Helen Mangwende

Helen Mangwende alikuwa kiongozi katika Vilabu vya Wanawake wakati wa karne ya 20. Mangwende aliwahamasisha wanawake wengi wa Kiafrika wakati wa utawala wa wachache weupe. Uundaji wake wa Shirikisho la Vilabu vya Wanawake wa Kiafrika (FAWC) uliwapa wanawake wa Kiafrika fursa ambazo hazingekuwepo kupitia elimu ya kawaida ya kikoloni ya nyumbani. Juhudi za Mangwende ziliwaonyesha wanawake wa Kiafrika na wa kikoloni kwamba wangeweza kufanya kazi pamoja kusaidiana.

 Muktadha wa kihistoria 
Kile kinachoitwa sasa Zimbabwe kiliwahi kuitwa kwa majina mengine kadhaa. Haya ni pamoja na Southern Rhodesia, Rhodesia, na Zimbabwe Rhodesia. Southern Rhodesia ndilo jina la kwanza lililotumika kwa koloni hiyo. Jina Rhodesia linatokana na mkoloni mashuhuri aitwaye Cecil John Rhodes. Northern Rhodesia ilikuwa jimbo tofauti la kikoloni. Southern Rhodesia ilikuwa koloni la Uingereza ambalo lilijiendesha kwa wachache weupe. Kama koloni nyingi za Kiafrika, ilitawaliwa kwa muda mrefu lakini tofauti na nchi nyingi za Kiafrika, haikupata uhuru wa kweli kwa muda mrefu. Kwa sehemu kubwa ya karne ya 20, nchi hiyo ilitawaliwa na wachache weupe. Wakati Waingereza walipojaribu kurekebisha hili baadaye, walikumbana na upinzani. Hii ilikuwa wakati Rhodesia ilipoanzishwa mwaka 1965. Southern Rhodesia ilikuwepo kuanzia 1923-1965 na kwa muda mfupi mwaka 1979-1980. Kwa kuwa Helen Mangwende alifariki mwaka 1955, aliishi kwa sehemu kubwa ya kuwepo kwa Southern Rhodesia. Jambo kuu lililomathiri yeye na maisha ya wengi katika eneo hilo lilikuwa utawala wa wachache weupe. Walowezi weupe walikuwa wa kawaida na Southern Rhodesia ilitumika kama mahali pa kilimo cha mazao ya magharibi na pamba. Hii ilikuwa kwa sababu eneo hilo lilikuwa na mwinuko mzuri. Helen Mangwende aliishi katika mji mdogo ambao ulikuwa na mazingira ya kilimo. Southern Rhodesia iligongwa vibaya na mfadhaiko mkuu wa miaka ya 1930 lakini ilirudi kwenye wimbi la Vita vya Kidunia vya pili kwa sababu ya uzalishaji wao wa kilimo kwa kulisha Washirika. Hii ilifanya koloni hiyo kuwa na utajiri wa kiasi lakini kwa watu wa juu tu. Wamiliki wa mashamba weupe walipata pesa nyingi na wakati baadhi ya pesa hizo zilitumika kwa miundombinu, pesa nyingi zilipelekwa kwa koloni jirani ambazo zilikuwa zikikumbana na shida za kifedha. Walowezi hawa weupe walikuwa muhimu sana kwa Mangwende kwa sababu aliunda uhusiano mkati kati yake na wanawake weupe waliokuwa wakiishi katika eneo hilo. Kufanya hivi alitumia uelewa wake wa maisha ya nyumbani na jinsi alivyotaka kufundisha watu. Hii hatimaye ilipelekea kuanzishwa kwa FAWC ambayo inasimama kwa Shirikisho la Vilabu vya Wanawake wa Kiafrika. Vilabu hivi viliendesha kazi kwa kufundisha mwakilishi kutoka eneo fulani na mwakilishi huyo angejaribu kufundisha watu wa jamii yao kuhusu maisha ya nyumbani na usafi. Hii baadaye ikawa urithi wa Helen Mangwende.

