Candrasangkala

Candrasangkala téh nyaéta titimangsa nu disumbulkeun dina basa atawa ungkara, kecap-kecapna geus maneuh aya pasangan angkana, malah geus dipindahkeun kana angka jeung dibacana téh kudu dibalikeun. Kabiasaan ngagunakeun titimangsa dina wangun candrasangkala geus ti baheula mula, buktina geus dipaké dina naskah jeung prasasti-prasasti kuna. Contona waé dina naskah Sanghyang Siksa Kandang Karesian.

                      ... nora catur sagara wulan; hartina (ditulis dina taun) 0 4 4 1 = 1440 Saka (1518 Maséhi).

 Jawa jeung Bali 
Saméméh candrasangkala saéstuna mah aya suryasangkala. Ieu dua hal téh pateungteungna lebah acuan kalénder jeung kaayaan posisi panonpoé jeung bulan. Di Jawa nyoko kana kaayaan posisi panonpoé jeung bulan, lamun di Bali nyoko kana itungan kalénder Saka. Candrasangkala téh dipaké keur nyirian hiji kajadian nu ahéng jeung dianggap gedé ku masarakat, saperti ngadegna hiji karajaan jeung ayana bancang pakéwuh nu ngarugikeun masarakat. 

Dina mangsa karajaan Hindu-Jawa, Suryasangkala leuwih tiheula dipaké nepi ka runtagna Karajaan Majapait. Suryasangkala nyoko kana taun saka nu mangrupa kalender Luni-Solar. Sanggeus Karajaan Demak ngawasa, di Jawa dipaké taun Hijriah nu nyoko kana kaayaan posisi bulan. Ngan, di jaman kakuasaan Mataram nu dipingpin ku Sultan Agung diganti ku Candrasangkala nu nyoko kana taun Jawa (adumanis antara Hijriyah jeung Saka).

 Watesan Ma'na Bilangan 
No.BilanganWatesan Ma'naSimbul / Kecap1Hiji Nilai atawa jumlahna Hiji
 Buleud
 Atra jeung NyataBumi, Manusa, Candra, Wulan, Nabi, Tunggal, urip2Dua Nilaina dua
 Papasangan
 Kagiatan 2 anggota awakLeungeun, Suku, Ceuli, Sembah, Dwi, Karna, Lar3Tilu Nilaina Tilu
 SeuneuTri, Geni, Uta, Gebyar4Opat Nilaina Opat
 Cai
 Kecap PagawéanCatur, Segara, Samudra, Banyu, Kerta, Warna, Sindu, Toya, Tirta, Suci5Lima Nilaina Lima
 Buta atawa Raksasa
 Angin jeung SoraPanca, Bayu, Pandawa, Wisikan, Raksasa, Buta6Genep Nilai Genep
 Usum
 Mangsa
 Rasa
 Sato Sukuna GenepPahit, Mangsa, Rasa, Tawon, Kombang, Sarkara, Dura7Tujuh Nilaina Tujuh
 Gunung
 Resi/pandita/nu tapa
 Sato nu bisa jadi tutumpakanKuda, Sapi, Sapta, Gunung8Dalapan Nilaina Dalapan
 Sato Galak
 Réptil
 BrahmanaGajah, Naga, Baya, Brahmana, Ula, Bujangga9Salapan Nilaina Salapan
 Liang
 KembangRatna, Gapura, Lawang, Rong, Leng, Puspa10Nol Nilaina O
 Sipatna imajinerIlang, Sirna, Langit, Umbul, Suwung, Pati, Ruksak
 Rujukan 

Kategori:Basa Sunda
Kategori:Basa
Kategori:Pakeman basa Sunda