Basa Minangkabau

Basa Minangkabau (Baso Minang) nyaéta salah sahiji basa ti rungkun basa Malayu anu diomongkeun hususna di wewengkon Sumatra Kulon, bagian kulon propinsi Riau sarta sumebar di sagala rupa dayeuh di sakumna Indonésia.

Sempet aya pertentangan ngeunaan hubungan basa Minangkabau jeung basa Malayu. Sawaréh pakar basa nganggap basa ieu minangka dialek Malayu, alatan lobana sasaruaan kosakata sarta wangun tuturan di jerona, samentara anu séjén malahan béranggapan basa ieu mangrupa basa teuneung anu béda jeung Malayu.

Kérancuan ieu disebabkan alatan basa Malayu dianggap hiji basa. Lolobana pakar kiwari nganggap yén basa Malayu lain hiji basa, tapi mangrupa hiji jumplukan basa di jero rungkun basa Melayik. Dina jumplukan Malayu kasebut, basa Minangkabau nyaéta salah sahiji basa.

 Wewengkon sebar ceuk 

Sacara historis, wewengkon sebar ceuk Basa Minangkabau ngawengku urut wewengkon kakawasaan Karajaan Pagaruyung anu berpusat di Batusangkar, Sumatra Kulon. Batas-batasnya dawam dinyatakeun dina babasan Minang di handap ieu:

 Dari Sikilang Aia Bangih
 hingga Taratak Aia Hitam.
 Dari Durian Ditakuak Rajo
 hingga Sialang Balantak Basi.

Sikilang Aia Bangih nyaéta wates kalér, ayeuna di wewengkon Pasaman Kulon, berbatasan jeung Natal, Sumatra Kalér. Taratak Aia Hitam nyaéta wewengkon Bengkulu. Durian Ditakuak Rajo nyaéta wewengkon di Kabupatén Bungo, Jambi. Anu pamungkas, Sialang Balantak Basi nyaéta wewengkon di Rantau Barangin, Kabupatén Kampar, Riau ayeuna.

Basa Minangkabau ogé jadi basa lingua franca di wewengkon basisir kulon Sumatra Kalér, komo ngahontal laér nepi ka basisir kulon Acéh. Di Acéh, penutur basa ieu disebut minangka Aneuk Jamee. Sajaba ti éta, basa Minangkabau ogé diomongkeun ku masarakat Negeri Sembilan, Malaysia anu nini moyangnya mangrupa pendatang asal ranah Minang saprak bérabad-abad tiheula. Dialek basa Minangkabau Negeri Sembilan ieu disebut Baso Nogoghi.

 Dialék 
Basa Minang mibanda loba dialék, komo antarkampung anu dipisahkeun ku walungan ogé bisa miboga dialék anu béda. Béda pangbadagna nyaéta dialék anu diomongkeun di wewengkon Basisir Kidul sarta dialek di wewengkon Mukomuko, Bengkulu.

Sajaba ti éta dialek basa Minangkabau ogé diomongkeun ku sawaréh nu nyicingan di sapanjang basisir kulon pulo Sumatéra mimitian ti Natal, Sibolga, Barus di Sumatéra Kalér nerus ka Singkil, Simeulue, Acéh Kidul, Acéh Kulon Daya sarta Meulaboh di Acéh. Di Acéh dialek Basa Minang ieu disebut kalayan Basa Jamee.

Di handap ieu nyaéta perbandingan béda antara sawatara dialek:

 Basa Sunda Naon cenah ka anjeun?  Basa Minangkabau "baku" A keceknyo jo kau? Mandahiling Kuti Anyie Apo kecek o kö gau? Padang Panjang Apo keceknyo ka kau? Pariaman A kato e bakeh kau? Ludai A kecek o ka rau? Sungai Batang éa janyo ke kau? Kurai A jano kale gau? Kuranji Apo kecek e ka kau? Salimpaung Batusangkar Poh ceknyoh kah khau duh? Rao-Rao Batusangkar Aa keceknyo ka awu tu?

Pikeun komunikasi antar penutur basa Minangkabau anu sakitu rupa-rupa ieu, pamustunganana dipergunakanlah dialek Padang minangka basa baku Minangkabau atawa disebut Baso Padang atawa Baso Urang Awak. Basa Minangkabau dialek Padang ieu pisan anu jadi acuan baku (standar) dina ngawasa basa Minangkabau.

