Mitalojia

Mitalojia (kutoka Kiingereza metrology) ni elimu ya upimaji. Inalenga kuweka msingi kwa maelewano kuhusu vizio na matumizi yake ambayo ni jambo la msingi kwa shughuli za kimataifa.

Jina
Neno limeundwa na "mita" (kipimo cha kimataifa cha umbali; kiasili Kigiriki μετρον) na "lojia", ambayo ni kiambishi kinachotaja sayansi au elimu ya jambo fulaniKamusi ya KAST ilipendekeza istilahi "metalojia"; katika wikipedia hii tunatumia tahajia "mita", si meta; pia tunaona ugumu wa kufanana mno na istilahi ya Kiswahili kwa "metallurgy" (sayansi ya metali na aloi zao). Kwa namna nyingine umbo la Kiswahili lingekuwa pia "metrolojia", lakini hii imetumiwa tayari kama tahajia badala mojawapo ya elimu ya hali ya hewa (metorolojia). Tunakaribisha maoni kama tuache neno la kigeni na kubaki tu na "elimu upimaji" 

Asili
Asili ya sayansi ya upimaji ya kisasa ilipatikana wakati wa mapinduzi ya Kifaransa. Wakati ule wingi wa vizio vya urefu vilivyokuwa kawaida, mara nyingi kwa kutumia vizio vya kimwiliKama vile futi, shibiri, wanda, ambavyo viko tofauti baina mtu na mtu, na vilisaninifishwa kieneo tu, kwa hiyo ilikuwa kawaida kukuta vizio tofauti kila mahali., wataalamu walipendekeza kutumia kizio kilichorejelea chanzo cha kimazingira yaani sehemu ya mzingo wa Dunia. Hii iliunda mfumo wa vizio vilivyokadiriwa kidesimali mnamo mwaka 1795. Mfumo huo ulianza kutumiwa pia na nchi nyingine na hatimaye kuleta mfumo wa vipimo sanifu vya kimataifa.

Matawi ya mitalojia
Wataalamu wa mitalojia huangalia hasa mambo matatu:

1. Ufafanuzi wa vizio vya upimaji. Huu unahusu hasa kurejelea vizio vya upimaji kwa vizio vya kifizikia, tofauti na vizio vya kimazingira kama awali. Mfano mita ilifafanuliwa kiasili kama sehemu moja ya milioni ya umbali kutoka ncha ya kaskazini hadi ikweta. Baadaye imetambulikana kwamba umbo la Dunia si tufe kamili, umbali kati ya ncha hiyo na ikweta ni tofauti kutegemeana na sehemu unapopimwa. Hivyo umbo la Dunia halifai tena kwa ufafanuzi wa kizio sahihi. Wataalamu walitafuta ufafanuzi wa kifizikia ambao hautegemei vizio vinavyoweza kubadilika. Mwaka 1983 Kongamano la 15 la Uzani na Vipimo (General Conference on Weights and Measures; kifupi: CGPM) uliamua kufafanua mita kulingana na kasi ya nuru ikiwa sawa na umbali unaopitiwa na nuru katika sehemu ya 1/299 792 458 ya sekunde mojaDefinition of the metre , Resolution 1 of the 17th CGPM (1983)]. 

2. Kuhakikisha na kutathmini matumizi ya vizio hivi katika tasnia na biashara

3. Matumizi ya vizio vya upimaji katika sheria za nchi na za kimataifa.

Marejeo

jamii:Vipimo
Jamii:Sayansi