Finlandia

Républik Finlandia (basa Finlandia: Suomen tasavalta, Basa Swédia: Républiken Finland) mangrupa hiji nagara Skandinavia nu kaasup ogé nagara Nordik. Nagara ieu aya di Eropa Kalér jeung mangrupa anggota Uni Eropa. Finlandia tepung wates jeung Swédia, Norwégia, jeung Rusia upami wates lautna nyaéta Laut Baltik di barat daya, Teluk Finlandia di kidul, jeung Teluk Bothnia di kulon. Ibu kota nagara ieu nyaéta Hélsinki.

 Sajarah 

Sajarah Finlandia anu kacatet dimimitian ti taun 1100 M, nu mana kapibogaan nagara ieu masih diparebutkeun antara Swédia jeung Rusia. Ti taun 1154, nagara ieu geus mangrupa bagian Karajaan Swédia. 

Dina abad ka-18, nagara ieu geus dikawasaan ku tentara Kakaisaran Rusia dua kali. Dina taun 1808, Finlandia geus ditalukan tentara Tsar Aleksandr I sarta minangka kadipatén ageung otonom dina Kakaisaran Rusia nepi ka ahir taun 1917. Di handap kawasa Kakaisaran Rusia, wilayah otonom Finlandia bisa miboga parlemen jeung mata uang sorangan, sarta Kakaisaran Rusia henteu maksakeun kudu maké basa Rusia. Sanajan kitu, ti saprak Nikolai II jadi tsar, Finlandia dipimpin ku gubernur Bobrikov anu ngabalukarkeun kakuasaanna jadi oprésip. Ku sabab éta, ngadeukeutan ka ahir Perang Dunya I, 6 Désémber 1917, sababaraha bulan saenggeus Révolusi Bolshévik di Rusia, Finlandia ngadéklarasian kamerdékaanna. Sanajan kitu, nagara ieu miboga kamerdékaan nu resmi dina 3 Januari 1918.

Kamerdékaan Finlandia tuluy ngakibatkeun Perang Saudara Finlandia, antara Golongan Bodas, nyaéta prajurit Finlandia anu dilatih jeung dibantuan ku Jérman anu ngadarat di Finlandia, ngalawan Golongan Beureum, nyaéta urang komunis Finlandia jeung prajurit Rusia anu masih ditugaskeun di Finlandia. Mei 1918, Golongan Bodas meunang dina éta perang. Jumlah korban ti Golongan Beureum aya 8.000 jalma anu tiwas katémbak, jeung 20.000 séjénna tiwas akibat kalaparan nalika ditahan di kamp-kamp konséntrasi. Paséa ngeunaan wawatesan diréngsékeun saenggeus Pajangjian Tartu ditandatanganan dina 1920.

Ti taun 1920-an nepi ka 1930-an, Finlandia masih kénéh aya di handap ancaman Rusia nu harita geus jadi Uni Soviét. Dua nagara éta miboga idéologi anu pasalingsingan. Finlandia mangrupa nagara démokrasi kapitalis liberal, sedengkeun Uni Soviet mangrupa nagara diktator komunis anu réprésip. Rasa kasieunan yén Uni Soviét bakal ngarebut deui wewengkon Finlandia jadi ancaman jeung téror jang padumuk jeung pamaréntah Finlandia.

Tapi, ancaman Uni Soviét heunteu eunggeus di ditu hungkul. Wanci Perang Dunya II, Finlandia geus nolak Uni Soviét dua kali: kahiji dina Perang Usum Tiis antara 1939–1940 jeung Perang Sambungan antara 1941–1944. Dina 1944, Finlandia sakali deui ditarajang, ayeuna ku pihak Jérman dina Perang Laplandia 1944-1945, di mana tentara Finlandia hasil nundung tentara Jérman ti beulah kalér Finlandia. Sanggeus perang, pamaréntah Finlandia geus miboga pajangjian jeung tatanggana nyaéta Uni Soviét, antara 1947-1948 sarta masihan sababaraha wewengkonna (Karélia, Salla, jeung Petsamo) ka nagara éta.

Saenggeus perang, Finlandia aya dina kaayaan nu bahaya salaku nagara panyangga antara kawasa ageung komunis Uni Soviét jeung nagara démokratis nu lian di Éropa. Ku kituna, dina taun 1948, nagara ieu kapaksa nandatanganan pajangjian Finlandia–Soviét nyaéta Pajangjian Sosobatan, Kerja sama, jeung silih nguntungkeun, nu kawanoh ogé salaku Pajangjian YYA. Pajangjian ieu penting pikeun mastikeun lumangsungna Finlandia salaku hiji nagara kapitalis démokratis. Dumasarna mah dina pajangjian ieu, Finlandia kedah minangka nagara nétral wanci Perang Tiis jeung ngabendung tarajangan nanaon wéh ka Uni Soviét liwat Finlandia.

 Étimologi 
Asal ngaran Finlandia (Suomi dina basa Finlandia) teu terang, tapi, meureun kognatna nyaéta kecap proto-Baltik zeme hartina "taneuh". Dumasar kana téori nu lian, ngaran ieu diturunan ti suomaa atawa suoniemi.

Éksonim Finlandia mirip jeung ngaran patempatan Skandinavia Finnmark, Finnveden jeung ratusan toponim lian nu awalna "Fin(n)" di Swédia jeung Norwégia. Sababaraha ngaran éta geus jelas diturunan ti finnr, kecap Jérmanik pikeun tukang ngumbara/pamanggih jeung saterasna kira-kira hartina "paninggaran-pangumpul" nomadik atawa patani tuar duruk. Teu kauninga kumaha, naha, jeung iraha "Finnr" mimiti ngaharti "Finlandia Asli".

