Ecofeminism ya mboga

Uanaharakati wa vegetarian ecofeminism ni harakati ya kijamii na kitaaluma inayodai kuwa aina zote za ukandamizaji zina uhusiano wa karibu na zinapaswa kuondolewa, kwa msisitizo maalum juu ya utawala wa wanadamu dhidi ya wanyama wasio wanadamu. Kupitia dhana ya kike ijulikanayo kama intersectionality, harakati hii inatambua kwamba ukandamizaji wa kijinsia, ubaguzi wa rangi, ubaguzi wa kitabaka, na aina nyingine za ubaguzi kati ya wanadamu zote zinafungamana. Vegetarian ecofeminism inapanua orodha hii kwa kujumuisha ukandamizaji wa mazingira na wanyama wasio wanadamu.

Harakati hii ni sehemu ya uwanja wa kitaaluma na kifalsafa wa ecofeminism, ambao unashikilia kwamba mifumo ya upendeleo na ukandamizaji inapaswa kujumuisha pia jinsi wanadamu wanavyotawala mazingira. Moja ya mada kuu katika ecofeminism ni imani kwamba kuna uhusiano mkubwa kati ya ukandamizaji wa wanawake na ukandamizaji wa mazingira, na kwamba vyote viwili vinapaswa kuondolewa ili kufanikisha ukombozi wa jamii.

Hata hivyo, vegetarian ecofeminism linakwenda mbali zaidi ya ecofeminism kwa sababu linatilia mkazo unyonyaji na uuaji wa wanyama wasio wanadamu kama kipengele cha kipekee cha ukandamizaji. Inasisitiza kuwa ukandamizaji wa wanadamu umeunganishwa na ukandamizaji wa wanyama wasio wanadamu. Dhana ya speciesism ni msingi katika kuonyesha tofauti kati ya vegetarian ecofeminism na ecofeminism, kwani inahusisha moja kwa moja uundaji wa hierarkia kati ya wanyama wasio wanadamu na mfumo wa madaraka kati ya wanadamu.

Kutofautisha kati ya ecofeminism na vegetarian ecofeminism ni muhimu kwa sababu mtazamo wa pili unatoa msisitizo maalum juu ya ukandamizaji wa wanyama wasio wanadamu, jambo linaloleta uhusiano wa kina kati ya mifumo mingine ya ukandamizaji, hasa ukandamizaji wa wanawake.

 Utaalam 
Dhana ya speciesism ni aina ya ukandamizaji ambayo ni msingi wa dhana ya ecofeminism. Imani kwamba speciesism ni aina halali ya ukandamizaji inayopaswa kuondolewa ndio kiini cha hoja nyingi za vegetarian ecofeminism. Speciesism hutumiwa kuhalalisha unyonyaji na uuaji wa wanyama wasio wanadamu, kwa manufaa ya wale walioko katika nafasi ya utawala dhidi ya waliodhoofishwa.

 Ubinadamu Dhidi ya Vegetarian Ecofeminism 
Wanaharakati wa ubinadamu (humanists) huamini kwamba speciesism si aina ya ukandamizaji kama ubaguzi wa rangi au jinsia, kwa sababu wanawake, watu wenye asili tofauti za rangi, na vikundi vingine vya watu waliodhulumiwa wote ni binadamu wa maadili (moral humans), ilhali wanyama wasio wanadamu si hivyo na kwa hivyo hawastahili haki sawa. Kwa mujibu wa mtazamo huu wa kibinadamu, utawala wa wanadamu juu ya wanyama ni wa haki, na wanyama wametengwa kwa ajili ya matumizi ya binadamu, ikiwa ni pamoja na chakula. Wanaamini kwamba haki za binadamu ni za msingi zaidi kuliko haki za wanyama kwa sababu tofauti zao za kibaolojia huwafanya kuwa tofauti kimaadili pia.

