Wasimba

Wasimba (watu ambao kwa sasa wanajitambulisha kama Basimba https://books.google.co.tz/books?id=cdBLAQAAMAAJ&redir_esc=y https://books.google.com/books?id=rKsaAQAAMAAJ au BaShimba https://books.google.com/books?id=ndtfAAAAIAAJ kwa wengi na Musimba https://books.google.com/books?id=ndtfAAAAIAAJ au MuShimba kwa umoja) ni jamii inayozungumza Kibantu nchini Uganda. Kabla ya karne ya 13 waliendelea kushirikiana utambulisho kama Basimba, pia hufafanuliwa kwa Kiswahili kama "simba mkubwa," https://books.google.com/books?id=cglDAAAAYAAJhttps://books.google.com/books?isbn=9966467610 https://books.google.com/books?id=8tffAAAAMAAJ inayohusishwa na hawa watu au mahali walipotoka.

Jina Basimba au BaShimba (pia inajulikana kama Simba mkubwa) https://books.google.com/books?isbn=0520097394 https://books.google.com/books?id=o9CAAAAAMAAJ lilitumiwa kwa kikundi kizima na watu wa Ovambo wa mapema https://books.google.com/books?id=9tRWAAAAMAAJ https://books.google.com/books?id=I1gMAAAAIAAJ https://books.google.com/books?id=PDIRAQAAIAAJ https://books.google.com/books?id=04UuAQAAIAAJ https://books.google.com/books?id=I1gMAAAAIAAJ kama jina la utani la chui totem watu wa ukoo pia hujulikana kama bena Ngo nchini Zambia https://books.google.com/books?id=PCBSAQAAIAAJhttps://books.google.com/books?id=Wtl8AAAAMAAJ https://books.google.com/books?id=fKYwAAAAIAAJhttps://books.google.com/books?id=PCBSAQAAIAAJ https://books.google.com/books?id=Wtl8AAAAMAAJ na kwa Uganda kama abe Ngo. https://books.google.com/books?isbn=1400867428

Mwanzilishi wa Buganda, Kato Kintuhttps://books.google.com/books?id=IkNyAAAAMAAJ https://books.google.com/books?id=4pZyAAAAMAAJkatika karne ya 14 alikuwa Kabaka wa kwanza wa Ufalme wa Buganda baba wa Chwa I wa Buganda katika uhamiaji wakehttps://books.google.com/books?id=YLIqAAAAYAAJ kwenda Buganda (wakati huo alijulikana kama Muwaawa) alikwenda na koo kumi na tatu zinazojulikana kama (Abalangeye) chini ya nasaba ya Kintu,https://books.google.com/books?id=ZXIyAAAAIAAJ https://books.google.com/books?isbn=9970464000na kati ya hizi kumi na tatu kulikuwa na  Ukoo wa Basimba Chui  (Ngo) Ukoo.https://books.google.com/books?isbn=0813929709 https://books.google.com/books?isbn=0852550944 https://books.google.com/books?isbn=0521894352Mfalme Kateregga wa Buganda, https://books.google.com/books?id=hnkWAAAAIAAJ

kati ya 1674-1680 C. katika Wilaya ya Butambala ya sasa, aliwatesa watu wa Ukoo wa Chui (Ngo) na kuwauwa washiriki wake mia nne na kusababisha wengine kuficha kitambulisho chao cha Kitamaduni. Kwa kuzingatia jukumu la kwanza la Chui (Ngo) katika ukoo wa Kilima cha Kintu, watu hawa walitarajia kwamba katika tukio hilo waligunduliwa kuwa na uhusiano mfupi na Ukoo wa Chui (Ngo) wangekuwa na athari kubwa na hiyo hiyo ilitokea wakati wa Kabaka Jjunju wa Buganda

 Viungo vya kifalme 
Bashimba (Simba Mkubwa) wa Ukoo wa chui ni Ukoo tawala https://books.google.com/books?id=lIoMAQAAMAAJhttps://books.google.com/books?id=9d4WAQAAMAAJhttps://books.google.com/books?id=sTKBAAAAMAAJ https://books.google.com/books?id=sTKBAAAAMAAJ kati ya koo za kifalme https://books.google.com/books?id=BKlfAAAAMAAJ ambazo zilihama kutoka Ufalme wa Luba kwenda Bonde la Luapula Kaskazini Rhodesia.

Ukoo wa chui (Ngo) totem ni kikundi cha kifalme kati ya watu wa Basimba(Simba mkubwa) https://books.google.com/books?id=sdg5AAAAIAAJ ambao waliteswa sana huko Buganda kwa sababu ya viungo vyake vya kifalme.https://books.google.com/books?isbn=0841903778 https://books.google.com/books?id=sdg5AAAAIAAJhttps://books.google.com/books?id=uxkUAAAAIAAJhttps://books.google.com/books?id=CxoUAAAAIAAJ Kati ya matawi mengi ya Ukoo wa Chui, moja yake ilistahili kiti cha enzi. Kutawala wafalme wa Buganda kila wakati kuliteka kundi hili na kuwafanya wanaume wake wengi kupunguza hatari ya kupinduliwa. Clans hutoa hisia ya kitambulisho cha pamoja na asili ya washiriki.

