Kalenda ya Kiyahudi

Kalenda ya Kiyahudi (pia: Kalenda ya Kiebrania) ni kalenda inayotumiwa katika dini ya Uyahudi na pia nchini Israeli. Inatumiwa kupanga tarehe za sikukuu za Kiyahudi na utaratibu wa kusoma Torati kwa kila wiki.  

Liturgia na sala hufuata pia mpangilio wa kalenda hiyo.   

Mwaka
Kalenda hiyo inajua miaka tofauti ndani ya kipindi kilekile. 

 Kanuni za msingi 
Kalenda ya Kiebrania ni kalenda jua-mwezi. 
Miezi ya kalenda hiyo hufuata mwonekano halisi wa Mwezi angani, sawa na kalenda ya Kiislamu. Mwezi mpya unaanza wakati wa kuonekana kwa hilali.   

Wakati huo huo, Pasaka ya Kiyahudi inapaswa kutokea kwenye majira ya machipuo, wakati wa mwezi Aprili au mwisho wa Machi. Ilhali majira ya machipuo hufuata mwendo wa Jua, kanuni hii inafunga makadirio ya mwaka na mwendo wa Jua. 

Hii inasababisha ulazima wa kupatanisha tofauti kati ya muda wa mwaka wa Jua (siku 365) na muda wa mwaka wa Mwezi (takriban siku 354).  

Hapo kalenda ya Kiebrania inaongeza mwezi wa nyongeza mara saba katika kila kipindi cha miaka 19. Kwa hiyo kuna miaka ya kawaida yenye siku 354 na miezi 12. Lakini kila mwaka wa pili au wa tatu ni mwaka mrefu wenye miezi 13 na siku 384. 

Utaratibu huo unahakikisha tarehe ya Pasaka kubaki katika majira ya machipuo ya kaskazini. Wastani wa muda wa mwaka katika kipindi cha miaka 19 ni siku 365.

Juma
Nje ya kalenda hiyo kuna utaratibu wa wiki ya siku saba zinazoendelea mfululizo, sawa na kalenda ya kimataifa. Hutumiwa kubaini siku ya Shabbat, ambayo ni siku ya kupumzika. Wiki haitegemei mwaka wa jua wala wa mwezi. Badala yake, inategemea hesabu ya siku saba ambazo zinaaminika kurudi nyakati za zamani za Babeli na kutajwa katika masimulizi ya kuumbwa kwa Dunia katika Biblia.

 Siku za juma la Kiyahudi 
 Siku ya juma (Kiebrania)  Tafsiri  Siku inaanza kutoka kuzama kwa Jua  Siku inaendelea mpaka kuzama kwa jua  <span style="direction:rtl;">יום ראשון  yom rishon  siku ya kwanza  Jumamosi  Jumapili  <span style="direction:rtl;">יום שני yom sheni  siku ya pili  Jumapili  Jumatatu  <span style="direction:rtl;">יום שלישי yom shelishi  siku ya tatu  Jumatatu  Jumanne  <span style="direction:rtl;">יום רביעי yom revi'i  siku ya nne  Jumanne  Jumatano  <span style="direction:rtl;">יום חמישי yom hamishi  siku ya tano  Jumatano  Alhamisi  <span style="direction:rtl;">יום ששי yom shishi  siku ya sita  Alhamisi  Ijumaa  <span style="direction:rtl;">שבת shabbat  Shabbat  (Sabato)  Ijumaa  Jumamosi 

 Miezi 
 Mwezi namba katika Biblia  Jina la mwezi  Jina la mwezi  kwa Kiebrania  Idadi  ya siku  Wakati wa mwaka  Maelezo  1  Nisan   נִיסָן   30  Machi - Aprili  Mwezi wa Pasaka  2  Iyar  אִייָר    29  Aprili- Mei   3  Sivan  סִיוָן    30  Mei- Juni  Mwezi wa Shavuot  4  Tammuz  תַּמּוּז    29  Juni- Julai  5  Av  אָב     30  Julai- Agosti  Mwezi wa Tisha B'Av 6  Elul  אֱלוּל    29  Agosti- Septemba  7  Tishri  תִּשְׁרֵי     30  Septemba- Oktoba  Mwezi wa Rosh Hashanah, Yom Kippur na Sukkot  8  Heshvan (au Marheshvan) (מַרְ)חֶשְׁוָן 29 au 30 Idadi inaweza kubadilika katika miaka kadhaa  Oktoba - Novemba   9  Kislev  כִּסְלֵו    30 au 29   Novemba - Desemba  Mwezi wa Hanukka 10  Tevet  כִּסְלֵו    29  Desemba- Januari  11  Shevat  שְׁבָט    30  Januari- Februari  12  Adar  אֲדָר    29  Februari-Machi  Katika mwaka mrefu, mwezi wa 13 unaongezwa unaoitwa pia Adar, lakini inapewa namba; kwa hiyo katika mwaka mrefu kuna Adar I na Adar II 

