Fentanili

Fentanili (kwa Kiingereza: fentanyl au fentanil) ni afyuni inayotumika kama dawa ya kutuliza maumivu na pamoja na dawa nyingine za ganzi. Fentanili pia hutumika kama dawa ya kujiburudisha, mara nyingi huchanganywa na heroini au kokeini. Ina mwanzo wa haraka na athari zake kwa ujumla hudumu chini ya masaa mawili. Kimatabibu, fentanili hutumiwa kupitia kudungwa sindano, dawa ya kupuliza puani, kiraka cha ngozi, au  kufyonzwa kupitia shavu kama lozenji au tembe.

Madhara yake ya kawaida ni pamoja na kutapika, kuvimbiwa choo, kutuliza, kuchanganyikiwa, kuona njozi, na majeraha yanayohusiana na uratibu duni. Madhara yake makubwa yanaweza kujumuisha kupungua kwa kupumua, ugonjwa wa serotonini, shinikizo la chini la damu, uraibu, au kukosa ufahamu. Fentanili hufanya kazi hasa kwa kuwezesha vipokezi vya afyuni μ (μ-opioid). Ina nguvu karibu mara 100 kuliko Mofini (morphine), na baadhi ya analogi kama vile karfenantili (carfentanil) zina nguvu karibu mara 10,000 zaidi yake.

Fentanili ilitengenezwa kwa mara ya kwanza na Paul Janssen mwaka wa 1960 na kuidhinishwa kwa matumizi ya matibabu nchini Marekani mwaka wa 1968. Mnamo mwaka wa 2015,  zilitumika katika huduma za kiafya duniani kote. Kufikia mwaka wa 2017, fentanili ilikuwa afyuni  ya sintetiki iliyotumiwa sana katika dawa. Aina kali ya Fentanilli ya maumivu ya saratani iko kwenye Orodha ya Dawa Muhimu ya Shirika la Afya Ulimwenguni. Katika mwaka wa 2016, fentanili na madawa mengine yenye muundo sawa nayo zilikuwa ndizo sababu ya kawaida ya vifo vya kupita kiasi cha dawa nchini Merika kwa zaidi ya 20,000, karibu nusu ya vifo vyote vinavyohusiana na afyuni. Vingi vya vifo hivi vya kupita kiasi cha dawa vilitokana na fentanili iliyotengenezwa kinyume cha sheria.

Kwa kichupa cha mikrogramu 100, wastani wa gharama ya jumla katika nchi zinazoendelea ilikuwa  0.66 mwaka wa 2015. Mnamo mwaka wa 2017, bei yake nchini Marekani ili  0.49 kwa kiasi hicho hicho. Nchini Marekani, tembe ya mikrogramu 800 ilikuwa ghali mara 6.75 zaidi ya mwaka wa 2020 kuliko lozenji (mchanganyiko wa sukari na protini ya asili, mumunyifu iliyoundwa kutoa dawa huku ikiyeyuka polepole mdomoni).  Mnamo mwaka wa 2017, ilikuwa dawa ya 250 inayoagizwa zaidi nchini Marekani, ikiwa na maagizo zaidi ya milioni 1.7.

 Marejeo 

Jamii:madawa
Jamii:madawa ya Kulevya