Uswidi

Uswidi, rasmi kama Ufalme wa Uswidi, ni nchi iliyoko kaskazini mwa Ulaya kwenye Rasi ya Skandinavia. Inapakana na Norwei upande wa magharibi, Ufini upande wa kaskazini-mashariki, na imetenganishwa na Udeni upande wa kusini kwa Mlango wa Bahari ya Öresund. Ikiwa na idadi ya watu wapatao milioni 10.5, inashika nafasi ya 88 kwa idadi ya watu duniani. Stockholm ndiyo mji mkuu na jiji kubwa zaidi la Uswidi.

Uswidi ni taifa lenye historia ndefu ya kifalme na utawala wa kikatiba, ambapo mfalme hutumikia zaidi kama ishara ya kitaifa kuliko kuwa na mamlaka ya moja kwa moja kisiasa. Bunge lake linaitwa Riksdag, na lina wajibu wa kutunga sheria na kusimamia serikali. Uswidi inajivunia utawala wa kidemokrasia, uhuru wa vyombo vya habari, na haki za binadamu, na imekuwa mfano wa maendeleo ya kijamii na kisiasa katika bara la Ulaya.

Kiuchumi, Uswidi ni mojawapo ya nchi zilizoendelea zaidi duniani, ikiwa na uchumi unaotegemea viwanda vya kisasa, teknolojia, na huduma. Kampuni kubwa kama Volvo, Ericsson, na IKEA zina asili ya Kiswidi. Aidha, Uswidi inatambulika kwa mifumo ya kijamii inayotoa huduma bora za afya, elimu isiyolipiwa hadi kiwango cha juu, na usawa wa kijinsia. Mazingira yake ya asili yanajumuisha misitu mikubwa, maziwa mengi, na majira marefu ya baridi, hali inayoifanya kuwa kivutio kikubwa cha utalii wa asili.

Jiografia
Nchi imegawiwa katika mikoa mitatu: Norrland katika kaskazini, Svealand katikati na Götaland katika kusini.

Ina pwani ndefu kwenye bahari ya Baltiki. Kuna daraja la kuvukia mlango wa bahari ya Oresund ya kuunganisha Uswidi na Denmark. 

Kuna misitu mikubwa sana na maziwa mengi. 

Hali ya hewa ya sehemu kubwa ya Uswidi si baridi kutokana na athira ya mkondo wa Ghuba. Kuna tofauti kati ya urefu wa mchana katika miezi ya Mei hadi Julai na giza wakati wa Desemba. Tarehe 21 Juni ni siku ndefu: hakuna giza kabisa na usiku wake Waswidi hufanya sherehe kubwa ya "midsommar" kwa ngoma na dansi kote nchini.

Mji mkuu ni Stockholm, nao unaongoza kwa wingi wa wakazi.

Milima na vilele 
Vilele vya juu kwa kila "landskap" ni kama ifuatavyo. Kumbuka kwamba "landskap" katika Uswidi ni sahihi kidogo tu. Basi maoni mengine kuwepo.

 Landskap Mlima Kimo  Blekinge  Rävabacken  189  Bohuslän  Björnerödspiggen  222  Dalarna  Storvätteshågna  1204  Dalsland  Baljåsen  302  Gotland  Lojsta hed  83  Gästrikland  Lustigknopp  402  Halland  Högalteknall  226  Hälsingland  Garpkölen  671  Härjedalen  Helags  1797  Jämtland  Storsylen  1743  Lappland  Kebnekaise  2104  Medelpad  Myckelmyrberget  577  Norrbotten  Vitberget  594  Närke  Tomasbodahöjden  298  Skåne  Söderåsen  212  Småland  Tomtabacken  377  Södermanland  Skogsbyås  124  Uppland  Tallmossen  118  Värmland  Granberget  701  Västerbotten  Åmliden  550  Västergötland  Galtåsen  361  Västmanland  Fjällberget  466  Ångermanland  Tåsjöberget  635  Öland  Högsrum  55  Östergötland  Stenabohöjden  328

 Wilaya 

LänHerufiMji mkuuEneoRamaniBlekinge länKKarlskrona2.947 km² 230pxDalarnas länWFalun28.196 km²Gotlands länIVisby3.151 km²Gävleborgs länXGävle18.200 km²Hallands länNHalmstad5.462 km²Jämtlands länZÖstersund49.343 km²Jönköpings länFJönköping10.495 km²Kalmar länHKalmar11.219 km²Kronobergs länGVäxjö8.467 km²Norrbottens länBDLuleå98.249 km²Skåne länMMalmö11.035 km²Stockholms länABStockholm6.519 km²Södermanlands länDNyköping6.103 km²Uppsala länCUppsala8.208 km²Värmlands länSKarlstad17.591 km²Västerbottens länACUmeå55.190 km²Västernorrlands länYHärnösand21.685 km²Västmanlands länUVästerås5.145 km²Västra Götalands länOGöteborg23.956 km²Örebro länTÖrebro8.546 km²Östergötlands länELinköping10.645 km² Jumla  410.977 km² 
Historia
Wakazi wa kwanza kujilikana walikuwa makabila ya Kijerumaniki kama wakazi wote waliowafuata. Huko Roma Tacitus aliandika juu yao mwaka 98 BK.

