Mkutano wa Dunia wa Wanawake, 1985

Mkutano wa Dunia wa Wanawake mwaka 1985, au Mkutano wa Tatu wa Dunia wa Wanawake, ulifanyika kati ya tarehe 15 na 26 Julai 1985 jijini Nairobi, Kenya kwa lengo la kutathmini mafanikio na changamoto katika kutekeleza malengo ya Muongo wa Umoja wa Mataifa wa Wanawake, kama yalivyoainishwa katika Mpango wa Dunia wa Utekelezaji uliowekwa katika mkutano wa kwanza wa wanawake wa mwaka 1975, na kurekebishwa na Mpango wa Dunia wa Utekelezaji wa Pili wa mwaka 1980. Kwa kutambua kuwa malengo ya Muongo kwa Wanawake hayakuwa yametimizwa, mkutano huo ulipendekeza, na Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa likakubali, kufanyika kwa tathmini endelevu ya mafanikio na changamoto za wanawake hadi mwaka 2000.

Umuhimu mmoja wa mkutano huo ni kwamba tamko lake rasmi, " Mikakati ya Kuangalia Mbele kwa Maendeleo ya Wanawake ", lilikubaliwa kwa kauli moja, tofauti na matamko ya mikutano miwili iliyotangulia. Mkutano huo pia uliashiria mara ya kwanza ambapo haki za wasagaji ziliwasilishwa katika kikao rasmi cha Umoja wa Mataifa . Vilevile, ulikuwa ni hatua muhimu ambapo suala la ukatili dhidi ya wanawake lilianza kujitokeza hadharani, kutoka kuwa mada iliyofichwa hadi kutambuliwa kama changamoto inayohitaji kushughulikiwa.

 Historia 
Mwaka 1975, Umoja wa Mataifa uliidhinisha maadhimisho ya Mwaka wa Kimataifa wa Wanawake . Kama sehemu ya maadhimisho hayo, Mkutano wa Kwanza wa Dunia wa Wanawake ulifanyika jijini Mexico City mwaka huohuo. Katika mkutano huo, ilipendekezwa kwamba muongo unaofuata utangazwe kuwa Muongo wa Umoja wa Mataifa wa Wanawake na mikutano ya ufuatiliaji ifanyike mwaka 1980 na 1985 ili kutathmini maendeleo yaliyopatikana. Baraza Kuu lilikubali Mpango wa Dunia wa Utekelezaji uliotoa malengo yaliyopendekezwa kwa serikali kuunganisha usawa wa kijinsia, maendeleo, na ushiriki wa wanawake katika juhudi za kudumisha ya amani. Mkutano wa katikati ulifanyika jijini Copenhagen,  ambapo sehemu mpya ziliongezwa katika Mpango wa Dunia uliorekebishwa, zikilenga kuhakikisha wanawake wanapata fursa sawa za elimu, ajira, na huduma bora za afya.  Mikutano miwili ya awali ilikabiliwa na changamoto za mgawanyiko uliosababishwa na siasa za Vita Baridi na mahitaji ya nchi zinazoendelea.   Hali ya kisiasa duniani ilipoingia katika mkutano wa tatu bado ilikuwa tete, huku kukiwa na mgogoro mkubwa wa madeni barani Afrika na Amerika ya Kusini, sera za ulinzi wa kiuchumi chini ya Margaret Thatcher na Ronald Reagan zikisababisha hali ya kutokuwa na uhakika, kudorora kwa Umoja wa Kisovieti, mashindano ya silaha na uvamizi wa Afghanistan na Urusi ya Kisovieti . Swali kuu lilikuwa kama mkutano huo ungeweza kubaki ukilenga masuala ya wanawake, licha ya mashutumu ya Kisovieti  kwamba Marekani ilikuwa ikitumia mbinu za kiimla na za kichokozi za kivita ambazo zilidhoofisha malengo ya Muongo wa Wanawake, na wasiwasi wa Marekani kwamba juhudi za  nchi za Kambi ya Mashariki za kuigiza siasa zingetatiza maendeleo halisi katika kushughulikia changamoto mahususi zinazowakabili wanawake.

