Monyét

Monyét mangrupa anggota dua ti tilu golongan primata simian. Dua golongan ieu nyaéta Monyét Dunya Anyar jeung Monyét Dunya Kuna nu kabéhna ngawengku 200-an spésiés. Monyét ogé dibédakeun jeung kera (Ing. ape) kayaning simpanseu jeung gorila.

Ukuran monyét rupa-rupa pisan, ti mimiti Marmosét Pigmi nu jangkungna 10 cm (kaasup buntut) sarta beurat 120 g, nepi ka Mandril jalu nu jangkungna saméter sarta beurat 35 kg. Aya nu hirup na tangkal (arboréal), aya ogé nu hirup di lapang jukut/sabana. Kadaharanana rupa-rupa gumantung ka spésiésna, tapi ilaharna mah bungbuahan, daun, kakacangan, sisikian, kembang, serangga, lancah, endog, jeung sato leutik.

Sababaraha ciri nu ngabédakeun dua golongan monyét di antarana buntut préhénsil (bisa 'nyepeng', meulit) monyét Dunya Anyar nu teu dipiboga ku monyét Dunya Kuna.

 Monyét na kandang 
 Na kapal laut 
Nalika bangsa Inggris munggaran ngaranjah Aprika, anak monyét sok dibawa kana kapal salaku hiburan, nu satuluyna aya nu diasupkeun ka kebon binatang. Monyét kukutan jaman kiwari di Inggris, loba di antarana nu mangrupa turunan ti monyét jaman Viktoria tadi. Kajadian modél kitu sigana lumangsung ogé jaman Perang Napoléon.

 Sato ingon 
Najan katémbongna pikalucueun, loba nu nganggap yén monyét mah lain ingueun, utamana mah ku sabab monyét mah hésé dilatihna. Malah mun kaganggu atawa teu disenangkeun, monyét bisa robah jadi galak sarta ngaganggu.

 Sato percobaan 
Monyét mindeng dipaké dina percobaan laboratorium, utamana mah ku sabab sarua jeung manusa salaku primata.

 Klasifikasi 
250px|thumb|right|Anak lutung mah warna buluna konéng emas; bakal ganti warna nalika manjing sawawa.
Béréndélan di handap ieu méré nahkeun rupa-rupa famili monyét (dikandelan) dina klasifikasi primata. Catet yén golongan pangleutikna nu ngawengku monyét nyaéta Simiiformes, simian nu ogé ngawengku kera.
 ORDO PRIMATA
 Subordo Strepsirrhini: prosimian non-tarsier
 Subordo Haplorrhini: tarsier, monyét jeung kera
 Infraordo Tarsiiformes
 Famili Tarsiidae: tarsier 
 Infraordo Simiiformes: simian
 Platyrrhini: monyét Dunya Anyar
 Famili Cebidae: marmosét, tamarin, kapucin jeung 'monyét bajing'
 Famili Aotidae: 'monyét peuting', 'monyét bueuk', douroucoulis
 Famili Pitheciidae: titis, sakis, jeung uakaris
 Famili Atelidae: 'monyét howler', 'monyét lancah', jeung 'monyét woolly'
 Catarrhini
 Superfamili Cercopithecoidea
 Famili Cercopithecidae: monyét Dunya Kuna
 Superfamili Hominoidea
 Famili Hylobatidae: gabon ('kera leutik')
 Famili Hominidae: manusa jeung kera badag lianna

 Sioh 
Monyét mangrupa sioh ka salapan dina daur 12 taun dina kalénder Cina.

 Rujukan 
 Monkey, Wikipédia édisi basa Inggris (8 Maret 2006).
 "The Impossible Housing and Handling Conditions of Monkeys in Research Laboratories" , by Viktor Reinhardt, International Primate Protection Léague, August 2001
 Inside the monkey house  at Covance, shot undercover by the British Union for the Abolition of Vivisection
 The Problem with Pet Monkeys 

Kategori:Primata