Kiko (kifaa)

Kiko (pia: toza au mtemba) ni chombo kinachomwezesha mtu kuvuta moshi wa tumbaku, bangi au bidhaa nyingine za uraibu zinazovutwa kama sigara. Kiko huwa na digali au mrija uliounganika na kijibakuli.    

Sehemu tofauti za kiko
Kiko huwa na sehemu tofautitofauti za kuwezesha mtumiaji kuvuta tumbaku na pia kuisafisha. Viko vingi huwatoanishwa ncha ya kibakuli na ncha ya kuvyozia ili kuwezesha usafishaji kwa urahisi. Ncha ya kibakuli ndiyo sehemu yenye kibakuli kinachowekwa chembechembe za tumbaku au bangi na kuashwa. Ncha ya kufyonzia ndiyo huwekwa mdomoni.

Utendakazi wa kiko
Tumbaku au bangi huwekwa na kuchomwa kwenye kibakuli, naye mraibu anaivuta moshi kupitia mdomo ulio kwenye ncha ya mrija.

Aina ya viko
Aina ya viko kulingana na asili
 Kiseru - kiko cha Japani
 Sebsi - kiko cha tumbaku cha kitamanduni cha Moroko
 Midwakh - kiko cha Kiarabu
 Chibouk - kiko chenye mrija mrefu cha Uturuki

Aina ya viko kulingana na muundo
 Paipu ya kuvutia tumbaku (maarufu kama Chillum) - tofauti kidogo na viko vingine kiko hiki hakina kibakuli bali kina mrija na chembechembe za tumbaku huekwa upande mmoja wa mrija unaowashwa naye mtumiaji anavuta moshi upande ule mwingine.
 Buruma (hujulikana kama Hookahs) - kiko kikubwa chenye jipipa la maji na shilamu au mdakale mrefu. Hutumika sana sana kwenye uvutaji wa shisha

Aina ya viko kulingana na nyenzo
 kiko cha chuma -kiko kilichoundwa na chuma sana sana alumini
 kiko cha gilasi 
 kiko cha mboko
 kiko cha kauriNewns, S. The Clay Tobacco Pipes in N. Corcos et al. Excavations in 2014 at Wade Street, Bristol - a documentary and archaeological analysis, Internet Archaeology 45. https://doi.org/10.11141/ia.45.3.4 Iliwekwa mnamo 2018-20-07
 kiko cha mishamu
 kiko cha gunzi la mahindi Iliwekwa mnamo 2018-10-07.

Aina ya viko kulingana na matumizi
 Kibong'i - kiko cha kuvutia bangi au tumbaku chenye uwezo wa kuchunja moshi kwa kuupitishia kwa maji
 Kiko cha afyuni - kiko maalum cha kuvukisha na kuvuta mivuke ya afyuni
 Kiko cha kiputo - kiko cha watoto cha kuchezea kinacho puliza tone la hewa katika kioevu

 Tanbihi 

Jamii:Vifaa