Cecil Skotnes

Cecil Skotnes (1 Juni 1926  – 4 Aprili 2009) alikuwa msanii mashuhuri kutoka Afrika Kusini.

Alizaliwa mjini East London mwaka 1926, na alisomea uchoraji huko Florence, Italia, katika Shule ya Ufundi ya Sanaa ya Witwatersrand, kisha katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand. Mwaka 1952 aliteuliwa kuwa afisa wa utamaduni aliyekuwa akisimamia Kituo maarufu cha Sanaa cha Polly Street. Skotnes alikuwa mmoja wa waanzilishi wa Kundi la Amadlozi mwaka 1961.

Mwaka 1979 alihamia Cape Town, ambako aliishi hadi alipofariki dunia. Alifariki tarehe 4 Aprili 2009 akiwa na umri wa miaka 82. Mwaka 2003, alitunukiwa Nishani ya Ikhamanga (Dhahabu) na serikali ya Afrika Kusini kwa mchango wake mkubwa katika sanaa ya Afrika Kusini.

 Maisha ya Awali 
Cecil Skotnes alizaliwa mwaka 1926 mjini East London, Afrika Kusini. Baba yake, Edwin Andor Eilertsen Skotnes, alikuwa raia wa Norway, alizaliwa Ankenes mwaka 1888. Akiwa kijana, alipewa daraja la kuwa mchungaji wa Kanisa la Kilutheri, na baadaye alisafiri kwenda Kanada ambako alikutana na mama yake Cecil, Florence Kendall, aliyekuwa akihudumu katika Jeshi la Wokovu (Salvation Army). Walifunga ndoa na kuanza maisha ya umishonari barani Afrika, wakianza katika pwani ya mashariki kabla ya hatimaye kuhamia na kuishi Afrika Kusini. Cecil alikuwa mtoto wao wa nne. Anakumbuka alianza kuchora akiwa mvulana mdogo, na alivyosifiwa shuleni kwa kipaji chake na ubunifu wake. Anakumbuka pia uhuru wa kucheza mitaani na mashambani, kuchukua punda kwenda kwenye mito iliyoko pembezoni mwa Johannesburg, kuvua samaki na kuchunguza visima vya kale vya maji ya asili pamoja na magofu ya mawe ya makazi ya Enzi ya Chuma.Anakumbuka mazingira ya Highveld kama sehemu yenye ukali, yenye alama na taswira za kufikirika zilizojaa athari za historia ya zamani. Anakumbuka pia ubora wa mwanga na nafasi, pamoja na jua kali la Afrika mahali palipotoa mchango mkubwa na kuacha athari ya kudumu katika maendeleo ya mtindo wake wa ubunifu wa kisanaa.

Baada ya kumaliza shule, Cecil alifanya kazi kwa miezi kadhaa katika ofisi ya mchoraji wa michoro ya kiufundi (draughtsman). Mwaka 1944 aliacha kazi hiyo na kujiunga na majeshi ya Afrika Kusini barani Ulaya. Alipigana vita nchini Misri na Italia, na huko pia mandhari ya jangwa pamoja na milima ya Apennines yenye majengo yaliyoharibiwa juu ya vilima na magofu yaliyosababishwa na mashambulizi ya mabomu yalichangia kukuza hisia zake kuhusu mwanga, nafasi na mahali. Mwisho wa vita ulipofika, Cecil alikaa kwa muda huko Florence, akivutiwa na eneo hilo kwa namna iliyomfanya karibu ashindwe kurejea nyumbani. Huko aliona kazi za Masaccio, Giotto na Donatello wasanii ambao kazi zao zilikuja kuwa chanzo kikubwa cha msukumo kwake. Hata hivyo, Ulaya ilikuwa na tofauti kubwa ikilinganishwa na Afrika. Rangi na maumbo yalikuwa tofauti, vivyo hivyo uzoefu wa muda na mahali. Barani Ulaya, historia kwa namna fulani huonekana wazi kila mahali; lakini Afrika Kusini, mengi yamejificha chini ya uso wa ardhi. Ulaya kuna hisia ya ukaribu wa kibinadamu, hata kubanwa kwa nafasi; ilhali Afrika Kusini, nafasi inaonekana kuwa karibu haina mwisho. Alivutiwa sana na ukaribu huo, pamoja na urithi tajiri wa mitholojia ya Kigiriki na usanifu na sanaa ya Kigiriki na Kirumi. Wakati huohuo, alilelewa na nafasi pana ya Afrika ukali wake na hisia yake ya fumbo la asili lisilotawalika.

