Jiolojia

Jiolojia (kutoka Kigiriki γῆ ge „ardhi“ na λόγος logos, somo, mafundisho“ = "geologia" - kwa matamshi ya Kiingereza "jiolojia") ni fani ya sayansi inayochunguza maumbile ya dunia na tabia zake za kifizikia na kikemia. Inachungulia pia historia ya dunia na nguvu zinazoendelea kubadilisha maumbile ya dunia.

Neno "geologia" liliwahi kutumiwa mara ya kwanza mnamo 1778 na Mfaransa Jean-André Deluc (1727–1817). 

Jiolojia inatazama mawe na ardhi ikitafuta maelezo kwa umbo na tabia zake kuligana na kanuni za kisayansi.

Kuna masomo madogo ndani ya jiolojia kama vile:
 Petrolojia ni elimu ya mawe na miamba
 Mineralojia ni elimu ya madini
 Jiolojia ya kihistoria ni elimu ya matokeo yaliyosababisha kutokea kwa mawe, miamba, milima na mabara jinsi yalivyo leo
 Paleontolojia ni elimu ya visukuku (mabaki ya miili ya wanyama wa kale yaliyokuwa kama mwamba)
 Hidrojiolojia ni elimu ya hali ya maji chini ya uso wa dunia
 Volkenolojia ni elimu ya volkeno kwenye mabara au chini ya bahari

 Aina za miamba 
Jiolojia inachunguza hasa miamba na kutofautisha aina tatu kufuatana na misingi yake: 
 Mwamba Moto: mwamba wa mgando au mwamba wa kivolkeno unajitokeza pale ambako magma au zaha (lava) inaganda.
 Mwamba Tabaka: mwamba mashapo hutokea pale ambako miamba inavunjika na kusagwa katika mmomonyoko na mashapo yanakandamizwa kwa njia ya kanieneo ya mashapo ya juu hadi mashapo kuwa mwamba mapya.
 Mwamba Geu: mwamba metamofia ni mageuzi ya miamba ya awali -ama ya kivolkeno au ya mishapo- kwa njia ya kanieneo kubwa sana na joto kali kuwa aina mpya ya mwamba. Metamofosi kwa kawaida hutokea katika kina kubwa.

 Ardhi 
Asili ya ardhi ni miamba iliyovunjikavunjika na kuchanganyika na mabaki ya mimea na wanyama waliooza. 

Picha

Viungo vya nje

 https://www.youtube.com/watch?v=RUwS1uAdUcI
 One Geology: Ramani ya jiolojia iliyozinduliwa mwaka 2007 ikawa moja ya mchango wa 'Mwaka wa Kimataifa wa Sayari ya Dunia'. 
 Habari, Tamani, Kamusi, Makala, Kazi
 American Geophysical Union
 American Geosciences Institute
 European Geosciences Union
 Geological Society of America 
 Geological Society of London
 Video za mahojiano na wanajiolojia maarufu duniani
 Geology OpenTextbook

*