Lugha za Kiatlantiki-Kongo

Lugha za Kiatlantiki-Kongo ni familia kubwa zaidi ya lugha zilizoonyeshwa kuwa na uhusiano barani Afrika. Lugha hizo zina mifumo maalumu ya vikundi vya majina na zinaunda msingi wa nadharia ya familia ya lugha za Kiniger-Kongo. Lugha hizo zinajumuisha karibu lugha zote za Kiniger-Congo isipokuwa Kimande, Kidogon, Kijoid, Kisiamou, Kikru, na lugha za Katla na Rashad (ambazo hapo awali zilijulikana kama Kikordofanian), na pengine baadhi au zote za lugha za Ubangi. Nadharia ya "Western Nigritic" ya Hans Gunther Mukanovsky ilikuwa inahusiana zaidi na Kiatlantiki-Kongo ya kisasa.

Msamiati linganishi
Mfano wa msamiati wa msingi kwa lugha za proto zilizorekebishwa za matawi mbalimbali ya Kiatlantiki-Kongo:

 Tawi  Lugha  jicho  sikio  pua  jino  ulimi  mdomo  damu  mfupa  mti  maji  kula  jina "Western Nigritic"(roughly Atlantic–Congo)  Proto-"Western Nigritic"  *-nín-, *-nínu  *-thúi, *-thú-  *-míl-, *-míla  *-nín- (*-níghin-)  *-líma (*-líami); *-lélum- (*-lúm-)  *-níana; *-níuna (*-núa)  *-ghìá; *-kàl-  *-khwúpà  *-tí  *-lingi  *di-  *-ghínà Benue-Congo  Proto-Benue-Congo  *-lito  *-tuŋi  *-zua  *-nini, *-nino; *-sana; *-gaŋgo  *-lemi; *-lake    *-zi; *-luŋ  *-kupe  *-titi; *-kwon  *-izi; *-ni    *-zina Bantu  Proto-Bantu  *i=jíco  *kʊ=tʊ́i  *i=jʊ́lʊ  *i=jíno; *i=gego  *lʊ=lɪ́mi  *ka=nʊa; *mʊ=lomo  *ma=gilá; *=gil-a; *ma=gadí; *=gadí; *mʊ=lopa; *ma=ɲínga  *i=kúpa  *mʊ=tɪ́  *ma=jíjɪ; *i=diba (HH?)  *=lɪ́ -a  *i=jína Yoruboid  Proto-Yoruboid language  *é-jú  *é-tí  *ímṵ́  *éŋḭ́  Yor. ahá̰  *ɛ́lṵ ?  *ɛ̀-gyɛ̀  *égbṵ́gbṵ́  Yor. igi  *ó-mḭ  *jɛṵ  *órú- ? Gbe  Proto-Gbe    *-tó    *aɖú  *-ɖɛ́  *-ɖũ; *-ɖũkpá  *-ʁʷũ  *-χʷú  *-tĩ́  *-tsĩ  *ɖu  *yĩ́kɔ́ Gur  Proto-Central Gur      *me (Oti-Volta, Gurunsi)  *ye (Gurunsi, Kurumfe)      *ñam, *ñim (Oti-Volta, Kurumfe)  *ʔob, *ʔo  *tɪ (Oti-Volta, Gurunsi)  *ni, *ne; *nã (Oti-Volta, Gurunsi)  *di  *yɪɗ, *yɪd (Oti-Volta, Gurunsi) Gbaya  Proto-Gbaya  *gbà.l̥í/l̥í  *zɛ̀rà  *zɔ̰̀p  *ɲín  *léɓé ~ lémbè  *nú  *tɔ̀k  *gbà̰là̰  *l̥ì  *tè  *ɲɔŋ/l̥i  *l̥ín ~ l̥íŋ

Marejeo

Jamii:Lugha za Kiniger-Kongo