 Maisha ya mapema 
Ingawa sehemu kubwa ya maisha ya mapema ya Helen Mangwende haijulikani, kuna mambo machache ambayo yanaweza kufahamika. Southern Rhodesia imejikuta ikiitwa kwa majina mengi katika karne ya 20 lakini Mangwende alizaliwa zaidi ya Southern Rhodesia. Hii inaweza kudhaniwa kwa sababu anaonekana akiwa na umri mdogo katika filamu aliyoonekana. Filamu hii ilitolewa mwaka 1949 na kama alikuwa na umri mdogo wakati huo, labda alizaliwa katika enzi ya 1923-1955. Labda alizaliwa katika mji wa Murehwa. Murehwa ni mji mdogo wa vijijini/wilaya nchini Zimbabwe ambayo inajulikana kwa milima yake maarufu na kilimo. Mlima maarufu zaidi kati ya hao unaitwa Nyaungwe Hill. Wakati fulani, alipata elimu fulani. Elimu hii ingekuwa imejikita zaidi katika maisha ya nyumbani na usafi. Inawezekana sana kwamba alienda shule ya Misheni ya Kiprotestanti kwani zilikuwa za kawaida wakati huo. Hii inaweza kudhaniwa kwa sababu anaendelea kufundisha wanawake wengi wa eneo hilo kuhusu maisha ya nyumbani wakati bado akiwa na umri mdogo. Maisha ya mapema ya Helen Mengwende hayajulikani sana na sehemu kubwa ya habari inayopatikana huanza baada ya kuolewa na Chief Mangwende akiwa na umri wa miaka 18. Hakuna tarehe halisi ya wakati alipoolewa. Inaonekana kuwa haiwezekani kujua umri wake wakati wowote alipoonekana. Kitu kimoja cha hakika ni kwamba chini ya utawala wa kikoloni maisha yake kama mtoto lazima yalikuwa magumu. Katika mapema ya karne ya ishirini, koloni hiyo ilikuwa imejaa walowezi weupe na ilikuwa mahali pazuri kwa mazao ya magharibi na pia pamba. Walowezi hawa weupe walipatiwa haki na serikali ya kikoloni na kwa sababu hiyo, idadi kubwa ya watu weusi waliangukia katika umaskini.

 Mambo mashuhuri 

 FAWC 
Helen Mangwende alifanya juhudi kubwa za kuanzisha njia ya wanawake wa Kiafrika kujifunza ujuzi wa nyumbani na ufundi wa nyumbani. Helen Mangwende aliolewa na Chief Munhuwepayi Mangwende akiwa na umri wa miaka 18. Alikuwa mwalimu wa vijijini kutoka Murehwa. Mwaka 1950, Helen Mangwende aliunda FAWC (Shirikisho la Vilabu vya Wanawake wa Kiafrika). Mangwende alikasirishwa na hali ambayo ukoloni uliwaweka watoto na wanawake, na hii ilipelekea kuanzishwa kwa FAWC. Alisaidia kuanzisha FAWC na kuanzisha vilabu vingine vya wanawake, ikiwa ni pamoja na Klabu ya Mrewa Bantu, ambayo ilikuwa na wanachama zaidi ya 700 mwaka 1950. Mwaka 1953, Helen Mangwende pia alienda kwenye Ziara ya Kifalme na kukutana na Malkia Elizabeth. Princess Margaret alisaidia kufadhili msingi wa Klabu ya Mrewa wakati wa kukaa kwake huko Ulaya baada ya Ziara ya Kifalme. Mangwende alifanya kazi na wanawake weupe wa kikoloni ambao pia waliendesha vilabu hivyo. Mangwende alijua kwamba mafanikio ya vilabu yalitegemea msaada mkubwa wa wanawake weupe. Waangalizi wakati huo walimwona kama mtu aliyejaza pengo kati ya rangi. Mangwende aliamini kwamba elimu na mafunzo ya ujuzi yalipaswa kuletwa kwa wanawake na watoto wa Kiafrika ambao walihitaji badala ya kusafiri kwenda shule. Aliamini kwamba kufundisha na kuwafundisha wanawake wa Kiafrika kuhusu ujuzi wa nyumbani kunaweza kuboresha maisha ya vijiji vyao kwa ujumla.

