Ianfu

Jugun ianfu (従軍慰安婦) atawa anu sok disebut wanita penghibur dina basa Inggris (comfort women), nyaéta awéwé jeung budak awéwé ngora anu dipaksa jadi budak séksual ku Tentara Kakaisaran Jepang. Kajadian ieu lumangsung di rupa-rupa nagara jeung wewengkon jajahan Jepang, boh saméméh boh nalika Perang Dunya Kadua.

Istilah comfort women asalna tina kecap basa Jepang ianfu (慰安婦), anu saenyana mangrupa kecap nu dilemeskeun. Lamun ditarjamahkeun sacara harfiah, kecap éta hartina “awéwé anu mere kanyamanan atawa hiburan”, sanajan dina kanyataanna dipaké pikeun nutupan prakték perbudakan séksual.

Salila Perang Dunya Kadua, tentara Jepang maksa ratusan rébu awéwé ti rupa-rupa nagara pikeun ngaladénan para serdadu. Korban asalna ti loba tempat, saperti Australia, Burma, Cina, Walanda, Pilipina, Jepang, Korea, Indonésia, Timor Lésté, Papua Nugini, jeung wilayah séjénna. Sanajan kitu, lolobana korban asalna ti Koréa. Loba di antara maranéhna anu tungtungna maot alatan kekerasan anu kacida kejemna, ogé alatan sangsara fisik jeung batin anu lumangsung lila pisan.

Sanggeus perang réngsé, pamaréntah Jepang kungsi ngabantah ayana sistem wanita penghibur ieu sarta nolak ménta hapunten atawa masihan ganti rugi anu pantes. Kakara sanggeus aya tekanan ti masarakat internasional jeung kapanggihna dokumén resmi anu ngabuktikeun ayana kalibet pamaréntah Jepang, dina taun 1990-an Jepang mimiti ngedalkeun hapunten jeung nawarkeun santunan.

Sanajan kitu, loba korban, aktivis hak asasi, jeung akademisi anu nganggap éta teu ikhlas. Sababaraha pejabat Jepang nepi ka ayeuna masih kénéh nampik atawa nganggap réméh kajadian ieu. Nepi ka kiwari, pamaréntah Jepang sacara resmi masih nyangkal yén para awéwé éta dipaksa asup kana perbudakan séksual. Jumlah korban sorangan can pasti; kalolobaan sajarawan ngira-ngira antara 20.000 nepi ka 200.000 awéwé, tapi angka pastina masih jadi bahan panalungtikan jeung pasualan. 

Mimitina, imah bordil militér diadegkeun ku alesan pikeun nyadiakeun tempat “pelampiasan séksual anu dikontrol” pikeun tentara, sangkan bisa ngurangan perkosaan sarta nyegah panyebaran panyakit kelamin. Tapi, numutkeun sabagian sajarawan, tujuan éta teu kahontal. Malah, sistem “stasiun penghibur” téh justru nambahan kasus kekerasan séksual jeung panyebaran panyakit.

Korban munggaran asalna ti Jepang sorangan. Sabagian dirékrut sacara sukaréla atawa ngaliwatan cara resmi, tapi loba ogé anu diculik atawa ditipu. Sabab beuki saeutik “sukarélawan” sarta pikeun ngajaga citra nagara, militér Jepang tuluy pindah ka awéwé di wewengkon jajahan. Loba awéwé anu katipu ku iklan palsu, misalna dijangjikeun pagawéan minangka perawat atawa buruh pabrik.  Aya ogé anu dibobodo ku janji béasiswa jeung kasempetan sakola anu leuwih luhur. Nu leuwih matak prihatin, loba di antara maranéhna masih kénéh budak di handapeun umur.

 Kasang tukang 

 Pangwangunan ku militér Jepang 
Dumasar kana kanyataan yén prakték prostitusi di Jepang geus lila aya tur diatur sacara rapih, munculna prostitusi militér di lingkungan tentara Jepang sok dianggap minangka terusan anu “logis” tina sistem nu geus aya. Dina sawatara surat-menyurat internal Tentara Kakaisaran Jepang, disebutkeun yén ngadegna “stasiun penghibur” miboga sababaraha tujuan utama: pikeun nahan jeung nyegah prakték perkosaan ku anggota militér sangkan teu nimbulkeun rasa anti-Jepang di masarakat jajahan, pikeun ngurangan panyebaran panyakit nu ditularkeun sacara séksual di kalangan tentara, sarta pikeun ngajaga rahasia militér supaya teu bocor ngaliwatan warga sipil anu kontak jeung perwira Jepang.