Kati ya karne ya 8 hadi ya 11 waliitwa mara nyingi "Waviking" wakiogopwa na wenyeji wa Ulaya bara kwa sababu Waviking walivamia mara kwa mara maeneo ya pwani kwa jahazi zao ndogo. Lakini Waviking au Wanormani ni neno la kutaja watu wa Kaskazini waliovamia na kufanya ujambazi kwenye nchi za Ulaya bara si namna jinsi wenyewe walivyojiita.

Malkia Margarete I wa Udani aliolewa na mfalme wa Norway. Baada ya kifo cha mumewe alitawala nchi zote mbili na baadaye pia Uswidi. Mwaka 1397 wawakilishi wa falme tatu zilikutana katika mji wa Kalmar (Uswidi ya kusini) na kuelewana juu ya "Umoja wa Kalmar" yaliyounganisha nchi zote za Skandinavia chini ya mfalme wa Denmark ilhali kila nchi iliendelea kujitawala. Wakati ule Ufini (Finland) ilikuwa chini ya Uswidi. Iceland na Visiwa vya Faroe ziliingia pia kwa sababu zilikuwa chini ya Norway wakati ule. 

Umoja huo uliendela hadi mwaka 1521. Waswidi walianza kuchoka na utawala wa Kidenmark wakaondoka katika umoja huu mwaka 1521 pamoja na Ufini. Lakini Norway iliendela kuwa chini ya Denmark hadi mwaka 1814. 

Uswidi ulijiunga na Matengenezo ya Kiprotestanti na kanisa la Kilutheri likawa dini rasmi nchini hadi mwaka 2000. Hivyo Uswidi ikawa kati ya nchi muhimu sana ya Ulutheri.

Uswidi ulistawi na kueneza himaya yake kuanzia karne ya 17 hadi mwanzo wa karne ya 18 kama mojawapo kati ya nchi zenye nguvu zaidi Ulaya.

Baadaye ilirudi nyuma hadi kunyang'anywa kwa Ufini na Warusi (1809).

Kati ya miaka 1814 na 1905 ililazimisha Norwei kukubali mfalme wa Uswidi kama mfalme wa Norwei pia.

Tangu hapo Uswidi umeshika msimamo wa amani na wa kutoshikamana na nchi yoyote.

Kwa sasa Uswidi ni ufalme wa kikatiba yaani Mkuu wa Dola ni mfalme (kwa sasa Carl XVI Gustaf), lakini huyu mfalme anapaswa kufuata sheria ya katiba ya nchi. Utawala umo mikononi mwa serikali iliyochaguliwa kidemokrasia.

Katika karne ya 20 Uswidi umefaulu vizuri kujenga uchumi ili kuondoka katika umaskini na kuwa moja kati ya nchi tajiri za dunia (ikiwa na nafasi ya 8 kwa pato la kichwa).

Nchi ilijiunga na Umoja wa Ulaya mwaka 1995 lakini haikukubali pesa ya Euro ikaendelea na Krona ya Uswidi.

Watu
Uswidi ni nchi kubwa yenye wakazi wachache: mwaka 2017 kwa mara ya kwanza wamezidi milioni 10, wengi wao wenye asili ya makabila ya Kijerumani, lakini kwa sasa 32.2% wana damu tofauti au mchanganyiko. 

Lugha rasmi ni Kiswidi, ambacho kinafanana sana na Kidani na Kinorwe. Lugha ya pili kati ya tano zilizokubalika kwa makundi madogo ya asili ni Kifini (5%), lakini siku hizi uhamiaji umefanya Kiarabu kiwe na watumiaji wengi zaidi.

Asilimia 89 wanaweza kuongea Kiingereza pia.

Upande wa dini, 57.7% ni Walutheri, lakini kati yao 2% tu wanashiriki ibada ya kila wiki. 
Waprotestanti wengine ni 275,000, Waorthodoksi wa Mashariki 100,000 na Wakatoliki 92,000.

Waislamu ni kama 600,000, lakini wengi hawashiriki, na 25,000 tu wanafuata swala tano.

 Picha 

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

 Viungo vya nje 


 Sweden entry at Encyclopædia Britannica
 Sweden  from UCB Libraries GovPubs

 Sweden profile from the BBC News

 Key Development Forecasts for Sweden from International Futures
 Study in Sweden – Official guide to studying in Sweden
   Technological Waves and Economic Growth in Sweden 1850–2005
 Sweden – Economic Growth and Structural Change, 1800–2000 — EH.Net Encyclopedia
 vifanord – A digital library that provides scientific information on the Nordic and Baltic countries as well as the Baltic region as a whole
Tovuti rasmi
 Sweden.se — Sweden's official portal
 The Swedish Parliament – Official website
 The Government of Sweden – Official website
 The Royal Court  – Official website of the Swedish Monarchy
Habari
 Radio Sweden – Public service
 Sveriges Television  – Public service
 Dagens Nyheter 
 Svenska Dagbladet 
 The Local – Sweden's news in English – Independent English language news site
Biashara
 World Bank Summary Trade Statistics Sweden
Utalii
 VisitSweden.com – Official travel and tourism Swedish website


Jamii:Nchi za Umoja wa Ulaya
Jamii:Mkataba wa Schengen
Jamii:Umoja wa Forodha wa Ulaya
Jamii:Nchi za Ulaya
Jamii:Skandinavia