Kihispania

Kihispania (español) au Kicastilia (castellano) ni lugha ya Kiromansi kutoka familia ya lugha za Kihindi-Kiulaya, ambayo ilitokana na Kilatini cha Kawaida kilichozungumzwa katika Rasi ya Iberia huko Ulaya. Leo hii, ni lugha ya kimataifa yenye takriban wasemaji wa asili milioni 484, hasa katika Amerika na Hispania, na takriban milioni 558 wakiwemo wasemaji wa lugha ya pili. Kihispania ni lugha rasmi ya nchi 20, na pia ni moja ya lugha rasmi sita za Umoja wa Mataifa. Kihispania ni lugha ya pili duniani kwa idadi ya wasemaji wa asili baada ya Kichina cha Mandarin; lugha ya nne kwa idadi ya wasemaji duniani baada ya Kiingereza, Kichina cha Mandarin, na Hindustani (Kihindi-Kiurdu); na ndiyo lugha maarufu zaidi ya Kiromansi duniani. Nchi yenye idadi kubwa ya wasemaji wa asili ni Mexico.

 Historia 
Asili ya lugha hiyo ni katika nchi ya Uhispania (Ulaya kusini magharibi), lakini kutokana na historia ya ukoloni na ya biashara lugha hiyo imesambaa sana, hasa Amerika ya Kusini na ya Kati.

Lugha iliyozaa Kihispania ni Kilatini cha Waroma wa Kale waliotawala kwa muda mrefu Uhispania. Ndiyo sababu maneno yake yanatokana na Kilatini kwa asilimia 80, lakini pia na Kiarabu kwa asilimia 8.

Kati ya lugha za Kirumi Kihispania ni lugha ya kisasa ambayo ni karibu zaidi na lugha ya kale, isipokuwa Kisardinia na Kiitalia.

 Sarufi 
Sarufi ya Kihispania ina sifa ya mfumo wake wenye mnyambuliko mkubwa, ambapo nomino, vivumishi, na viambishi vya makala hukubaliana kwa jinsia (ya kiume au ya kike) na idadi (umoja au wingi). Lugha hii inafuata mpangilio wa maneno Mtenda-Kitenzi-Kitendwa (SVO), ingawa kuna utoaji wa viwakilishi (pro-drop feature) unaowezesha kuficha kiwakilishi bila kupoteza maana. Vitenzi hugawanyishwa kwa mofimu  ili kuonyesha nyakati, hali, mtazamo, na uwiano wa nafsi, huku vikigawanywa katika makundi matatu kuu "(-ar, -er, -ir)" . Aidha, Kihispania hutofautisha kati ya hali ya taarifa (indicative), ya masharti (subjunctive), na ya amri (imperative), kila moja ikiwa na dhima maalum katika sarufi.

Kihispania hutumia vitenzi viwili vya kuwa, "ser" na "estar," kutofautisha kati ya hali ya kudumu na hali ya muda. Lugha hii ina mfumo tajiri wa vihusishi, makala bainifu na jumla, pamoja na matumizi makubwa ya viwakilishi rejelezi (clitic pronouns). Vivumishi kwa kawaida hufuata nomino, ingawa vivumishi vimilikishi na vya ishara vinaweza kutangulia. Vitenzi rejelezi (reflexive verbs), muundo wa vitenzi vya mfululizo (periphrastic verb constructions), na mfumo wake wa nyakati mbili za wakati uliopita—preterite na imperfect—ni vipengele vya msingi vya sarufi ya Kihispania. Kihistoria na kimuundo, lugha hii ina alama za kuuliza na kushangaa zilizo geuzwa (¿, ¡), pamoja na viashiria vya mkazo (tildes) vinavyosaidia kubainisha maneno yenye maana tofauti lakini tahajia sawa.

 Lugha rasmi 
Nchi zinazotumia Kihispania kama lugha rasmi
 Amerika ya Kati na Karibi 
 Costa Rica
 Cuba
 El Salvador
 Jamhuri ya Dominika
 Guatemala
 Honduras
 Mexico
 Nicaragua
 Panama
 Puerto Rico

 Amerika ya Kusini 
 Argentina
 Bolivia
 Chile
 Colombia
 Ecuador
 Guyana
 Paraguay
 Peru
 Uruguay
 Venezuela 

 Afrika 
 Guinea ya Ikweta
 Visiwa vya Kanari
 Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kiarabu ya Sahara

 Nchi zenye wasemaji wengi wa Kihispania 
 Nchini Marekani Kihispania ni lugha ya pili baada ya Kiingereza hasa katika majimbo ya Kusini zilizokuwa zamani sehemu za Mexiko.
 Ufilipino kwa sababu ilikuwa koloni la Uhispania

 Viungo vya nje 
makala za OLAC kuhusu Kihispania 
lugha ya Kihispania katika Glottolog
http://www.ethnologue.com/language/spa
Free SPANISH LANGUAGE course by email 
Ramani za Matamshi ya Lahaja ya Kihispania
Lugha isiyo rasmi ya Kihispania

 Marejeo

Jamii:Lugha za Kirumi
Jamii:Lugha za Hispania
Jamii:Lugha za Kosta Rika
Jamii:Lugha za Kuba
Jamii:Lugha za El Salvador
Jamii:Lugha za Jamhuri ya Dominika
Jamii:Lugha za Guatemala
Jamii:Lugha za Honduras
Jamii:Lugha za Meksiko
Jamii:Lugha za Nicaragua
Jamii:Lugha za Panama
Jamii:Lugha za Puerto Rico
Jamii:Lugha za Argentina
Jamii:Lugha za Bolivia
Jamii:Lugha za Chile
Jamii:Lugha za Kolombia
Jamii:Lugha za Ecuador
Jamii:Lugha za Guyana
Jamii:Lugha za Paraguay
Jamii:Lugha za Peru
Jamii:Lugha za Uruguay
Jamii:Lugha za Venezuela
Jamii:Lugha za Guinea ya Ikweta
Jamii:Lugha