 Conto 

 Basa Minangkabau: Sadang kayu di rimbo tak samo tinggi, kok kunun manusia (peribahasa) Basa Sunda: Sedengkeun tangkal di leuweung henteu sarua luhur, naon deui manusa Basa Minangkabau: Co a koncek baranang co itu inyo (peribahasa) Basa Sunda: Kumaha katak ngojay, kawas éta pisan manéhna Basa Minangkabau: Indak buliah mambuang sarok di siko! Basa Sunda: Henteu kaci miceun runtah di dieu! Basa Minangkabau: Bungo indak satangkai, kumbang indak sa ikua (peribahasa) Basa Sunda: Kembang henteu setangkai, kumbang henteu sabuntut Basa Minangkabau: A tu nan ang karajoan* ? Basa Sunda: Naon anu keur manéh kerjakan? * perhatosan: kecap ang (manéh) nyaéta kecap garihal, 
kecap Naon dina basa Minangkabau nyaéta Apo tapi leuwih mindeng disingget kalayan kecap A

 Karya sastra 

Karya sastra tradisional berbasa Minang mibanda persamaan wangun kalayan karya sastra tradisional berbahasa Malayu umumna, nyaéta ngawangun pantun, carita rahayat, hikayat nini moyang (tambo) sarta adat-istiadat Minangkabau. Penyampaiannya biasana dipigawé dina wangun carita (kaba) atawa dinyanyikan (dendang).

 Perbandingan jeung sawatara basa séjén ti rungkun Malayu 
Urang Minangkabau umumna boga pamadegan loba persamaan antara Basa Minangkabau jeung Basa Malayu/Indonésia. M. Rusli dina Peladjaran Bahasa Minangkabau nyebutkeun dina pokona béda antara Basa Minangkabau sarta Basa Indonésia nyaéta dina béda lafal, sajaba béda sawatara kecap.

Conto-conto béda lafal Basa Malayu/Indonésia sarta Basa Minangkabau nyaéta kieu:

 ul-ua, conto: bandul-bandua
 ut-uik, conto: rumput-rumpuik
 us-uih, conto: putus -putuih
 is-ih, conto: baris -barih
 it-ik, conto: sakit -sakik
 as-eh, conto: batas -bateh
 ap-ok, conto: atap -atok
 at-ek, conto: rapat-rapek. Pikeun kecap-kecap asalna ti basa kosta at-aik, conto: adat-adaik 
 al/ar-a, conto: jual-jua, kabar-kaba
 e(pepet)-a, conto: beban-baban
 a-o, conto: kuda-kudo
 awalan ter-, ber-, per- jadi ta-, ba-, pa-. Conto: berlari, termakan, perdalam (Basa Malayu/Indonésia) jadi balari, tamakan, padalam (Basa Minangkabau)Edwar Djamaris, Beberapa masalah dalam penerjemahan naskah Sastra Minangkabau 

Persamaan antara basa Minangkabau sarta sagala rupa basa séjén ti rungkun Malayu bisa contona ditempo dina perbandingan kosakata katut:

 Basa Indonésia apa laut lihat kucing pergi ular kéras manis lutut Basa Minangkabau apo laui liai/calia kuciang pai ula kareh manih lutui Basa Pekal apo lawik liek kucing lalui ulah kehas manis lutuik Basa Urak Lawoi'  nama lawoi lihai mi'aw pi ulal kras manéh lutoi

Béda bisa ditempo dina vérsi unggal ti Pernyataan Umum ngeunaan Hak-hak Asasi Manusa:

 Basa Inggris  Basa Indonésia  Basa Sunda  Basa MinangkabauUniversal Declaration of Human Rights  Pernyataan Umum tentang Hak-Hak Asasi Manusia  Pernyataan Umum ngeunaan Hak-hak Asasi Manusa]  Deklarasi Sadunia Hak-Hak Asasi ManusiaArticle 1Pasal 1Pasal 1Pasal 1All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.  Semua orang dilahirkan merdeka dan mempunyai martabat dan hak-hak yang sama. Mereka dikaruniai akal dan hati nurani dan hendaknya bergaul satu sama lain dalam semangat persaudaraan.  Sakumna jalma gubrag ka alam dunya téh sipatna merdika jeung boga martabat katut hak-hak anu sarua. Maranéhna dibéré akal jeung haté nurani, campur-gaul jeung sasamana aya dina sumanget duduluran.  Sadonyo manusia dilahiakan mardeka dan punyo martabat sarato hak-hak nan samo. Mareka dikaruniai aka jo hati nurani, supayo satu samo lain bagaul sarupo urang badunsanak.

 Catetan 

 Référénsi 
 Tata Bahasa Minangkabau, Gérard Moussay (Judul pituin: La Langue Minangkabau, ditarjamahkeun ti basa Pérancis ku Rahayu S. Hidayat), ISBN 979-9023-16-5.

 Tingali ogé 
 Kerajaan Pagaruyung
 Basa di Indonésia

 Tumbu kaluar 
 Deklarasi Sadunya Hak Asasi Manusa dina Basa Minangkabau (Asal: Halaman PBB)
 Basa Minangkabau
 Artikel Kategori Basa Minang  (Asal: Ranah-Minang.com )
 Sawatara kecap hésé Basa Minangkabau


Kategori:Basa Melayu-Polinésia
Kategori:Basa Melayu
Kategori:Basa di Sumatra
Kategori:Basa di Indonésia
Kategori:Basa di Malaysia
Kategori:Basa jejer-caritaan-objék