Paulina Luisi

Paulina Luisi Janicki (1875–1950) alikuwa kiongozi wa harakati ya kifeministi nchini Uruguay. Alizaliwa Colón, Argentina, tarehe 22 Septemba 1875 katika familia ya waelimishaji. Mnamo 1909, alikua mwanamke wa kwanza wa Uruguay kupata digrii ya tiba.

Luisi aliwakilisha Uruguay katika mikutano ya kimataifa ya wanawake na alisafiri kote Amerika ya Kusini na Ulaya. Anachukuliwa kuwa mmoja wa watu wakuu katika harakati ya kifeministi ya Pan-Amerika, akiwa amesaidia kuanzisha Pan-American Women’s Auxiliary. Hata hivyo, mara nyingi aligombana na watu wengine wakuu katika harakati hiyo, ikiwa ni pamoja na wanachama wa International Woman Suffrage Alliance (IWSA) kama Carrie Chapman Catt na Bertha Lutz.

Mashirika kadhaa mashuhuri ya utetezi ya Uruguay yalianzishwa kwa msaada wa Luisi, ikiwa ni pamoja na Unión Nacional de Telefonistas (Tafsiri: Chama cha Wafanyakazi wa Simu) na Alianza de Mujeres para los Derechos Femeninos (Tafsiri: Muungano wa Wanawake kwa Haki za Wanawake), ambayo ilipigania haki ya wanawake kupiga kura nchini Uruguay. Pia aliunga mkono mageuzi ya eugenic, pamoja na kanuni zinazodhibiti tasnia ya ngono. Alifanya kazi na Jumuiya ya Mataifa kupambana na usafirishaji wa ngono na kuendeleza haki za watoto.

Wakati wa miaka ya 1930, Luisi alikuwa mtangazaji wa mara kwa mara kwenye kituo cha redio cha Uruguay Radio Femenina, kituo cha redio cha "wanawake wote" ambapo alichukua jina la utani Abuela (Tafsiri: Bibi). Pia alifanya kazi na mashirika mbalimbali kupinga kuongezeka kwa ufashisti nchini Uruguay na nje ya nchi na alitetea elimu ya ngono katika shule. Alikufa tarehe 16 Julai 1950. 

 Maisha na Elimu 
Paulina Luisi alizaliwa Colón, Argentina, tarehe 22 Septemba 1875. Mama yake, Maria Teresa Josefina Janicki, alikuwa mwanaharakati wa haki ya wanawake kupiga kura wa asili ya Kipolandi, na baba yake, Angel Luisi, alikuwa msoshalisti na mwalimu wa asili ya Italia. Muda mfupi baada ya kuzaliwa kwake, familia ilihamia Uruguay, ambapo walifanya kazi kama walimu na kuanzisha taasisi nyingi za elimu, ikiwa ni pamoja na Taasisi ya Luisi, Centro Liberal (Tafsiri: Kituo cha Liberal), na Ateneo de Paysandú (Tafsiri: Paysandú Athenaeum). Luisi alikuwa na ndugu saba, ikiwa ni pamoja na dada wawili mashuhuri: Clotilde Luisi, ambaye alikuwa wakili wa kike wa kwanza nchini Uruguay, na Luisa Luisi, ambaye alikuwa mshairi maarufu.

Luisi alipata digrii ya ualimu mnamo 1890 na, mnamo 1899, alikua mwanamke wa kwanza nchini Uruguay kupata shahada ya kwanza. Mnamo 1908, alikua mwanamke wa kwanza kuhitimu kutoka Shule ya Tiba ya Chuo Kikuu cha Jamhuri ya Uruguay, na muda mfupi baadaye akawa mkuu wa kliniki ya magonjwa ya wanawake ya Kitivo cha Tiba cha chuo kikuu hicho. Wakati Luisi alipoanza kazi yake ya kitabibu, kulikuwa na madaktari wa kike wanne tu nchini Uruguay, ikilinganishwa na madaktari wa kiume 305. Luisi alifaidika na utaalam wake katika matibabu ya wanawake, kwani wanawake wengi walipendelea kutibiwa na wanawake wengine kwa sababu ya chukizo za kijamii zilizoshikiliwa na madaktari wa kiume.

Luisi aliingizwa katika harakati ya kifeministi ya Amerika ya Kusini wakati wa muda wake chuoni, huku mwanafeministi wa Argentina Petrona Eyle akimwandikia kumudu ajiri ajiunge na shirika lake, Universitarias Argentinas (Tafsiri: Chama cha Wanawake wa Chuo Kikuu cha Argentina). Katika barua ya tarehe 1 Mei 1907, Eyle alimudu himiza Luisi na wenzake wa kike chuoni kuunda tawi la Uruguay la Universitarias, akisema kwamba “ingawa sio wengi sasa, mtakuwa daima kiini ambacho wengine watakusanyika karibu nacho”. Tawi la Uruguay la Universitarias lilianzishwa mnamo 1907.

 Marejeo 

Jamii:Waliozaliwa 1875
Jamii:Waliofariki 1950
Jamii:Wanasayansi wa Uruguay
Jamii:Wanaharakati wa Uruguay
Jamii:Feminism and Folklore 2025 in Tanzania