Waarma

Waarma ni kundi la watu wa Afrika Magharibi linaloishi karibu na Mto Niger nchini Mali. Asili yao inatokana na majeshi ya Wamoroko walioivamia Dola ya Songhai katika karne ya 16. Watu hawa waliobaki katika maeneo ya Djenné, Gao, na Timbuktu baada ya uvamizi huo, waliunda jamii mpya kwa kuoa wenyeji wa eneo hilo. Hivyo Waarma ni jamii yenye mchanganyiko wa damu ya Kiarabu ya Kaskazini na jamii za ndani za Sahel.

Jina “Waarma” linatokana na neno la Kiarabu ar-rumah (الرماة), likiwa na maana ya "washambuliaji kwa bunduki" au wapiganaji wa silaha za moto. Jina hilo liliwapatikana kutoka kwa jamii nyingine, si wao wenyewe.

Waarma ni tofauti na Wazarma wa Niger ambao ni wengi zaidi (takriban milioni 3.6), na ambao walikuwepo kabla ya uvamizi wa Moroko. Ingawa majina yao yanafanana, makabila haya ni tofauti kimazingira na kihistoria.

Kwa mujibu wa makadirio ya mwaka 1986, kulikuwa na takriban Waarma 20,000 waliotambua utambulisho wao, wakienea zaidi katika maeneo ya Timbuktu, bendi ya kati ya Mto Niger, na Delta ya Ndani ya Niger.

Uvamizi wa Moroko wa mwaka 1591 ulikuwa na lengo la kuchukua udhibiti wa njia za biashara ya dhahabu na chumvi. Jeshi hilo lilijumuisha takriban wanajeshi 4,000 wa Kiarabu, Wamorisko (Waislamu waliofukuzwa Uhispania), na hata waasi wa Ulaya waliokuwa wamejiunga na Moroko. Walikuwa na silaha za moto aina ya “arquebus” zilizotokana na teknolojia ya Ulaya.

Baada ya kushinda, Moroko haikuweza kudhibiti maeneo hayo kikamilifu. Ndani ya miaka kumi, viongozi wa Moroko waliokuwa Afrika Magharibi waliachwa bila msaada kutoka kwa malkia wao. Wanajeshi waliobaki waliishi mijini, wakaoa wanawake wa wenyeji, na kizazi chao kikawa Waarma wa leo. Katika karne ya 17, makundi mengine kama Wabambara, Watuareg, na Wafula yalichukua nafasi za juu za kisiasa, na Waarma wakabaki kuwa jamii ya kawaida pasipo nguvu ya kisiasa.

Leo, Waarma ni wachache na wamechanganyika sana na makabila mengine. Wanazungumza hasa Kisoninke au lahaja za Kimande, na wengi ni Waislamu. Ingawa hawana utawala wa kifalme tena, historia yao bado ina nafasi muhimu katika kumbukumbu za Mali na maeneo ya Bonde la Niger.

Bibliografia
 John O. Hunwick (1999). The African Diaspora in the Mediterranean Lands of Islam. Markus Wiener Publishers.
 Nehemia Levtzion (1973). Ancient Ghana and Mali. Methuen & Co Ltd.
 M. Delafosse (1912). Haut-Sénégal-Niger.

Category:Makabila ya Mali
Category:Makabila ya Burkina Faso
Category:Makabila ya Niger