Istishab

Istishab (kwa Kiarabu: استصحاب, maana yake: kuendeleza hali iliyokuwepo) ni dhana katika fiqh (sheria ya Kiislamu) inayomaanisha kanuni ya kudhani kuendelea kwa hali iliyokuwepo awali hadi pale itakapothibitishwa vinginevyo. Neno hili linatokana na Kiarabu suhbah linalomaanisha "kuandamana". Hii ni mojawapo ya misingi ya ijtihad (uchambuzi wa kisheria), inayotumika pale ambapo hakuna ushahidi mwingine wa moja kwa moja, kwa kudhani kwamba hali ya awali bado ipo.

Istishab ilisisitizwa sana na ash-Shafi'i, kama hoja ya kimantiki ya kusema kuwa hakuna mabadiliko yanapaswa kudhaniwa hadi dalili zake za wazi zionekane. Hii ni msingi wa hukumu nyingi za kisheria kama "dhana ya kutokuwa na hatia" — mtu huchukuliwa kuwa hana hatia hadi ithibitishwe na si vinginevyo. Malik ibn Anas na ash-Shafi’i waliona kuwa ni hoja halali hadi ipingwe. Baadhi ya wanazuoni wa kale kutoka madhehebu ya Hanafi walikataa kuitambua kama hoja ya kisheria. Hata hivyo, matumizi yake yameendelea kukubalika sana na wanazuoni wa kisasa.

 Maana 
Ibn al-Qayyim alifafanua Istishab kuwa:
> "Kuendeleza hukumu ya jambo lililokuwepo au kukanusha jambo ambalo halikuwepo, yaani, hukumu — iwe chanya au hasi — itaendelea hadi ushahidi wa mabadiliko upatikane. Uendeleaji huu hauhitaji ushahidi mpya, bali hutegemea kutokuwepo kwa ushahidi wa mabadiliko."

Al-Qarafi alieleza:  
> "Istishab ni kuamini kwamba hali ya awali au ya sasa itaendelea kuwa hivyo katika wakati ujao pia."

 Aina za Istishab 
Wanazuoni wengi wanakubaliana juu ya aina kuu tatu za Istishab:

 Dhana ya kutokuwepo kwa hukumu ya awali   
Hii ni kuamini kuwa hakuna jukumu la kisharia juu ya mtu mzima hadi litakapothibitishwa. Mfano ni kutokuwepo kwa swala ya sita ya faradhi au kudhani mtu hana hatia hadi ithibitishwe.

 Asili ya vitu vya kila siku ni uhalali   
Wanazuoni wengi wanakubaliana kuwa vitu vya kawaida ni halali, isipokuwa ikithibitika vinginevyo. Chakula au bidhaa fulani huchukuliwa kuwa halali hadi ushahidi wa haramu utokee.

 Dhana ya kuendelea kwa hali iliyokuwepo   
Ikiwa kuna hukumu ya kisharia iliyokuwepo, haiwezi kubatilishwa kwa tuhuma au shaka. Mfano ni mtu aliyetia udhu — udhu wake huhesabiwa kuwa bado ni sahihi hadi ithibitishwe tofauti.

 Marejeo 

Category:Uislamu