Siasa ya Afrika

Siasa ya Afrika inarejelea mifumo mbalimbali ya utawala, miundo ya kisiasa, na mienendo ya uhusiano wa kimataifa inayounda bara la Afrika. Bara hili, lenye nchi 54 zinazotambulika kimataifa, linashuhudia utofauti mkubwa wa mifumo ya kisiasa kuanzia demokrasia changa hadi tawala za kimabavu, na mifumo ya kiuchumi tofauti. Historia ndefu ya ukoloni, migogoro ya baada ya uhuru, na changamoto za kiuchumi zimeathiri pakubwa maendeleo ya kisiasa ya bara hilo.

Historia ya Kisiasa
Kabla ya Ukoloni
Kabla ya kuingia kwa wakoloni wa Ulaya, Afrika ilikuwa na mifumo mbalimbali ya kisiasa iliyokita mizizi yake katika tamaduni na jamii zake. Kulikuwa na falme na himaya kubwa kama vile Dola la Mali, Dola la Songhai, Ufalme wa Kongo, na Ufalme wa Kikushi, ambazo zilikuwa na miundo tata ya utawala, sheria, na biashara. Pia kulikuwa na jamii zisizo na serikali kuu zilizojipanga kwa misingi ya ukoo, mabaraza ya wazee, au mifumo ya kimila ya uongozi.
Kuanzia karne ya 19, nchi za Ulaya zilianza kugawana Afrika katika sehemu ndogondogo, bila kujali mipaka ya kikabila au kitamaduni. Kipindi hiki kilileta mabadiliko makubwa ya kisiasa. Wakoloni walibomoa mifumo ya utawala ya asili na kuanzisha serikali za kikoloni zilizolenga kunyonya rasilimali na kueneza utawala wao. Mipaka ya kisasa ya nchi nyingi za Afrika ilichorwa katika kipindi hiki, na mara nyingi ilisababisha mivutano ya kikabila na kikanda baada ya uhuru.

Baada ya Uhuru na enzi ya Vita Baridi
Baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia, wimbi la harakati za uhuru liliibuka barani Afrika, na kufikia miaka ya 1960, nchi nyingi zilikuwa zimepata uhuru. Hata hivyo, kipindi cha baada ya uhuru kilitawaliwa na changamoto nyingi za kisiasa:
Mapinduzi ya kijeshi: Nchi nyingi zilipitia mapinduzi ya kijeshi, na kusababisha utawala wa kijeshi badala ya serikali za kiraia.
Utawala wa chama kimoja: Baadhi ya viongozi walitumia hoja ya "umoja wa kitaifa" kuhalalisha utawala wa chama kimoja, ukandamizaji wa upinzani, na ukosefu wa demokrasia.
Vita Baridi: Vita Baridi ilikuwa na athari kubwa barani Afrika. Nchi nyingi zililazimika kuchagua upande kati ya Ukomunisti (uliongozwa na Umoja wa Kisovyeti) na Ubepari (uliongozwa na Marekani). Hali hii ilichochea migogoro, kwani madola makubwa yaliunga mkono serikali au waasi wanaolingana na itikadi zao.
Mizozo ya mipaka na kikabila: Mipaka iliyochorwa na wakoloni, pamoja na tofauti za kikabila, zilisababisha migogoro mingi ya ndani na ya kikanda.

Kipindi cha Baada ya Vita Baridi na Demokrasia
Kuanzia miaka ya 1990, baada ya kumalizika kwa Vita Baridi, kulikuwa na mabadiliko makubwa kuelekea demokrasia barani Afrika. Shinikizo kutoka kwa wahisani wa kimataifa, pamoja na vuguvugu la ndani la raia, vilisababisha kuanzishwa kwa chaguzi za vyama vingi, kuundwa kwa katiba mpya, na kuongezeka kwa uwajibikaji. Hata hivyo, mchakato huu umekumbana na vikwazo vingi, ikiwemo:
Udhaifu wa taasisi za kidemokrasia: Taasisi nyingi bado ni dhaifu na zinakabiliwa na rushwa na kutokuwajibika.
Muda wa madaraka: Baadhi ya viongozi wamekuwa wakibadilisha katiba ili kubaki madarakani kwa muda mrefu, jambo linalodhoofisha demokrasia.
Changamoto za kiuchumi: Umaskini na ukosefu wa fursa za kiuchumi huendelea kuchangia kutokuwa na utulivu wa kisiasa.

Miundo ya kisiasa
Afrika ina miundo mbalimbali ya kisiasa, ingawa mifumo mingi huelekea kuwa ya jamhuri au demokrasia ya urais.

