Tuna

Tuna nyaéta lauk laut pelagik anu kaasup kana tribus Thunnini, diwangun ku sababaraha spésiés tina famili Scombridae, utamana genus Thunnus. Lauk ieu mangrupikeun pangojay anu gancang (pernah diukur gancangna dugi ka 77 km/jam). Teu jiga kalolobaan lauk anu miboga daging kelir bodas, daging tuna mah kelirna beureum ngora dugi ka beureum kolot. Hal ieu disababkeun ku otot tuna anu langkung seueur ngandung mioglobin dibandingkeun lauk sanésna.

Sababaraha spésiés tuna anu langkung ageung, sapertos tuna sirip biru Atlantik (Thunnus thynnus), tiasa naékkeun suhu getihna di luhur suhu cai ku cara aktivitas ototna. Hal ieu nyababkeun maranéhna tiasa hirup dina cai anu langkung tiis sarta tiasa tahan dina rupa-rupa kaayaan lingkungan. Kalolobaanana miboga awak anu badag, tuna mangrupikeun lauk anu miboga ajén komérsial anu luhur.

 Biologi 
Tuna miboga wangun awak anu sakedik seueur mirip sareng torpédo, disebutna fusiform, radagepéng dina sisi-sisina sarta miboga moncong anu méncos. Cécépét tonggong (dorsal) aya dua jumpluk, cécépét tonggong kahiji ukuranna rada leutik sarta papisah ti cécépét tonggong kadua. Di tukangeun cécépét tonggong sarta [[cécépét dubur (anal) aya cécépét tambahan ngabaris leutik  anu disebut finlet. Cécépét buntut nyagak jero kalayan jari-jari pangrojong anu nutupan sakuliah tungtung hipural. Dina kadua sisi batang buntut masing-masing aya dua lunas gigir ukuran leutik; anu dina sababaraha spésiésna ngapit hiji lunas gigir anu langkung badag.

Kalolobaan awakna miboga wilayah barut badan (corselet), nyaéta bagian di tukangeun sirah sarta di sabudeureun cécépét dada anu ditutupan ku sisit-sisit anu kandel sarta rada badag. Bagian awak sésana miboga sisit leutik atanapi tanpa sisit. Tulang tonggong (vertebrae) antara 31–66 siki.. 2001. FAO Species Identification Guide: The Living Marine Resources of The Western Pacific. Vol. 6 : 3721. Food and Agriculture Organization, Rome.

 Fisiologi 
Aspék anu luar biasa tina fisiologi tuna nyaéta kamampuhna pikeun ngajaga suhu awak anu langkung luhur batan suhu sabudeureunana. Salaku conto, tuna sirip biru tiasa ngajaga suhu awak 24–35 °C (75–95 °F), sanajan dina cai tiis anu suhuna . Nanging, teu jiga mahluk endotermik sapertos mamalia sarta manuk, lauk tuna henteu tiasa ngajaga suhu awakna dina kisaran anu rupa-rupa sarta heureut (narrow range).

Tuna mampuh ngalakukeun hal kasebut ku cara ngahasilkeun panas tina prosés métabolisme. Rete mirabile, nyaéta jalinan pembuluh vena sarta arteri anu aya di sisi awak, mindahkeun panas tina getih vena ka getih arteri. Hal ieu bakal ngurangan tiisna awak palebah luar sarta ngajaga otot sangkan tetep haneut. Ieu pisan anu nyababkeun tuna mampuh ngojay langkung gancang kalayan énergi anu langkung saeutik.


 Jinis-jinis tuna 

Aya leuwih ti 15 spésiés tuna anu sumebar di sagara dunya. Sababaraha jinis tuna anu miboga ajén ékonomi penting di antarana:

 Tuna sirip biru Atlantik (Thunnus thynnus): Jinis tuna pangageungna anu beuratna tiasa dugi ka 600 kg.
 Madidihang (Thunnus albacares): Katelah ogé ku nami yellowfin tuna, seueur ditéwak di perairan tropis.
 Tuna mata besar (Thunnus obesus): Tuna anu hirup dina cai anu langkung jero.
 Albakora (Thunnus alalunga): Jinis tuna anu dagingna warna bodas sarta sering janten bahan tuna kaléng.
 Cakalang (Katsuwonus pelamis): Sanajan ukuranna langkung alit, cakalang mangrupikeun jinis tuna anu paling seueur ditéwak di dunya.

Aya leuwih ti 48 spésiés tuna. Marga Thunnus nyalira miboga 9 spésiés:
 Thunnus alalunga (Bonnaterre, 1788), albakora, .
 Thunnus albacares (Bonnaterre, 1788), madidihang atanapi tuna jabrig.
 Thunnus atlanticus (Lesson, 1831), tuna sirip hideung.
 Thunnus maccoyii (Castelnau, 1872), tuna sirip biru kidul.
 Thunnus obesus (Lowe, 1839), tuna mata badag.
 Thunnus orientalis (Temminck & Schlegel, 1844), tuna sirip biru Pasifik.
 Thunnus thynnus (Linnaeus, 1758), tuna sirip biru Atlantik.
 Thunnus tonggol (Bleeker, 1851), tongkol kulawu.
 Thunnus karasicus (Lesson, 1831), tuna karasik.