Carmen Argibay, urut hakim Mahkamah Agung Argéntina, ngécéskeun yén pamaréntah Jepang boga niat pikeun nyegah kajadian kejem saperti Pemerkosaan Nanjing supaya teu kajadian deui. Carana nyaéta ku “ngurung” prakték perkosaan jeung kekerasan séksual dina fasilitas anu dikawasa ku militér, atawa sahenteuna supaya kajadian kitu henteu nepi ka kabéjakeun ka pers internasional.  Manéhna ogé nambahan yén kawijakan éta dimaksudkeun pikeun neken waragad médis, sabab waktu harita loba tentara Jepang kaserang panyakit kelamin akibat perkosaan massal, nu dianggap bisa ngaganggu kamampuhan tempur militér.

Kahirupan para wanita penghibur lumangsung dina kaayaan anu kacida prihatinna. Nepi ka aya istilah hina ti tentara Jepang sorangan anu nyebut maranéhna minangka “toilet umum”. Sajarawan Yuki Tanaka ngajelaskeun yén rumah bordil sipil anu teu aya dina pangawasan militér dianggap ngabahayakeun, sabab bisa dipaké ku mata-mata anu nyamar jadi pagawé biasa.

Sajarawan Jepang Yoshiaki Yoshimi ogé nyebutkeun yén militér Jepang ngamangpaatkeun wanita penghibur pikeun “nenangkeun” tentara anu keur frustasi salila Perang Dunya Kadua sarta pikeun nyegah kamungkinan pemberontakan di jero militér. Tapi numutkeun panalungtikanana, sistem stasiun penghibur ieu teu hasil ngahontal tujuan éta. Sabalikna, kasus perkosaan jeung panyebaran panyakit kelamin malah beuki parah. Jaringan stasiun penghibur ieu kacida legana, nepi ka Tentara Kakaisaran Jepang muka kelas akuntansi husus pikeun ngatur fasilitas-fasilitas éta, kaasup latihan pikeun ngitung “daya tahan” atawa “umur paké” para awéwé anu dirékrut.

 Jumlah awéwé penghibur 
Profésor Su Zhiliang nyimpulkeun yén dina kurun waktu tujuh taun, ti taun 1938 nepi ka 1945, jumlah awéwé penghibur di wewengkon anu dijajah ku Jepang ngahontal kira-kira 360.000 nepi ka 410.000 urang. Tina jumlah éta, golongan panglobana asalna ti Tiongkok, kurang leuwih 200.000 urang.

Kurangna dokumén resmi ngajadikeun itungan jumlah total awéwé penghibur hésé dipastikeun. Loba arsip anu patali jeung kajahatan perang jeung tanggung jawab pamingpin luhur Jepang diruksak atawa disumputkeun ku paréntah pamaréntah Jepang dina ahir perang.

Ku sabab kitu, para sajarawan nyieun perkiraan ku nalungtik dokumén anu masih aya. Dokumén éta nuduhkeun babandingan antara jumlah tentara di hiji wewengkon jeung jumlah awéwé penghibur, kaasup sabaraha sering aya pergantian. Dumasar kana itungan éta, sajarawan Jepang méré perkiraan antara 20.000 nepi ka 200.000 awéwé penghibur.

Kalolobaan panalungtik akademik jeung média ilaharna ngarujuk kana perkiraan Yoshiaki Yoshimi salaku rentang angka anu paling mungkin pikeun ngagambarkeun jumlah awéwé anu kalibet. Angka ieu béda jeung nu sok ditulis dina monumén di Amérika Sarikat saperti di New Jersey, New York, Virginia, jeung California anu nyebutkeun yén jumlah awéwé penghibur “leuwih ti 200.000 urang.”

Samentara éta, BBC ngira-ngira jumlahna aya dina kisaran 200.000 nepi ka 300.000 urang. Ari Komisi Hukum Internasional nyutat perkiraan para sajarawan anu nyebutkeun yén jumlahna aya antara 100.000 nepi ka 200.000 awéwé.

 Perlakuan ka awéwé penghibur 
Diperkirakeun yén kalolobaan awéwé anu salamet tungtungna jadi mandul, boh alatan perkosaan anu terus-terusan boh ku panyakit kelamin anu dideritana sanggeus kekerasan éta. Awéwé jeung budak awéwé ngora ieu leungit hak kana awak jeung martabatna, diperlakukeun siga barang baé. Ku tentara Jepang, maranéhna sok disebut ku istilah hina saperti “amunisi awéwé”, “toilet umum”, atawa “perlengkapan militér”. Dina sababaraha kajadian, maranéhna ogé dipaksa nyumbangkeun getih pikeun pangobatan tentara Jepang anu tatu.

Sanajan unggal korban miboga carita sorangan, nasibna ampir sarua; ngalaman kekerasan fisik, séksual, jeung psikis anu kacida kejemna. Maranéhna mindeng diteunggeulan sarta dipaksa ngaladénan sacara séksual nepi ka sapuluh lalaki sapoé, jeung sanggeus aya peperangan gedé, jumlah éta bisa naék nepi ka opat puluh lalaki sapoé.

Awéwé-awéwé ieu henteu meunang kadaharan, cai, tempat cicing, jamban, atawa fasilitas kabersihan anu pantes. Palayanan médis ngan diwatesanan kana pengobatan panyakit kelamin, stérilisasi, jeung aborsi paksa. Jalma-jalma anu nyobaan kabur atawa nolak paréntah biasana disiksa. Malah aya ogé anceman ka kulawarga awéwé anu nyobaan bunuh diri.

Sabab awéwé penghibur dipaksa nuturkeun gerak Tentara Kakaisaran Jepang nepi ka garis hareup, loba di antarana anu maot nalika Sekutu ngancurkeun pertahanan Jepang. Dina sababaraha kasus, tentara Jepang malah maéhan awéwé penghibur, utamana nalika Jepang mimiti éléh. Dina taun-taun ahir perang (1944–1945), loba awéwé anu dipaksa bunuh diri atawa dipaéhan sacara langsung.

Di sababaraha tempat, kajadianana kacida tragisna. Di Laguna Chuuk, puluhan awéwé penghibur dibunuh saméméh serangan Amérika dimimitian. Dina Pertempuran Saipan, aya awéwé penghibur anu bunuh diri ku cara luncat tina tebing. Di Burma, sabagian awéwé Koréa milih maéhan diri ku sianida, sedengkeun nu séjénna paéh alatan granat anu dialungkeun ka tempat nyumputna.

Propaganda Jepang waktu éta nyebarkeun pamadegan yén tentara Sekutu téh kanibal, nepi ka loba jalma kaasup awéwé penghibur asal Asia anu sieun katangkep sarta leuwih milih bunuh diri. Ironisna, dina kaayaan lapar parna, aya ogé tentara Jepang anu sabenerna ngalakukeun kanibalisme, malah dina sababaraha kajadian awéwé penghibur dipaéhan pikeun dijadikeun kadaharan.

Loba kasaksian nyebutkeun yén awéwé anu lain ti latar tukang pagawé séks utamana anu diculik atawa dipaksa biasana “dijinakkeun” heula ku perkosaan. Salah sahiji korban ti Koréa nyaritakeun yén manéhna diculik waktu umur 17 taun, dibohongan ku janji pagaweéan, sarta ti poé kahiji langsung diperkosa tanpa eureun. Manéhna ngaku yén salila jadi awéwé penghibur, manéhna diperkosa 30 nepi ka 40 kali sapoé. Catetan resmi militér Jepang anu nyatet perpindahan awéwé penghibur ogé nuduhkeun déhumanisasi anu parah, sabab maranéhna dicatet minangka “unit perlengkapan perang”, lain salaku manusa.

Di Pilipina, kasaksian korban anu masih budak nyaritakeun yén beurang dipaksa masak, beberesih, jeung nyeuseuh, sedengkeun peutingna diperkosa jeung disiksa. Carita sarupa datang ti loba tempat séjén: korban dipisahkeun ti kulawargana, komo aya anu nyaksian anggota kulawargana dibunuh di hareupeun panonna.

Dokter militér ogé sering milu ngalakukeun perkosaan nalika pamariksaan kaséhatan. Sabagian awéwé dipaksa nyumbangkeun getih, sarta tetep dipaksa digawé sanajan keur gering parna. Diperkirakeun sahenteuna 80% awéwé penghibur asalna ti Korea, biasana dipaké pikeun prajurit rendahan, sedengkeun awéwé Jepang jeung Éropa disadiakeun pikeun perwira. Awéwé Walanda di Hindia Walanda (ayeuna Indonésia) contona, sacara husus dipaké pikeun kalangan perwira Jepang.

Kasaksian korban Éropa ogé némbongkeun kekejaman anu sarua: diculik ti kamp tahanan, diperkosa jeung dipukuli siang peuting, dipotret kawas barang pajangan, dipaksa aborsi, sarta diancam sangkan teu nyaritakeun naon anu kajadian. Trauma fisik jeung batin tina kajadian éta ngantunkeun tatu anu teu kungsi cageur salila hirupna. Sanajan sanggeus perang aya sababaraha perwira Jepang anu dihukum ku pangadilan kajahatan perang, hukuman éta henteu sabanding jeung jero jeung legana kasangsaraan anu dialaman ku para korban.

Aya ogé laporan minoritas anu nyebutkeun yén di sawatara tempat, awéwé penghibur hirupna rada leuwih merenah jeung dibayar. Tapi laporan kawas kitu teu ngagugurkeun kanyataan utama yén sistem wanita penghibur sacara umum mangrupa perbudakan séksual anu sistematis jeung salah sahiji pelanggaran hak asasi manusa pangparahna dina Perang Dunya Kadua.

 Sumber rujukan