Siasa ya Afrika Kusini

Siasa ya Afrika Kusini inafanyika chini ya mfumo wa kidemokrasia ya uwakilishi, ambapo Rais ni mkuu wa nchi na pia mkuu wa serikali. 

Tangu kumalizika kwa utawala wa ubaguzi wa rangi mnamo 1994, Afrika Kusini imekuwa na mfumo wa vyama vingi vya siasa na katiba inayotambua haki za binadamu, usawa, na uhuru wa kujieleza.BBC News. “South Africa Profile – Timeline”, www.bbc.com/news/world-africa-14094918

 Utawala wa Kikatiba 
Afrika Kusini inaongozwa kwa mujibu wa katiba ya mwaka 1996, ambayo hutajwa kuwa moja ya katiba za kisasa zaidi duniani. Mfumo wa serikali ni wa mgawanyo wa madaraka baina ya mihimili mitatu ambayo ni Bunge, Serikali kuu, na MahakamaConstitution of the Republic of South Africa, 1996. www.justice.gov.za.

Rais huchaguliwa na Bunge na hutumikia kipindi cha miaka mitano, kwa awamu zisizozidi mbili. Bunge linaundwa na Bunge la Taifa (National Assembly) na Baraza la Taifa la Mikoa (NCOP).

 Enzi za Ubaguzi wa Rangi (1948 – 1994) 
Kuanzia mwaka 1948, chama cha National Party (NP) kilitawala chini ya sera ya ubaguzi wa rangi (apartheid), ambapo wazungu wachache walikuwa na mamlaka ya kisiasa, kiuchumi na kijamii dhidi ya weusi wengi.

Harakati za kupinga ubaguzi huo ziliongozwa na vyama kama African National Congress (ANC), kilichoanzishwa mwaka 1912.

 Mpito wa Demokrasia (1990 – 1994) 
Mwaka 1990, Rais F.W. de Klerk aliruhusu vyama vilivyokatazwa kuruhusiwa tena na kumuachia huru Nelson Mandela baada ya miaka 27 gerezani. Mazungumzo yalifuata, yaliyozaa uchaguzi wa kwanza huru mwaka 1994, ambapo ANC ilishinda, na Mandela kuwa Rais wa kwanza mweusi wa Afrika Kusini.Lodge, Tom. Politics in South Africa: From Mandela to Mbeki. Indiana University Press, 2002.

 Vyama vya Siasa 
Afrika Kusini ina mfumo wa vyama vingi, lakini ANC imekuwa chama tawala tangu 1994. Vyama vingine vikubwa ni:

 Democratic Alliance (DA) – chama kikuu cha upinzani
 Economic Freedom Fighters (EFF) – chama cha siasa kali ya mrengo wa kushoto
 Inkatha Freedom Party (IFP) – chenye mizizi ya kiasili ya Wazulu
 Freedom Front Plus (FF+) – kinachowakilisha jamii ya Kiafrikaner

Chaguzi hufanyika kila baada ya miaka mitano, zikiwa huru na za wazi chini ya usimamizi wa Independent Electoral Commission (IEC).Electoral Commission of South Africa (IEC). www.elections.org.za

 Mgawanyo wa Madaraka 
Afrika Kusini ina muundo wa serikali tatu kwa ngazi tofauti:

 Serikali Kuu – inaongoza nchi nzima
 Majimbo 9 – kila moja lina serikali yake
 Serikali za Mitaa – halmashauri za manispaa, miji na vijiji

Kila ngazi ina mamlaka yake kwa mujibu wa katiba, na mgawanyo huu unalenga kuboresha huduma na kushirikisha wananchi.

 Mahakama na Sheria 
Mahakama Kuu ya Katiba ndiyo yenye mamlaka ya juu zaidi kuhusu masuala ya kikatiba. Mfumo wa mahakama una uhuru wake, na unatekeleza haki kwa misingi ya katiba, sheria za kiraia, na haki za binadamu.

 Changamoto za Kisiasa 
Licha ya mafanikio, siasa ya Afrika Kusini inakabiliwa na changamoto kama:

 Rushwa katika taasisi za umma
 Ukosefu wa ajira na ukosefu wa usawa wa kiuchumi
 Migogoro ndani ya vyama vya siasa
 Changamoto za utoaji huduma kwa jamii

Hata hivyo, taasisi huru kama vyombo vya habari, mahakama, na mashirika ya kiraia zinaendelea kudhibiti mwenendo wa kisiasa.

 Marejeo 

Jamii:Afrocrowd 2025
Jamii:Siasa ya Afrika Kusini