Kromosom

Kromosom nyaéta wangun beundeulan DNA jeung protéin nu aya di inti sél. Hiji kromosom téh hiji molekul DNA nu ngandung gén, unsur pangatur, jeung sékuéns nukléotida. DNA dina ieu kromosom téh dibeungkeut jeung dibeundeul ku protéin pikeun ngatur fungsina.

Kromosom téh rupa-rupa kumaha organismeuna. Molekul DNA-na bisa sirkulér, bisa ogé linéar, sarta diwangun ku puluhan kilobasa nepi ka ratusan mégabasa pasangan nukléotida. Hususon sél eukariota (nu ngandung inti), kromosomna badag linéar, sedengkeun sél prokariota (nu teu boga inti) mah sirkulér leutik, najan aya ogé hiji-dua nu teu luyu jeung ieu aturan. Dina sél eukariota, aya ogé sél-sél anu ngandung dua tipeu DNA sakaligus, nyaéta sél anu ngandung mitokondria atawa kloroplas (nu boga DNA sorangan).

Dina eukariota, kromosom inti dibeundeul ku protéin jadi bentuk padet nu disebut kromatin, antukna molekul DNA anu sakitu panjangna téh meujeuh di jero inti sél. Wangun kromosom jeung kromatin rupa-rupa gumantung mangsa daur sél. Kromosom bisa aya dina kaayaan digandakeun atawa henteu—kromosom nu teu digandakeun wangunna linéar tunggal, sedengkeun nu digandakeun (disalin nalika faseu S) ngandung dua salinan nu nyambung dina séntromér. Wangun kromosom anu keur digandakeun mangsa mitosis jeung méiosis ngahasilkeun wangun klasik opat leungeun (gambar katuhu).

Kecap kromosom dicokot tina basa Yunani  (chroma, kelir) jeung  (soma, awak) dumasar kana kelirna nu teges lamun geus diwarnaan.

 Kromosom eukariot 
Eukariota (sél nu boga inti kawas tutuwuhan, kapang, sato) mibanda sababaraha kromosom linéar nu dikandung dina intina. Unggal kromosom boga hiji séntromér nu boga hiji atawa dua leungeun. Lian ti éta, eukariot ogé lolobana boga génom mitokondria anu sirkulér jeung kromosom sitoplasmik leutik anu liniér. Dina inti, DNA digulung dina histon (protéin struktural) jadi bentuk komposit anu disebut kromatin.

 Kromatin 
Kromatin téh kompléks DNA jeung protéin anu aya dina inti eukariota nu ngabungkus kromosom. Aya rupa-rupa wangun kromatin, gumantung kana hambalan daur sélna.

 Kromatin interfaseu 
Dina interfaseu (mangsa sél teu keur meulah manéh), urang bisa ngabédakeun dua tipeu kromatin:
 Eukromatin: ngandung DNA nu aktif (nyandi protéin).
 Hétérokromatin: ngandung DNA nu lolobana teu aktif, gedé kamungkinanana boga fungsi struktural dina hambalan kromosomal. Salajengna, hétérokromatin dibédakeun jadi dua tipeu:
 Hétérokromatin konstitutif nu teu kungsi diéksprésikeun. Perenahna aya di sabudeureun séntromér sarta biasana ngandung sekuéns ulangan.
 Hétérokromatin fakultatif nu kadangkala diéksprésikeun.

Kromosom teu bisa dibédakeun dina ieu hambalan, sabab dina inti nyampur jeung protéin.

 Kromosom manusa 
Sél manusa bosa 23 pasang kromosom inti linéar, antukna sasélna aya 46, ditambah DNA mitokondria anu jumlahna ratusan. Sékuénsing génom manusa geus mébérkeun rupa-rupa émbaran nu bisa ditalungtik ti unggal kromosom. Di handap ieu dibéréndélkeun statistik masing-masing kromosom dumasar kana laporan Sanger Institute dina gudang data Vertebrate Genome Annotation (VEGA)http://vega.sanger.ac.uk/Homo_sapiens/index.html Sakabéh data dina ieu tabél disalin ti ieu gudang data, 7 Juli 7 2007.. Jumlah gén dikira-kira dumasar prédiksi gén, kitu ogé panjang kromosomna.

 Kromosom  Gén  Total basa  Basa geus disékuénsPerséntaseu nu geus disékuéns dumasar kana babagian eukromatin, sabab Human Genome Project ngarah bagian eukromatinna wungkul. Bagian telomér, séntromér, jeung hétérokromatin henteu dipaliré ku sababaraha alesan. Buka http://www.ncbi.nlm.nih.gov/genome/seq/ pikeun émbaran leuwih lengkep ngeunaan Human Genome Project. 1  3,148  247.200.000  224.999.719 2  902  242.750.000  237.712.649 3  1.436  199.450.000  194.704.827 4  453  191.260.000  187.297.063 5  609  180.840.000  177.702.766 6  1.585  170.900.000  167.273.992 7  1.824  158.820.000  154.952.424 8  781  146.270.000  142.612.826 9  1.229  140.440.000  120.312.298 10  1.312  135.370.000  131.624.737 11  405  134.450.000  131.130.853 12  1.330  132.290.000  130.303.534 13  623  114.130.000  95.559.980 14  886  106.360.000  88.290.585 15  676  100.340.000  81.341.915 16  898  88.820.000  78.884.754 17  1.367  78.650.000  77.800.220 18  365  76.120.000  74.656.155 19  1.553  63.810.000  55.785.651 20  816  62.440.000  59.505.254 21  446  46.940.000  34.171.998 22  595  49.530.000  34.893.953 X (kromosom séks)  1.093  154.910.000  151.058.754 Y (kromosom séks)  125  57.740.000  22.429.293

 Rujukan 
 Chromosome. Wikipédia basa Inggris. Disalin 04 Juli 2008.

 Tumbu kaluar 
 What Can Our Chromosomes Tell Us?  Pedaran munel ngeunaan kromosom ti Genetic Science Léarning Center, University of Utah 
 Try making a karyotype yourself , ti Genetic Science Léarning Center, University of Utah
 Kimballs Chromosome pages
 Chromosome News from Genome News Network
 Eurochromnet , Européan network for Rare Chromosome Disorders on the Internet
 Ensembl Project midangkeun kromosom, génna, jeung lokus-lokusna sacara grafis
 Genographic Project
 Chromosomes