Kima punju wa Zanzibar

Kima punju wa Zanzibar (jina la kisayansi: Piliocolobus kirkii) ni spishi ya nyani wekundu wanaopatikana Unguja, kisiwa kikuu cha Funguvisiwa la Zanzibar, karibu na pwani ya Tanzania bara. Pia wanajulikana kama kolobi wekundu wa Kirk kwa jina la Sir John Kirk, Mwingereza mkaazi wa Zanzibar ambaye kwanza aliwaleta kwenye taarifa ya sayansi ya zoolojia. Sasa inaainishwa kama spishi iliyo hatarini kutoweka na katikati ya miaka ya 1990 ilipitishwa kama spishi kuu kwa uhifadhi wa Zanzibar. Idadi yao bado inapungua, na wahifadhi wanajaribu kufanya kazi na serikali za mitaa ili kubuni mkakati mwafaka na madhubuti wa kulinda idadi ya watu na makazi. Changamoto ni pamoja na makazi ya spishi, ambayo ni ya visiwa tu. Aina hiyo imeainishwa tena mara tatu; hapo awali ilikuwa katika jenasi Colobus, kisha katika jenasi Procolobus, na baadaye katika jenasi Piliocolobus.
Historia ya Kievolusheni na Uainishaji

Idadi ya Kima wekundu wa Zanzibar, Piliocolobus kirkii inawakilisha kundi la Kima wekundu wanaoaminika kutengwa kisiwani baada ya viwango vya bahari kupanda mwishoni mwa kipindi cha Pleistocene. Aidha, kupitia uchambuzi wa DNA ya mitokondria, imependekezwa kwamba makundi ya kifilojenia ndani ya Kima wekundu yametengwa kinasaba tangu kipindi cha Pliocene.

Uchunguzi wa umbo la fuvu umeonyesha kwamba P. kirkii ametofautiana na Kima wa bara wa jenasi Piliocolobus kiasi cha kuhesabiwa kama spishi yake pekee. Ameonyesha kasi ya mageuzi ya kimaumbo hususani ukubwa, jambo linaloaminika kuwa matokeo ya utengano kisiwani na shinikizo la mazingira kama vile ushindani, makazi, uwindaji na/au upatikanaji wa rasilimali. Hakuna ushahidi wowote wa msongamano wa idadi ndogo katika spishi hii.

Fuvu dogo la P. kirkii ukilinganisha na Kima wa bara linaendana na kanuni ya Foster (pia huitwa kanuni ya kisiwa), ambayo inasema mnyama mkubwa wa awali huweza kupungua ukubwa kwa muda iwapo rasilimali ni chache. Madume mara nyingi huonyesha sifa za utoto ulioendelezwa kama vile uso mfupi, mashimo ya macho makubwa na fuvu la ubongo lililopanuka. Haijulikani ni lini na wapi mabadiliko haya ya kievolusheni yalitokea.

Kupitia uchambuzi wa vinasaba, imeonyeshwa kwamba P. kirkii yuko karibu zaidi na Kima wekundu wa Udzungwa (P. gordonorum) kuliko spishi nyingine za Kima wekundu. Uchanganuzi huu pia umeonyesha kutengana kwa P. kirkii na spishi dada yake P. gordonorum kulitokea takriban miaka 600,000 iliyopita, hali ambayo inaruhusu umri wa zamani zaidi wa mageuzi ikilinganishwa na dhana ya awali kwamba ilijitenga kama spishi yake wakati wa kipindi cha mwisho cha barafu. Spishi hii imepangwa upya mara mbili; awali ilikuwa ndani ya jenasi Colobus, kisha ikahusishwa na jenasi Procolobus, na hatimaye kuwekwa kwenye jenasi Piliocolobus.

Jina lingine la kawaida ni Kirk’s red colobus (Kima mwekundu wa Kirk) kwa heshima ya Sir John Kirk (1832–1922), aliyekuwa Mwakilishi wa Kiingereza wa Zanzibar aliyeutambulisha kwa mara ya kwanza katika taaluma ya zoolojia.[http://www.nls.uk/catalogues/online/cnmi/inventories/acc9942.pdf
 Inventory Acc.942 Papers of Sir John Kirk GCMB KCB and Lady Kirk née Helen Cooke] . National Library of Scotland: Manuscripts Division.
Marejeo

Jamii:kima na jamaa
Jamii:Zanzibar
Jamii:Mamalia wa Tanzania