Kipanya-miiba

Vipanya-miiba ni wanyama wagugunaji  wa jenasi Acomys katika nusufamilia Deomyinae ya familia Muridae walio na manyoya magumu kama miiba. Wanatokea katika Afrika na Mashariki ya Kati kwenye majangwa na maeneo mengine makavu, pengine misitu mikavu na mara nyingi maeneo yenye mawe na miamba.

Maelezo
Vipanya-miiba hufanana sana na vipanya wa kawaida wa jenasi Mus, lakini hutofautiana kwa kuwa na manyoya magumu sana, kama miiba, na mkia mfupi zaidi ambao wanaweza kumwaga ili kuchopoka. Wana urefu wa sm 8-17.5 na mkia wa sm 4-12 na uzani wa g 18-90, yote kulingana na spishi. Kwa kawaida manyoya huwa kahawia au kijivu au yenye rangi ya nyekundu/machungwa kidogo, mara chache nyeupe au nyeusi; upande wa chini ni mweupe. Huwa na masikio makubwa na pua iliyoelekezwa zaidi kuliko vipanya wa kawaida.

Chakula
Vipanya hao hula mbegu, maua, mimea ya jangwani, konokono, wadudu na mizoga, lakini spishi kadhaa hula wadudu hasa. Kwa kawaida hawakunywi na hupata maji kutoka kwa chakula chao. Wanatoa mkojo uliokolea ili kuzuia upoteaji wa maji.

Makazi
Makazi ya vipanya-miiba ni maeneo makavu, kama majangwa, savana na vichaka na misitu mikavu, mara nyingi yenye miamba. Hukiakia usiku au alasiri na alfajiri sana. Spishi kadhaa zinaweza kukiakia mchana.
Kwa asilia huishi miaka mitatu kwa wastani, lakini kifungoni wanaweza kuishi zaida ya miaka mitano.

Uzazi
Kipindi cha ujauzito ni wiki 3-5. Majike huzaa wachanga 2-5 ambao wana manyoya mafupi tayari na macho yaliyofunguka. Majike wanaweza kupandana tena mara tu baada ya kuzaa.

Spishi za Afrika
 Acomys airensis, Kipanya-miiba wa Sahara Magharibi
 Acomys cahirinus, Kipanya-miiba Kaskazi
 Acomys chudeaui, Kipanya-miiba wa Chudeau
 Acomys cineraceus, Kipanya-miiba Kijivu (Kenya, Uganda)
 Acomys ignitus, Kipanya-miiba Mchomaji (Kenya, Tanzania)
 Acomys johannis, Kipanya-miiba wa Johan
 Acomys kempi, Kipanya-miiba wa Kemp (Kenya, Tanzania)
 Acomys louisae, Kipanya-miiba wa Louise (Kenya)
 Acomys mullah, Kipanya-miiba Mullah
 Acomys muzei, Kipanya-miiba wa Muze (Tanzania)
 Acomys ngurui, Kipanya-miiba wa Nguru (Tanzania)
 Acomys percivali, Kipanya-miiba wa Percival (Kenya, Uganda)
 Acomys seurati, Kipanya-miiba wa Tibesti
 Acomys spinosissimus, Kipanya-miiba Kusi
 Acomys subspinosus, Kipanya-miiba wa Rasi
 Acomys wilsoni, Kipanya-miiba wa Wilson (Kenya, Tanzania, Uganda)

Spishi za Asia
 Acomys cilicicus
 Acomys dimidiatus
 Acomys minous
 Acomys nesiotes
 Acomys russatus

Picha

Jamii:Panya na jamaa