Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania

Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya Tanzania ni orodha kuu rasmi ya maeneo mbalimbali nchini Tanzania ambayo yameteuliwa na Wizara ya Maliasili na Utalii ya Tanzania chini katika Kitengo cha Mambo ya Kale. https://www.maliasili.go.tz/sectors/category/antiquities Orodha hii haijakamilika na inafanyiwa kazi kwa sasa.

 Historia 
Historia ya Idara ya Mambo ya Kale na Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa iliundwa na mamlaka ya Waingereza katika eneo la Tanganyika mwaka 1937 kama Sheria ya Uhifadhi wa Maziara ya mwaka wa 1937. Ilipofika mwaka wa 1957, idara hiyo ilikabidhiwa kwa Wizara ya Elimu kama Kitengo cha Mambo ya Kale kilichozinduliwa na ofisi iliyopo Bagamoyo, mkoa wa Pwani. Ofisi ilihamishiwa rasmi kwenda Dar es Salaam mwaka 1960. Ulipofikia mwaka wa 1964, miaka mitatu baada ya uhuru wa taifa, Bunge la taifa la Tanzania lilipitisha Sheria ya Mambo ya Kale Na. 10 ya mwaka 1964 ili kuchukua nafasi ya Sheria ya Uhifadhi wa Makumbusho ya 1937.  Sheria ya 1964 ilirekebishwa mwaka wa 1979 na kuwekwa kwa Sheria ya Mambo ya Kale Na. 22 ya mwaka 1979, kisha hiyo nayo ikabadilishwa na Sheria ya Makumbusho ya Vitu Na. 13 ya mwaka 1981 ambao ndiyo sheria iliyomo mpaka leo. 

 Orodha ya Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa 
Ifuatayo hapo chini ni orodha ya Maeneo ya Kihistoria ya Kitaifa ya nchi ya Tanzania. https://www.maliasili.go.tz/uploads/ANTIQUITIES_SITES_LOCATION_AND_ACCESSBILITY.pdf Kuna vituo vya ziada kwa mikoa kwenye hii orodha. https://www.nps.gov/CRMJournal/winter2010/article1.html

Mkoa wa Arusha
 Olduvai Gorge (Mabaki ya zamadamu)
 Laetoli (Mabaki ya zamadamu)
 Mifereji ya Umwagiliaji Engaruka
 Mapango ya Nasera (Makazi ya Zama za Mawe)
 Pango la Mumba (Zama za Mawe na Zama za Chuma)
 Peninj (Mabaki ya zamadamu)

Mkoa wa Dar es Salaam
 Magofu ya Kunduchi (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Makumbusho ya Kitaifa Dar es Salaam, Magomeni
 Kijiji cha Makumbusho Dar es salaam
 Mbweni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Msasani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magofu ya Kimbiji (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mbuamaji (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mbutu Bandarini (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Dodoma
 Michoro ya miambani ya Kondoa Irangi
 Lelesu (Makazi ya Zama za Chuma)
 Michoro ya mwambani ya Bahi

Mkoa wa Iringa
 Isimila
 Kalenga (Makumbusho ya Mkwawa)
 Mlambalasi

Mkoa wa Kagera
 Bweranyange (Makumbusho) 
 Katuruka (Makazi ya Zama za Chuma)
 Kansyore (Makazi ya Zama za Chuma)
 Kemondo KM2 na KM3 (Makazi ya Zama za Chuma)
 Nyabusora (Makazi ya Zama za Mawe)

Mkoa wa Kigoma
 Ujiji (Makumbusho ya David Livingstone) 
 Uvinza (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Kilimanjaro
 Bombo Kaburi (Makazi ya Zama za Chuma)
 Marangu (Mapango ya kujihami, karne ya 19)
 Pare (Makazi ya Zama za Chuma)
 Usangi (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Lindi
 Kilwa Kisiwani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kilwa Kivinje (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Lindi
 Magofu ya Songo Mnara (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Sanje ya Kati (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Tendaguru (Makazi ya Zama za Mawe)

Mkoa wa Manyara
 Luxmanda (Zama Mpya za Mawe)
 Naberera (Kazi za Mazishi)

Mkoa wa Mbeya
 Maporomoko ya Kalambo (Makazi ya Zama za Mawe)
 Ivuna (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Morogoro
 Dakawa (Makazi ya Zama za Chuma)
 Milima ya Ngulu (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Mtwara
 Mji wa kihistoria wa Mikindani

Mkoa wa Mwanza
 Mwanza (Makazi ya Zama za Chuma)
 Ngasamo (Makazi ya Zama za Mawe)
 Ukerewe (Makazi ya Zama za Mawe)

Mkoa wa Pemba Kaskazini
 Chwaka (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magofu ya Kichokochwe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mduuni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mkia wa Ng'ombe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magofu ya Msuka Mjini (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mtambwe Mkuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Tumbe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Pemba Kusini
 Chake Chake (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Chambani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magofu ya Pujini (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Maghofu ya Ras Mkumbuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mkama Ndume (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Shamiani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Pwani
 Bagamoyo (Mji wa kihistoria)
 Magofu ya Kaole (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kisiwa cha Chole (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kisimani, Mafia (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kisiju (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magofu ya Kua (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Mkiu (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Rukwa
 Kala (Makazi ya Zama za Chuma)
 Kirando (Makazi ya Zama za Chuma)
 Maporomoko ya Kalambo (Makazi ya Zama za Mawe na ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Ruvuma
 Bonde la Ruhuhu (Makazi ya Zama za Chuma)

Mkoa wa Songwe
 Kimondo cha Mbozi

Mkoa wa Tabora
 Tembe ya Livingstone

Mkoa wa Tanga
 Mapango ya Amboni
 Lushoto (Makazi ya Zama za Chuma)
 Muhembo (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Pangani (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Magofu ya Tongoni (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Kisiwa cha Toten (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)
 Vugha (mji mkuu wa nasaba ya Kilindi)
 Kisiwa cha Yambe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Unguja Kaskazini
 Tumbatu ((Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Unguja Kusini
 Msikiti wa Kizimkazi
 Pango la Kuumbi
 Unguja Ukuu (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

Mkoa wa Unguja Mjini Magharibi
 Mji Mkongwe (Makazi ya Waswahili wa Zama za Kati)

 Uongozi na Wizara 
Ifuatayo ni historia ya idara ya mambo ya kale nchini Tanzania; imekuwa chini ya uongozi wa watu wafuatao: https://www.maliasili.go.tz/sectors/category/antiquities

*1957-1968: Neville Chittick, Mtunza 

*1968-1981: Amin Aza Mutri, Mkurugenzi 

*1981-1985: Simon S.A. Waane, Mkuu wa Sehemu

*1985-1997: Simon SA Waane, Mkurugenzi 

*1997-2000: Donatius M.K.  Kamamba, Ag Mkurugenzi

*2000-Hadi sasa: Donantius M.K. Kamamba, Mkurugenzi

Idara ya Mambo ya Kale ya Tanzania imekuwa chini ya wizara zifuatazo: 

*1957-1962: Wizara ya Elimu 

*1962-1964: Wizara ya Utamaduni wa Taifa na Vijana 

*1964-1967: Ofisi ya Rais 1967-1968: Wizara ya Tawala za Mikoa *1968-1980: Wizara ya Elimu ya Taifa 

*1980 -1984: Wizara ya Habari na Utamaduni 

*1984-1999: Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Utamaduni, Vijana na Michezo 

*1999–Sasa: Wizara ya Maliasili na Utalii.

 Tanbihi 

Jamii:Historia ya Tanzania