Purwakanti

Purwakanti nyaéta padeukeutna sora kecap dina ungkara kalimah, bagian-bagian kalimah, atawa réndonan kecap-kecap; utamana dina puisi. Perenahna bisa ngaréndéng dina sakalimah atawa sapadalisan, bisa ogé ngaruntuy dina antar padalisan. Nilik kana perenahna, aya nu disebut purwakanti rantayan (ngajajar), purwakanti runtuyan (ngaruntuy antarpadalisan), sarta gabungan runtuyan jeung rantayan.

 Rupa purwakanti 
Nurutkeun papasingan M. A. Salmun, purwakanti téh aya 10 rupa.

 Purwakanti pangluyu 
Purwakanti pangluyu téh nyaéta purwakanti anu aya dina saungkara atawa sapadalisan, lain purwakanti antarungkara atawa antarpadalisan; jadi mangrupa purwakanti rantayan. Pangna disebut pangluyu, duméh nyaluyukeun sora atawa wianjana dina kecap-kecap.

Contona:

diteuteup ti hareup sieup (eu, eup)
disawang ti tukang lenjang (a, ang)
ditilik ti gigir lenggik

 Purwakanti maduswara 

Purwakanti maduswara nyaéta purwakanti anu murwakanti sora vokalna.

Contona:

Kokoro nyoso malarat rosa (o,o;a,a)
ambek nyedek tanaga midek (e)
kapipit galih, kadudut kalbu (i,i;u,u)
lalaki langit lalanang jagat (a,i;a,a)

 Purwakanti cakraswara 

Purwakanti cakraswara nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya sora-sora vokal anu patukeur tempat dina kecap anu padeukeut atawa saungkara.

Contona:

hirup-hurip
anjuk hutang
ngumbar napsu

 Purwakanti laraspurwa 

Purwakanti laraspurwa téh nyaéta purwakanti anu murwakanti engang atawa wianjana awal kecap, boh rantayan boh runtuyan.

Conto laraspurwa wianjana:

 Cing cangkeling manuk cingkleung cindeten (tina kakawihan)
 Laut kidul kabéh katingali (tina guguritan)
 Kembang bodas buah bunder (tina wawangsalan)

Conto laraspurwa engang:

 palataran pasini pati
 sakadar sabrang salayan
 nu nyaksrak nyaliarangaruksak ngaraksukkaniaya kamanalamamalana manjang ngabanding ngaranjing ngambah jagat duriat

 Purwakanti larasmadya 
Purwakanti larasmadya téh nyaéta purwakanti anu dumasar kana perenahna aya di tengah-tengah ungkara antarpadalisan. Jadi mangrupa purwakanti runtuyan.

Contona:

Sok hayang nyaba ka Bandung
Sok hayang nyaho nanjakna
Sok hayang nanya nu pundung
Sok hayang nyaho nyentakna

 Purwakanti laraswekas 
Purwakanti laraswekas nyaéta purwakanti anu murwakanti engan tungtung, boh dina kecap-kecap anu saungkara (sapadalisan) boh dina kecap-kecap antarpadalisan (di tungtung padalisan). Jadi, anu jadi patokanana téh perenahna.

Contona:

Pecat sawed bati ewedtengah dalu ngan hanjelumo humandeuar ku kadarteu rék lumpat ku nu ngupat Purwakanti mindoan kawit 
Purwakanti mindoan kawit nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina awal padalisan atawa awal ungkara. Anu jadi patokanana téh nyaéta perenahna éta purwakanti.

Contona:Lain bangban lain pacing,lain kananga kuduna.Lain babad lain tanding,lain ka dinya aduna

 Purwakanti mindoan wekas 
Purwakanti mindowan wekas nyaéta purwakanti anu muncul lantaran aya kecap anu dipindo (dibalikan) deui dina tungtung padalisan atawa ungkara.

Contona:

Kaseuseueuran istrina sok hayang gindingteu diturut ka carogé maling-maling
carogéna keur goréng ulaheun gindingsamping goréng bajuna teu maké kancing.

 Purwakanti Mindoan Kecap 

Purwakanti mindoan kecap nyaéta purwakanti anu muncul lantaran malikan kecap dina kalimah, tapi hartina béda. Purwakanti mindokecap sarua jeung diapora.

Contona:

Hujan ngaririncik, kawas méré kila-kila yén bakal hujan cisoca.
Awakna nu ngalangkang katojo cahaya bulan purnama, teu weléh ngalangkang dina kongkolak panon.

 Purwakanti margaluyu 

Purwakanti margaluyu téh nyaéta purwakanti anu timbul lantaran aya kecap dina tungtung padalisan, dina puisi anu dibalikan deui dina awal padalisan sapandeurieunana.

Contona:Sukingki haté sukingkisukingki paselup bungahBungah kagiridig simpéSimpé awak talipurnatalipurna manjing sirnasirna ringkang nu sakujursakujur kadua rasa''

 Rujukan 
 Drs. Budi Rahayu Tamsyah, Spk., Kamus Istilah Tata Basa jeung Sastra Sunda, Pustaka Setia, Bandung, 1999

Kategori:Istilah dina sastra Sunda