Mtego wa Thucydides

Mtego wa Thucydides unaelezea hali ambapo nchi inayokua kwa haraka inaanza kutishia nafasi ya nchi nyingine ambayo tayari ni yenye nguvu. 

 Asili ya dhana 
Profesa wa siasa kutoka Chuo Kikuu cha Harvard, Graham Allison, alitumia maneno hayo katika kitabu chake Destined for War. Humo Alison anasema kuwa China na Marekani lazima wazungumze kwa njia ya kidiplomasia katika miaka ijayo ili kuepuka vita, kwa sababu hali ya kisiasa duniani sasa inaonyesha uwezekano wa vita. Ili kuthibitisha nadharia yake, Allison alichunguza mifano 16 kutoka historia ya miaka 500 iliyopita. Katika kila mfano, nchi iliyokuwa inakua ilionekana kama tishio kwa nchi yenye nguvu zaidi. Kati ya mifano hiyo 16, vita vilitokea mara 12 kutokana na mvutano wa madaraka kati ya mataifa hayo mawili. (Belfer Center)
Wazo hili linatokana na historia ya Thucydides, ambaye alikuwa mwanahistoria na jenerali kutoka Athens. Alisema kuwa Vita vya Peloponnesian kati ya Athens na Sparta mwaka 431 KK vilitokea kwa sababu Sparta ilikuwa na hofu kuwa Athens itakuwa na nguvu zaidi (Morley).

Lakini baadhi ya wasomi wanasema kuwa Allison hakufafanua vizuri mawazo ya Thucydides na aliyafanya kuwa rahisi sana ili kusaidia hoja yake. Kwa mfano, Profesa Neville Morley kutoka Chuo Kikuu cha Exeter alisema kuwa Thucydides hakusema kuwa vita ni lazima kila mara kati ya nchi mbili zenye nguvu. Badala yake, alisema kuwa Athens ilianza vita kwa sababu ya mambo mengi tofauti. Hivyo basi, si kila wakati ambapo nchi moja inapopanda kwa nguvu, vita lazima vitokee—mambo ya ndani ya nchi hizo pia ni muhimu kuelewa (Morley).

 Je, kuna upendeleo wa Kimagharibi? 
Katika mifano yote 16 aliyotaja Allison, vita vilitokea kati ya nchi za Magharibi. Ingawa anazungumzia suala hili kwa mtazamo wa dunia nzima, haangalii utamaduni, siasa, au maisha ya kila siku ya watu katika nchi hizo—mambo ambayo yanaweza kuwa muhimu kuelewa kama vita vitatokea au la. Kwa hiyo, kama tunataka kuelewa siasa za dunia kwa upana zaidi, tunapaswa pia kufikiria jinsi Mtego wa Thucydides unaweza kuonekana katika Afrika Mashariki.

Kenya na Ethiopia si nchi zinazotaka kuwa na nguvu zaidi duniani, lakini ndani ya Afrika Mashariki, zinaonekana kuwa na ushawishi mkubwa. Kwa sasa, uhusiano wao ni mzuri.Ingawa Kenya ni imara kiuchumi na Ethiopia inakua haraka, hakuna ugomvi mkubwa kati yao (Rédaction Africanews). Sababu moja inaweza kuwa kwamba Afrika ni tofauti na nchi za Magharibi.
Maadili ya Kiafrika kama Ujamaa, Utu, na Harambee ni sehemu muhimu ya maisha na siasa katika Afrika Mashariki. Maadili haya yanaathiri malengo ya serikali, historia, na jinsi viongozi wanavyoona maendeleo (Nkrumah). Kwa hiyo, kama tutatumia Mtego wa Thucydides kuelewa hali ya Kenya na Ethiopia, tunapaswa kufanya hivyo kwa mtazamo wa Kiafrika—si kwa kutumia mtazamo wa nchi za Magharibi pekee.

 Ujamaa, Utu, na Harambee kama maadili ya siasa Afrika Mashariki 
Ili kuelewa kwa nini Kenya na Ethiopia hawajawahi kuwa na vita kubwa, hata kama kuna ushindani kati yao, ni muhimu kuangalia maadili yanayoongoza siasa katika Afrika Mashariki. Maadili kama Ujamaa, Utu, na Harambee ni muhimu sana katika maisha na uongozi wa watu wa eneo hili. Maadili haya yanaonyesha njia tofauti ya kuendesha siasa, tofauti na yale ya nchi za Magharibi.

Ujamaa ni wazo kutoka kwa Julius Nyerere, rais wa kwanza wa Tanzania. Ujamaa unasisitiza watu kuishi kwa amani, kusaidiana, na kufanya kazi pamoja kwa faida ya wote (Nyerere 24). Ujamaa si tu mpango wa uchumi, bali ni njia ya kuonyesha mshikamano kati ya watu. Katika hali ya Kenya na Ethiopia, Ujamaa unaweza kusaidia kuelewa kwa nini hawashindani kwa vita.
Utu ni neno la Kiswahili linalomaanisha ubinadamu. Linamaanisha kwamba watu wote ni muhimu na wanapaswa kuheshimiana. Utu ni sawa na wazo la Ubuntu kutoka Afrika Kusini linalosema, “mtu ni mtu kwa sababu ya watu wengine” (Ramose 39). Utu huwasaidia viongozi wa Afrika Mashariki kuchagua amani badala ya vita.

Harambee ni wazo kutoka Kenya linalomaanisha "tuvute pamoja." Jomo Kenyatta, rais wa kwanza wa Kenya, alianzisha wazo hili. Harambee inahimiza watu kushirikiana kujenga huduma kama shule, hospitali, na barabara (Widner 61). Ingawa wengine wameikosoa, bado ni njia ya kuleta umoja na maendeleo ya pamoja.

Kwa hiyo, tunapojaribu kuelewa uhusiano kati ya Kenya na Ethiopia kwa kutumia wazo la Mtego wa Thucydides, tunapaswa kukumbuka kuwa Afrika ina maadili na historia tofauti. Ujamaa, Utu, na Harambee vinaonyesha kuwa nchi zinaweza kushirikiana kwa amani hata kama kuna ushindani.

 Marejeo 
 Belfer Center for Science and International Affairs. Thucydides’s Trap Case File. Harvard Kennedy School, Accessed 20 Mar. 2025.
 Massari, Paul. "Discussing Thucydides’s Trap." Harvard Graduate School of Arts and Sciences, Harvard University, 4 Apr. 2024, Accessed 20 Mar. 2025.
 Morley, Neville. "Escaping the Thucydides Trap in Political Commentary." History & Policy, 11 Sept. 2019, Accessed 21 Mar. 2025.
 Nkrumah, Kwame. "African Socialism Revisited." Marxists Internet Archive, 1967, Accessed 21 Mar. 2025.
 Rédaction Africanews. "Kenya, Ethiopia Vow Stronger Ties." Africanews, 29 Feb. 2024, Accessed 21 Mar. 2025.
 Nyerere, Julius K. Ujamaa: Essays on Socialism. Oxford University Press, 1968.
 Ramose, Mogobe B. African Philosophy Through Ubuntu. Mond Books, 2002.
 Widner, Jennifer A. The Rise of a Party-State in Kenya: From "Harambee!" to "Nyayo!". University of California Press, 1992.

Jamii:Siasa