Tashdidi

Katika fonetiki na fonolojia, tashdidi au kurefusha konsonanti, ni utamkaji wa konsonanti kwa muda mrefu zaidi kuliko ule wa konsonanti moja.  Ni tofauti na mkazo. Tashdidi huwakilishwa katika mifumo mingi ya uandishi kwa herufi pacha na mara nyingi huchukuliwa kuwa ni marudufu ya konsonanti. William Ham, Phonetic and Phonological Aspects of Geminate Timing, p. 1–18 Baadhi ya nadharia za kifonolojia hutumia 'kuongezeka maradufu' kama kisawe cha tashdidi, wakati nyingine zinaelezea matukio mawili tofauti. 

Urefu wa konsonanti ni kipengele bainifu katika lugha kadhaa, kama vile Kiarabu, Kiberber, Kideni , Kiestonia, Kifini, Kihindi, Kihungaria, Kiitalia, Kijapani, Kikannada, Kimalayalam, Kipunjabi, Kipolandi na Kituruki.

Tashdidi ya konsonanti na urefu wa irabu hujitegemea katika lugha kama Kiarabu, Kijapani, Kifini na Kiestonia; lakini katika lugha kama Kiitalia, Kinorwei na Kiswidi, urefu wa irabu na urefu wa konsonanti hutegemeana. Kwa mfano, katika Kinorwei na Kiswidi, konsonanti yenye tashdidi hutanguliwa na irabu fupi, huku konsonanti ambayo haina tashdidi hutanguliwa na irabu ndefu. Mfano ni katika maneno ya Kinorwei  [ tɑːk ] ('dari au paa' la jengo), na  [ tɑkː ] ('asante').

 Fonolojia 
Tashdidi ya konsonanti hubainika katika baadhi ya lugha na kisha huathiriwa na vikwazo mbalimbali vya kifonolojia vinavyotegemea lugha husika.

Katika baadhi ya lugha, kama vile Kiitalia, Kiswidi, Kifaroe, Kiaislandi, na Kiganda, urefu wa konsonanti na urefu wa irabu hutegemeana. Irabu fupi katika silabi iliyosisitizwa karibu kila mara hutangulia konsonanti ndefu au msongamano wa konsonanti, na irabu ndefu lazima ifuatwe na konsonanti fupi.

Katika lugha zingine, kama vile Kifini, urefu wa konsonanti na urefu wa irabu hazitegemeani. Mfano;   'nyuma',   'mekoni' na   'mzigo' ni maneno tofauti, yasiyohusiana. Urefu wa konsonanti za Kifini pia huathiriwa na upangaji wa konsonanti. 

Katika baadhi ya maneno ambatani ya Kifini, ikiwa neno la awali linaishia kwa  , konsonanti ya awali ya neno lifuatalo litakuwa na tahsdidi:  'mfuko wa takataka'  ,  'karibu' . Katika hali kadhaa,  baada ya  inapewa tashdidi na watu wengi:  'screw'  ,  'mtoto' . Katika lahaja ya Tampere, ikiwa neno linapokea tashdidi ya  baada ya  ,  mara nyingi hufutwa (   ,  ), na kwa mfano,  'Jumamosi', inapokea  , ambayo inaweza kusababisha kufutwa kwa  ( ).

Urefu bainifu wa konsonanti kwa kawaida huwekwa kwa konsonanti fulani pekee. Kuna lugha chache sana ambazo zina urefu wa konsonanti za mwanzo/awali; miongoni mwao ni Kimalay cha Pattani, Kichuuk, Kiarabu cha Moroko, lugha chache za Kirumi kama vile Kisisili na Kinapoli pamoja na lahaja nyingi za Kijerumani cha juu cha Kialemani, na ile ya jimbo la Thurgau nchini Uswisi. Baadhi ya Lugha za Afrika, kama vile Kitswana na Kiganda, pia zina urefu wa konsonanti za mwanzo: ni kawaida sana katika Kiganda na huonyesha sifa fulani kisarufi. Katika Kifini cha mazungumzo na Kiitalia, konsonanti ndefu hutokea katika hali maalum.