 Siku na wiki 
Katika kalenda ya Kiyahudi, siku inafafanuliwa kufuatana na Biblia ya Kiebrania: Genesis 1:5 "Na ilikuwa jioni, na ilikuwa asubuhi, siku moja". Kwa sababu "jioni" inakuja kabla ya "asubuhi", siku katika kalenda ya Kiyahudi huanza jioni baada ya machweo . Ni muhimu kuhakikisha kuwa siku iliyopita imekwisha kabisa, hivyo siku mpya huanza wakati wa usiku umeanza.  

Katika kalenda zinazochapishwa, tofauti hii haionekani maana hapa tarehe za kalenda ya Kiyahudi na tarehe za Kalenda ya Gregori zinazoanza usiku wa manane huonyeshwa kandokando. Ineleweka kuwa watu wanaotumia kalenda hizi wanajua utaratibu wa kuanza siku baada ya machweo. Wakati wowote sikukuu, siku ya kuzaliwa au ya kumbukumbu ikionekana kwenye kalenda iliyochapishwa, kwa kweli huanza jioni iliyotangulia, baada ya machweo. 

 Molad 
Hesabu ya kalenda ya Kiebrania mwaka na mwezi huanza na molad inayomaanisha hilali. Molad ni neno la Kiebrania linalomaanisha "kuzaliwa". Neno hilo linamaanisha "kuzaliwa" kwa mwezi mpya kila mwezi. Kalenda ya kisasa ya Kiebrania hutumia molad iliyohesabiwa: urefu wa wastani wa muda kutoka mwezi mpya hadi mwezi mpya. Urefu wa Molad ni siku 29, masaa 12, dakika 44,  sekunde 3 na nusu. 

 Tanbihi 

 Marejeo 
 Msimbo wa Maimonides (Mishneh Torah), Kitabu cha Tatu, Tolea Nane: Utakaso wa Mwezi Mpya . Ilitafsiriwa na Solomon Gandz. Yale Judaica Series Vol XI, Press University University of Yale, New Haven, Conn., 1956. 
 Bonnie Blackburn na Leofranc Holford-Strevens. Mpenzi wa Oxford kwa Mwaka: Uchunguzi wa Forodha ya Kalenda na Uhesabuji wa wakati . Vyombo vya Habari vya Chuo Kikuu cha Oxford; USA, 2000. pp 723-730. 

 Tovuti nyingine 
 Kalenda ya Kiyahudi inaelezea maoni mbali mbali ya Kiyahudi kuhusu historia ya kalenda ya Kiyahudi / kalenda ya Kiebrania. Ni pamoja na chati kadhaa. 
 Kalenda ya Kiyahudi na Zmanim - nyakati za Halachic na kibadilishaji cha tarehe chabad.org 
 Historia ya Wayahudi: Kalenda 
 Kalenda ya Kiyahudi Maelezo ya  kina zaidi, ya kisayansi katika wavuti ya NASA 
 Kalenda ya Kiebrania kwa tovuti ya Wakristo 

 Kukadiria tarehe baina ya kalenda 
 Kaluach - kalenda za Kiebrania / za kiraia  
 Tafsiri ya tarehe ya Kiebrania ya Kiebrania 
 Mbadilishaji wa tarehe ya Kiebrania ya Chabad 
 Kihesabu cha Kalenda ya Kalenda  (freeware) 
Jamii:Uyahudi
Jamii:Kalenda ya Kiyahudi
Jamii:Kalenda