Haki ya wanawake kupiga kura

Haki ya wanawake kupiga kura ni haki yao ya kushiriki katika chaguzi mbalimbali sawa na wanaume. Kuanzia mwanzoni mwa karne ya 18, watu fulani walijaribu kubadili sheria za kupiga kura ili wanawake waweze kupiga kura.  Vyama vya kisiasa vyenye uhuru vingeendelea kuwapa wanawake haki ya kupiga kura, na hivyo kuongeza idadi ya watu wanaoweza kuwa washiriki wa vyama hivyo. Mashirika ya kitaifa na ya kimataifa yaliundwa ili kuratibu juhudi za kutetea  wanawake kupiga kura, hasa International Woman Suffrage Alliance (iliyoanzishwa mwaka 1904 huko Berlin, Ujerumani). 

Katika karne za hivi karibuni, wanawake wamepewa haki ya kupiga kura kwa njia mbalimbali, kisha wakanyimwa. Mahali pa kwanza duniani kutoa na kudumisha haki ya wanawake ilikuwa New Jersey mwaka 1776 (ingawa mwaka 1807 hii ilibadilishwa ili wanaume wazungu tu waweze kupiga kura) More than a century before the 19th Amendment, women were voting in New Jersey. Washington Post

Jimbo la kwanza kuendelea kuruhusu wanawake kupiga kura ilikuwa Visiwa vya Pitcairn mnamo 1838, na taifa la kwanza huru lilikuwa Norway mnamo 1913,  kama Ufalme wa Hawai'i, ambao hapo awali ulikuwa na kura ya jumla mnamo 1840, ulifuta hii mnamo 1852 na baadaye iliunganishwa na Merika mnamo 1898. Katika miaka iliyofuata mwaka wa 1869, majimbo kadhaa yaliyokuwa chini ya utawala wa Uingereza na Urusi yaliwapa wanawake haki ya kupiga kura, na baadhi ya majimbo hayo yakawa mataifa huru baadaye, kama vile New Zealand, Australia, na Finland. Majimbo na maeneo kadhaa ya Marekani, kama vile Wyoming, pia yaliwapa wanawake haki ya kupiga kura. Wanawake waliokuwa na mali walipata haki ya kupiga kura katika Kisiwa cha Man mwaka wa 1881, na mwaka wa 1893, wanawake katika koloni la Uingereza la New Zealand walipewa haki ya kupiga kura.  

Huko Australia, koloni la Australia Kusini lilitoa haki za kupiga kura kwa wanawake wote kutoka 1894, na haki ya kusimama kwanye Bunge kutoka 1895, wakati Bunge la Shirikisho la Australia lilitoa haki ya kupiga kura na kusimama kwa uchaguzi mnamo 1902 . Documenting Democracy: Constitution (Female Suffrage) Act 1895 (SA); National Archives of Australia  Kabla ya uhuru, wa Grand Duchy ya Urusi ya Finland, wanawake walipata haki ya kupiga kura kwa usawa wa rangi, na haki zote mbili za kupiga kura na kusimama kama wagombea mnamo 1906.  Brief history of the Finnish Parliament. eduskunta.fi   Mataifa makubwa ya Magharibi yalipanua haki za kupiga kura kwa wanawake katika kipindi cha vita, ikiwa ni pamoja na Kanada (1917), Uingereza na Ujerumani (1918), Austria, Uholanzi (1919) na Marekani (1920). Isipokuwa  Ulaya, Ufaransa, ambapo wanawake hawakuweza kupiga kura hadi 1944, Ugiriki (haki sawa za kupiga kura kwa wanawake hazikuwepo hadi 1952, ingawa, tangu 1930, wanawake wenye elimu waliweza kupiga kura katika uchaguzi wa mitaa), na Uswisi (ambapo, tangu 1971, wanawake waliweza kupiga kura katika ngazi ya shirikisho, na kati ya 1959 na 1990, wanawake walipata haki ya kupiga kura katika ngazi ya mitaa ya mitaa). Mamlaka ya mwisho ya Ulaya kuwapa wanawake haki ya kupiga kura walikuwa Liechtenstein katika 1984 na Swiss Canton ya Appenzell Innerrhoden katika ngazi ya mitaa katika 1990..

Marejeo

Jamii:Haki za binadamu
Jamii:Wanawake
Jamii:Wiki in Activism