Wanawake katika Uhuru wa Afrika

Utaifa na harakati za uhuru kote Afrika kwa kiasi kikubwa zimeongozwa na wanaume; hata hivyo, wanawake pia walikuwa na majukumu muhimu. Majukumu ya wanawake katika harakati za uhuru za Afrika yalitofautiana kulingana na kila nchi. Wanawake wengi waliamini kwamba ukombozi wao ulikuwa na uhusiano wa moja kwa moja na ukombozi wa nchi zao. Wanawake walishiriki katika majukumu mbalimbali ya kupinga ukoloni, kuanzia kuandaa vikundi vya msingi hadi kutoa msaada muhimu wakati wa mapambano ya uhuru. Shughuli zao zilijumuisha kuandaa maandamano, kusambaza propaganda ya kupinga ukoloni, na kutoa msaada muhimu kama vile chakula na huduma za kimatibabu kwa wanajeshi wa kivita waliojeruhiwa. Zaidi ya hayo, baadhi ya wanawake walishiriki kikamilifu katika mapigano ya mstari wa mbele pamoja na wenzao wa kiume. Wanawake waliohusika katika juhudi za kupinga ukoloni mara nyingi walikumbana na upinzani mkali kutoka kwa mamlaka za kikoloni, na kusababisha matukio ya kufungwa gerezani na kuteswa, kama matokeo ya kushiriki katika juhudi hizo. Licha ya mchango mkubwa na mateso yaliyopitiwa na wanawake wakati wa mchakato wa ukombozi, majukumu yao katika mapambano ya uhuru kote bara yamekuwa yakipuuzwa mara nyingi katika hadithi za kihistoria. Katika simulizi nyingi za kihistoria za Afrika, michango ya wanawake bado haijaonekana au imeonekana vibaya, na kusababisha ukosefu wa utambuzi ikilinganishwa na wenzao wa kiume.

 Algeria 
Ingawa kuna mabishano kuhusu ni nani hasa aliyebuni bendera, Émilie Busquant, mke wa kiongozi wa utaifa wa Algeria Messali Hadj, kwa ujumla anasifiwa kwa kuwa alishona toleo la kwanza la bendera ya Algeria mnamo 1934.

 Ghana 
Yaa Asantewaa I (1840 – 1921) alikuwa Mama Malkia wa Ejisu katika Milki ya Ashanti, sasa sehemu ya Ghana ya kisasa. Mnamo 1900, aliongoza vita vya Ashanti, pia vinajulikana kama Vita vya Kiti cha Dhahabu au Vita vya Uhuru vya Yaa Asantewaa, dhidi ya Milki ya Uingereza.Appiah, Kwame Anthony, na Henry Louis Gates, Jr. (eds), Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience, 1999, p.276.

 Nigeria 

Nigeria ilipata uhuru kutoka kwa Milki ya Uingereza tarehe 1 Oktoba 1960. Kabla ya hapo, aina mbalimbali za maandamano dhidi ya utawala wa kikoloni zilifanyika. Wanawake wa Nigeria walikuwa na jukumu muhimu katika harakati za uhuru wa taifa. Kabla ya uhuru, wanawake walijipanga kupitia harakati kama vile Mapinduzi ya Wanawake wa Abeokuta na Vita vya Wanawake.

 Margaret Ekpo 
Margaret Ekpo alikuwa mmoja wa viongozi wa kike muhimu zaidi wa uhuru wa Nigeria. Alifanya kazi kwa ajili ya haki za kiraia za usawa na uhuru wa Nigeria.

Margaret Ekpo alikuwa mkuu, mwanasiasa, na kiongozi wa uhuru wa kitaifa. Mnamo 1945, Ekpo alianza kushiriki katika siasa baada ya mumewe, Dk. John Udo Ekpo, kukosa ridhaa na utawala wa kikoloni kuhusu matibabu ya madaktari wa asili wa Nigeria. Katika Nigeria iliyotawaliwa na Uingereza, watawala wa kikoloni walikuwa wamejikita kwa wakuu wa kiume. Baada ya Vita vya Wanawake, yeye na wanawake wengine waliteuliwa kuchukua nafasi za wakuu wa hati. Ekpo baadaye aliteuliwa kwenye Baraza la Wakuu wa Mashariki mnamo 1954. Kama mkuu, aliwaunganisha wanawake wa utambulisho wa kikabila tofauti ili kudai haki za wanawake na uhuru. Alikamatwa mara nyingi kwa kuchochea maandamano haya dhidi ya ukoloni wa Uingereza. Kama mkuu wa hati, Ekpo alipitisha sheria iliyolazimisha polisi kuajiri wanawake zaidi huko Enugu na Lagos.

Kabla ya Vita vya Kidunia vya Pili, Ekpo aliongoza Chama cha Wanawake wa Soko la Aba katika kuwaunganisha wanawake dhidi ya utawala wa kikoloni na uonevu wa kijinsia. Kufuatia Vita vya Kidunia vya Pili, Ekpo na Chama cha Wanawake wa Soko la Aba waliendelea kuwashirikisha wanawake kwa kutumia mbinu kama vile kununua vifaa vichache na kuuza tu kwa wanachama waliosajiliwa wa chama ambao walihudhuria mikutu mara kwa mara. Alitumia fursa hii kuwafundisha wanawake juu ya umuhimu wa uhuru na ukombozi.Niliwaambia wanawake, mnajua kwamba binti yenu anaweza kuwa mkuu wa hospitali hiyo? Mnajua kwamba mume wenu anaweza kuwa Afisa Wilaya (D.O.) au Mkazi? Mnajua kwamba ikiwa mtaungana nasi katika shughuli za kisasa za kisiasa, watoto wenu wanaweza siku moja kuishi katika maeneo ya Wazungu? Niliwaambia mambo haya kila wakati na hivyo wakavutiwa...Effah-Attoe na Jaja, Margaret Ekpo: Simba wa Siasa ya Nigeria, 21. Baada ya kupata uhuru mnamo 1960, Ekpo alishiriki katika Mikutano ya Katiba huko Lagos na London. Ekpo pia alihudumu kama mjumbe wa bunge la Nigeria kuanzia 1960 hadi 1966. Kazi ya Ekpo pia ilivuka siasa za kitaifa. Alisafiri nje ya Nigeria kuwakilisha wanawake wa Nigeria katika mikutano kadhaa ya kimataifa kama vile Mikutano ya Umoja wa Mabunge (1964) na Mikutano ya Kimataifa ya Shirikisho la Wanawake Duniani (1963).

Pamoja na kazi yake katika kutetea haki za kiraia na kisiasa, Ekpo aliacha urithi ambao haukuwa na upendeleo wa kikabila katika nchi ambayo aina nyingi za ubaguzi wa kikabila na ukabila zilikuwepo katika siasa.Omonijo, B. Nigeria: Tribute—Margaret Ekpo - And the Woman Died, Vanguard Newspapers, (Lagos), Oktoba 2, 2006.

 Tanzania 
Mwishoni mwa 1961, serikali ya awali ya Tanganyika ilianzishwa kupitia Sheria ya Uhuru wa Tanganyika ya 1961. Sheria hii ilikomesha utawala wa Uingereza na kuweka serikali ya kujitawala. Katiba mpya ya jamhuri ilipitishwa mwaka mmoja baadaye, mnamo Desemba 1962. Hii ilifuta jukumu lililobaki la ufalme wa Uingereza huko Tanganyika. Muungano na nchi jirani ya Zanzibar mnamo 1964 ulisababisha kuundwa kwa Jamhuri ya Tanzania.Sheria ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar, 1964 (Sheria Namba 22 ya 1964) – kupitia WIPO IP Portal.

 Bibi Titi Mohamed 
Bibi Titi Mohamed alikuwa mtu mashuhuri katika siasa za wanawake wa Afrika na harakati za uhuru huko Tanganyika, akiwaunganisha wanawake kujiunga na chama cha kisiasa cha Tanganyika African National Union (TANU).

Alizaliwa Dar es Salaam, Bibi Titi alipata umaarufu kwa kushangaza. Akiwa na elimu ya shule ya msingi ya miaka minne tu kabla ya kazi yake ya kisiasa, alikuwa mke wa nyumbani na mwimbaji mkuu katika kikundi cha “Bamba''. Hata hivyo, mapambano ya uhuru yalipoongezeka, Bibi Titi alipata jukumu la kazi zaidi katika siasa. Alijiunga na Tanganyika African National Union (TANU) mnamo 1954. Kwa kufanya hivyo, Bibi Titi akawa mwanachama wa kike wa kwanza wa TANU. Alitetea uhuru wa kisiasa pamoja na uhuru wa wanawake. Kufikia mwisho wa miaka ya 1950, Bibi Titi alikuwa sauti mashuhuri na yenye nguvu katika siasa, akifanya kampeni kwa ajili ya uhuru na maendeleo. Baada ya kupata umaarufu, sauti yake ikawa chanzo kikubwa cha hisia za wanawake wa Kiafrika na kupinga ukoloni.

Baada ya kuundwa kwa Jamhuri ya Tanzania mnamo 1964, aliwakilisha eneo bunge la Rufiji katika Bunge. Pia alihudumu kama mjumbe wa Kamati Kuu na kamati ya utendaji wa TANU. Huko, aliendelea kutetea uhuru zaidi na haki za wanawake.

Bibi Titi aliacha urithi ambao unawataka wanawake kuwa na heshima zaidi ya kibinafsi na kuwahimiza wanawake kujitahidi kwa elimu zaidi na usawa wa matibabu. Katika hotuba yake, Bibi Titi aliwaomba wanawake kuchukua fursa ya ushawishi wao wa kisiasa kwa kusema:Niliwaambia [wanawake] kwamba tunataka uhuru. Na hatuwezi kupata uhuru ikiwa hamtaki kujiunga na chama. Tumezaa wanaume hawa wote. Wanawake ndio nguvu katika ulimwengu huu. Sisi ndio tunaozaa ulimwengu...

 Kenya 
Mnamo Desemba 12, 1963, Kenya ilitangaza uhuru kutoka Uingereza baada ya miaka ya juhudi za kupinga

 Marejeo 

Jamii:wanawake wa Afrika
Jamii:Historia ya Afrika
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania