Mkoa wa Mbeya

Mkoa wa Mbeya ni mojawapo ya mikoa 31 ya Tanzania uliopo kusini-magharibi mwa Tanzania, ukiwa na makao makuu katika Jiji la Mbeya. Unapakana na mikoa ya Songwe upande wa magharibi, Tabora kupitia pembe ya kaskazini-magharibi, Singida upande wa kaskazini, Iringa upande wa kaskazini-mashariki, na Njombe upande wa mashariki. Kusini, Mbeya inapakana na nchi za Malawi na Zambia. Eneo lake ni la km2 35,954 nalo lina mandhari ya milima, mabonde, na ardhi yenye rutuba, hivyo ni eneo muhimu la kilimo cha mazao kama kahawa, mahindi, ndizi, na viazi. Mbeya pia ni kitovu cha usafirishaji, ikiunganishwa na reli ya TAZARA na barabara ya TANZAM, na hivyo kuwa lango la kibiashara kati ya Tanzania na nchi za kusini mwa Afrika. Vivutio maarufu vya kitalii mkoani humo ni pamoja na Mlima Rungwe, Ziwa Ngozi, na Maporomoko ya Kaporogwe. Kadiri ya sensa ya mwaka 2022 idadi ya wakazi ni 2,343,754 https://www.nbs.go.tz. Mji mkuu ni jiji la Mbeya, ambalo limeupa mkoa jina lake.

Tangu mwaka 2016 mkoa umekuwa na wilaya 7: Busokelo, Chunya, Kyela, Mbarali, Mbeya Mjini, Mbeya Vijijini na Rungwe. Kabla ya kugawiwa ulikuwa na wilaya 9 zifuatazo: Mbeya Mjini, Mbeya Vijijini, Rungwe, Kyela, Ileje, Mbozi, Chunya, Momba na Mbarali. 

Una Postikodi namba 53000.

Jiografia
Kijiolojia mkoa wa Mbeya ni eneo la kukutana kwa matawi mawili ya Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki yanayoendelea hapa katika ziwa Nyasa. Mkoa wa Mbeya inapakana pia na Ziwa Rukwa. Hasa milima yenye asili ya volkeno ya wilaya ya Rungwe imejaa maziwa ya kasoko.

Mito mikubwa ni Songwe na Kiwira. Chanzo cha mto Ruvuma kiko pia Mbeya katika tambarare ya Usangu.

Wilaya ya Rungwe ni eneo lenye mvua nyingi katika Tanzania, ila maeneo makubwa ya Wilaya ya Chunya ni makavu.. 

Mkoa kwa ujumla ni mmojawapo kati ya mikoa yenye kilimo kizuri inayotoa mazao ya kulisha taifa Mbeya na Mbozi kahawa hupandwa. Rungwe pana chai nyingi, pamoja na Rungwe na Chimala hulimwa mpunga. Nyanda za juu kuna nafaka na viazi. 

Wilaya ya Chunya ina madini mbalimbali hasa dhahabu. Wenyeji wa wilaya ya Chunya ni Wabungu na waishio huko zaidi ni Wanyiha.

Usafiri
Kituo cha Reli
Mbeya inahudumiwa na Kituo cha Reli cha Mbeya ambacho kiko karibu na A104 au kupitia reli ya TAZARA kutoka mjini, kwa wiki hupokea treni mbili za abiria.

Barabara
Mbeya inaweza kufikiwa kwa barabara kwenye barabara kuu ya A-7 kutoka Dar es Salaam , Kuna barabara za lami ambazo zinaunganisha jiji la Mbeya na miji mingine kama Tukuyu kupitia Uyole, Tunduma kupitia barabara kuu ya TANZAM na Chunya hadi Tabora kupitia Isanga.

Mbeya ina idadi kubwa ya abiria wanaoelekea Lusaka/Malawi kutoka Bandari ya Dar es Salaam ambao mara nyingi husimama mjini kwa ajili ya malazi ya usiku au chakula.

Uwanja wa Ndege
Mbeya inaunganishwa na Tanzania nzima kwa njia ya ndege kupitia Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Songwe ambao ulifunguliwa Desemba 2012. Ni moja kati ya viwanja vinne vikubwa vya ndege vilivyopo Tanzania. Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Songwe uko ndani ya mkoa wa Mbeya na sio katika mkoa mpya wa Songwe. Uwanja huo upo umbali wa kilomita 25 kutoka katikati ya Jiji la Mbeya na umbali wa kilomita 2-3 kutoka mpaka wa mikoa ya Mbeya na Songwe ambao ni mto Songwe.

Vivutio vya kitalii 

Mbeya ni kati ya maeneo yanayopendeza kabisa ndani ya Tanzania ikiwa na sehemu za ziwa Nyasa, Mlima ya Mbeya, Mlima ya Rungwe, Uwanda wa juu wa Uporoto, Uwanda wa Usangu ingawa haukufikiwa bado na utalii.

Mvua kwa kawaida huanza mwezi Oktoba na kumalizika mwezi Mei, ikifuatiwa na kipindi kikavu na baridi kati ya Juni na Septemba. Utalii wa kawaida sio mchangiaji mkubwa wa uchumi wa ndani na hakuna miezi inayoonekana kuwa na watalii wengi. 

Mbeya ipo katika Bonde la Ufa na unachukuliwa kama Csb na mfumo wa Köppen-Geiger. Hali ya hewa ya baridi na milima katika mji huvutia hasa wenyeji kutoka sehemu zingine za nchi na wageni kwa ajili ya michezo na uvuvi. Serikali ya eneo hilo imeanza kujaribu kupanua utalii zaidi ya kutazama wanyama pori, na imewekeza katika kuzalisha ramani bora na kuendeleza kituo cha utalii cha ndani. 

Mkoa wa Mbeya una idadi ya vivutio vya kitalii ambavyo ni pamoja na: 
 Ziwa Ngosi
 Ziwa Kisiba
 Hifadhi ya Taifa Kitulo
 Pori la Akiba Mpanga Kipengere
 Maporomoko ya maji (Kapologwe, Malamba, Kimani, Isabula)
 Vilele vya Mlima Mbeya, Mlima Loleza, Mlima Rungwe
 Safu za Milima ya Kipengere (Livingstone)

Mbeya pia ina maeneo mbalimbali ya michoro ya miambani na mapangoni. Maeneo mengi ya miamba bado hayajasajiliwa na idara ya mambokale na kutoa kioo cha kuangalia katika tamaduni za jadi za jamii zinazozunguka.

Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
 Busokelo : mbunge ni Atupele Mwakibete (CCM)
 Ileje : mbunge ni Janeth Mwamben (CCM)
 Kyela : mbunge ni Ally Jumbe Mlaghila (CCM)
 Lupa : mbunge ni Masache Njelu Kasaka (CCM)
 Mbarali : mbunge ni Haroon Mullah Pirmohamed (CCM)
 Mbeya Mjini : mbunge ni Tulia Ackson Mwansasu (CCM)
 Mbeya Vijijini : mbunge ni Oran M. Njeza (CCM)
 Mbozi : mbunge ni George Mwenisongole (CCM)
 Momba : mbunge ni Condester Michael Sichalwe (CCM)
 Rungwe : mbunge ni Sauli Henry Amon (CCM)
 Songwe : mbunge ni Philipo Mulugo (CCM)
 Tunduma : mbunge ni Mwakajoka Frank (Chadema)
 Vwawa : mbunge ni Hasunga Ngailanga (CCM)

Watu mashuhuri
Godfrey Mwakikagile, mwandishi.
Joseph Mbilinyi "Mr.II Sugu"; mbunge wa zamani wa Mbeya Mjini; msanii aliye miongoni mwa waanzilishi wa hip hop ya Tanzania.
Rayvanny, mwanamuziki kutoka Nzovwe.
Christopher Richard Mwashinga, mwandishi na mshairi kutoka Igawilo.
Izzo Bizness, msanii wa rap.
Fadhy Mtanga, mwandishi, mshairi, mwanablogu na mpiga picha.
Davis Mwamunyange, alikuwa Mkuu wa Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania.
Mark Mwandosya, mbunge wa zamani wa jimbo la Rungwe Mashariki aliyekuwa Waziri wa Uchukuzi na Mawasiliano.
Harrison George Mwakyembe, msomi na waziri wa zamani wa michezo.
Tulia Ackson, aliyekuwa Naibu Mwanasheria Mkuu wa Serikali, na kwa sasa Spika wa Bunge.
John Mwakangale, kiongozi wa TANU na mpigania uhuru.
Robert Mboma, mstaafu wa CDF.
Mary Machuche Mwanjelwa, mbunge wa Viti Maalum tangu mwaka 2010.

Tazama pia
 Orodha ya milima ya mkoa wa Mbeya
 Orodha ya mito ya mkoa wa Mbeya

Viungo vya nje
 Tovuti rasmi ya Mkuu wa Mkoa
 Tovuti ya habari mbeyayetu 
 Mbeya Region Socioeconomic Profile katika TZOnline  

Marejeo

M
*