Hayya (kundinyota)

Hayya (kwa Kilatini na Kiingereza Serpens) Uhusika milikishi (:en:genitive) ya "Serpens" katika lugha ya Kilatini ni "Serpentis" na hili ni umbo la jina linaloonekana katika majina ya nyota za kundi hili kama vile Alfa Serpentis, nk..  ni jina la kundinyota kwenye angakaskazi ya Dunia yetu. 

Mahali pake
Hayya - Serpens iko katika ukanda wa Njia Nyeupe.

Hili ni kundinyota la pekee linalopatikana angani kwa sehemu mbili za pekee zinazotengwa na kundinyota la Hawaa (Ophiuchus). Sehemu mbili zinaitwa Serpens Caput (kichwa cha Hayya au nyoka) upande wa magharibi na Serpens Cauda (Mkia wa Hayya au nyoka) upande wa mashariki. Katikati ya pande hizi mili iko Hayya au Ophiuchus anayetazamia kuwa anabeba nyoka.

Sehemu ya Kichwa cha Hayya (Serpens Caput) linapakana na makundinyota jirani ya Mizani (Libra), Mashuke   (Virgo), Bakari (Bootes), Kasi ya Masakini (Corona Borealis), Hawaa (Ophiuchus) na  Rakisi (Hercules).

Ng'ambo ya Hawaa ipo sehemu ya pili Mkia wa Hayya na hii linapakana na Mshale (pia Kausi na lat. Sagittarius), Ngao (Scutum), Ukabu (Aquila) na  Hawaa (Ophiuchus).

Jina
Hayya (Kiarabu: حية‎ ḥayya; Kilatini: Serpens) lilijulikana vile kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. ling. Knappert 1993.

Serpens - Hayya ni kati ya makundinyota yaliyotajwa tayari na Klaudio Ptolemaio katika karne ya 2 BK. “Serpens” au Hayya inantaja nyoka mkubwa anayeshikwa na Hawaa (Ophiuchus). Katika mitholojia ya Kigiriki huyu alikuwa Asklepios, mungu wa tiba na nyoka ilikuwa ishara ya nguvu ya dawa linaloweza kuua na kupona.

Hayya iko pia katika orodha ya makundinyota 88 ya Umoja wa kimataifa wa astronomia The Constellations , tovuti ya International Astronomical Union , iliangaliwa Julai 2017 kwa jina la Serpens. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Ser'.

Nyota
Hayya - Serpens ni kundinyota kubwa yenye nyota nyingi. Unukalhai  au α Serpentis ni nyota angavu zaidi iliopo katika sehemu za Caput Serpentis. Ni jitu jekundu lenye mwangaza unaoonekana wa mag 2.6 ikiwa umbali wa mwakanuru 73 na DuniaUnukalhai (Alpha Serpentis), Tovuti ya Prof. Jim Kaler.  

 Jina la(Bayer) Namba yaFlamsteed Jina (Ukia) Mwangaza unaoonekana Umbali (miakanuru) Aina ya spektra α  24 Unukalhai, Unuk al Hay, Unuk, Cor Serpentis 2,63m 73 K2 III η 58  3,23m 62 K0 III-IV μ  32  3,54m 156 A0 V ξ  55  3,54m 105  F0 IIIp β  28 Beta Serpentis au Chow 3,65m 153  A3 V ε  37  3,71m 70  A2 Vm γ  41  3,85m 36  F6 V θ1,2 63 Alya 4,03m 132 A5 V

Tanbihi

Marejeo
 Richard Hinckley Allen: Star-Names and their Meanings; kwa G. E. Stechert New York, Leipzig, London, Paris 1899, “Argo Navis” ukurasa 63 ff (online hapa kwenye archive.org)
 Jan Knappert, 1993: The Swahili Names of Stars, Planets and Constellations; The Indian Ocean Review September 1993 Volume 6 No. 3 September 1993, kurasa 6-7,  ISSN 1031-2331

Viungo vya Nje
 Constellation Guide: Serpens constellation
Serpens & Ophiuchus, "Stars", kwenye tovuti ya Prof Jim Kaler, University of Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017
 Star Tales – Serpens, tovuti ya Ian Ridpath, iliangaliwa Oktoba 2017
 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Serpens