Salian ti éta, masih aya sababaraha anggota marga sanés tina familia Scombridae anu ogé digolongkeun salaku tuna:
 Allothunnus fallai (Serventy, 1948).
 Auxis rochei (Risso, 1810), tongkol lisong.
 Auxis tongolis (Bonnaterre, 1788).
 Auxis thazard (Lacepede, 1800), tongkol krai.
 Euthynnus affinis (Cantor, 1849), tongkol como.
 Euthynnus alletteratus (Rafinesque, 1810).
 Euthynnus lineatus (Kishinouye, 1920).
 Gymnosarda unicolor (Rüppell, 1836).
 Katsuwonus pelamis (Linnaeus, 1758), cakalang.
 Thunnus lineaus (Temminck & Schlegel, 1844).
Perobihan Utama:

 Étimologi 
Kecap "Tuna" asalna tina basa Spanyol atún, tina basa Arab تن atanapi نون (tun/tunn), tina basa Latin thunnus, tina  – anu asal-usulna ditalungtik deui asalna tina  , anu hartosna "nyuruwuk" atanapi "melesat".

 Perikanan 
Jinis-jinis tuna anu pangpentingna pikeun perikanan téwak sarta olahraga nguseup nyaéta madidihang, tuna mata badag, tuna-tuna sirip biru sarta tatihu, albakor, sarta cakalang.

Antawis taun 1940 sarta pertengahan 1960-an, hasil téwak perikanan dunya pikeun lima spésiés tuna pangpentingna parantos ningkat tina angka sakitar 300 rébu janten sakitar sajuta ton per taun, kalolobaanana ditéwak nganggo pakakas pancing. Kalayan kamekaran téknologi alat téwak pukat cingcin (purse-seine), dina sababaraha taun terakhir hasil téwak tuna luncat dugi ka langkung ti 4 juta ton per taun. Sakitar 68 persén tina angka kasebut asalna tina Samudra Pasifik, 22 persén tina Samudra Hindia, sarta 10 persén sésana kabagi antawis Samudra Atlantik sarta Laut Tengah. Hasil téwak cakalang ngadominasi dugi ka 60% tina total téwakan, dituturkeun ku madidihang (24%), mata badag (10%) sarta albakora (5%). Sakitar 62% produksi dunya ditéwak ku cara ngagunakeun pukat cingcin, 14% ngagunakeun pancing rawai tuna (longline), 11% ngagunakeun pancing huhate (pole and line), sarta sésana nganggo pakakas sanésna. 

Dina taun 2006, Pamaréntah Australia nuduh yén Jepang parantos manén tuna sacara kalebihan (overfishing) sarta ilégal, ku cara nangkep 12–20 rébu ton per taun, jauh di luhur kuota anu parantos disatujuan nyaéta 6 rébu ton per taun. Ajén tina kalebihan téwakan éta ditaksir dugi ka 2 miliar dolar (Amérika).Bradford, Gillian. "Bluefin Tuna Plundering Catches Up With Japan." ABC News. October 16, 2006. Éta kalebihan téwak téh anu diduda parantos ngaruksak stok tuna sirip biru.Eilperin, Juliet. "Saving the Riches of the Sea." Washington Post. November 29, 2009.

Nurutkeun WWF, "pangabutuh Jepang anu kacida badagna kana tuna bakal mawa stok lauk anu paling ditéang ieu kana katumpuran komérsial, iwal ti upami pihak perikanan satuju kana kuota anu langkung ketat".

Dina taun 2010, hiji tuna sirip biru anu beuratna 232 kilogram (511,47 pon) pajajalan di Pasar lauk Tsukiji Tokyo kalayan harga 16,28 juta yen ($US 175.000).Tuna hits highest price in nine years at Tokyo auction BBC News, 5 January 2010.
Perobihan
 Réferénsi 

 Bacaan salajengna 
 Clover, Charles. 2004. The End of the Line: How Overfishing Is Changing the World and What We Eat. Ebury Press, London. ISBN 0-09-189780-7
 FAO: Species Catalog Vol. 2 Scombrids of the World. FAO Fisheries Synopsis No. 125, Volume 2. FIR/S125 Vol. 2. ISBN 92-5-101381-0
 FAO: Review of the state of world marine fishery resources: Tuna and tuna-like species - Global, 2005 Rome.
 Majkowski, Jacek (1995) "Tuna and tuna-like species" In: Review of the state of world marine fishery resources, FAO Fisheries technical paper 457, FAO, Rome. ISBN 95-5-105267-0.
 Majkowski J, Arrizabalaga H, Carocci F and Murua H (2011) "Tuna and tuna-like species"  In: Review of the state of world marine fishery resources, pages 227–244, FAO Fisheries technical paper 569, FAO, Rome. ISBN 978-92-5-107023-9.
 Standard of Identity for Canned Tuna (United States), Code of Federal Regulations: 21 CFR 161.190 - Canned tuna.
 Viñas J and Tudela S (2009) "A validated methodology for genetic identification of tuna species (genus Thunnus)" PLoS One, 4(10): e7606.
Perobihan Utama:

 Tutumbu kaluar 

  Atuna.com - Gerbang pasar tuna dunya.
  Mangpaat nutrisi tuna 
  Tuna  di Greenpeace
  Tuna  di Stanford University Microdocs
  Program Seafood Watch Monterey Bay Aquarium
  Inpormasi nutrisi tuna sirip biru 
  Tabel tingkat merkuri rélatif dina lauk (FDA) 
  GotMercury.Org, kalkulator merkuri dumasar kana data FDA sarta rumus EPA.
  Fakta ngeunaan tuna ti Greenpeace 
Perobihan anu Dilakukeun:

 Warta 
  The Bluefin Tuna in Peril, Scientific American, 24 Juni 2008.
  How Hot Tuna (and Some Sharks) Stay Warm , National Science Foundation, 27 Oktober 2005.


Kategori:Scombridae
Kategori:Lauk laut
Kategori:Lauk komérsial
Kategori:Lauk Indonésia
Kategori:Lauk konsumsi
Kategori:Lauk pancing
Kategori:Komoditas perikanan