Papua Guinea Mpya

Papua Guinea Mpya (jina rasmi: Dola Huru la Papua Guinea Mpya; kwa Tok Pisin Independen Stet bilong Papua Niugini) ni nchi iliyoko Oceania inayojumuisha nusu ya mashariki ya kisiwa cha Guinea Mpya na visiwa vya jirani huko Melanesia, eneo la kusini-magharibi mwa Bahari ya Pasifiki kaskazini mwa Australia. Ina mpaka wa nchi kavu na Indonesia upande wa magharibi na majirani Australia upande wa kusini na Visiwa vya Solomon upande wa mashariki. Mji mkuu wake, ulioko kwenye pwani yake ya kusini, ni Port Moresby. Nchi hiyo ni nchi ya tatu ya kisiwa kwa ukubwa duniani, ikiwa na eneo la km2 462,840 (sq mi 178,700).

Papua Guinea Mpya ina utajiri mkubwa wa lugha na utamaduni, ikiwa na zaidi ya lugha 800 zinazozungumzwa – idadi kubwa kuliko nchi yoyote duniani. Wakazi wake ni mchanganyiko wa makabila ya Kipapua, kila kabila likiwa na utambulisho wake wa kiutamaduni, kijamii na kisiasa. Lugha rasmi ni Kiingereza, Tok Pisin, Hiri Motu na Lugha ya Ishara ya Papua Guinea Mpya, lakini lugha za kienyeji bado zinaendelea kutumika kwa wingi katika maisha ya kila siku.

Ingawa nchi hiyo ilipata uhuru kutoka Australia mwaka 1975, bado inatambua Mfalme wa Uingereza Charles III kama mkuu wa nchi kwa mfumo wa ufalme wa kikatiba. Uchumi wake unategemea sana sekta ya uchimbaji madini kama dhahabu, shaba na gesi asilia, lakini pia inakumbwa na changamoto za miundombinu, huduma za afya, elimu, na usalama. Papua Guinea Mpya pia inakabiliwa na matatizo ya mabadiliko ya tabianchi kutokana na nafasi yake ya kijiografia, pamoja na migogoro ya kijamii inayochangiwa na tofauti za kikabila na ukosefu wa maendeleo ya kijumla.

Historia
Inakadiriwa kwamba watu wa kwanza walifika huko miaka 42,000-45,000 KK.O’Connell, J. F., and J. Allen. "Pre-LGM Sahul (Australia-New Guinea) and the archaeology of early modern humans." Rethinking the human revolution: new behavioural and biological perspectives on the origin and dispersal of modern humans (2007): 395-410. 

Watu
Kati ya wakazi, wengi wanaishi katika mazingira asili, ambayo kwa kiasi kikubwa hayajachunguzwa na wataalamu.

Asilimia 14 tu wanaishi mijini. 

Nchini Papua Guinea Mpya kuna lugha za asili zaidi ya 800 (angalia orodha ya lugha za Papua Guinea Mpya), labda ni kama robo ya lugha zote duniani.Papua New Guinea. Ethnologue Hiyo inaonyesha kwamba ni kati ya nchi zenye tofauti kubwa zaidi katika utamaduni.

Upande wa dini, Ukristo unafuatwa na 95.5% ya wakazi. Kati ya madhehebu, linaongoza Kanisa Katoliki (26.0%), likifuatwa na Walutheri (18.4%) na Waprotestanti wengine.

Tazama pia
 Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Tanbihi

Marejeo
 Biskup, Peter, B. Jinks and H. Nelson. A Short History of New Guinea  (1970)
 Connell, John. Papua New Guinea: The Struggle for Development (1997) online
 Gash, Noel. A Pictorial History of New Guinea (1975)
  Golson, Jack. 50,000 years of New Guinea history  (1966)
  Griffin, James. Papua New Guinea: A political history (1979)

 Knauft, Bruce M. South Coast New Guinea Cultures: History, Comparison, Dialectic (1993)  excerpt and text search
 McCosker, Anne. Masked Eden: A History of the Australians in New Guinea (1998)
 Mckinnon, Rowan, et al. Papua New Guinea & Solomon Islands (Country Travel Guide) (2008) excerpt and text search

 Waiko. John. Short History of Papua New Guinea  (1993)
 Waiko, John Dademo. Papua New Guinea: A History of Our Times  (2003)
 Zimmer-Tamakoshi, Laura. Modern Papua New Guinea (1998) online

Vyanzo
  Jinks, Brian, ed. Readings in New Guinea history (1973)
  Tim Flannery Throwim' Way Leg: Tree-Kangaroos, Possums, and Penis Gourds (2000) memoir excerpt and text search
 Malinowski, Bronislaw.  Argonauts of the Western Pacific: An Account of Native Enterprise and Adventure in the Archipelagoes of Melanesian New Guinea (2002) famous anthropological account of the Trobriand Islanders; based on field work in 1910s online
 Visser, Leontine, ed. Governing New Guinea: An Oral History of Papuan Administrators, 1950–1990 (2012)
 Whitaker, J.L. et al. eds. Documents and readings in New Guinea history: Pre-history to 1889  (1975)

 Viungo vya nje

 Serikali
 Prime Minister of Papua New Guinea 

 Taarifa za jumla

 Papua New Guinea  at UCB Libraries GovPubs.

 Papua New Guinea Business Directory
 PNG Links & Search incl. GoPNG & NGO links; Who's Who; 
Blogs, Forums, Factsheets, etc.
 Papua New Guinea Institute of National Affairs 
 Forecasts for Papua New Guinea Development

Jamii:Nchi za Australia na Pasifiki
Jamii:Nchi za visiwa
Jamii:Visiwa vya Pasifiki

Jamii:Jumuiya ya Madola