 Mkutano rasmi 
Mkutano wa 1985 uliofanyika kati ya tarehe 15 hadi 26 Julai jijini Nairobi, Kenya, ulikuwa ni tathmini ya mwisho ya muongo wa Wanawake.  Mkutano huo, uliongozwa na rais wa Mkutano, Margaret Kenyatta .  Leticia Shahani, mwanadiplomasia kutoka   Ufilipino ambaye pia alikuwa mama mjane wa watoto watatu, alihudumu kama Katibu Mkuu wa mkutano huo.Yeye ndiye aliyetoa pendekezo muhimu kwamba majadiliano yasiyo rasmi kati ya wajumbe yangeweza kupunguza migawanyiko iliyotatiza mikutano ya awali, na hivyo kuruhusu mazungumzo ya wazi zaidi na hatimaye kufanikisha makubaliano.  Jumla ya nchi 157 zilihudhuria, zikiwa na takribani wajumbe rasmi 1,400. Miongoni mwa wajumbe mashuhuri walikuwa: Phoebe Asiyo wa Kenya ; Ylva Ericsson wa Uswidi ; Saida Hassan wa Jibuti ;  Elena Lagadinova wa Bulgaria ;  Carolyn McAskie afisa wa Shirika la Maendeleo la Kimataifa la Kanada ;  Maureen O'Neill, mkuu wa ujumbe wa Kanada na mratibu wa Waziri wa Masuala ya Wanawake ;   Maureen Reagan, binti wa rais wa Marekani;  Yvette Roudy, Waziri wa Haki za Wanawake wa Ufaransa;  Jean Spautz wa Luxembourg ;  na Tom Vraalsen wa Norway ; miongoni mwa wengine. 

Baada ya hotuba ya ufunguzi iliyotolewa na Javier Pérez de Cuéllar, Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa,  Rais wa Kenya Daniel arap Moi aliwakaribisha washiriki wa mkutano huo akielezea matumaini yake kwamba mkutano huo ungefanikiwa na kwamba malengo ya wanawake yasingepotoshwa na mambo   yasiyo ya msingi. Baada ya hotuba ya Margaret Kenyatta kuhusu historia ya mkutano huo, kikao cha majadiliano ya jumla kilianza.  Katika kikao hicho, ilijadiliwa kwamba wanawake wanapaswa kuishi kwa usalama katika mazingira yanayowapatia usawa na haki, ingawa ilitambuliwa kuwa mabadiliko ya mitazamo ya kijadi na uhamasishaji kuhusu umuhimu wa mabadiliko hayo unahitaji muda. Ilibainika kuwa, licha ya maendeleo makubwa katika usawa wa kisheria, bado kuna pengo kubwa kati ya uhalisia wa kisheria na utekelezaji wake katika jamii. Pia ilijadiliwa kwamba mvutano wa kisiasa, ukosefu wa utulivu, na migogoro vimekuwa vikikwamisha maendeleo ya wanawake, sambamba na athari za ukoloni, ubaguzi wa rangi, na kudorora kwa uchumi.  Mkutano ulitambua kuwa, ingawa nchi zilizoendelea zimepiga hatua katika kuhakikisha usawa wa elimu, bado kuna tofauti kubwa kati ya elimu ya wasichana na wavulana katika nchi zinazoendelea, jambo ambalo linaathiri fursa  za ajira kwa wanawake katika siku zijazo.  Ingawa kumekuwa na maendeleo fulani katika ajira za wanawake, ilibainika kuwa tofauti za ujira, kiwango cha juu cha ukosefu wa ajira kwa wanawake kuliko wanaume, na ukosefu wa huduma za malezi ya watoto vinaendelea kudhoofisha uthabiti wa kiuchumi wa wanawake. Kuhusu afya, lilitambuliwa kwamba kwa kuwa wanawake mara nyingi ndio watoa huduma za afya kwa familia zao, juhudi zaidi zinahitajika kuhakikisha afya bora kwa wanawake ili waweze kuendelea kutunza familia zao. Ukosefu wa elimu bora na huduma za afya, pamoja na viwango vya juu vya uzazi na tamaduni au sheria zinazowazuia wanawake kudhibiti uzazi wao, uliendelea kuwa changamoto kuu.

Miradi iliyotekelezwa katika kipindi chote cha muongo huo ilichangia kuongeza uelewa kuhusu umuhimu wa kuboresha fursa za wanawake, na ukusanyaji wa takwimu uliimarika ili kupima maendeleo yao au changamoto zilizobakia. Ukatili dhidi ya wanawake uliendelea kuwa tatizo kubwa, kama ilivyokuwa pia kwa hali ya kutokuwa salama kwa wanawake wa jamii za kiasili, wanawake wazee, wanawake wahamiaji na wakimbizi pamoja na watoto wao, na wanawake wa vijijini. Masuala ya upatikanaji wa maji na chakula yalihitaji kushughulikiwa, kwani katika maeneo mengi wanawake walitumia muda mwingi katika kazi zisizolipwa ili kudumisha familia zao.  Katika kipindi cha Muongo wa Wanawake, programu nyingi za Umoja wa Mataifa zilipanuliwa ili kuwaunganisha wanawake katika miradi ya maendeleo, ingawa ilibainika kuwa ushiriki wa wanawake, hata katika ajira ndani ya mashirika ya Umoja wa Mataifa, licha ya kuimarika, bado ulikuwa chini ya viwango vilivyokusudiwa. Programu zinazohusiana na kilimo, uchumi, watoto, maendeleo, makazi, afya, teknolojia na sekta nyingine nyingi zilipitiwa upya, na kwa ujumla kulikuwa na maendeleo katika kujumuisha upatikanaji wa fursa kwa wanawake. Hata hivyo, ilibainika kuwa kuweka misingi ya usawa si sawa na kufanikisha usawa halisi wa fursa.  Ilitambuliwa kwamba jukumu la kitamaduni katika kudumisha ubaguzi wa kijinsia na mitazamo ya kijinsia ni suala tata linalohitaji juhudi mahsusi, ikiwemo kubadili mitaala ya shule na kuboresha maudhui ya vyombo vya habari, ili kuwezesha wanawake kupata usawa wa kijamii, kiuchumi, kitamaduni, kisheria na kisiasa.  Ilibainika pia kwamba kwa mara ya kwanza, haki za wasagaji ziliwasilishwa katika mkutano rasmi wa Umoja wa Mataifa na mjumbe wa Uholanzi, Annelien Kappeyne van de Coppello .  

Kamati ya kwanza, chini ya uenyekiti wa Cecilia López kutoka Kolombia, ikiwa na manaibu wenyeviti Kulsum Saifullah wa Pakistan, Olimpia Solomonescu wa Romania, na Laetitia van den Assum wa Uholanzi, pamoja na Mwandishi wa Taarifa Diaroumeye Gany wa Niger,  ilijadili sura tatu za mwanzo za  rasimu ya Mikakati ya Kuangalia Mbele kwa Maendeleo ya Wanawake.  Kamati ya pili, chini ya uenyekiti wa Rosario Manalo kutoka Ufilipino, ikiwa na manaibu wenyeviti, Dame Billie Miller wa Barbados, Konjit SineGiorgis wa Ethiopia, na Eva Szilagyi wa Hungaria, pamoja na Mwandishi wa Taarifa Helen Ware wa Australia,  ilijadili sura zilizobaki za Mikakati hiyo.  Kamati zote mbili zilipendekeza kupitishwa kwa rasimu hiyo, na kikao cha jumla kilijadili hati hiyo kwa kupitia kila kipengele kwa kina.  Ingawa kamati zote mbili zilipitia miswada kadhaa ya maazimio,  muda haukutosha kwa kikao cha jumla kuijadili, na hivyo hakuna  hatua rasmi iliyochukuliwa kuhusu maazimio hayo. 

