Mbung'o

Mbung'o, chafuo au ndorobo ni nzi wa jenasi Glossina, jenasi pekee ya familia Glossinidae katika oda Diptera ambao wanafyonza damu ya mamalia pamoja na watu. Wanaenezea watu ugonjwa wa malale na wanyama nagana, yanayosababishwa na vijidudu wa jenasi Trypanosoma. Nzi hao hutokea Afrika tu (angalia ramani).

Chakula cha mbung'o ni damu ya mamalia hasa. Spishi fulani hufyonza damu ya reptilia au ndege pia. Mbung'o hupata vidusiwa wao kwa njia ya harufu hasa. Harufu ya wanyama wengine huvutia mbung'o na ile ya wengine huwachukiza. K.m. pundamilia na kuro hawavutii mbung'o, na hata binadamu havutii sana mbung'o wa nyika lakini anavutia mbung'o wa mito.

Spishi za mbung'o zinaweza kugawanywa katika makundi matatu: zile za nyika, zile za misitu mikuwba na zile za misitu kando kando ya mito na maziwa. Kila kundi lina vidusiwa linavyopendelea. Mbung'o wa nyika wanapendelea vidusiwa wakubwa kama vile ngiri, tandala, ndovu na ng'ombe. Wale wa mito wanapendelea vidusiwa wadogo zaidi, pamoja na mijusi kama kenge. Wale wa misitu wanapendelea pia vidusiwa wadogo na hata ndege. Binadamu ni kidusiwa wa mbung'o-mito. Mbung'o hao hutokea Afrika ya Magharibi na ya Kati hasa. Kwa hivyo ugonjwa wa malale ni nadra katika Afrika ya Mashariki na unapatikana Uganda hasa na pia magharibi mwa Kenya (Bonde la Luangwa!)na Tanzania. Hata hivyo watu wanaweza kupata ugonjwa huu kutoka mbung'o wa nyika katika sehemu nyingine za Kenya na Tanzania, k.m. pwani na mpaka kati ya nchi hizo mbili.

Mbung'o hawatagi mayai lakini buu anatoka yai ndani ya mamake. Anaendelea mpaka hatua ya tatu kisha anazaliwa. Baadaye anaingia ardhini na kuwa bundo. Kila mara yai moja linakua tu.

Kutofautiana na nzi wengine
 Proboski  Sehemu za kinywa za mbung'o zimetoholewa kuwa mrija mrefu au proboski ambao umeambatwa kwenye chini ya kichwa na unaelekea mbele.  center|70px| Mabawa yaliyokunjwa  Wakipumzika mbung'o hukunja mabawa yao kabisa moja likiwa juu ya ingine.  center|200px| Seli kwa umbo la panga  Seli ya katikati ya bawa ina umbo bainifu la panga.  center|140px| Arista zenye manyoya  Kila kipapasio kina arista yenye manyoya yaliyo na vitawi.  center|140px|

Spishi
 Glossina austeni, Mbung'o-pwani
 Glossina brevipalpis
 Glossina caliginea
 Glossina fusca
 Glossina f. congolensis
 Glossina f. fusca
 Glossina fuscipes,  Mbung'o-mito wa Kati
 Glossina f. fuscipes
 Glossina f. martinii
 Glossina f. quanzensis
 Glossina fuscipleuris
 Glossina frezii
 Glossina haningtoni
 Glossina longipennis
 Glossina medicorum
 Glossina morsitans
 Glossina m. centralis, Mbung'o-nyika wa Kati
 Glossina m. morsitans, Mbung'o-nyika Mashariki
 Glossina m. submorsitans, Mbung'o-nyika Magharibi
 Glossina nashi
 Glossina nigrofusca
 Glossina n. hopkinsi
 Glossina n. nigrofusca
 Glossina pallicera
 Glossina p. newsteadi
 Glossina p. pallicera
 Glossina pallidipes
 Glossina palpalis, Mbung'o-mito Magharibi
 Glossina p. gambiensis
 Glossina p. palpalis
 Glossina severini
 Glossina schwetzi
 Glossina swynnertoni, Mbung'o Masai
 Glossina tabaniformis
 Glossina tachinoides

Picha

Jamii:Nzi na jamaa