 Mifano 

 Lugha za Kiafrika-Kiasia 

 Kiarabu 
Kiarabu kilichoandikwa kinaonyesha tashdidi kwa alama ( ḥaraka ) yenye umbo la herufi ndogo ya Kilatini w, inayoitwa  shadda : . Inandikwa juu ya konsonanti inayotakiwa kuwa na tashdidi. Shadda mara nyingi hutumika kutofautisha maneno ambayo hutofautiana tu katika urudufu wa konsonanti ambapo neno lililokusudiwa halieleweki wazi kutokana na muktadha. Kwa mfano, katika Kiarabu, vitenzi vya umbo la kwanza na vitenzi vya umbo la pili hutofautiana tu katika urudufu wa konsonanti ya kati ya mzizi wa utatu katika umbo la mwisho. Mfano,  darasa (lenye alama kamili: ) ni kitenzi cha umbo la kwanza chenye maana ya kusoma, ambapo  darrasa (lenye alama kamili: ) ni kitenzi cha umbo la pili kinacholingana, chenye konsonanti r ya kati, kupewa maradufu kumaanisha kufundisha .

 Kitamzighi 
Katika Kitamazighi, kila konsonanti ina mwenza wake wa tashdidi, na tashdidi huleta tofauti kimsamiati. Tofauti kati ya konsonanti ya pekee na ya tashdidi inathibitishwa katika nafasi ya kati ya neno na vile vile katika nafasi za mwanzo na za mwisho.

 ini 'sema'
 inni 'ambao'
 akal 'ardhi, udongo'
 akkal 'hasara'
 imi 'mdomo'
 immi 'mama'
 ifis 'fisi'
 ifiss 'alikuwa kimya'
 tamda 'dimbwi, ziwa'
 tamedda 'shakivale, kipanga'

 Lugha za Kiaustronesia 
Lugha za Kiaustronesia nchini Ufilipino, Mikronesia na Sulawesi zinajulikana kuwa na konsonanti zenye tashdidi Blust, Robert. (2013). The Austronesian Languages (Rev. ed.). Australian National University.

 Kikavalani 
Lugha ya Kiformosane Kikavalani hutumia tashdidi kuashiria ukubwa, kama ilivyo kwa  'mbaya' dhidi ya  'mbaya sana'. Blust, Robert. (2013). The Austronesian Languages (Rev. ed.). Australian National University.

 Lahaja za Kimalei 
Tashdidi ya neno-awali hutokea katika lahaja mbalimbali za Kimalei, hasa zile zinazopatikana katika pwani ya mashariki ya Rasi ya Malei kama vile Kimalei cha Kelantan-Patani na Kimalei cha Terengganu .   Tashdidi katika lahaja hizi za Kimalei hutokea kwa madhumuni mbalimbali kama vile:

 Ili kuunda neno fupi au kirai:
   >  'toa'
   >  'kwenda/kwa/kutoka ufukweni'
 Ubadilishaji wa urudufishaji kwa matumizi yake mbalimbali (kama kuashiria wingi, kuunda neno tofauti, n.k.) katika Kimalei sanifu:
   >  'watoto'
   >  'kishada

 Kituvalu 
Lugha ya Kipolinesia ya Kituvalu huruhusu tashdidi za neno-awali, kama vile  'imepikwa kupita kiasi'. 

 Lugha za Kihindi-kiulaya 

 Kiingereza 
Katika fonolojia ya Kiingereza, urefu wa konsonanti hautofautishi ndani ya mzizi wa maneno . Kwa mfano, baggage hutamkwa / ˈbæ ɡ ɪ dʒ /, si . Hata hivyo, tashdidi ya kifonetiki hutokea kwa kiasi kidogo.

Tashdidi hupatikana katika maneno na mofimu wakati konsonanti ya mwisho katika neno fulani na konsonanti ya kwanza katika neno lifuatalo ni sawa frikativo, nazali au infijari. 