Baada ya kifo cha Kabaka Nakibinge cha Buganda, mkewe Nanno wa Chui (Ngo) Ukoo kati ya 1554 na 1556 BK, aliongozwa kama Kabaka kwa miezi kumi na nane na jina Nabulya ambalo linamaanisha 'Nilikula' nikisisitiza kwamba mara moja nilichukua nguvu za kifalme ilianzishwa katika Chui (Ngo) Ukoo wa kukumbusha ukoo mwingine huko Buganda kwamba mwanamke kutoka Ukoo wa chui alizidi   kuwa na nguvu katika Ufalme wa Buganda.

 Uhamiaji na makazi 
Ijapokuwa historia kidogo imekuwa ikijulikana juu ya watu wa Basimba  (Simba Mkubwa), zaidi inahitaji kusemwa kwa sababu ya uhusiano wao wa karibu sana wa kihistoria na BaShimba https://books.google.com/books?id=7XIyAAAAIAAJ ambao wote ni wa Ukoo wa Chui (Ngo). Watu wengi wa Basimba wanadai asili yao iko katika Kongo, kati ya watu wa Luba wa Ufalme wa Luba. Haijulikani sana juu ya wahamiaji hawa, lakini athari za historia yao zinapatikana katika hadithi ya baba wa Tabwa https://books.google.com/books?id=lIoMAQAAMAAJ.

Kyomba babu wa Tabwa, mtu  alikuwepo na aliishi katika mwambao wa Mashariki wa Ziwa Tanganyika. Kukabiliwa na shinikizo za Hamitic huko Kaskazini na watu kutoka Kusini kwenda Kusini, Kyomba na wenzake walivuka Ziwa Tanganyika kwa kuhamia ufukweni mwa Ziwa Magharibi. Halafu Kyomba na wenzake walihamia baada ya njama hiyo kuvalia na kumgonga kuelekea Magharibi na kufikia mwambao wa Ziwa Kivu.

 Nchi ya asili 
Nchi ya asili ya Basimba https://books.google.com/books?id=_i89AAAAIAAJ au BaShimba https://books.google.com/books?isbn=0520097394 watu au asili yao imegubikwa na hadithi na hadithi. Wakati wanaonekana wamepoteza mawasiliano na mababu zao wa asili nchini Kongo kati ya watu wa Luba, na kusababisha kundi la watu wa Basimba (Simba Mkubwa) wanahamia kaskazini kutoka Mweru - Luapula hadi Mkoa wa Mwanza mwishowe wakasimamisha makazi ya watu kati ya Wahaya nchini Tanzania, wakati huo katika Wilaya ya Butambala katika mkoa wa kati wa Uganda, Buddu https://books.google.com/books?id=hdZyAAAAMAAJ katika Wilaya ya Masaka, Ntakaiwolu huko Busoga, Mpogo katika Wilaya ya Sironko, Wilaya ya Butaleja na huko Lupada, Naboa, https://books.google.com/books?isbn=1107030803 Wilaya ya Budaka, kati ya watu wa Gwere, katika sehemu za mashariki. ya Uganda. Watu wengine wa Bashimba walikaa Rhodesia Kaskazini (Zambia) ambayo ilikuwa sehemu ya Zimbabwe.

 Utamaduni 
Basimba hufanya mazoezi ya utamaduni wa kufanya ibada na sherehe za roho ya Chishimba sawa na https://books.google.com/books?isbn=0521595584 https://books.google.com/books?isbn=1471734633 Loa au koong loa utamaduni uliofanywa na watu wa Basimba wa Haiti ambao waliuzwa katika utumwa nchini Haiti kutoka Kongo.

Watu wa Basimba (Simba kubwa) nchini Uganda wanadumisha jiwe la Kiroho la Basimba, jiwe hili linawakilisha roho ya Chishimba na inahusiana na taasisi ya ufalme. Kutokuwepo kwake ni pamoja na kukosekana kwa nguvu ya kisiasa. Kulingana na dini za jadi za Kiafrika, roho ya Chishimba ni sawa na ufalme na sawa na ibada ya Kintu inayofanywa na chui (Ngo) watu wa ukoo huko Buganda. Chishimba huhifadhiwa kwenye kikapu kilichoandaliwa maalum kinachoitwa ichipe ca ca calo.

 Imani 
Siku hizi, kati ya 40% hadi 50% ya watu wa Basimba ni Wakristo https://books.google.com/books?id=LiZXAAAAYAAJ https://books.google.com/books?id=BrATAAAAIAAJ https://books.google.com/books?id=dmYmAQAAIAAJ https://books.google.com/books?id=SsEOAQAAIAAJ na 50% ni Waislamu. https://books.google.com/books?isbn=1558615342Mbali na hayo, imani za jadi zimeenea sana kati yao. Vipengele muhimu zaidi ni kuabudu mababu (neno hili linaitwa lisilofaa na waandishi wengine) na totemism.

Basimba wa Kisangani ambaye aliuawa Dokta Paul Carison wa Kanisa la Christ wakati wa Mgogoro wa Kongo wa 1964 hadi 1965 walishiriki katika Uasi wa Simba ambao ulishindwa baadaye. https://books.google.com/books?id=LiZXAAAAYAAJ.

 Marejeo 

Jamii:Makabila ya Uganda
Jamii:Editathon 2021-06 Morogor