Baada ya kurejea Johannesburg, Cecil Skotnes alisoma katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand na kukamilisha Shahada ya Sanaa Nzuri (Bachelor of Fine Arts) mwaka 1950. Alikuwa mwanachama wa Kundi la Wits, lililojumuisha wasanii kama Christo Coetzee, Larry Scully na Cecily Sash. Katika kipindi hicho alimfahamu Thelma Carter, wakafunga ndoa mwaka 1951, kisha alirejea naye barani Ulaya ambako waliishi kwa muda wa miezi tisa. Kwa mara nyingine tena, Ulaya ilimwathiri sana kupitia uzoefu wake wa kuona sanaa ya Misri ya kale, ya Waashuru (Assyrian) na ya Kigiriki ya kabla ya kipindi cha kale, aliyoiona katika maeneo kama Makumbusho ya Uingereza (British Museum). Hata hivyo, ilikuwa ni mikusanyo ya kikoloni kutoka Afrika iliyomgusa zaidi na kuwa na athari kubwa kwake. Inawezekana kabisa Cecil angebaki Ulaya kama isingekuwa athari hiyo, lakini badala yake alivutiwa kurejea Afrika, na kama baba yake miaka mingi kabla yake, alifanya Afrika Kusini kuwa makazi yake ya kudumu.

 Kazi ya kisanaa 
Mwanzoni, Skotnes alikuwa akichora kwa rangi, lakini muda si mrefu alihimizwa na rafiki yake, fundi bingwa wa dhahabu na mkusanyaji wa sanaa Egon Guenther, kujaribu uchongaji wa mbao kwa ajili ya uchapaji (woodcut). Mbinu hii ilimfaa sana na ikawa chombo kamili cha kuwasilisha mawazo yake ya kisanaa. Kazi zake za awali za woodcut zilikuwa za mandhari, zikiathiriwa na kazi za Willie Baumeister na Rudolph Sharpf. Hata hivyo, uzoefu wake tofauti wa mandhari ya Ulaya na Afrika ulimchochea kujaribu kuendeleza mtindo na aina ya sanaa iliyokuwa ya kipekee kabisa kwa Afrika Kusini.

Changamoto hii haikuwa ya kimaudhui (alama na taswira) pekee, bali pia ya kimuundo. Mbinu ya woodcut ilimpa Cecil fursa ya kupata maumbo mapya kwa alama na ishara ambazo alianza kuzihusisha zaidi na mtazamo wa ndani na wa kienyeji. Ingawa baadaye alirejea kwenye uchoraji wa rangi, uchongaji wa mbao na uchapaji (engraving) uliendelea kuwa mbinu aliyozipenda sana kwa muda mrefu. Katika miaka ya baadaye, alitumia mbinu hii zaidi kama njia ya kusimulia hadithi kuliko kuonyesha mandhari au maumbo ya watu, na kupitia woodcut ya rangi alitengeneza makusanyo ya picha na maandishi yaliyovunja mipaka, yakihusu mada za historia za Afrika Kusini zilizokuwa zimesahaulika.

Matumizi ya awali ya mbinu ya woodcut yalimsukuma kuzingatia zaidi kizuizi cha mbao (block) chenyewe. Badala ya kukichonga kisha kukitumia kama njia ya kufikia lengo la mwisho yaani uchapaji alianza kupaka rangi na kuunda vizuizi hivyo, akivitumia kama uso wa kuchorea kwa rangi na rangi kavu. Pia alianza kufanya kazi za michoro mikubwa ya ukutani (murals), akitumia mbinu ya saruji yenye rangi iliyowekwa ndani ya plasta ya chokaa, kisha akaichonga ili kufichua tabaka za rangi na mistari iliyochongwa. Alitekeleza kazi nyingi za sanaa ya umma kwa kutumia mbinu hii.

Sambamba na mabadiliko ya mbinu na mchakato wa kazi, kulikuja pia mabadiliko ya mwelekeo wa mada kutoka kuvutiwa na mandhari na watu ndani ya mandhari, hadi kuzingatia masimulizi muhimu na yenye nguvu ya historia ya Afrika Kusini. Moja ya hadithi hizo ilikuwa ya mfalme mkuu wa Wazulu, Shaka, aliyouawa mwaka 1828, hadithi ambayo bado haikuwa inajulikana sana miongoni mwa Waafrika Kusini wasiozungumza Kizulu. Serikali ya ubaguzi wa rangi (apartheid) ilikuwa na maslahi ya kukandamiza historia za Waafrika, au kuzisimulia kwa namna iliyozionyesha kuwa za kishenzi au kikatili. Kinyume chake, kazi za Skotnes kuhusu hadithi ya Shaka zilimwonyesha kama shujaa mkuu, anayelinganishwa na mashujaa wakubwa wa Ugiriki ya kale, na taswira zake za Shaka zilichangia kubadilisha mtazamo wa umma kuhusu nafasi ya dola na falme kubwa katika Afrika Kusini kabla ya ukoloni. Alikuwa mwanachama wa Kundi la Amadlozi lililoanzishwa mwaka 1961, lililojumuisha wasanii Cecily Sash, Edoardo Villa, Giuseppe Cattaneo, na Sydney Kumalo.

 Marejeo 

Jamii:Waliozaliwa 1926
Jamii:Waliofariki 2009
Jamii:Waandishi wa Afrika Kusini
Jamii:Wanaume wa Afrika Kusini
Jamii:Wanajeshi wa Afrika Kusini
Jamii:Wasanii wa Afrika Kusini