Berita bohong

Berita bohong atawa hoax () nyaéta informasi nu sabenerna teu bener, tapi dijieun sigana bener. Ieu teu sarua jeung rumor, pseudosains, atawa berita palsu, atawa April mop..
Tujuan tina warta palsu nyaéta sangkan jalma ngarasa teu aman, teu nyaman, jeung bingung. Dina kabingungan, jalma bakal nyieun kaputusan anu lemah, teu ngayakinkeun, malah salah. 

 Pamahaman 
Numutkeun KBBI, Hoaks ngandung harti informasi atawa warta palsu, warta anu teu aya sumberna.   
Numutkeun Silverman (2015), hoax mangrupa runtuyan informasi anu ngahaja misled, tapi "dijual salaku bebeneran.</ref>  Hoax lain sakadar nyasarkeun alias nyasabkeun, informasi dina berita palsu oge teu boga dasar faktual, tapi dibere saolah-olah prosés salaku runtuyan fakta.  Allcott, Hunt & Gentzkow, Matthew. (2017). Social Media and Fake News in the 2016 Election.

Journal of Economic Perspectives Vol 31, No. 2, Spring 2017.

al=hoaks|jmpl|381x381px

 Riwayat 
Sanaos ngan ukur nyandak peran utama dina panggung diskusi publik Indonésia dina sababaraha dasawarsa ka tukang, hoax saleresna ngagaduhan akar sajarah anu panjang. 

Aya 2 versi anu patali jeung sajarah hoax. Mimiti kacatet dina 1661. Kasus ieu ngeunaan Drummer of Tedworth, anu nyaritakeun John Mompesson -saurang tuan tanah- anu angker ku sora kendang unggal peuting di imahna.  Anjeunna nampi nasib ieu saatos ngagugat William Drury - tukang kendang pikeun band gipsy - sareng meunang kasus éta. Mompesson nuduh Drury ngalaksanakeun elmu sihir ngalawan imahna alatan eleh na di pangadilan. Singkat carita, panulis ngaranna Glanvill ngadéngé carita. Manéhna indit ka imah jeung ngaku ngadéngé sora nu sarua. Anjeunna teras nyarioskeun kana tilu buku carita anu anjeunna ngaku tina carita nyata. Kagumbiraan sareng horor tina carita horor lokal junun ningkatkeun penjualan buku Glancill. Nanging, dina buku katilu Glanvill ngaku yén sora-sora éta ngan ukur tipuan sareng anu diomongkeunana nyaéta bohong.

Aya ogé carita ngeunaan Benjamin Franklin anu taun 1745 ngaliwat harian Pennsylvania Gazette ngungkabkeun yén aya obyék anu disebut "Batu Cina" anu tiasa ngubaran rabies, kanker sareng panyawat sanésna.  Hanjakalna, nami Benjamin Franklin dina waktos éta ngajantenkeun standar verifikasi médis henteu dilaksanakeun kaluar sakumaha sakuduna.Sanajan kitu, tétéla yén batu anu dimaksud téh ngan dijieunna tina tanduk kijang biasa anu teu boga fungsi médis nanaon. Hal ieu dipikanyaho ku pamaca harian Pennsylvania Gazette anu ngabuktoskeun kana tulisan Benjamin Franklin. Hoax anu sarupa lumangsung sababaraha kali nepi ka ayana Administrasi Pangan sarta Narkoba Amérika Sarikat dina awal abad ka-20.

Sanajan kitu, kecap hoax sorangan kakara mimiti dipaké kira-kira taun 1808. Kecap ieu dipercaya asalna tina hocus anu hartina nipu. Kecap hocus sorangan mangrupa singketan tina hocus pocus, sajenis mantra anu mindeng dipaké dina acara sulap nalika punch line' ' dina pintonanana di panggung. 

Kadua, catetan sajarah "Great Moon Hoax ”taun 1835, dimana New York Sun medalkeun runtuyan artikel ngeunaan kapanggihna kahirupan di bulan. A conto nu leuwih anyar nyaéta  2006 "Flemish Secession Hoax", dimana stasiun televisi umum Belgia ngalaporkeun yén Parlemén Flemish parantos nyatakeun kamerdékaan ti Bélgia, laporan anu salah paham sajumlah ageung pemirsa. .