 Jukwaa 
Dame Nita Barrow wa Barbados alichairi na kuandaa Jukwaa hilo,  kwa msaada wa Edith Ballantyne, rais wa Mkutano wa Mashirika Yasiyo ya Kiserikali (CONGO) wa Umoja wa Mataifa.   Jukwaa hilo liliwahusisha zaidi ya watu 15,000, ambapo 60% walikuwa wawakilishi kutoka nchi zisizo za viwanda, na lilifanyika katika Chuo Kikuu cha Nairobi .   Tofauti na vyumba vilivyokuwa Copenhagen, nchini Kenya, kilichowekwa kituo cha chekechea kwa watoto wa wajumbe.  Hapo pia, Hema ya Amani iliwekwa kwenye uwanja wa chuo kikuu na kuandaa vikao kuhusu migogoro na athari za vita kwa wanawake.  Miongoni mwa washiriki mashuhuri walikuwa: Charlotte Bunch, mwanaharakati wa wasagaji kutoka Marekani;  Betty Friedan, mwanzilishi wa Shirika la Kitaifa la Wanawake (NOW);  Eddah Gachukia mkuu wa kamati ya mashirika yasiyo ya kiserikali ya Kenya;  na wengine wengi.

Mbali na mada kuu za kikao rasmi, Jukwaa liliombwa kushughulikia masuala yanayohusu wanawake maskini, wazee, wahamiaji na wakimbizi, vijana, na jinsi wanawake wanavyowakilishwa katika vyombo vya habari. Mazungumzo ya meza za duara, warsha, na vikao viwili vya plenari viliandaliwa. Mchanganyiko wa mada zilizojadiliwa katika mikutano rasmi na isiyo rasmi ulikuwa mkubwa, ikiwa ni pamoja na masuala kama vile malezi ya watoto; elimu ya watumiaji; mikopo; upangaji uzazi; ukeketaji wa wanawake; ukuaji wa masomo ya wanawake;  haki za kisheria;  umahiri wa kusoma na kuandika; uwakilishi wa wanawake katika vyombo vya habari; uzazi na programu za maendeleo kwa familia; wafungwa wa kisiasa; biashara ya ngono; ubaguzi wa kimfumo dhidi ya wanawake; ukatili; wanawake na maendeleo; wanawake na dini; wanawake na teknolojia; pamoja na warsha za wasagaji na mada nyingine nyingi katika takriban warsha 1,200 zilizopangwa katika muda wote wa mkutano. Warsha za wasagaji zilikuwa “mjadala wa kwanza wa umma kuhusu usagaji nchini Kenya" na zilipelekea mkutano wa waandishi wa habari wa wasagaji ambapo ilitambuliwa kuwa usagaji sio dhana ya Kimagharibu pekee, bali unahusisha haki za wanawake duniani kote. Aidha, ulitolewa pendekezo kutoka kwa mmoja wa wawakilishi wa Uholanzi kwamba haki za wasagaji zishughulikiwe katika nyaraka rasmi za mkutano. Katika warsha kuhusu maendeleo, Helen Safa alileta wazo kwamba "Jinsia na Maendeleo" (GAD) inapaswa kuchukua nafasi ya mkakati wa awali wa "Wanawake katika Maendeleo" (WID) uliotumika na Kamisheni ya Umoja wa Mataifa ya Hali ya Wanawake (CSW). Hii ililingana na imani ya NGO, Mibadala ya Maendeleo na Wanawake kwa Enzi Mpya (DAWN)'s kwamba WID ilikuwa ikijaribu tu kuingiza wanawake katika mifumo iliyopo bila kupunguza au kubadili asili ya kiume. Walipendekeza kwamba GAD, kama njia ya kupanga mikakati ya muda mrefu, iwe kiwango kipya cha kawaida, ikilenga kujenga mifumo iliyoundwa mahsusi kwa maendeleo ya wanawake.

