Uvimbe wa aorta ya tumbo

Uvimbe wa aorta ya tumbo (kwa Kiingereza: Abdominal aortic aneurysm) ni upanuzi wa kimahali wa aota kwenye eneo la tumbo hivi kwamba kipenyo chake ni kikubwa kuliko sentimita 3 au zaidi ya 50% kuliko kawaida. Kwa kawaida, hali hii haisababishi dalili, isipokuwa wakati wa kupasuka kwake. Mara kwa mara, maumivu ya tumbo, nyuma, au mguu yanaweza kutokea. Uvimbe (aneurismu) mkubwa wakati mwingine unaweza kuhisiwa kwa kusukuma kwenye tumbo. Kupasuka kunaweza kusababisha maumivu kwenye tumbo au mgongo, shinikizo la chini la damu, au kupoteza fahamu, na mara nyingi kusababisha kifo.

Uvimbe wa aorta ya tumbo hutokea kwa kawaida kwa wale walio na umri wa zaidi ya miaka 50, kwa wanaume, na kati ya wale walio na historia ya familia. Sababu za ziada za hatari ni pamoja na uvutaji sigara, shinikizo la damu na magonjwa mengine ya moyo au mishipa ya damu. Hali za kijeni zilizo na hatari iliyoongezeka ni pamoja na ugonjwa wa Marfan na ugonjwa wa Ehlers-Danlos. Uvimbe wa aorta ya tumbo ni aina ya kawaida ya kuvimba kwa aota. Takriban 85% hutokea chini ya figo na hali zinginezo katika eneo la figo au juu yake. Ugonjwa huu wakati mwingine hupatikana wakati wa kuchunguza shida nyinginezo. Nchini Marekani, uchunguzi wa ultrasound ya tumbo unapendekezwa kwa wanaume kati ya umri wa miaka 65 na 75 na wenye historia ya kuvuta sigara. Nchini Uingereza na Uswidi, uchunguzi wa wanaume wote wenye umri wa zaidi ya miaka 65 unapendekezwa. Mara baada ya kuvimba huku kupatikana, uchunguzi wa mawimbi ya sauti (ultrasound) zaidi ni kawaida kufanyika mara kwa mara.

Kutovuta sigara ndio njia bora ya kuzuia ugonjwa huo. Njia zingine za kuzuia ni pamoja na kutibu shinikizo la juu la damu, kutibu kolesteroli ya juu ya damu, na kutokuwa na uzito kupita kiasi. Upasuaji kawaida hupendekezwa wakati kipenyo cha uvimbe wa aorta ya tumbo kinakua zaidi ya sentimita 5.5 kwa wanaume na zaidi ya sentimita 5.0 kwa wanawake. Sababu nyingine za kutengeneza ni pamoja na kuwepo kwa dalili na ongezeko la haraka la ukubwa wa mtu, linalofafanuliwa kuwa zaidi ya sentimita moja kwa mwaka. Urekebishaji unaweza kufanywa kwa upasuaji wa wazi au ukarabati wa uvimbe wa mishipani (EVAR). Ikilinganishwa na upasuaji wa wazi, ukarabati wa uvimbe wa mishipani una hatari ndogo ya kifo katika muda mfupi na kukaa kwa muda mfupi hospitalini, lakini huenda lisiwe chaguo bora kila wakati. Inaonekana hakuna tofauti katika matokeo ya muda mrefu kati ya tiba hizo mbili. Taratibu za kurudiarudia zinahusishwa zaidi na ukarabati wa uvimbe wa mishipani.

Uvimbe wa aorta ya tumbo huathiri 2-8% ya wanaume walio na umri wa zaidi ya miaka 65 na unaonekana mara tano zaidi kwa wanaume. Kwa wale walio na uvimbe wa chini ya sentimita 5.5, hatari ya kupasuka katika mwaka ujao ni chini ya 1%. Miongoni mwa wale walio na uvimbe kati ya sentimita 5.5 na 7, hatari ni karibu 10%, wakati kwa wale walio na uvimbe zaidi ya sentimita 7 hatari ni karibia 33%. Vifo vinavyohusiana na kupasuka ni 85% hadi 90%. Katika mwaka wa 2017, uvimbe wa aorta ya tumbo ulisababisha vifo vya karibu 167,000, wengi wao wakiwa wanaume wazee. Hii iliongezeka kutoka karibu 100,000 mwaka wa 1990, iliyopunguka kwa kiasi fulani katika nchi zilizoendelea lakini ya kuongeza mzigo katika nchi zinazoendelea katika watu wanaozeeka. Nchini Marekani, Uvimbe wa aorta ya tumbo ulisababisha vifo kati ya 10,000 na 18,000 mwaka wa 2009.

 Marejeo 

Category:Magonjwa
Category:Translated from MDWiki