Kwa upande mwingine, vegetarian ecofeminists wanapinga wazo hili kwa kuonyesha kuwa kuna uhusiano wa asili kati ya wanadamu na wanyama wasio wanadamu. Wanasema kwamba dhana ya ubinadamu kuwa bora zaidi na kudhalilisha wanyama ni ujenzi wa kijamii unaolenga kudhoofisha uhusiano kati ya wanadamu na wanyama. Ushahidi wa uhusiano huu unapatikana katika tamaduni mbalimbali kupitia utunzaji wa wanyama wa kufugwa (pets) na matumizi yao katika tiba ya kiakili, jambo linaloonyesha nguvu ya uhusiano wa binadamu na wanyama.

Aidha, kitendo cha wanadamu kuhalalisha uuaji wa wanyama wasio wanadamu (expiation) kinaonyesha kuwa kwa asili wanadamu hujihisi vibaya wanapowadhuru wanyama, vinginevyo visingehitajika mbinu mbalimbali za utamaduni kushughulikia hisia za hatia zinazohusiana na kuua wanyama.

 Uundaji wa Hierarkia 
Wanadamu hutengeneza mfumo wa madaraka (hierarchy) kati ya wanyama wasio wanadamu kwa namna inayoakisi uundaji wa madaraka kati ya wanadamu wenyewe. Wanadamu hujihusisha zaidi na wanyama wenye sifa zinazoonekana kuwa za kibinadamu, na hii huwafanya wawe juu katika mfumo wa madaraka wa wanyama. Kwa mfano, katika tamaduni za Magharibi, wanadamu huwaua ng’ombe, kuku, na samaki kwa ajili ya chakula lakini wanapinga vikali mauaji ya simba, mbwa, na pomboo. Sababu ya tofauti hii ni kwamba maadili ya Magharibi huona uhusiano wa kiakili kati ya wanadamu na wanyama kama mbwa, simba, na pomboo, ilhali hawaoni uhusiano huo na ng'ombe, kuku, au samaki.

Ni muhimu kutambua kuwa thamani inayotolewa kwa spishi tofauti hutofautiana kati ya tamaduni. Kwa mfano, katika baadhi ya tamaduni za Asia, kula mbwa ni jambo la kawaida, ilhali tamaduni za Magharibi huliona kama kosa la kimaadili. Kutokuwepo kwa mfumo wa kimataifa wa thamani ya wanyama wasio wanadamu kunathibitisha kwamba hii ni dhana ya kijamii iliyojengwa kwa ajili ya kuwafaidisha wanadamu.

 Vegetarian Ecofeminism na Mfumo wa Ukandamizaji 
Vegetarian ecofeminism inasisitiza kuwa uuaji wa wanyama wowote ni sehemu ya mfumo mkubwa wa ukandamizaji. Badala ya kuchagua kipaumbele kati ya spishi moja dhidi ya nyingine au binadamu dhidi ya wanyama wasio wanadamu, wanadamu wanapaswa kujali viumbe vyote vilivyodhulumiwa na kujitahidi kumaliza ukandamizaji wa kila mmoja wao.

Mfumo wa madaraka uliopo kati ya wanyama wasio wanadamu unaweza pia kuchangia uundaji wa madaraka kati ya wanadamu wenyewe. Kwa hivyo, vegetarian ecofeminism inaonyesha uhusiano wa karibu kati ya speciesism, ubaguzi wa rangi, ubaguzi wa kijinsia, ubaguzi wa kitabaka, na aina nyingine za ukandamizaji wa kijamii.

Wanaharakati wa harakati hii wanaamini kuwa "kadiri wanadamu wanavyoendelea kuwa wakatili kwa wanyama, ndivyo wanavyoendelea kuwa wakatili kwa wanadamu wenzao." Mzunguko huu wa ukatili na uharibifu unaweza kukoma tu iwapo na wakati ambapo wanadamu watajifunza kujenga mahusiano yenye usawa – yasiyo na madaraka ya juu chini na yasiyonyonyaji – na wanyama wasio wanadamu na ulimwengu wa asili.

 Marejeo 

Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania