Uhispania

Uhispania (Kihispania: España; Kiingereza: Spain) kwa rasmi Ufalme wa Hispania, ni nchi iliyoko Kusini-magharibi mwa Ulaya ikiwa na maeneo katika Kaskazini mwa Afrika. Ikiwa na sehemu ya kusini kabisa ya bara la Ulaya, ni nchi kubwa zaidi katika Ulaya ya Kusini na ya nne kwa idadi ya watu miongoni mwa nchi wanachama wa Umoja wa Ulaya. Inashika maeneo makubwa ya Rasi ya Iberia, na eneo lake pia linajumuisha Visiwa vya Canary, vilivyoko Mashariki mwa Bahari ya Atlantiki, Visiwa vya Balearic, vilivyoko Magharibi mwa Bahari ya Mediterranean, na miji ya kiutawala ya Ceuta na Melilla, katika Afrika.

Kuna pwani ndefu ya Bahari ya Mediteranea na pia ya Atlantiki. 

Uhispania bara ni sehemu kubwa ya rasi ya Iberia. Visiwa vya Baleari kwenye Mediteranea na Visiwa vya Kanari katika Atlantiki pamoja na miji ya Afrika ya Kaskazini Ceuta na Melilla ni sehemu za Uhispania.

Mji mkuu ni Madrid ambayo ni pia mji mkubwa wa nchi. 

Eneo la nchi ni km² 505,990 nalo lina wakazi 47,450,795 (sensa ya mwaka 2020).

Mfalme Felipe VI amevaa taji mwaka 2014, akishika nafasi ya baba yake Juan Carlos I, anayeheshimiwa sana kwa sababu aliongoza taifa katika mabadiliko ya kutoka udikteta wa jenerali Francisco Franco kuelekea demokrasia. Hasa tendo la mfalme la kuzuia mapinduzi wa kijeshi linakumbukwa sana. 

Muundo wa serikali ni Ufalme wa Kikatiba, hivyo kisheria madaraka ya mfalme ni madogo.

Utawala umo mikononi mwa serikali inayochaguliwa na bunge linaloitwa "Las Cortes likichaguliwa kwa kura za kidemokrasia.

 Historia 
 Historia ya awali 
Wakazi wa kwanza waliojulikana kwa jina kuwa waliishi Uhispania walikuwa Wakelti. 

Wafoinike
Katika karne za KK Wafoinike walianzisha miji kwenye pwani na kuchimba madini hasa shaba na fedha.

 Waroma 
Waroma wa Kale walivamia na kutawala Uhispania kwa karne kadhaa wakileta lugha yao ya Kilatini kilichopata kuwa msingi wa lugha za kisasa za Uhispania. Kibaski pekee si lugha ya Kirumi.

Katika karne ya 5 makabila ya Kigermanik walivamia Dola la Roma pamoja na Uhispania. Kati yao Wavandali na Wavisigothi walitawala sehemu kubwa ya Uhispania.

 Waarabu 
Tangu mwaka 711 jeshi la Waarabu Waislamu liliingia kutoka Afrika ya Kaskazini na kutwaa sehemu kubwa ya Uhispania hadi karibu milima ya Pirenei, lakini watawala wa maeneo kadhaa katika kaskazini walijihami na kufaulu kudumisha uhuru wao. 

Waarabu walileta fani nyingi za maendeleo nchini.

Katika kipindi cha vita cha karne nyingi Wakristo wa Kaskazini walifaulu polepole kuwarudisha nyuma Waarabu hadi kusini kwa nchi.

Hatimaye mwaka 1492 mfalme Boabdil wa Granada, mji wa mwisho wa Waarabu, alishindwa na mfalme Ferdinand II wa Aragon na malkia Isabella wa Kastilia.

 Makoloni ya Amerika 
Wiki chache kabla ya kushinda huko Granada wafalme wa Uhispania walimkubalia nahodha Kristoforo Kolumbus kutafuta njia ya kufika Bara Hindi kupitia magharibi. Badala ya kufika India Kolumbus alifika kwenye visiwa vya Amerika ya Kati.

Huo ulikuwa mwanzo wa upanuzi wa Uhispania katika "Dunia Mpya" ya Amerika. Wahispania walijenga dola kubwa la kikoloni na kutwaa karibu Amerika ya Kusini yote pamoja na Amerika ya Kati na Mexiko hadi sehemu za kusini za Marekani ya leo.