Mbali na warsha, Washauri Wakuu wa Wanawake wa Shirika la Mpango wa Mazingira la Umoja wa Mataifa (UNEP), Margaret Kenyatta; Bi. Hawa Aden wa Somalia; Bibi Victoria Chitepo, Waziri wa Mazingira, nchini Zimbabwe; Dkt. Shafika Nasser, mjumbe wa baraza la juu la bunge nchini Misri; Dkt. Eideh M. Mutlag Qanah, Mshauri wa Malkia wa Jordan; Hedia Bacca, mwanaharakati wa mazingira nchini Tunisia; Margarita Marina de Botero, kiongozi wa masuala ya mazingira kutoka Colombia; Yolanda Kakabadse, kiongozi wa mazingira kutoka Ecuador; Mhe. Sheila Dikshit, Mbunge wa India; Bi. Soepardjo Roestam, mke wa Waziri Mkuu wa Indonesia na kiongozi wa Huduma ya Ustawi wa Familia; Bi. Veronica Villavicencio, kutoka Ufilipino; HRH Khunying (Lady) A. Meesook, kutoka Thailand; Luteni. Kanali Christine Deborah, Waziri wa Maliasili, Ghana (mhitimu wa Sandhurst, Uingereza); Bi. Eva Szilagyi, kutoka Hungaria; Fiona McConnell, Wizara ya Mambo ya Nje ya Uingereza; Aira Kalela, Wizara ya Mazingira na Mambo ya Nje, Finland; Mashuhuri; Bi.Simone Veil, Ufaransa; Mhe. Claudine Schneider, (R. Rhode Island), Mbunge wa Marekani; na Wangari Maathai, mwanzilishi wa Harakati ya Green Belt nchini Kenya  waliandaa programu ya jioni katika usiku mkesha wa mkutano, kwa lengo la kuhamasisha ushiriki wa wanawake katika kutatua changamoto za kimazingira, na wanawake pia walipewa mwaliko kushiriki katika matukio kadhaa ya kitamaduni kama vile Jukwaa la Filamu la Nairobi ambalo lilionyesha filamu na video kuhusu wanawake, na pia kuandaa warsha; maonyesho ya sanaa na upigaji picha; warsha za utamaduni wa jadi; tamasha; madarasa ya sanaa ya kijeshi; ziara ya kujifunza katika vijiji vya karibu.  Kutokana na hali nzuri ya hewa, wanawake waliweza kukusanyika katika maeneo ya wazi kushiriki katika shughuli zilizopangwa na zisizopangwa, hali iliyowapa fursa ya kujenga mitandao na mshikamano miongoni mwa washiriki.  Baada ya Jukwaa la mwaka 1985, mijadala ilianza kubadilika na kuakisi mgawanyiko kati ya mitazamo ya kimaendeleo na kihafidhina, tofauti na mgawanyiko wa kibepari na ukomunisti uliotawala mikutano ya awali. Washiriki walitambua kuwa changamoto za kimataifa zilikuwa pia masuala ya wanawake, ingawa ndani ya mifumo ya serikali zao kulikuwa na viwango tofauti vya utayari wa kuhimiza au kuzuia mabadiliko ya kijamii. Mabadiliko ya kimsingi yalijitokeza ambapo washiriki walitambua kwamba, bila kujali mfumo wa kisiasa au kiuchumi, wanawake bado walibaki katika nafasi ya chini. Kuendeleza mtazamo wa dunia kutoka kwa mtazamo wa wanawake kuliwasaidia kuvuka tofauti zao na kuzingatia yale waliyo nayo kwa pamoja.  Kwa mfano, wanawake wa jamii asilia walitambua kuwa popote walipotoka waliunganishwa na mapambano ya kutetea haki za ardhi za jamii zao; wanawake wa Kiarabu na Kiyahudi walijadili haja ya amani; na wanasheria wanawake kutoka nchi za Kiislamu za Kusini mwa Asia na nchi za Kikatoliki za Amerika ya Kusini walitambua mapambano yao ya pamoja ya kudai haki za wanawake chini ya mifumo ya kidini ya kiupatriaki. 