Nepi ka ayeuna, ayana hoax terus ningkat. Tina warta palsu sapertos badan raksasa sapertos Loch Ness, tembok Cina anu katingali ti luar angkasa, dugi ka rébuan hoax anu sumebar di [[présidén] Amérika Sarikat Amérika]] pamilihan dina 2016. Sadaya hoax ieu ngagaduhan tujuan masing-masing, ti anu sederhana sapertos publisitas diri dugi ka tujuan anu teu jelas sapertos politik praktis hiji nagara adidaya.

Mecenghulna internét beuki ngagedékeun sumebarna hoax di dunya. Sapertos mémé, ayana gampang pisan nyebarkeun ngaliwatan média sosial. Leuwih ti éta, biasana eusi hoax boga masalah anu ayeuna hirup di masarakat sarta ngareureuwas, nu ngajadikeun eta pisan gampang pikeun mamingan jalma pikeun babagi eta.

Menteri Komunikasi dan Informatika ngungkabkeun yén hoax jeung média sosial téh ibarat bunderan setan, atawa lingkaran setan. Ti dinya, langkah-langkah pencegahan mimiti dilaksanakeun sacara intensif. Kaasup ku Facebook jeung Twitter salaku nu boga platform anu nyieun tim husus pikeun ngaleutikan ayana maranéhanana. Ditambah ku munculna média palsu anu henteu nerapkeun standar jurnalistik pisan. Peran média profésional, anu sakuduna mawa kacaangan kana masalah anu matak ngabingungkeun di masarakat, beuki ngahulag.

 Jenis misinformation jeung disinformasi 
 Sindiran atawa Parodi 
Satir atawa parodi, dijieun kalawan teu aya maksud ngarugikeun, tapi boga potensi pikeun jadi nipu. Sindiran teu kaasup eusi ngabahayakeun. Sanajan kitu, masih loba jalma anu ngabales informasi dina eusi salaku hal serius tur nganggap hal éta bener.

 Eusi nyasabkeun 
Eusi nyasabkeun, nu biasana aya pamakéan informasi nyasabkeun pikeun pigura hiji masalah atawa individu. Eusi nyasabkeun diwangun ku ngagunakeun informasi asli, saperti gambar, pernyataan resmi, atawa statistik, tapi diédit ku cara nu teu aya hubunganana jeung konteks aslina. 

 Eusi jieunan 
Eusi jieunan atawa Imposter content nyaéta nalika sumber asli ditiru atawa dirobah pikeun nyamuni fakta nu sabenerna. Eusi palsu ieu ogé bisa dina wangun eusi jieunan ku cara ngabonceng kamashur hiji pihak atawa lembaga.

 Eusi palsu 
Eusi palsu dina wangun eusi anyar anu 100% salah dan ngahaja dijieun, dirancang pikeun nipu jeung ngarugikeun.

 Tautan salah 
Sambungan palsu, atawa Sambungan palsu Ieu lamun judul, gambar, atawa pedaran teu ngarojong eusi atawa teu dihijikeun ka nu séjén. Fitur anu paling atra dina niténan jinis eusi ieu nyaéta mendakan judul anu béda sareng eusi warta. Eusi jenis ieu biasana diunggah pikeun meunangkeun kauntungan dina bentuk kauntungan atawa publikasi eusi sensasional anu kaleuleuwihi.

 Eusi lepat 
Eusi Palsu atawa Konteks Palsu, lamun eusi aslina dicocogkeun atawa dihubungkeun jeung konteks informasi anu salah.

 Eusi dimanipulasi 
Eusi dimanipulasi atawa Eusi manipulasi lamun informasi atawa gambar asli ngahaja dimanipulasi pikeun nipu.   Sacara basajan, jenis eusi ieu dibentuk ku ngédit eusi nu geus aya kalawan tujuan outwitting umum.

