Mbwa-mwitu wa Afrika

Mbwa-mwitu wa Afrika (Lycaon pictus) ni spishi ya mbwa ya familia Canidae ambayo ni ya asilia ya Afrika kusini mwa Jangwa la Sahara. Ni mbwa mkubwa zaidi barani Afrika na mwana pekee aliyepo wa jenasi Lycaon ambayo inatofautishwa na Canis kwa meno maalum kwa lishe iliyo na nyama tu, na kwa ukosefu wa kucha za tano (dewclaws). Inakadiriwa kwamba takriban wapevu 6,600 (kutia ndani mbwa 1,400 waliokomaa) wanaishi katika vikundi vidogo 39 ambavyo vyote vinatishiwa na mgawanyiko wa makazi, mateso ya wanadamu na milipuko ya magonjwa. Kwa vile kikundi kikubwa zaidi huenda inajumuisha wanyama wasiozidi 250, mbwa-mwitu wa Afrika ameorodheshwa kama kuwa hatarini kutoweka kwenye Orodha Nyekundu ya IUCN tangu 1990Woodroffe, R. & Sillero-Zubiri, C. (2020) Lycaon pictus, IUCN Red List. Mbwa-mwitu wa Afrika ni mmoja wa mamalia walio hatarini zaidi ulimwenguni na wanaweza kutambuliwa kwa miguu mirefu na manyoya yasiyo ya kawaida. 

Mbwa huyo ni mnyama wa kijamii sana anayeishi katika makundi yenye viwango tofauti vya madaraja ya utawala kwa wanaume na wanawake. Mbwa mwitu hukusanyika katika makundi ya takriban wanyama kumi, lakini baadhi ya makundi hufikia zaidi ya 40. Ni wawindaji nyemelezi ambao huwinda ukubwa wa wastani kama swala. Katika mbio mbio, mbwa-mwitu wa Afrika wanaweza kufikia kasi ya zaidi ya km 70 kwa saa. 

 Maelezo ya kimwili 	
Mbwa Mwitu wa Afrika ndiye aliyejengwa zaidi na  kati ya Kanidi za Afrika. Wana urefu wa inchi 30 hivi, wanaweza kuanzia pauni 40-70, na wanaweza kufikia inchi 30-60 kutoka kichwa hadi mkia.  

Manyoya ya mbwa mwitu wa Afrika ni tofauti sana na kanidi nyingine. Manyoya yao yana nywele ngumu isizo na manyoya ya chini. Mbwa mwitu anapozeeka hupoteza manyoya yake, na kuwa karibu uchi. Tofauti ya rangi kati ya mbwa mwitu wa Afrika hubadilika sana. Tofauti hii ya rangi inaweza kutumika kama kitambulisho kati ya mbwa mwitu, kama mbwa mwitu wa Afrika wanaweza kutambuana kwa umbali wa mita 50-100. Tofauti fulani ya kijiografia inaonekana katika rangi ya manyoya yao huku mbwa mwitu wa kaskazini mashariki mwa Afrika wakielekea kuwa weusi hasa wenye mabaka madogo meupe na manjano, huku wale wa kusini mwa Afrika wakiwa na rangi angavu zaidi, wakiwa na mchanganyiko wa makoti ya kahawia, nyeusi na nyeupe. Alama za usoni kwa kawaida ni sawa na pua na mdomo  ni nyeusi na kichwa ni kahawia 

Vitisho	
Vitisho vikubwa kwa maisha ya mbwa mwitu ni pamoja na mauaji ya kiajali na yaliyolengwa na wanadamu, magonjwa ya virusi kama kichaa cha mbwa na distemper, kupoteza makazi na ushindani na wanyama wanaowinda wanyama wengine kama simba. Migogoro hutokea mbwa mwitu wanapokutana na watu ambao maisha yao hutegemea mifugo na kilimo. Matatizo hutokea wakati kupanua shughuli za binadamu kupunguza makazi kwa ajili ya mawindo inapatikana kwa mbwa mwitu. Utafiti katika eneo la Chinko nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati umebaini kuwa idadi ya mbwa mwitu barani Afrika ilipungua kutoka 160 mwaka 2012 hadi  26 mwaka 2017. 

Majina yanayotumika 	
Lugha ya Kiingereza ina majina kadhaa kaa mbwa huyo, ikiwa ni pamoja na "African wild dog", "African hunting dog", "Cape hunting dog", "painted hunting dog", "painted dog", "painted wolf" and "painted lycaon". Kwenye Afrika ya Mashariki makabila mengi yana majina yao, k.m.:

LughaJina Kibungu eminze Kichagga kite cha nigereni Kihehe ligwami Kijita omusege Kikamba nzui Kikuyu mũthige Kilozi liakanyani Kiluo sudhe, prude Kimaasai osuyiani Kinandi suyo Kinilamba mulula Kinyaturu mbughi Kinyiha inpumpi Kisamburu suyian Kisukuma mhuge Kitaita kikwau Kizigula mauzi

Marejeo

Viungo vya nje
 Mbwa-mwitu wa Afrika kwenye Wikipedia ya Kiingereza
 Mbwa-mwitu wa Afrika kwenye World Wildlife
 Mbwa-mwitu wa Afrika kwenye Orodha Nyekundu
 Conservation Africa