Baubo

Baubo (Kigiriki cha Kale: Βαυβώ), alikuwa mhusika mdogo katika hadithi  za zamani za Kigiriki, ambaye hakutajwa katika maandiko yaliyosalia kabla ya karne ya 4 baada ya Kristo. Kulingana na kipande cha maandishi cha Asclepiades wa Tragilus, inasemekana alikuwa mke wa Dysaules, ambaye aliaminika kuwa mtu wa asili kabisa wa nchi hiyo (autochthonous). Wawili hao walifanikiwa kupata mabinti wawili, Protonoe na Misa. Inasemekana pia, wanandoa hao walimkaribisha mungu wa kike Demeter nyumbani kwao.Die Fragmente der griechischen Historiker 12 F4.Karaghiorga-Stathacopoulou 1986: 87.Halliwell 2008: 165.Exhortation to the Greeks Chapter 11.

Mwanaisimu (mtaalamu wa lugha) wa Kigiriki kutoka karne ya tano baada ya Kristo, aitwaye Hesychius, aliandika jina "Baubo" katika kamusi yake ya maneno. Alisema kuwa Baubo alikuwa mlezi wa mungu wa kike Demeter. Alifafanua pia maana ya jina hilo kuwa ni "tupu" au "tumbo" (kwa Kigiriki: κοιλίαν, koilian), akimnukuu mwanafalsafa wa kale Empedocles kutoka karne ya tano kabla ya Kristo.

Baubo aliabudiwa pamoja na Demeter na Persephone katika kisiwa cha Paros. Ushahidi kutoka kwenye maandiko unaonyesha kuwa Baubo pia alikuwa akiheshimiwa katika maeneo mengine kama Naxos, Dion (iliyo katika Makedonia), pamoja na Paros, kutokana mahusiano yake wa karibu sana na Demeter na Kore (jina lingine la Persephone).

Baubo anatajwa katika vipande viwili vya maandiko ya kale ya dini ya Kiorphic – kipande cha 52 na kipande cha 49. Vipande hivi vinahusiana na sherehe za kale zilizojulikana kama Mafumbo ya Eleusinia, ambazo zilikuwa maalum kwa kumheshimu Demeter, mungu wa kike wa kilimo, hasa wakati alipokuwa analia kwa huzuni baada ya binti yake kupotea.

Katika kipande cha 52, inaoneshwa kuwa Baubo alihusika katika kumfurahisha Demeter wakati alipokuwa amefika Eleusis na alikuwa na huzuni kwa kumpoteza binti yake.

Katika kipande cha 49, Baubo anatajwa kama mama wa mtoto aitwaye Demophon. Huyu ni mtoto ambaye Demeter alijaribu kumuokoa asife kwa kumpaka chakula cha miungu (ambrosia) na kumweka kwenye moto usiku ili amfanye kuwa na nguvu za kipekee.

Lakini katika vyanzo vingine vya kale, Demophon anaelezwa kuwa mtoto wa Mfalme wa Eleusis, Celeus, na malkia wake Metanira. Hii inaonyesha kuwa katika kipande hicho cha 49, Baubo huenda ndiye aliyekuwa malkia wa Eleusis.

Katika hadithi hiyo, Baubo alipomuona Demeter akimuweka mtoto kwenye moto, alipatwa na hofu kubwa na akaanza kulia. Kwa kujibu, Demeter alimuunguza mtoto hadi alipofariki.

Katika kipande cha 52, Demeter anaonekana akiwa Eleusis, akihuzunika kwa kumpoteza binti yake Persephone, ambaye alikuwa ametekwa na mungu wa kuzimu, Hades. Baubo anajaribu kumchekesha Demeter kwa kufanya kitendo cha ajabu kinachoitwa anasyrma – yaani, kuonyesha sehemu zake za siri kama njia ya ucheshi.

Katika hadithi nyingine, kama vile Wimbo wa Homeri kwa Demeter, nafasi ya kumfurahisha Demeter haifanywi na Baubo, bali na mtumwa aitwaye Iambe, ambaye anamtania Demeter kwa kuongea vichekesho.

Kipande hiki cha 52 kimehifadhiwa ndani ya kitabu kiitwacho Protrepticus, kilichoandikwa na Clement wa Alexandria katika karne ya pili baada ya Kristo. Clement alikitumia kipande hicho kuonyesha kuwa Mafumbo ya Eleusinia na dini ya Kigiriki kwa ujumla yalikuwa ya upotovu.

Katika maelezo ya Clement, Demeter alikuwa amepumzika Eleusis wakati akimtafuta binti yake. Baubo, akimchukulia kama mgeni, alimletea chakula na divai. Lakini Demeter alikataa kula au kunywa kwa sababu alikuwa bado anaomboleza. Kukataa ukarimu huo kulionekana na Baubo kama dharau, hivyo alijibu kwa kumuonyesha sehemu zake za siri.

Hata hivyo, wataalamu wengi wanaona kwamba kitendo cha Baubo kilikuwa jaribio la kumfurahisha Demeter, si la dharau. Hili linafanana na tukio katika Wimbo wa Homeri ambapo Iambe pia anamtania Demeter ili kumtoa katika huzuni.

Mwanafasihi Ralph Rosen anaeleza kuwa kitendo hicho kililenga kumchekesha Demeter kwa njia ya dhihaka. Lakini pia anasisitiza kuwa watu wa wakati huo wasingekiona kama kejeli au dharau kwa mungu wa kike huyo, bali kama njia ya heshima na faraja kwa mtu mwenye huzuni.

Kuna uwezekano mkubwa kwamba, kama ilivyo kwa hadithi ya Iambe, hadithi ya Baubo ni hadithi ya etiolojia(hadithi ya asili) inayoelezea taratibu na mila fulani za Mafumbo ya Eleusinia. Jina Baubo linapewa aina kadhaa tofauti za sanamu, nyingi zikiwa za udongo wa terracotta.Aina ya zamani kabisa ya sanamu zinazoitwa “Baubo” ni zile za aina ya Priene, jina ambalo limetokana na mji wa kale wa Priene ambako sanamu hizo zilipatikana, hasa katika Patakatifu pa Demeter na Kore. Sanamu hizi zilitengenezwa kati ya karne ya tatu na ya pili kabla ya Kristo (KWK). Sanamu hizi zinaonyesha sehemu ya chini ya mwili wa mwanamke akiwa uchi, ambapo uso umechongwa mahali ambapo tumbo lingekuwa. Mstari wa kidevu huunganika moja kwa moja na sehemu za siri za sanamu hiyo. Mikono ya sanamu hizi ipo juu karibu na masikio, na hushikilia vitu vya kiibada kama vile mwenge, kinubi, au kikapu cha matunda kilichowekwa juu ya kichwa. Inaaminika kwamba sanamu hizi zilitolewa kama sadaka za kiapo na zilitengenezwa nchini humo.

Aina ya pili ya sanamu ya Baubo inatoka Misri, na imegawanyika katika vikundi viwili. Kikundi cha kwanza kinaonyesha mwanamke ameketi mbele kwenye nguruwe mkubwa, huku akishika ala ya muziki. Katika baadhi ya sanamu hizi mkono wake wa kulia unagusa sehemu zake za siri. Kikundi cha pili kinaonyesha mwanamke akiinama chini, akishika miguu yake mbali. Sehemu za siri zinaonekana wazi kila wakati, na sanamu nyingi za aina hii zilitumika kama hirizi.

Vipengele vinavyoonekana kwenye baadhi ya sanamu za aina hii, kama taji ya lotus na sistrum, pamoja na ukweli kwamba zilitengenezwa huko Misri, vimewafanya wasomi kupendekeza kwamba hizi ni sadaka za kiapo kwa Isis kutoka kwa wanawake wanaoomba uzazi au kutoka kwa wanawake wajawazito wanaotaka kujifungua hivi karibuni. Hivyo, licha ya jina, hakuna sababu ya kudhani kwamba takwimu hizi zinapaswa kumudu kuonyesha Baubo kutoka kwa hadithi ya Kigiriki, ingawa uhusiano hauwezi kukataliwa.

 Marejeo 

Jamii:Wahusika
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania