Ondél-ondél

Ondel-ondel nyaéta tokoh wayang gedé anu dipidangkeun dina pagelaran rahayat Batawi di Jakarta, Indonésia. Salaku ikon Jakarta, ondel-ondel mindeng dimangpaatkeun salaku pasangan pikeun ngahirupkeun festival atawa ngabagéakeun tamu kahormatan. Ieu salah sahiji ti saeutik pintonan rahayat Indonésia anu geus salamet modernisasi sarta masih rutin dipigawé.

Iringan musik pikeun pagelaran ondel-ondel béda-béda gumantung kana daérah, kasempetan, sareng grup pagelaran.

 Sajarah 

 Période kuna sareng kolonial 
kiri|jmpl| Hiji ondél-ondél kuna salila période kolonial, dipigawé dina bubuka jangjang anyar Hotel des Indes .
Sacara tradisional, inohong ondel-ondel katelah barongan, kecap asalna tina barong, sumanget pelindung anu bisa kapanggih di sakuliah budaya Austronésia animistik jauh saméméh datangna Hindu. Sosok éta dilaksanakeun di sabudeureun désa pikeun ngajaga tina musibah atanapi ngusir roh jahat anu ngumbara. Hal ieu dianggap minangka representasi karuhun anu ngajaga kampung.  

Catetan mimiti ondél-ondél meureun dilakukeun ku sudagar Inggris William Scot, anu nyatet yén een reus raksasa ("raksasa Rakshasa ") nyaéta salah sahiji inohong anu kaasup dina prosési anu dipingpin ku Pangéran Jayakarta Wijayakrama pikeun ngarayakeun khitanan Pangéran Abdul Mafakhir anu umurna 10 taun dina taun 1605. 
kiri|jmpl| "Tari Barong" Batawi
Nepi ka jaman kolonial modéren, tokoh ondél-ondél kacatet miboga ciri raray anu pikasieuneun kayaning taring badag sarta panon malotot, sarupa jeung Barong Bali atawa inohong Rangda . Ondél-ondél dilaksanakeun di jalan-jalan jeung ménta opium ka nu ngaliwat. Nalika candu dilarang di Hindia Walanda, ondél-ondél bakal ménta cigars, anu dipigawé ku cara nempatkeun lisong dina sungut maranéhanana. Dina mangsa ieu, masarakat Batawi masih percaya yén ondél-ondél bisa ngajaga hiji désa tina panyakit kawas cacar . Pagelaran ondél-ondél kacatet ku panulis Amérika ER Scidmore anu nganjang ka Batawi dina ahir abad ka-19 sarta nyatet pintonan jalan-jalan dina wangun tari, anu bisa mangrupa pintonan ondél-ondél. 

Pangwangunan ondél-ondél kudu nuturkeun ritual anu tangtu. Saméméh nyieun ondél-ondél, nu nyieunna kudu méré sesajén dina wangun menyan, kembang tujuh rupa, jeung bubur sangu. Panawaran ieu dimaksudkeun pikeun mastikeun prosés nyieun ondél-ondél téh lancar tur ngidinan sumanget budi alus asup kana inohong. 
ka|jmpl| Ondél-ondél tradisional jalu & bikang di Museum Wayang, Jakarta

Budaya modérn
Sanggeus Indonésia merdéka, fungsi ondél-ondél dialihkeun tina sosok roh pelindung jadi tokoh hiburan. Gubernur Jakarta Ali Sadikin (1966-1977), dina usaha pikeun ngawanohkeun Jakarta modérn, mutuskeun pikeun ngamodérnisasi ondél-ondél ku cara ngaleungitkeun sababaraha unsur anu pikasieuneun sareng ngajantenkeun aranjeunna langkung ramah. Sabudeureun mangsa ieu, ondel-ondel dijadikeun maskot Jakarta sarta sok diasupkeun kana acara-acara hajatan saperti paresmian gedong-gedong anyar, ngabagéakeun tamu kahormatan, atawa ngahadiran upacara kawinan. Pagelaran ondél-ondél tuluy sok dipirig ku musik Batawi saperti tanjidor atawa gambang kromong.

 inohong 
jmpl| Pagelaran jalan ondél-ondél di Jalan Cempaka Putih Tengah 22A, Jakarta Pusat, Indonésia. Pagelaran jalan ondél-ondél biasana mapay-mapay jalan-jalan di kampung-kampung Jakarta ( kampung kota ), jeung ménta sumbangan Duit ti panongton jeung nu ngaliwat. Ondél-ondél nyaéta wayang golék awi-kayu gedé ti pasangan Batawi; Tarian ondél-ondél jalu jeung bikang dipirig ku Gambang Kromong, musik tradisional Betawi diwangun ku kendang, gong, jeung rebab . Lagu anu diputer di dieu nyaéta lagu tradisional Batawi "Sirih Kuning".
Ondél-ondél nyaéta sosok kerung jangkungna kira-kira 2,5 méter sarta diasah ku pakéan warna caang anu diwangun ku sabuk taktak ( kain selempang dada ). Uluna ondél-ondél ilaharna dijieun tina kai. Ondél-ondél maké teuneung nu katelah kembang kelapè (kembang kalapa) nu dijieun tina daun kalapa garing nu geus diraut-raut manjang tur dibungkus ku kertas warna-warni. Ondél-ondél sok dipamerkeun sapasang jalu jeung bikang. Ondél-ondél nu jalu sacara tradisional mukana dicét beureum, sedengkeun nu bikang dicét bodas. Awak ondél-ondél diwangun tina awi anu kawilang hampang sarta diangkat ku hiji jalma ti jero ondél-ondélna.

 pintonan sarupa 
kiri|jmpl| Barong Landung ti Bali mah sarua jeung Ondél-ondél Batawi
Wangun pintonan rahayat nu sarupa jeung ondél-ondél dilaksanakeun di wewengkon séjén di Indonésia. Di wewengkon Pasundan katelah badawang, sedengkeun di Jawa Tengah disebut barongan buncis . Di Bali mah leuwih katelah barong landung .

 Tempo ogé 

 Barong (mitologi)
 Topéng
 Higantes

 Rujukan 

 Tautan Luar 
 Pagelaran Ondél-Ondél Batawi di Jakarta dina YouTube
 "Nyo' Kitè Nonton Ondél-Ondél" dance on YouTube