Kayayei

Kayayei (pia Kaya Yei) ni neno lenye asili ya nchi ya Ghana lenye maana ya mwanamke, kuli au mbeba mizigo. 

Wanawake wa aina hiyo wamekuwa na tabia ya kuhama kutoka vijijini kwenda mjini kwa lengo la kutafuta kazi. Njia yao kuu ya ubebaji mizigo ni kutumia vichwa vyao.

 Etimolojia 
Neno kayayei (umoja wake ni kaya yoo) ni mchanganyiko unaoundwa kutoka lugha mbili zinazozungumzwa nchini Ghana. Kaya ina maana ya "mzigo, mizigo au bidhaa" katika lugha ya Kihausa, na Yei inamaanisha "mwanamke au wanawake" katika lugha ya Ga. Watu wa Kumasi huwaita wapagazi paa o paa.

 Majukumu 
Kaya daima wamekuwa vibarua wa mikono. Wanasafirisha bidhaa kwenda na kutoka sokoni, hasa bidhaa za kilimo.https://www.forwarduk.org.uk/wp-content/uploads/2019/06/Forward-Kayakei-Ghana-Peer-2018-Full.pdf Kwa kawaida, Kaya hubeba mizigo yao katika sufuria kubwa iliyowekwa juu ya vichwa vyao, wakina mama hao huweka kitambaa kilichozingirishwa na kulowekwa kwenye maji ili kuzuia maumivu ya kubeba sufuria hizo kichwani.

 Mazingira ya kazi 
Kaya Yei bado wanataabika katika masoko nchini Ghana hadi leo hii, mara nyingi  wapo katika hali duni na kipato kidogo. Mara kwa mara, Kaya huletwa katika nyumba za watu binafsi kufanya kazi za nyumbani, ambapo  kupata kipato kidogo zaidi. Kaya mara nyingi ni kazi zao ni za muda mfupi, na mara nyingi huafanya kazi bila kuzingatia usafi. Kimisingi hali zao za ki usafi na lishe pia ni duni sana.Katika miji mikubwa kama vile mji wa Accra na Kumasi, Kaya mara nyingi ni wahamiaji kutoka maeneo ya mbali ambao wamekuja mijini kutafuta matarajio ya maisha bora ya ajira.

Mnamo Mei mwaka 2016, Waziri wa Jinsia, Watoto na Ulinzi wa Jamii Nana Oye Lithur alihakikisha kwamba zaidi ya kayayei 1,000 kutoka soko la Agbogbloshie na Mallam Atta huko Accra walisajiliwa kwenye Mpango wa Kitaifa wa Bima ya Afya, ili kuwasaidia kupata huduma ya msingi ya afya. Katika bajeti ya mwaka ya 2017, Waziri wa Fedha Ken Ofori-Atta aliruhusu kuondolewa kayayei kwenye kulipa ushuru wa soko kwa makusanyiko yao mbalimbali.

 Marejeo 

 Viungo vya nje 
 https://www.aljazeera.com/program/episode/2018/2/18/kayayo-ghanas-living-shopping-baskets/ 
 http://ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=65&adate=21/08/2007&archiveid=849&page=1 

Jamii:Kazi
Jamii:Wanawake wa Ghana
Jamii:USLW Iringa