Katika miaka mia tatu iliyofuata Uhispania ilitajirika sana kutokana na maliasili ya Amerika.

Vita vya Marekani dhidi ya Uhispania 
Vita hivyo vilitokea mwaka 1898. Vilianza kwa shambulizi la Marekani tarehe 25 Aprili dhidi ya Puerto Rico vilivyokuwa koloni la Uhispania na kuishia tarehe 12 Agosti 1898, jeshi la Uhispania huko Manila (Ufilipino) liliposalimu amri. 

Vita hivyo vilikuwa mwanzo wa Marekani kufuata siasa ya nje ya upanuzi hata katika maeneo ya mbali. Kabla ya vita hivyo Marekani ilishughulika kupanua eneo lake kwenye bara la Amerika ya Kaskazini dhidi ya wakazi asilia na dhidi ya Mexiko. 

Marekani ilitumia nafasi ya ghasia ya wenyeji wa Kuba dhidi ya utawala wa kikoloni wa Uhispania. 

Baada ya mlipuko kwenye manowari ya Marekani USS Maine katika bandari ya Havana, Marekani ilitangaza vita dhidi ya Uhispania ingawa sababu ya mlipuko haijajulikana hadi leo ilikuwa nini. 

Uhispania haikuweza kushindana na manowari na silaha za Marekani zilizokuwa zimeendelea kiteknolojia. 

Pia Marekani ilikuwa karibu na mahali pa vita na Uhispania ilishindwa kuongeza wanajeshi na silaha. 

Hivyo Marekani ilitwaa makoloni ya Uhispania ya Puerto Rico, Kuba na Ufilipino.

 Jiografia 

Majimbo ya kujitawala

  Bendera
  Jimbola kujitawala
  Mji mkuu wa jimbo
  Rais wa jimboBunge la jimboVyama tawala jimboniViti katika seneti Eneo(km2)
  Wakazi (2019)
  Msongamano (/km2)
  GDP kwa mkazi (kwa euro)
  Hali  75px
  Andalusia
  Seville
  Juan Manuel Moreno (PP)Parliament of AndalusiaPP, Cs41 (9 RA,
32 DE) 87,268
  8,414,240
  96
  19,107
  Nationality  75px
  Catalonia
  Barcelona
  Pere Aragonès (Republican Left of Catalonia)Parliament of CataloniaERC, Junts, PDeCAT (until 2020)24 (8 RA, 16 (DE) 32,114
  7,675,217
  239
  30,426
  Nationality  75px
  Jimbo la Madrid
  Madrid
  Isabel Díaz Ayuso (PP)Assembly of MadridPP, C's (until 2021)14 (7 RA, 4 DE) 8,028
  6,663,394
  830
  35,041
  Region  75px
  Jimbo la Valencia
  Valencia
  Ximo Puig (PSOE)Valencian CortesPSOE, Compromís, Unides Podem17 (5 RA, 12 DE) 23,255
  5,003,769
  215
  22,426
  Nationality  75px
  Galicia
  Santiago de Compostela
  Alberto Núñez Feijóo (PP)Parliament of GaliciaPP19 (3 RA, 16 DE) 29,574
  2,699,499
  91
  23,183
  Nationality  75px
  Castilia na León
  Valladolid(de facto seat of institutions)
  Alfonso Fernández Mañueco (PP)Cortes of Castile and LeónPP, Cs39 (3 RA, 36 DE) 94,223
  2,399,548
  25
  24,031
  Historical region  75px
  Nchi ya Kieuskara
  Vitoria-Gasteiz(de facto seat of institutions)
  Iñigo Urkullu (PNV)Basque ParliamentPNV, PSOE15 (3 RA, 12 DE) 7,234
  2,207,776
  305
  33,223
  Nationality  75px
  Castilla–La Mancha
  Toledo
  Emiliano García-Page (PSOE)Cortes of Castilla–La ManchaPSOE23 (3 RA, 20 DE) 79,463
  2,032,863
  26
  20,363
  Region  75px
  Visiwa vya Kanari
  Santa Cruz de Tenerife and Las Palmas de Gran Canaria
  Ángel Víctor Torres (PSOE)Parliament of the Canary IslandsPSOE, NCa, Podemos, ASG14 (3 RA, 11 DE) 7,447
  2,153,389
  289
  20,892
  Nationality  75px
  Jimbo la Murcia
  Murcia
  Fernando López Miras (PP)Regional Assembly of MurciaPP, Cs (until 2021)6 (2 RA, 4 DE) 11,313
  1,493,898
  132
  21,269
  Region  75px
  Aragon
  Zaragoza
  Javier Lambán (PSOE)Aragonese CortsPSOE, Podemos, CHA, PAR14 (2 RA, 12 DE) 47,719
  1,319,291
  28
  28,151
  Nationality  75px
  Extremadura
  Mérida
  Guillermo Fernández Vara (PSOE)Assembly of ExtremaduraPSOE10 (2 RA, 8 DE) 41,634
  1,067,710
  26
  18,469
  Region  75px
  Visiwa vya Baleari
  Palma
  Francina Armengol (PSOE)Parliament of the Balearic IslandsPSOE, Podemos-EUIB, Més7 (2 RA, 5 DE) 4,992
  1,149,460
  230
  27,682
  Nationality  75px
  Ufalme mdogo wa Asturias
  Oviedo
  Adrián Barbón (PSOE)General Junta of the Principality of AsturiasPSOE6 (2 RA, 4 DE) 10,604
  1,022,800
  96
  22,789
  Historical region  75px
  Jimbo la Navarra
  Pamplona
  María Chivite (PSOE)Parliament of NavarrePSN, GBai, Podemos5 (1 RA, 4 DE) 10,391
  654,214
  63
  31,389
  Nationality  75px
  Cantabria
  Santander
  Miguel Ángel Revilla (PRC)Parliament of CantabriaPRC, PSOE5 (1 RA, 4 DE) 5,321
  581,078
  109
  23,757
  Historical region  75px
  La Rioja
  Logroño
  Concha Andreu (PSOE)Parliament of La RiojaPSOE, Podemos5 (1 RA, 4 DE) 5,045
  316,798
  63
  27,225
  Region
R.A: Regionally appointed; D.E: Directly elected.