 Matokeo 
Mikakati ya Kuangalia Mbele kwa Maendeleo ya Wanawake ilipitishwa kwa makubaliano ya pamoja kutokana na mbinu iliyoundwa iliyoruhusu wajumbe kueleza mashaka yao kwa misingi ya aya mahususi badala ya hati nzima. Kwa sababu ya uhusiano wa kimataifa uliokuwa umeimarishwa kupitia mikutano miwili iliyotangulia  , uelewa ulioongezeka wa serikali kuhusu mahitaji ya wanawake katika nchi zao, utayari wa wafadhili kusaidia wanawake kuunganishwa katika maendeleo, na ufanisi ulioboreshwa wa mashirika yasiyo ya kiserikali (NGOs) katika harakati zao, orodha ya mada zilizoshughulikiwa katika Mkakati huo ilikuwa pana zaidi, ikijumuisha mada kama vile: kilimo, mawasiliano, masuala ya kikatiba na kisheria, elimu, ajira, mahitaji ya nishati, mazingira na maji, usalama wa chakula, afya, makazi, sayansi na teknolojia, huduma za kijamii, usawa wa kijamii na kisiasa pamoja na ushiriki ulioongezeka wa wanawake. Mada kuu maendeleo, usawa, na amani zilibaki kama zilivyokuwa, huku pia kukiwa na msisitizo juu ya masuala ya ubaguzi wa rangi na wakimbizi.  Hati hiyo ilipitisha mikakati mipya ya kuelekea mwaka 2000 na kubadilisha maneno Apartheid na Uzayuni kwa neno pana zaidi “ubaguzi wa rangi,” ili kudumisha umakini katika masuala ya wanawake badala ya yale yenye mgawanyiko wa kisiasa.  

Kutokana na jukwaa la mkutano, mashirika kadhaa ya wanawake yaliibuka ambayo baadaye yangekuwa na ushawishi mkubwa: Jukwaa la Asia-Pacific la Wanawake, Sheria na Maendeleo (APWLD), Comité de América Latina y El Caribe para la Defensa de los Derechos de la Mujer (CLADEM), Wanawake katika Sheria na Maendeleo Afrika (WILDAF),  na Chama cha Wanawake wa Vyombo vya Habari Tanzania (TAMWA) .  Mashirika haya yalionyesha ukuaji mkubwa wa mashirika yasiyo ya kiserikali (NGOs) yanayoshughulika na masuala ya wanawake, ambayo mengi yaliundwa baada ya kumalizika kwa mkutano huo. Mashirika mengi kati ya haya yalikuwa vikundi vya kubadilishana taarifa vilivyoshirikisha rasilimali na mikakati yao ili kuunda suluhisho bunifu.  Mitandao hii ilibadilisha mwelekeo wa harakati na tafiti kutoka Kaskazini mwa dunia kuelekea katika Nusu ya Kusini, na kutoka kwenye miundo ya kijamii ya juu kwenda chini hadi kwenye ile inayounda ushirikiano mpana unaovuka mipaka ya kitamaduni, kikabila na kijamii.  Mkutano huo pia uliashiria hatua muhimu ya kuvunja ukimya kuhusu ukatili dhidi ya wanawake, ambalo hatimaye lilipelekea kupitishwa kwa Azimio la Kutokomeza Ukatili Dhidi ya Wanawake mwaka 1993.  Kwa kuwa malengo ya Muongo wa Wanawake hayakuwa yamefikiwa kikamilifu tangu yalipoainishwa mwaka 1975, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa ililifanya uamuzi baada ya mkutano wa Nairobi wa kufanya tafiti za dunia kuhusu hali ya wanawake kila baada ya miaka mitano, kama juhudi endelevu za kufuatilia utekelezaji wa Mikakati ya Maendeleo ya Wanawake.  Moja ya matokeo muhimu zaidi ilikuwa ni kuwatoa wanawake kutoka katika hali ya kutoonekana na kuweka mifumo mahsusi ya kupima maendeleo ya wanawake. 

Tanbihi

Jamii:1985