 Dugaan eusi 
Warta anu ngandung unsur ‘dakwaan’ téh kaasup kana jenis gosip anu lain dumasar kana bukti-bukti kongkrit, tapi leuwih dumasar kana putusan atawa opini subjektif anu sipatna ’diduga’’ salaku fakta. Sacara umum, eusi ieu ngandung gosip, tuduhan sareng fitnah ka jalma atanapi kelompok anu tangtu. Eusi kacurigaan ogé ditungtungan ku tanda tanya (contona Karakter X mangrupa Y?) boga tujuan pikeun méré informasi anu teu pasti jeung teu valid nepi ka ngabalukarkeun masarakat heran.

 Jinis eusi  
 Agama, eusina eusina sagala perkara anu aya patalina jeung ajaran, sistem tata aturan kaimanan jeung ibadah ka Alloh SWT sarta aturan-aturan anu patali jeung pergaulan manusa jeung manusa katut lingkunganana.
 Pulitik, eusina eusina sagala perkara nu patali jeung administrasi nagara, distribusi kakawasaan, dina wangun kawijakan atawa cara ngajaga kakawasaan.
 Etnis, eusi nu patali jeung sagala hal ngeunaan golongan sosial dina sistem sosial atawa kabudayaan nu miboga harti atawa kalungguhan nu tangtu lantaran karuhun, adat istiadat, agama, etnis, basa, budaya jeung sajabana.
 Kaséhatan, eusi nu eusina sagala hal nu patali jeung kaséhatan fisik jeung méntal.
 Bisnis, eusi nu ngawengku sakabéh usaha komérsial.
 Penipuan, eusi anu eusina sagala hal anu aya patalina jeung usaha nipu anu ngabalukarkeun karugian pihak anu katipu boh dina bentuk duit atawa data pribadi.
 Bencana alam, eusina eusina perkara nu patali jeung kajadian alam nu mawa korban
 Kriminalitas, eusi nu ngandung hal-hal nu patali jeung kajahatan
 Lalu lintas, eusi nu ngandung hal-hal nu patali jeung patalimarga, boh mangrupa kawijakan atawa kajadian.
 Kajadian Sihir, eusi anu ngandung kajadian anu teu biasa sareng teu mungkin.
 Lain-lain, eusi lianna nu teu kaasup kana sapuluh kategori.

 Pakakas   
 Narasi, biasana dipaké pikeun ngajelaskeun runtuyan kajadian saolah-olah éta leres. Narasi nu diwangun téh leuwih ngeunaan exaggerating, ngabandingkeun, exaggerating jeung provoking hal.
 Gambar atawa foto, biasana dipaké pikeun ngaronjatkeun kapercayaan pamaca kana warta palsu anu dijieun. Biasana gambar atawa poto nu dipaké teu aya patalina jeung kajadian anu lumangsung atawa geus diédit ku cara kitu.
 Video, biasana dipaké pikeun ngajelaskeun kajadian anu lumangsung leuwih réalistis. Biasana pidéo anu dianggo henteu aya hubunganana sareng kajadian anu lumangsung dugi ka parantos diédit ku cara kitu.
 Meme, biasana dipaké pikeun ngagambarkeun hiji hal anu teu bener jeung kanyataan, tapi pikaseurieun, pikaseurieun.
 Média massa, biasana dijadikeun alat atawa sarana pikeun nyebarkeun hoax ka masarakat sakaligus.

 Alesan pikeun hoax tetep 
Rupa-rupa cara dilaksanakeun, boh ku pamaréntah boh masarakat anu prihatin kana naékna hoax dina kahirupan masarakat. Pamaréntah, contona, nyiptakeun pager hukum ku cara satujunyusul lahirna UU Informasi dan Transaksi Elektronik, ngahalangan situs-situs anu nyebarkeun hoax, néwak sindikat anu nyebarkeun hoax sareng ngabentuk lembaga cyber-kreatif anu museurkeun kana nungkulan hoax. Henteu ngan éta, masarakat ogé ilubiung dina nyegah sumebarna hoax ku cara méré klarifikasi ngeunaan hoax. Di antarana Mafindo (Masyarakat Anti Fitnah Indonésia) anu giat sarta merhatikeun méré klarifikasi ngeunaan hoax pikeun ngalaksanakeun literasi média, boh di kalangan masarakat boh wartawan.ref> </ref> Teras timbul patarosan, faktor naon anu sabenerna mangaruhan hoax anu masih aya sareng berkembang. Di dieu aya sababaraha alesan hoaxes persist.

