Matumizi ya Lugha

Matumizi ya lugha hutahini uwezo wa mwanafunzi wa kuelewa na kukitumia Kiswahili kwa kuongea na kuandika.

 Vipashio vya lugha 
Lugha huundwa na:
i. Sauti
ii. Mofimu
iii. Neno na
iv. Sentensi

  Sauti za Kiswahili 
Huwa mbili: 
i. Irabu 
ii. Konsonanti
-->Irabu ni tano. (a, e, i, o, u)

Irabu na Konsonanti (Matamshi na aina)
Unapotamka irabu, hakuna hewa inayozuiliwa lakini konsonanti zinapotamkwa, hewa huzuiliwa na ala za matamshi.
Kutamka Irabu(ulimi na midomo hutumika)
--e, i: Ni za mbele ya ulimi, midomo imetandazwa.
--a  : Ni ya kati ya ulimi, midomo imetandazwa, ulimi huinuka na kutandazwa.
--o, u: Ni za nyuma ya ulimi, midomo imeviringwa.

>>Aina za Konsonanti
a. Vipasuo: p, b, k, g, d, t
b. Ving'ong'o/nazali: m, n, ng', ny
c. Vikwamizi: dh, f, gh, h, s, sh, th, v, z
d. Kitambaza: l
e. Kimadende: r
f. Viyeyusho: y, w
g. Kizuio-kwamizo: ch

 Silabi mwambatano 
Mifano ya silabi mwambatano:
--bw: bwaga, bweka
--nd: ndimu, ndoa, ndugu

 Kuchanganua Sentensi (sawa na kupambanua/kuainisha) 
Kuna njia tatu:
i. Kutumia matawi
ii. Kutumia mishale
iii. Kutumia sanduku/jedwali

  Matumizi ya PO 
i. Kuonyesha wakati
Mfano: Alipoenda alikuwa amechelewa.
ii. Kuonyesha mahali
Mfano: Hapo pananuka.

 Matumizi ya KWA 
a. Kuonyesha mahali 
Hadija yuko kwa Mwangi.

b. Kuonyesha chombo cha utendaji
Alisafiri kwa basi

c. Jinsi
Alimfokea kwa ghamidha

d. Umilikaji wa mahali
Hujafika kwao.

e. Kuonyesha uhusiano wa sehemu ya kitu kizima
Mbili kwa tano (2/5)

f. Kuleta dhana ya swali
Ni kwa nini umetenda haya?

g. Kuonyesha muda ambapo jambo lilitendeka
Alifungwa jela kwa miaka kumi.

h. Sababu/nia
Aliadhibiwa kwa utundu wake.

i. Kuonyesha mfululizo wa utendaji wa jambo
i.Ujumbe ule ulipelekwa moja kwa moja
ii.Walikaa sako kwa bako. 

j. Kuonyesha matokeo ya jambo
Alisoma kwa hivyo akapita mtihani

k. Kuonyesha muda
Alikaa huko kwa muda wa siku nyingi.

l. Kama kilinganishi
Walipata magoli matano kwa nunge.

m. Hutumiwa katika nahau/msemo
i.Kuonana uso kwa uso
ii.Beba kwa bega

Jamii:Lugha
Jamii:Kiswahili