Sisimizi mataya-kasi

Sisimizi mataya-kasi ni sisimizi wakubwa kiasi za jenasi Odontomachus katika familia Formicidae ya oda Hymenoptera ambao wana mataya (mandibulo) yanayojifunga kwa kasi kubwa. Kuna spishi 73 kwenye kanda za tropiki na nusutropiki, lakini Afrika ina spishi mbili tu.

Jenasi nyingine za sisimizi zina mandibulo zinazofanana. Mbili za hizo zinatokea Afrika ya Mashariki. Microdaceton inawakilishwa na M. viriosum katika Uganda na Strumigenys ina spishi nyingi katika Afrika pamoja na kadhaa katika Afrika ya Mashariki.

Maendelo
Sisimizi hao ni wakubwa kiasi. Hawana wafanyakazi wa aina mbili, k.m. wakubwa na wadogo, lakini ukubwa wao hutofautiana kutoka wadogo kupitia wa kati hadi wakubwa. Wana urefu wa mm 4-20 kulingana na spishi. Wafanyakazi wa spishi za Afrika wana urefu wa mm 9-14. Rangi ya mwili ni nyeusi na kahawianyekundu au kahawia na njano. Kichwa ni kahawianyekundu, njano au chekundu. Miguu ni kahawia, kahawianyekundu au njano.

Sifa bainifu ni mandibulo ndefu zilizopindika kwa ncha. Hizo zinaweza kufunguliwa mpaka pembe ya digrii 180. Kwa mkao huu hufungwa kama aina ya utaratibu wa springi na misuli ya kufunga iliyonyumbuliwa kama bendi za mpira. Wakati misuli inapotolewa, hufunga mandibulo kwa kasi ya ajabu (µs ±130). Kasi hiyo ni kati ya kasi kubwa kabisa baini ya vipasho vya wanyama wote. Kani inayotumika kwenye mandibulo ni karibu mara 300 ya uzito wa mwili au mN 1 (0.001 kg•m/s2) na kusababisha mchapuko wa km 1000 kwa sekunde mraba (km/s2).

Mataya yanaweza pia kutumiwa kama manati. Wanapofanywa kugonga ardhi, sisimizi hurushwa nyuma, k.m. kuepuka tishio. Wanaweza pia kutumiwa kumfukuza mvamizi.

Sifa bainifu nyingine ni kwamba pingili ya pili ya kiuno ina umbo la mwiba.


Fumbatio ya lava ni nono, lakini toraksi ni nyembamba zaidi na imepinduka mbele. Hupita hatua 3 kabla ya kuwa bundo. Pingili za mwili zina nywele 2-8 ndefu na ngumu na mgongoni kuna pedi za kufyunza. Wafanyakazi hutumia hizo za mwisho ili kuambatia lava wa hatua za 1 na 2 kwenye ukuta wa makazi. Wale wa hatua ya 3 huambatishwa kwenye sakafu. Hatua hii inafuma kifukofuko kabla ya kuwa bundo.

Sisimizi mataya-kasi hula nyama hasa, lakini hula mbochi, mana ya wadudu na matunda mabivu pia.

Spishi za Afrika ya Mashariki
 Odontomachus assiniensis
 Odontomachus troglodytes

Picha

Marejeo

Jamii:Sisimizi na jamaa