Kipimo cha mjao

Kipimo cha mjao (pia: kipimo cha ujazo, kizio cha ujazo) ni namna ya kutaja mjao au kiasi cha kiowevu (kwa mfano maji), gesi au vitu vya kumwaga kama unga au nafaka. 

Ni pia kipimo cha kutaja nafasi ndani ya chombo, jengo au gimba la kijiometria kwa jumla.

Vipimo vya SI
Kipimo sanifu cha kimataifa cha mjao ni mita ya ujazo (alama m³) inayoweza kugawiwa kwa vizio vidogo kama vile desimita ya ujazo au sentimita ya ujazo; kwa kutaja mjao wa magimba makubwa ya maji kama vile ziwa au bahari uwingi wake ni kawaida kutumia uwingi wake yaani kilomita ya ujazo.  

Kipimo cha kawaida cha kutaja viowevu kama maji, mafuta au kinywaji ni lita inayolingana na desimita ya ujazo.

Vipimo vya kimila
Kabla ya kuundwa kwa vipimo vya SI kulikuwa na vipimo mbalimbali vya mjao vilivyo tofauti kati ya nchi na nchi. 

Vipimo vya Kiingereza
Hadi leo vipimo vya kiutamaduni vya Uingereza bado vinatumiwa katika nchi zinazotumia lugha ya Kiingereza kama Marekani, Ufalme wa Maungano au Australia na hapo na pale kati ya watu wa nchi zilizokuwa koloni ya Uingereza. Ilhali vipimo vilisanifishwa katika Milki ya Uingereza wakati wa karne ya 19 baada ya Marekani kupata uhuru vipimo viko tofauti kidogo pande zote mbili. Mifumo hii miwli inajulikana kama "imperial units" (Uingereza) na  "US customary measurement" (Marekani).

imperial gallon/US gallonsMarekani 231 in3 3.785412 litaUfalme wa Muungano277.419 in34.54609 lita

Mjao (Uingereza)KizioKifupiUfafanuzikipimo linganifu cha SI kipimo linganifu cha MarekaniBushell8 gal36.37 L9.606 US galPeck2 gal9.092 L2.402 US galGallon gal4.54609 lita 1.201 US galQuart qt gal 1.137 L1.201 US qtPint pt qt568.3 ml1.201 US ptGill  pt142.1 ml4.804 US fl ozFluid ouncefl oz gill28.41 ml0.9608 US fl ozFluid drachm fl oz3.552 ml0.9608 US drachmMinim fl dr 59.19 μl0.9608 US minim

Mjao (Marekani)KizioKifupiUfafanuzikipimo linganifu cha SI kipimo linganifu cha UingerezaGallon gal231 cu in 3.785 L0.8327 imp galQuart qt gal946.4 mL0.8327 imp qtPint pt qt473.2 mL0.8327 imp ptFluid ouncefl oz pt29.57 mL1.041 imp fl ozFluid dramfl dr fl oz3.6967 mL1.041 imp fl drMinim fl dr61.61 μL1.041 imp fl minim

Vipimo vya Uswahilini
Waswahili wa kale kabla ya enzi ya ukoloni walikuwa na mfumo wa vipimo vyao, pia kwa mjao.

Katika biashara walipima hasa mjao wa nafaka. Kipimo cha kimsingi kilikuwa pishi, Pishi 1 iligawiwa kwa visaga 2 au vibaba 4. 

Pishi 12 zilikuwa fara 1. Fara 5 au pishi 60 ziliitwa jizla 1, iliyoitwa pia mzo.Sehemu hii kuhusu vipimo vya waswahili inafuata maelezo katika kamusi ya Velten, Suaheli Wörterbuch Teil I, Suaheli - Deutsch, Berlin 1910, uk 358 ("pima") 

Pishi ililingana takriban na lita 2.5 - 3 lakini jinsi ilivyo katika mazingira ya kimila vipimo vilitofautiana kati ya mji na mji au soko na soko.Kamusi ya Kiswahili Sanifu inataja kibaba kuwa "kipimo cha ujazo cha takriban gramu 700", kwa hiyo pishi 1 = vibaba 4 = gramu 2800. Haisemi ni gramu za nini; mahindi huwa na gramu 800 kwa lita moja, unga huwa na gramu ~500 kwa lita. Sacleux katika kamusi yake (dictionnaire Swahili Francais, 1939) anataja pishi kuwa sawa na nusu galoni ya Kiingereza yaani takriban lita 2.25. Velten katika kamusi yake (Suaheli Wörterbuch I. Teil, 1910; "pima") anataja pishi kuwa na takriban lita 4 akirejea kibaba kuwa kama lita 1; hapa ni juu mno kwa sababu kibaba kipo chini ya lita 1. Inawezekana ya kwamba tofauti kati ya kamusi zilizotajwa zinatokana na mahali tofauti ambako waandishi walikusanya habari zao.

Marejeo  

Jamii:Vipimo vya mjao