Salah sahiji dokumén kahiji nu nyebutkeun "taneuh bangsa Finn" nyaéta 2 batu rune. Aya 1 di Söderby, Swédia, jeung prasasti finlont (U 582) jeung 1 di Gotland, pulo bogaan Swédia di Laut Baltik, kalawan prasasti finlandi (G 319) nu asalna ti abad ka-11.  

 Géografi 

Finlandia mangrupa hiji nagara kalawan rébuan dano jeung pulo; 187.888 dano jeung 179.584 pulo. Salah sahiji danona, Saimaa, nyaéta nu ka-5 panglegana di Éropa. Wangun taneuh di Finlandia kalobaannana datar kalawan sababaraha pasir jeung titik pangluhurna, Haltitunturi dina 1.328 m, aya di tungtung kalér Laplandia. Salian ti loba danona, daratanna ogé didominasi ku leuweung pinus (kira-kira 68% ti lega daratan) jeung saeutik taneuh subur.

Raloba kapuloan nu aya dina bagian kidul-kulon nagri, bagian ti kapuloan Åland, jeung sapanjang basisir kidul di Teluk Finlandia. Finlandia mangrupa salah sahiji ti saeutik nagara di dunya nu tetep "numuwuh". Ku lantaran pangangkatan isostatik nu geus aya ti Jaman és pangtungtungna, lega wewengkon nagara ieu ogé tumuwuh kira-kira 7 kilométer persegi saban taun.

Iklim di Finlandia bagian kidul mangrupa iklim nengah kalér. Di bagian kalér Finlandia, utamana di Laplandia, kalobaannana iklim subarktik. Sabagian wewengkon Finlandia aya dina Lingkaran Arktik.

 Démografi 

Padumuk Finlandia mayoritasna mangrupa Séké Finn jeung aya sababaraha minoritas Swédia Finlandia janten basa resmina nyaéta basa Finlandia jeung Swédia. Basa minoritas nu séjén nyaéta basa Rusia jeung basa Éstonia. Populasi Finlandia kalobaannana museur di wewengkon kidul nagri.

 Politik 

Finlandia nganggo sistem semi-présidénsial jeung parlemén. Présidén Finlandia kagungan tanggung jawab kana kawijakan luar nagri. Upami kakawasaan éksekutif dilaksanakeun ku kabinétna, Valtioneuvosto atawa Statsrådet, nu diwangun ti perdana menteri jeung menteri pikeun rupa-rupa départemén.

Parlemén Finlandia, nu disebut Eduskunta atawa Riksdag, miboga anggota 200 urang jeung mangrupa otoritas législatif pangluhurna di nagara éta. Parlemén ieu bisa ngarobih Konstitusi Finlandia jeung ngéléhan hak véto présidén. Législasi bisa diusulkeun ku kabinét atawa ti anggota Eduskunta nu dipilih pikeun opat taun kalawan réprésentasi proporsional.

 Ékonomi 

Finlandia mangrupa nagara industri, miboga ékonomi pasar bébas, jeung produksi per kapita kira-kira sami sareng Britania Raya, Perancis, Jérman, jeung Itali. Standar hidup di Finlandia luhur. Séktor konci ékonomi nyaéta produksi, utamina di widang télékomunikasi. Dagang miboga peran penting nu ampir sapertilu PDBna. Finlandia mimiti nganggo Euro dina 1 Januari 1999.

 Propinsi 


Ayeuna, Finlandia miboga 6 propinsi administratif (lääni, jamak; läänit), nyaéta:

 Finlandia Kidul
 Finlandia Kulon
 Finlandia Wétan
 Oulu
 Laplandia
 Åland

Kapuloan Åland miboga tingkatan otonomi sorangan. Dumasar kana pajangjian internasional jeung hukum Finlandia, pamaréntahan régional Åland ngurus sababaraha masalah nu kaasup ka otoritas propinsi di Finlandia Daratan.

Pamaréntahan lokal diorganisasi saterasna ku 432 kotamadya Finlandia. Ti 1977, euweuh bébédaan administratif antara "town", kota, jeung kotamadya nu séjén. Salian kotamadya, Finlandia ogé kabagi kana 20 wewengkon.

 Basa 

Finlandia miboga dua basa resmi nu utama, nyaéta basa Finlandia jeung basa Swedia. Basa resmi nu séjén nyaéta Suomi, basa Romani, jeung basa Isyarah Finlandia. Basa asing lian nu penting nyaéta basa Rusia jeung basa Éstonia. Basa nu umum dipaké nyaéta basa Finlandia (92% ti populasina) sarta basa Swédia (6% ti populasina). Panganggoan basa asing ayeuna nyaéta basa Inggris (63%), basa Swédia (41%), basa Jérman (18%), jeung basa Perancis (3%).

Lamun dibandingkeun jeung urang Skandinavia nu séjén, Finlandia bisa kasebut béda pisan boh ditingali tina géografi, budaya, jeung basa. Tinu ampir 100 basa asli Éropa, kabéh basa masih kaasup kulawarga basa Indo-Éropa iwal ti basa Basque anu kaisolir, jeung opat basa séjénna. Opat basa éta kaasup kulawarga basa Finno-Ugria, nu di antarana nyaéta basa Finlandia, basa Éstonia—anu masih deukeut patalina, sarta basa Hungaria jeung basa Lapp (Saami)—anu jauh patalinna.

 Réferénsi 

 Tempo ogé 
 Daptar kota-kota Finlandia
 Populasi Finlandia
 Daptar nagara

 Tumbu luar 
  Situs Kadutaan Ageung Finlandia di Jakarta 

*
Kategori:Nagara di Éropa Kalér