 Lemah Jurnalisme, lemah jurnalistik ngajadikeun eusi hoax terus tumuwuh sabab teu wawuh jeung prosés verifikasi, pariksa jeung pariksa deui. Peran média profésional anu sakuduna mawa kacaangan kana pasualan anu ngabingungkeun di masarakat beuki ngahulag.ref> </ref>
 Ekonomi, Faktor ékonomi anu lemah ngajadikeun sirkulasi hoax terus. Kumaha teu, ku ngahasilkeun hoax atawa nyieun warta batur bisa meunang panghasilan anu bisa ningkatkeun ékonomi maranéhanana.
 Internét, mecenghulna internét beuki ngagedékeun sumebarna hoax di dunya. Sapertos mémé, ayana gampang pisan nyebarkeun ngaliwatan média-média sosial. Leuwih ti éta, biasana eusi hoax miboga pasualan-pasualan anu ayeuna keur ramé di masarakat jeung matak pikaheraneun, anu matak gampil pisan pikeun mamingan jalma-jalma pikeun ngabagikeunana. 
 Munculna média palsu, penampilan média palsu henteu nerapkeun standar jurnalisme pisan. Kaayaan ieu tangtu ngaburuk-buruk kualitas informasi anu sumebar di masarakat. 
 Atikan, rendahna kualitas atikan ngajadikeun hiji jalma teu bisa nyaring informasi anu ditarimana sumawona nyoba bertindak kritis ku cara ngabandingkeun sagala informasi anu ditarimana jeung informasi anu aya dina sagala rupa média mainstream. 
 Literasi média rendah, literasi média anu rendah ngajadikeun jalma condong percaya kana inpormasi anu ditampi, dicandak tanpa ngalakukeun verifikasi. Kurangna literasi média ngajadikeun jalma condong ngabagikeun unggal informasi ka batur tanpa terang kabeneran inpormasi éta.

 Produsén Hoax 
Sarerea boga potensi pikeun jadi maker hoax. Hoax aya hubunganana sareng naon waé anu henteu leres, tapi dijual salaku bebeneran kalayan tujuan anu khusus. Tapi, aya sababaraha kasus anu nunjukkeun yén hoax dihasilkeun ku sababaraha grup sapertos Saracen sareng Muslim Cyber ​​​​Army kalawan motif husus. Saracen jeung Muslim Cyber ​​​​Army nyaéta organisasi anu nyebarkeun hoax, ucapan hate atawa ucapan hate jeung SARA ngaliwatan média sosial. Dumasar kana temuan pulisi, anggota sindikat ieu parantos ngagaduhan rupa-rupa eusi ujaran kebencian dumasar kana pasualan anu ayeuna ngembang. Aranjeunna teras nawiskeun produk éta dina proposal. Dina hiji usulan anu kapanggih, kurang leuwih unggal usulan hargana puluhan juta rupiah. 

Anjeun terang, SyndicateSaracen dipikanyaho gaduh rébuan akun. Éta ogé ngabagi tugas unggah eusi pro sareng kontra ngeunaan hiji masalah. "Contona, kira-kira 2.000 akun anu nyieun mémém ngahina Islam, rébuan deui, kurang leuwih 2.000 ogé ngahina Kristen. Éta teras gumantung kana pesenan. 

