki tu ikiwa inaweza kuthibitishwa kupitia uchunguzi wa majaribio au ikiwa ni tautolojia (kauli yenye mantiki).Godfrey-Smith, Peter (2010). Theory and Reality: an Introduction to the Philosophy of Science. University of Chicago Press. Kauli za metafizikia, theolojia, maadili na urembo zilichukuliwa kuwa hazina maana ya kimantiki.Uebel, Thomas (2021). "Vienna Circle". Stanford Encyclopedia of Philosophy.  

Baada ya mafanikio ya awali, harakati hii ilianza kupoteza nguvu kufikia miaka ya 1960 kutokana na changamoto za kimantiki na ukosoaji mkubwa.Hanfling, Oswald (1996). "Logical positivism". Katika Stuart G. Shanker (mhr.), Philosophy of Science, Logic and Mathematics in the Twentieth Century. Routledge, uk. 193–94.  

 Asili 
Harakati hii ilianzia Ujerumani na Austria, hasa kwa kupinga metafizikia ya Hegel na falsafa ya neo-Kantiani.Suppe, Frederick (1999). "The Positivist Model of Scientific Theories". Katika Robert Klee (mhr.), Scientific Inquiry. Oxford University Press.  

Wazo la Uhalisia wa Kimantiki lilijengwa juu ya mawazo ya uzoefu (empiricism) ya David Hume, Auguste Comte na Ernst Mach.Uebel, Thomas (2021). "Vienna Circle". Stanford Encyclopedia of Philosophy.  

Kazi ya Ludwig Wittgenstein ya Tractatus Logico-Philosophicus ilisukuma mawazo ya mantiki kuhusu lugha na maana, na ikawa chanzo cha msukumo kwa wafuasi wa harakati hii.Friedman, Michael (1999). Reconsidering Logical Positivism. Cambridge University Press. uk. xiv.  

 Vienna na Berlin Circles 
Kundi la Vienna Circle lilihusisha wanazuoni kama Moritz Schlick, Rudolf Carnap, na Otto Neurath, waliotengeneza misingi ya nadharia hii.Uebel, Thomas (2021). "Vienna Circle". Stanford Encyclopedia of Philosophy.  Kundi la Berlin Circle likiongozwa na Hans Reichenbach pia lilihusiana kwa karibu na Vienna Circle katika kueneza harakati.Uebel, Thomas (2021). "Vienna Circle". Stanford Encyclopedia of Philosophy.  

 Ulimwengu wa Kiingereza 
A. J. Ayer alieneza mawazo haya katika ulimwengu wa Kiingereza kupitia kitabu chake cha Language, Truth and Logic (1936).Uebel, Thomas (2021). "Vienna Circle". Stanford Encyclopedia of Philosophy.  

 Kanuni Kuu 
 Uthibitisho na Uthibitishaji 
Kanuni ya uthibitisho ilisema kuwa kauli (statement)  ina maana iwapo tu inaweza kuthibitishwa kwa uchunguzi wa kihisishi au ikiwa ni kauli yenye mantiki.Hanfling, Oswald (1996). "Logical positivism". Katika Stuart G. Shanker (mhr.), Philosophy of Science, Logic and Mathematics in the Twentieth Century. Routledge, uk. 193–94.  Baadae, Rudolf Carnap alipendekeza kubadilisha uthibitisho na dhana ya uthibitishaji (confirmation), inayoruhusu kauli kuthibitishwa kwa kiwango cha uwezekano.Friedman, Michael (1999). Reconsidering Logical Positivism. Cambridge University Press. uk. xiv.  

 Tofauti kati ya Analytic na Synthetic 
Waliweka mgawanyo kati ya kauli za analytic (zinazotokana na mantiki pekee) na synthetic (zinazohitaji ushahidi wa kimaabara).Uebel, Thomas (2021). "Vienna Circle". Stanford Encyclopedia of Philosophy.  

 Tofauti kati ya Uchunguzi na Nadharia 
Carnap aligawanya lugha ya kisayansi katika maneno ya uchunguzi na maneno ya nadharia, yaliyohusiana kupitia sheria za mlingano (correspondence rules).Uebel, Thomas (2021). "Vienna Circle". Stanford Encyclopedia of Philosophy.  

 Marejeo 

Jamii:Wiki Loves STEAMIA 2025
Jamii:Falsafa