Kwa mfano:

 b: subbasement 
 d: midday 
 f: life force 
 g: egg girl 
 k: bookkeeper 
 l: guileless 
 m: calm man  or roommate  (katika baadhi ya lahaja) or prime minister 
 n: evenness 
 p: lamppost  (cf. lamb post, compost)
 r: interregnum  or fire road 
 s: misspell  or this saddle 
 sh: fish shop 
 t: cattail 
 th: both thighs 
 v: live voter 
 z: pays zero 

Kwenye konsonanti za afrikato, hii haitokei. Kwa mfano:

 orange juice 

Mara nyingi, kutokuwepo kwa urudufu huu haiathiri maana, ingawa inaweza kumchanganya msikilizaji kwa muda. Zifuatazo zinawakilisha mifano ambapo uwepo wa urudufu unaathiri maana katika lafudhi nyingi:

 ten nails versus ten ales
 this sin versus this inn
 five valleys versus five alleys
 his zone versus his own
 mead day versus me-day
 unnamed  versus unaimed 
 forerunner  versus foreigner  (katika baadhi ya lafudhi za Kiingereza cha Marekani)

Katika baadhi ya lahaja tashdidi pia hupatikana katika baadhi ya maneno wakati kiambishi tamati -ly kinapofuata mzizi unaoishia kwa -l au -ll, kama katika:

 solely 

lakini sivyo

 usually 

 Kifaransa 
Katika Kifaransa, tashdidi kwa kawaida haihusiki kifonolojia na kwa hivyo hairuhusu maneno kutofautishwa: mara nyingi inalingana na lafudhi ya kusisitiza (  nilitambua ), au hukutana na vigezo vya urekebishaji mwingi: mtu "husahihisha" matamshi ya mtu, licha ya fonolojia ya kawaida, kuwa karibu na utambuzi ambao mtu hufikiria kuwa sahihi zaidi: kwa hivyo, neno illusion wakati mwingine hutamkwa  kwa ushawishi wa tahajia.

Hata hivyo, tashdidi inaleta utofauti katika visa vichache. Kauli kama vile  ('alisema(ke)') ~  ('alikisema(ke)')  ~  kawaida inaweza kutofautishwa kwa tashdidi. Katika matamshi endelevu zaidi, tashdidi hutofautisha hali ya masharti (na pengine ya wakati ujao) na isiyo kamilifu:   'nitakimbia'   dhidi ya  'nilikimbia'  .

 Kigiriki 
Katika Kigiriki cha Kale, urefu wa konsonanti ulikuwa tofauti, kwa mfano,   'Nina maslahi' dhidi ya   'Naenda'. Tofauti imepotea katika Kigiriki cha kisasa na lahaja nyingine nyingi, isipokuwa lahaja ya Kupro, baadhi ya lahaja za kusini mashariki mwa Aegea na Italia.

 Kihindustani 
Tashdidi ni kawaida katika Kihindi na Kiurdu. Haitokei baada ya irabu ndefu na hupatikana katika maneno ya asili ya Kiindi na Kiarabu, lakini si katika yale ya asili ya Kiajemi. Katika Kiurdu, tashdidi inawakilishwa na alama ya Shadda, ambayo ni kawaida kuachwa katika maandishi, huwa inaandikwa pale ambapo kuna utata. Katika Kihindi, tashdidi inawakilishwa kwa kufanya urudufu wa konsonanti, iliyoambatanishwa na alama ya Virama .
Unukuzi Kihindi Kiurdu Maana Etimolojia pattā   'jani' Kisanskriti abbā   'baba' Kiarabu dajjal   'mpinga kristo' ḍabbā   'sanduku' Kisanskriti jannat   'mbinguni' Kiarabu gaddā   'godoro' Kisanskriti

 Kiitaliano 
Kiitaliano kinajulikana kati ya lugha za Kirumi kwa konsonanti zake nyingi zenye tashdidi. Katika Kiitaliano Sanifu, tashdidi huandikwa kwa konsonanti mbili, na tashdidi huanisha tofauti katika maana.  Kwa mfano, , ikimaanisha 'alikunywa', huku  ('anakunywa'), 

Konsonanti mbili au ndefu hutokea si tu ndani ya maneno bali pia katika mipaka ya maneno, na kisha hutamkwa lakini si lazima kuandikwa: +  =  ('nani anajua') [kisˈsa] na  ('Naenda nyumbani') [ˈvaːdo a kˈkaːsa]. Konsonanti zote isipokuwa /z/ zinaweza kupata tashdidi. 

 Kilatini 
Katika Kilatini, urefu wa konsonanti ulileta tofauti, kama katika neno  'mzee mwanamke' na  'mwaka'. Tashdidi zilizorithiwa kutoka Kilatini bado zipo katika Kiitaliano, ambapo   na   zatofautiana  na   kama katika Kilatini. Imekaribia kupotea kabisa katika Kifaransa na imepotea kabisa katika Kiromania.

 Kinepali 
Katika Kinepali, konsonanti zote zina konsonanti za tashdidi isipokuwa  . Tashdidi hutokea tu kati ya neno.  Mifano:

  – 'equal' [sʌmän];  [sʌmːän] – 'heshima'
  – 'disturb!' [sʌt̪ä];  [sʌt̪ːä] – 'mamlaka'
  – 'cook!' [pʌkä];  [pʌkːä] – 'yakini'

 Kinorwe 
Katika Kinorwe, tashdidi inaonyeshwa kwa maandishi na konsonanti mbili. Tashdidi mara nyingi hutofautisha kati ya maneno yasiyohusiana. Kama ilivyo kwa Kiitaliano, Kinorwe hutumia  fupi kabla ya konsonanti mbili zilizoongozana na irabu ndefu kabla ya konsonanti moja. Kuna tofauti kati ya irabu fupi na ndefu:

  [ˈmôːtə] /  [ˈmɔ̂tːə] – 'mbinu' / 'lazima'
  [ˈlêːtə] /  [ˈlɛ̂tːə] – 'kutafuta' / 'kuondoka'
  [ˈsîːnə] /  [ˈsɪ̂nːə] – 'yao' / 'hasira'

 Kirusi 
Kwa Kirusi, urefu wa konsonanti unaonyeshwa kwa herufi mbili, kama ilivyo kwa   'bafu'). Hii inaweza kutokea katika hali kadhaa.

 Kihispania 
Kuna konsonanti za tashdidi katika Kihispania cha Karibea kutokana na unyambulishaji wa /l/ na /ɾ/ katika konsonanti ya silabi kwa konsonanti zifuatazo.  25, 465-497 Mifano ya Kihispania cha Kuba:
+ /l/ au /r/ + /f/ → [ff] a[ff]iler, hue[ff]ano (Sp. ,  ) /l/ au /r/ + /h/ → [ɦh] ana[ɦh]ésico, vi[ɦh]en (Sp. , ) /l/ au /r/ + /b/ → [bb] si[bb]a, cu[bb]a (Sp.  au , ) /l/ au /r/ + /d/ → [DD] ce[dd]a, acue[dd]o (Sp.  au , ) /l/ au /r/ + /g/ → [gg] pu[gg]a, la[gg]a (Sp.  au , ) /l/ au /r/ + /m/ → [mm] ca[mm]a, a[mm]a (Sp. ,  au ) /l/ au /r/ + /n/ → [nn] pie[nn]a, ba[nn]eario (Sp. , ) /l/ au /r/ + /l/ → [ll] bu[ll]a, cha[ll]a (Sp. , )

 Kiganda 
Kiganda si cha kawaida kwa kuwa tashdidi inaweza kutokea sehemu ya neno-awalii, pamoja na neno-kati. Kwa mfano, /kːapa/ kkapa 'paka', /ɟːaɟːa/ jjajja 'babu' na /ɲːabo/ nnyabo 'bibiye' zote huanza na konsonanti yenye tashdidi.