Mangwende alilenga aina mbalimbali za elimu ya kijinsia au ya nyumbani na ujenzi wa ujuzi kupitia kazi yake na vilabu vya wanawake na miradi ya ziada. Mangwende alifundisha kwanza ujuzi wa usafi na upishi ili kusaidia kupunguza kiwango cha vifo vya watoto katika vijiji alivyozuru na kuunda njia bora ya maisha. Wakati Mangwende alitaka fursa kwa wanawake wa Kiafrika, mamlaka za kikoloni zilitaka kufanya wake wa wasomi na wakulima wakali wa maadili ya kikoloni. Hii ilipatikana kwa kupunguza elimu kwa mafunzo ya ujuzi na ujuzi wa kimsingi wa kusoma na kuandika. Wakati wa enzi za ukoloni, elimu mara nyingi ilitumika kusambaza tamaduni kuu na dini ya Ukristo huku ikikandamiza mila za kienyeji. Hii ilikuwa na athari kubwa kwa jamii zilizokoloniwa, ambazo zililazimika kukubali maadili ya wakoloni. Mamlaka za kikoloni zilimarisha udhibiti wao na kuendeleza ukosefu wa usawa wa kijinsia ndani ya mfumo wa elimu, ikionyesha itikadi pana za kikoloni.

 Kuonekana kwenye filamu ya Wives of Nendi 
Mwaka 1949, Helen Mangwende aliigiza na kusaidia kuandika filamu maarufu, The Wives of Nendi. Mwongozaji wa The Wives of Nendi alibainisha kuwa Mangwende alihusika karibu kila sehemu ya mchakato wa uandishi wa filamu. Katika filamu hiyo, Mangwende alicheza kama mtu wa kike aliyejifunza na kutoa mapendekezo kuhusu usimamizi wa nyumba katika kijiji chake. Helen Mangwende alicheza kama Mai Mangwende katika The Wives of Nendi. Klabu yake ya wanawake inafundisha mke wa kwanza wa Nendi jinsi ya kusafisha nyumba zao na jinsi ya kupika. Mke wa kwanza wa Nendi hapendi kufuata mapendekezo ya klabu hadi Mangwende anapomfundisha ujuzi huo. Baada ya Mangwende kuwafundisha wake wa Nendi ujuzi wa ufundi wa nyumbani, wanakuwa wapishi na wafundi bora wa nyumbani katika kijiji. Filamu hiyo ilionyesha mafunzo na elimu ambayo wanachama wa FAWC wangepitia. Wakati wa moja ya matukio, wanawake kadhaa walisema kwamba Mangwende aliboresha maisha yao kwa kuwafundisha jinsi ya kusafisha nyumba zao. Kumekuwa na majadiliano na mabishano kuhusu filamu hiyo kuhusu uungwaji mkono wa maadili ya kikoloni. Baadhi ya watayarishaji na watazamaji wa Ulaya waliamini kwamba filamu hiyo ilionyesha utangazaji wa tamaduni za Magharibi na mafanikio ya ukoloni. Kwa upande mwingine, wanawake wengi wa Kiafrika walifasiri filamu hiyo kuonyesha nguvu ya wanawake katika kuunda jamii yenye nguvu, ikiunga mkono maadili ya Kiafrika badala ya ya kikoloni.

 Urithi 
Helen Mangwende aligusa maisha ya Waafrika wengi. Vitendo vyake vinadhaminiwa nchini Zimbabwe kwenye Siku ya Helen Mangwende mnamo Machi 14. Vilabu vingi vya wanawake viliweka maadili yao na kanuni kwa kufuata zile za Mangwende, hata baada ya kufa kwake mwaka 1955. Mangwende anajulikana kama aliyekaribia sana Kristo mwenyewe, kupitia maadili yake "safi" kama kiongozi wa vilabu vya wanawake. Mangwende anachukuliwa kuwa Mama wa Ufundi wa Nyumbani kwa kuunda njia za wanawake wa Kiafrika kujifunza jinsi ya kusafisha na kupika kwa njia inayounga mkono maadili yao. Helen Mangwende aliunda njia ambapo wanawake wa Ulaya na Kiafrika walifanya kazi pamoja kupitia vilabu vya wanawake na sanaa ya ufundi wa nyumbani. Kitendo hiki cha rangi zote mbili kufanya kazi pamoja kwa njia hii hakikuonekana kabla katika Zimbabwe ya kikoloni.

 Marejeo 

Jamii:Wanawake wa Zimbabwe