Maslaha

Maslaha au maslahah (kwa Kiarabu:مصلحة, maslahi ya umma) ni dhana katika Sharia (sheria ya Kiislamu) inayochukuliwa kuwa msingi wa sheria.I. Doi, Abdul Rahman. (1995). "Mașlahah". Katika John L. Esposito. The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World. Oxford: Oxford University Press. Dhana hii ni sehemu ya mbinu zilizopanuliwa katika kanuni za fiqhi ya Kiislamu (uṣūl al-fiqh) na ina maana ya kupiga marufuku au kuruhusu jambo fulani kutokana na mahitaji au mazingira mahsusi, kulingana na iwapo jambo hilo linatumika kwa maslahi ya umma wa Kiislamu (ummah). Kimsingi, maslaha hutumika hasa kwa masuala ambayo hayajawekewa masharti moja kwa moja katika Qurani, sunnah (mafundisho na matendo ya Mtume Muhammad), au qiyas (kipimo kwa kulinganisha). Dhana hii inatambuliwa na kutumika kwa viwango tofauti kulingana na wanazuoni na madhehebu ya fiqhi ya Kiislamu (madhhab). Matumizi ya dhana hii yamekuwa muhimu zaidi nyakati za sasa kutokana na umuhimu wake katika kushughulikia changamoto za kisasa za kisheria.

Muhtasari
Dhana hii ilielezwa kwa uwazi kwa mara ya kwanza na al-Ghazali (aliyefariki mwaka 1111), ambaye alieleza kuwa maslaha ni lengo kuu la Allah katika kuleta sheria ya Kiungu, na madhumuni mahsusi ya sheria hiyo ni kulinda mambo matano muhimu ya ustawi wa binadamu: dini, uhai, akili, kizazi, na mali. Ingawa wanazuoni wengi wa enzi za kale walikubaliana kuwa maslaha ni kanuni muhimu ya sheria, walitofautiana kuhusu nafasi yake katika sheria ya Kiislamu. Baadhi yao waliichukulia kama hoja ya nyongeza inayodhibitiwa na vyanzo vya kimaandiko na kipimo cha ulinganishi. Wengine waliiona kama chanzo huru cha sheria, ambacho kanuni zake kwa ujumla zinaweza kushinda tafsiri ya maandiko ya moja kwa moja. Mtazamo huu wa mwisho ulishikiliwa na wachache wa wanazuoni wa zamani, lakini nyakati za sasa umekuzwa na wanazuoni waliotaka kuiboresha sheria ya Kiislamu ili iendane na mabadiliko ya kijamii kwa kutumia fikra za urithi wa fiqhi ya kitamaduni. Sambamba na dhana ya maqasid, dhana hii imekuwa muhimu sana nyakati za sasa kutokana na haja ya kushughulikia masuala ya kisheria ambayo hayakuwapo zamani.

Kuna dhana nyingine zinazofanana katika Uṣūl al-fiqh, ambazo zinahusishwa na madhehebu mbalimbali. Dhana ya maqasid (malengo au madhumuni) inakaribiana na maslaha kwa maana kwamba inahusu lengo kuu na kusudio la kutekeleza Sharia. Dhana ya istislah nayo ni ya kuhusiana, na ilitumika na Imam Ahmad ibn Hanbal. Maana ya maslaha ni "maslahi ya umma", na istislah ni "kutafuta maslahi bora ya umma", ambayo ndicho kiini cha Sharia. Dhana ya istihsan ni kipaumbele cha haki kwa kutafuta suluhisho la masuala ya kisheria. Neno hili linatumiwa na madhehebu ya Hanafi, ambapo matokeo ya qiyas yanaweza kuachwa iwapo yatakuwa na madhara au si ya kufaa. Pia lilitumiwa na mwanazuoni wa Hanbali Ibn Qudamah na mwanazuoni wa Maliki ya Averroes. Madhehebu ya Shafi'i hayakubali matumizi ya maslaha kwa kuhofia kuingia katika maoni ya kibinadamu yasiyo na mipaka, lakini ina dhana mbadala ya istidlal, ambayo hutumika inapobidi kuepuka utekelezaji mkali wa qiyas.

Matumizi
Maslaha ilitumika pia kwa mtazamo mwingine na mwanasheria wa Al-Andalus, Abu Ishaq al-Shatibi (aliyefariki 1388), ambaye alisisitiza umuhimu wa nia na sababu zilizo nyuma ya sheria ya Kiislamu. Kwa masuala yanayohusiana na Mungu, yaani ibadat, binadamu wanapaswa kurejea Qurani na Sunnah, lakini kwa yale ya mahusiano kati ya watu, yaani mu'amalat, suluhisho bora la kijamii linafaa kutafutwa. Kwa kuwa jamii hubadilika, al-Shatibi aliamini kuwa sehemu ya mu'amalat ya sheria ya Kiislamu nayo inapaswa kubadilika kulingana na nyakati.

Maslaha pia imekuwa ikitumika na wanamageuzi wa Kiislamu katika karne za hivi karibuni. Ibn Abd al-Wahhab (aliyefariki 1792) alitumia dhana hii katika baadhi ya matukio. Hata hivyo, dhana hii inajulikana zaidi kwa wanamageuzi wa Kiislamu wa kisasa. Miongoni mwao, Muhammad Abduh anajulikana sana kwa kuitumia maslaha kama msingi wa kuoanisha maadili ya kisasa na maadili ya kitamaduni ya sheria ya Kiislamu mwishoni mwa karne ya 19. Kundi la Muslim Brotherhood, ambalo ni la wanamageuzi wa Kiislamu, pia linaitumia dhana ya maslaha kueleza kujitolea kwao kwa ustawi wa jamii.

Tazama pia
 Mutaween
 Sharia

Marejeo

Vyanzo







Viungo vya Nje
 Maṣlaḥa in Contemporary Islamic Legal Theory - JSTOR

Jamii:Uislamu