Ngeunaan masalah pesenan, pulisi ​​mendakan yén salah sahiji usulan nawiskeun nilai Rp 75 juta dugi ka Rp 100 juta. Sanajan kitu, pulisi ​​masih teu bisa mastikeun harga pasti per proposal. Leuwih ti éta, pulisi masih néangan saha waé nu geus meuli Saracen] jasa pikeun nyebarkeun hate jeung SARA.< 

Tina panyingkepan ieu, urang tiasa nyimpulkeun yén hoax diparéntahkeun ku sakelompok jalma anu ngagaduhan kapentingan anu béda-béda. Hoax dihasilkeun ku jalma anu teu bermoral jeung boga sikep goréng ka batur.

 Ngabalukarkeun jalma percaya warta palsu 
Nurutkeun dr. Gina Inindyajati, SP.Kj sakurang-kurangna aya tilu faktor anu ngabalukarkeun masarakat gampang percaya kana warta hoax: 

 Panolakan kana kajadian, biasana nu narima warta palsu ngan bakal narima sabab sigana bertentangan jeung kanyataan;
 Téori konspirasi, téori anu biasana ngamimitian panyebaran warta palsu nyaéta téori anu henteu acan diuji sareng henteu tiasa diukur. Panyabab umum ieu mangaruhan pisan, sabab panampi langsung percaya yén ieu leres sareng ngirimkeun deui.
 Katempelan panarima sacara ideologis/politik/alternatipna kana propagator, biasana faktor ieu lumangsung nalika aya kompetisi pulitik atawa nalika aya tensi antara grup.

 Sababaraha kasus 

 Hoax Bendungan Bili-Bili di Kabupaten Gowa Retak, Kanyataanana Bendungan Bili-bili masih aman jeung terkendali sanggeus dipariksa ku Polsek Mamuju, Gowa. 
 Hoax pikeun korban bencana, nyatana poto anu digunakeun nyaéta poto gempa tsunami Aceh 26 Desember 2004 anu disebarkeun deui minangka dokuméntasi pikeun para korban lini tsunami Palu.
 Hoax pupusna Walikota Palu, Malahan Walikota Palu Hidayat teu pupus sarta ayeuna milu tanggap darurat gempa di Palu, Sulawesi Tengah.< 
 Hoax pikeun Gempa Susulan, Nyatana teu aya nagara di dunya jeung sains jeung teknologi anu bisa ngaramal lini kalawan pasti, konfirmasi ti Sutopo Purwo Nugroho (Kapala Humas BNPB).
 Hoax FPI relawan aksi gancang evakuasi korban gempa Palu 7.7. Kanyataanna dina gambar ieu relawan FPI keur nulungan korban longsor di Desa Tegal Panjang, Sukabumi  
 Hoax Mayit menta lini, nyatana gambar dicokot tina kajadian di walungan Siak di Pekanbaru, Riau.
 Hoax 2 Oktober Gempa Kajadian Deui, Nyatana mah teu aya nagara di dunya jeung sains jeung teknologi nu bisa ngaramal lini kalawan pasti, konfirmasi ti Sutopo Purwo Nugroho (Kapala Humas BNPB).
 Hoax penerbangan gratis ti Makassar ka Palu gratis pikeun kulawarga korban, nyatanaPesawat Hercules Angkatan Udara Indonésia nuju ka Palu, langkung saé mawa logistik, paramedis bantosan, ubar, kadaharan siap saji, sareng alat-alat beurat. Miang ti Palu téh jadi prioritas pikeun ngangkut pangungsi, leuwih hadé ka sepuh, awéwé jeung barudak, jeung pasen ka Makassar.
 FPI Bantuan Korban Bencana Alam di Palu Kahiji, nyatana (1) Poto kahiji: Bantuan FPI di Lombok, Agustus 2018. Nalika eusi aslina dicocogkeun jeung konteks informasi salah. (2) Poto kadua: FPI mantuan korban panggusuran pasar ikan di Batang.<ref>< /ref> FPI Sukabumi Ngabantosan Ngévakuasi Korban Longsor Sukabumi. Déwan Perwakilan Daerah (DPW) Sukabumi dikerahkan pikeun mantuan korban longsor di Désa Tegal Panjang, Kacamatan Cireunghas, Kabupatén Sukabumi, Jawa Barat. Taun 2015.

 Rujukan 

Kategori:Hoax
Kategori:Pamalsuan