Kuna konsonanti tatu ambazo haziwezi kuwa na tashdidi: /j/, /w/ na /l/. Wakati wowote kanuni za kimofolojia zinapohitaji kuzipa tashdidi konsonanti hizi, /j/ na /w/ zinaainishwa na /ɡ/, na /l/ hadi /d/. Kwa mfano:
   'army' (root) >   'an army' (noun)
   'stone' (root) >   'a stone' (noun);  is usually spelt 
   'nation' (root) >   'a nation' (noun)
   'medicine' (root) >   'medicine' (noun)

 Kijapani 
Katika Kijapani, urefu wa konsonanti ni bainifu (kama vile urefu wa irabu). Tashdidi katika mfumo wa maandshi silabario huwakilishwa na sokuon,  ndogo :  kwa hiragana kwa maneno asilia na kwa katakana kwa maneno ya kigeni. Kwa mfano, (, ) maana yake 'alikuja; alifika', huku  ( ,  ) maana yake ni 'kata;'. Pamoja na utitiri wa gairaigo ('maneno ya kigeni') katika Kijapani cha Kisasa, konsonanti zinazotamkwa zimeweza kupata tashdidi pia: , p. 538 ( ) inamaanisha '(kompyuta) mdudu', na  ( ) maana yake ni 'mfuko'. Tofauti kati ya tashdidi usio na sauti na wenye sauti inaonekana katika jozi za maneno kama vile ( , ikimaanisha 'seti') na  ( , ikimaanisha 'mtoto'). Pia, katika mazungumzo ya Kijapani cha Kisasa, tashdidi inaweza kutumika kwa baadhi ya vivumishi na vielezi ili kuongeza msisitizo:  ( , 'staajabu') inatofautiana na  ( , staajabu sana ') ; (, , 'kwa nguvu zote') inatofautiana na  (, , ' kweli kwa nguvu zote').

 Kituruki 
Katika Kituruki tashdidi inaonyeshwa kwa herufi mbili zinazofanana kama katika lugha nyingi.




Tashnida pia hutokea wakati kiambishi kinachoanza na konsonanti kinapokuja baada ya neno linaloishia na konsonanti sawa.

   ('mkono') +   (inaashiria wingi) =   ('mikono'). (linganisha na , 'anatengua')
   ('kurusha') +   ("inaashiria wakati uliopita, nafsi ya kwanza wingi) =   ('tulirusha'). (linganisha na , 'waste')

 Lugha za Kidravidi 

 Kimalayalam 
Katika Kimalayalam, ujumuishaji una hali ya kifonolojia  inayoitwa sandhi na tashdidi hutokea katika mipaka ya maneno. Sandhi ya tashdidi inaitwa dvitva sandhi au 'sandhi maradufu'.

Mfano:

  +  (mēśa + peṭṭi) –  (mēśappeṭṭi)

Tashdidi pia hutokea katika mofimu moja kama  (kaḷḷaṁ) ambayo ina maana tofauti na  (kaḷaṁ).

 Uandishi 
Katika lugha iliyoandikwa, urefu wa konsonanti mara nyingi huonyeshwa kwa kuandika konsonanti mara mbili (ss, kk, pp'', na kadhalika), lakini pia unaweza kuonyeshwa kwa ishara maalum, kama vile shadda katika Kiarabu, dagesh katika Kiebrania cha Kale, au sokuon katika Kijapani .

Katika Alfabeti ya Kifonetiki ya Kimataifa, konsonanti ndefu kwa kawaida huandikwa kwa kutumia koloni ya pembe tatu ''', mfano   ('manyoya', 'kalamu', pia aina ya tambi), ingawa herufi zilizoongezwa maradufu pia hutumika (hasa kwa maumbo ya msingi ya fonimu, au katika lugha zenye toni ili kuwezesha uwekaji alama za herufi).

 Marejeo 

Jamii:Lugha
Jamii:Pages with unreviewed translations