Miji ya kujitawala

  Bendera
  Mji wa kujitawala
  MeyaHalmashauriVyama tawala mjiniViti katika seneti Eneo (km2)
  Wakazi (2019)
  Msongamano (/km2)
  GDP kwa mkazi (kwa euro) 75px
 Melilla
 Eduardo de Castro (Cs)Assembly of MelillaCpM, PSOE, Cs2 (DE) 12.3
  86,487
  7,031
  16,981  75px
  Ceuta
  Juan Jesús Vivas (PP)Assembly of CeutaPP2 (DE) 18.5
  84,777
  4,583
  19,335

 Marundiko ya miji mikubwa 
 Madrid ni mji mkuu - wakazi 6,052,247 (2018)
 Barcelona katika Catalonia - wakazi 5,030,679
 Valencia - wakazi 1,959,084
 Sevilia katika Andalusia - wakazi 1,539,018
 Malaga katika Andalusia - wakazi 974,822
 Bilbao katika nchi ya Kieuskara - wakazi 910,843
 Asturias kati - wakazi 835,053
 Zaragoza katika Aragon- wakazi 771,246

Watu
Wakazi walio wengi (84.8%) ni Wahispania asili, lakini uhamiaji mkubwa wa miaka ya mwisho umeleta watu wengi hasa kutoka Amerika ya Kilatini, Afrika Kaskazini, Ulaya Mashariki n.k.

Lugha rasmi ni Kihispania inayozungumzwa nyumbani na 74% za watu lakini majimbo 17 yamepewa mamlaka ya kujitawala katika mambo mbalimbali pamoja na sera za kiutamaduni, hivyo lugha za Kikatalunya (17%), Kigalicia (7%), Kibaski (2%) na Kioccitan zimekuwa lugha rasmi za kijimbo pamoja na Kihispania. 

Wahispania walio wengi (61%) ni waamini wa Kanisa Katoliki. 34% hawana dini yoyote.

 Picha 

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi
 Orodha ya miji ya Uhispania
 Mikoa ya Uhispania

Viungo vya nje


 Spain from UCB Libraries GovPubs

 Spain from the BBC News
 Key Development Forecasts for Spain from International Futures

Serikali
 E-Government portal for Spain

Ramani


Utalii
 Official tourism portal for Spain


Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Nchi zinazotumia Kihispania
Jamii:Maeneo ya Biblia