Jamhuri za urais
Katika mifumo hii, rais ndiye mkuu wa nchi na mkuu wa serikali, na anachaguliwa moja kwa moja na wananchi. Mifano ni pamoja na Tanzania, Kenya, na Nigeria.
Jamhuri za bunge
Baadhi ya nchi zina mifumo ya bunge ambapo rais anaweza kuwa mkuu wa nchi tu, na waziri mkuu ndiye mkuu wa serikali. Mifano ni pamoja na Ethiopia na Mauritius.
Falme
Kuna falme chache zilizobaki, kama vile Moroko na Eswatini, ambapo mfalme ana jukumu muhimu katika siasa.
Serikali za Kijeshi
Ingawa kumekuwa na mwelekeo wa kupungua, baadhi ya nchi bado zinakabiliwa na uingiliaji wa kijeshi katika siasa, na baadhi ya nchi zinaongozwa na junta za kijeshi.
Changamoto za kisiasa barani Afrika
Siasa barani Afrika inakabiliwa na changamoto kadhaa muhimu:
Utawala bora na rushwa
Utawala bora bado ni changamoto kubwa. Rushwa imeenea katika sekta nyingi, ikidhoofisha taasisi za umma, inazuia maendeleo ya kiuchumi, na kuhatarisha imani ya wananchi katika serikali. Ukosefu wa uwazi na uwajibikaji husababisha matumizi mabaya ya rasilimali za umma.
Migogoro na usalama
Bara la Afrika linaendelea kukabiliwa na migogoro mbalimbali, ikiwemo vita vya wenyewe kwa wenyewe, ugaidi (hasa kutokana na makundi kama Al-Shabaab, Boko Haram, na ISIL), na mizozo ya mipaka au rasilimali. Migogoro hii inasababisha wakimbizi na watu waliohamishwa ndani ya nchi, kudhoofisha miundombinu, na kuzuia maendeleo.
Demokrasia na utawala wa sheria
Ingawa kumekuwa na maendeleo katika demokrasia, bado kuna changamoto katika kuhakikisha utawala wa sheria, uhuru wa kujieleza, na uhuru wa mahakama. Viongozi wengi wamekuwa wakijaribu kukaa madarakani kwa muda mrefu, na mifumo ya uchaguzi mara nyingi hukumbwa na dosari.
Maendeleo ya Kiuchumi na Utegemezi
Umaskini uliokithiri, ukosefu wa ajira, na utegemezi wa rasilimali za asili (kama vile madini na mafuta) unaathiri siasa. Kushindwa kuleta maendeleo ya kiuchumi na kupunguza ukosefu wa usawa kunaweza kusababisha ghasia na kutokuwa na utulivu wa kisiasa.
Athari za nje na ushawishi wa nchi zilizoendelea
Nchi zilizoendelea kama vile China, Urusi, Marekani, na nchi za Umoja wa Ulaya zinaendelea kuwa na ushawishi mkubwa katika siasa za Afrika kupitia misaada, uwekezaji, na mahusiano ya kijeshi. Ushawishi huu unaweza kuwa na athari chanya au hasi kulingana na maslahi yanayohusika.
Mashirika ya kisiasa ya kikanda
Afrika ina mashirika kadhaa muhimu ya kikanda na kimataifa yanayochukua jukumu muhimu katika siasa na maendeleo ya bara:
Umoja wa Afrika (AU): Shirika muhimu zaidi barani Afrika, lenye makao makuu Addis Ababa, Ethiopia. AU inalenga kukuza umoja na mshikamano kati ya nchi wanachama, kulinda uhuru wao, kuendeleza amani na usalama, na kukuza maendeleo ya kijamii na kiuchumi.
Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC): Inalenga ushirikiano wa kiuchumi na kisiasa katika kanda ya kusini mwa Afrika.
Jumuiya ya Kiuchumi ya Nchi za Afrika Magharibi (ECOWAS): Inahimiza ushirikiano wa kiuchumi na amani katika Afrika Magharibi.
Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC): Inalenga ushirikiano wa kiuchumi, kijamii na kisiasa katika nchi za Afrika Mashariki.
Soko la Pamoja la Mashariki na Kusini mwa Afrika (COMESA): Inalenga kuunda soko la pamoja kwa biashara katika kanda.

 Jisomee zaidi 
 Jeffrey Herbst, States and Power in Africa: Comparative Lessons in Authority and Control (Princeton University Press, 2000).
 Paul Nugent, Africa Since Independence: A Comparative History (Palgrave Macmillan, 2004).
 Nanjala Nyabola, Digital Democracy, Analogue Politics: How the Internet Era Is Transforming Kenya (Zed Books, 2018).
 Francis B. Nyamnjoh, Insiders and Outsiders: Citizenship and Xenophobia in Contemporary Southern Africa (Codesria/Zed Books, 2006).
 Ken Ochieng’ Opalo, Legislative Development in Africa: Politics and Postcolonial Legacies (Cambridge University Press, 2019).
 Daniel Branch et al. (wah), Our Turn to Eat: Politics in Kenya since 1950 (Lit/Global, 2010).
 Nic Cheeseman, Karuti Kanyinga & Gabrielle Lynch (wah), The Oxford Handbook of Kenyan Politics (Oxford University Press, 2020).
 A. Carl LeVan & Patrick Ukata (wah), The Oxford Handbook of Nigerian Politics (Oxford University Press, 2018).
 Miles Tendi, JoAnn McGregor & Jocelyn Alexander (wah), The Oxford Handbook of Zimbabwean Politics (Oxford University Press, 2021).
 William Reno, Warlord Politics and African States (Lynne Rienner Publishers, 1998).








 Viungo vya nje 
 African Journals OnLine (AJOL) – Maktaba ya majarida ya Afrika mtandaoni.
 Columbia University Contemporary African Politics Guide.

Jamii:Siasa
Jamii:Afrika