6. Januoar

Die säkste Januoar is die säkste Dai fon dän gregorioansken Kalänner, deer blieuwe also noch 359 (in Skaltjiere 360) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou. Ap dän säksten Januoar wäd die Träi-Köänje-Dai fierd, uk bekoand as "Epiphanias" of "Ferskienenge fon dän Heere".

 Foarfaale 
 168: Mäd een Ansproake an do Prätorioanere begint die roomske Kaiser Marcus Aurelius dän roomsken Fäildtoach in dän Eersten Markomannenkriech.
 754: In Ponthion smit sik Poabst Stephan II. dän Frankenköönich Pippin III. tou Fäite un bidded uum Hälpe juun do Langobarden unner Aistulf.
 1066: Harald II. sien Krounenge as Köönich fon Änglound.
 1099: In Aachen wäd Hinnerk V. fon dän Kölner Äärtsbiskop Hermann III. fon Hochstaden as düütsken Köönich kround.
 1205: Die Staufer Philipp fon Swoaben, die sik in dän Thronstried uum ju düütske Köönichkroune juun dän Wälfe Otto fon Bruunswiek befindt, wäd ap't näie toun düütsken Köönich kround - dütmoal in Aachen fon dän Kölner Äärtsbiskop Adolf fon Altena
 1266: Koarl I. fon Anjou wäd in Room fon fieuw Kardinoale toun Köönich fon Sizilien un toun Füürst fon Tarent krount. Ju Krounenge skjucht mäd Ferlof fon Poabst Clemens IV., man die kumt apgruunde fon dän Stried binne dän roomske Oadel foar aal ju Tied fon sien Pontifikoat nit ätter Room wai.
 1311: Die roomsk-düütske Köönich Hinnerk VII. wäd in Mailound uk foar n Köönich fon Italien kround. Hierbie wäd ju sonaamde Iersene Kroune iensät, ju ap do Langobarden touräächgunge skäl.

 1355: Die roomsk-düütske Köönich Koarl IV. wäd in Mailound mäd ju Iersene Kroune kround.
 1449: In Mystras ap dän Peloponnes wäd Konstantin XI. foar'n byzantiensken Kaiser kround.
 1453 Dät Privilegium Maius, dät die Habsburger Hertsoch Rudolf IV. in 1359 falsked hiede, wäd truch dän Habsburger Kaiser Freerk III. wäd Aastriek een Äärtshertsochdum un deermäd praktisk een Kuurfüürstendum gliekstoald.
 1537: Alessandro de’ Medici wäd in Florenz Offer fon aan Moort-Ounsleek truch Lorenzino de’ Medici, die tou sien oaine wiedloftige Sibskup heert.
 1540: Die Ängelske Köönich Hinnerk VIII. hilket sien fjoode Wieuwmoanske, ju Düütske Anna von Kleve. Ju Ächte wäd leeter in't sälge Jier annullierd.
 1579: Do kathoolske suudelke Provinsen fon do Spoanske Niederlounde sluute sik tou ju Union fon Arras touhoope un bekanne sik uutdrukkelk tou dät kathoolske Spanien unner Philipp II..
 1612: Axel Oxenstierna wäd in Sweeden tou'n Riekskansler benaamd. Hie blift 42 Jiere loang, bit tou sin Dood, ap düt Boantje. Hie modernisierd in düsse Tied ju Administratsjoon un häd baldoarigen binne- un buutepolitisken Ienfloud.
 1643: Die niederloundske Seefoarder Abel Tasman rakt do näi fuunene Träi-Köänje-Ailounde hieren Noome.
 1781: In Saint Helier kumt dät tou ju Slacht fon Jersey, die bit nu tou lääste Fersäik fon do Frantsoosen, dät britiske Kanoal-Ailound Jersey ientouniemen.
 1810: In dän Ferdraach fon Paris be'eendje Frankriek un Sweeden hieren Kriechstoustound in do Koalitsjoonskriege. Sweeden kricht Sweedisk-Pommern un dät Ailound Rügen, man deerfoar mout sik dät oun ju Kontinentoalspeere juun do Briten bedeeligje.
 1842: Ätter ju britiske Kapitulatsjoon in dän Eersten Ängelsk-Afghanisken Kriech luuke sik do uurlieuwende britiske Troppen uut Afghanistan ätter dän Chaiber-Pass tourääch.
 1848: In dän Wädloop juun een frantsöösk Expeditsjoonskorps nimt Spanien do uunbewoonde Islas Chafarinas ien, dät is n Koppel fon Ailounde foar ju marokkoanske Kuste un heert däälich tou do spoanske Plazas de soberanía.
 1866: In Stuttgart kumt dät tou dät eerste Träi-Köänje-Träffen uut Lounds-Fertreedere fon ju näi gruundede Demokroatiske Foulkspaatäi.
 1912: New Mexico, toufoarne dät New-Mexico-Territorium, wäd as 47. Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa apnuumen.
 1929: Dät Köönichriek fon do Serben, Kroaten un Slowenen" wäd uumebenaamt in "Köönichriek Jugoslawien". Köönich Alexander I. sät ju Ferfoatenge buute Krit, äntlät dät Parlemänt un gjucht een Köönichsdiktoatuur ap.
 1941: In sien Rääde tou ju Loage fon ju Nasjoon foar dän US-Kongress foarmuliert US-Präsident Franklin D. Roosevelt "do fjauer Fräiegaiden".
 1978: In Frankriek äntstoant ju Doatenskuts-Behöörde Commission Nationale de l’Informatique et des Libertés.
 1978: Een Soandskup fon dän US-Kongress unner Buuteminister Cyrus Vance uurrakt in een fierdelke Zeremonie in't ungariske Parlemänt ju Stephanskroune, ju sänt 1953 in Fort Knox leegerde, tourääch "oun dät ungariske Foulk".
 1986: Unner een näie Ferfoatenge wäd Samuel K. Doe, die sik al in 1980 oun'e Moacht putsked häd, as Stoatspräsident un Regierengsboas fon Liberia fereediged.
 1991: Jorge Antonio Serrano Elias wint in dän twäiden Woalgong ju Woal foar'n Stoatspräsident fon Guatemala. Hie is dät eerste protestantiske Stoatsupperhaud fon aan latien-Amerikoansken Stoat.
 1992: Die georgiske Stoatspräsident Swiad Gamsachurdia wäd fon Deele fon ju Nasjonoalgarde un paramilitäriske Koppele unner Tengis Kitowani un Dschaba Iosseliani deelsmieten. Eduard Schewardnadse wäd in Foulge as Foarsitter fon dän Georgisken Stoatsroat in't Lound hoald.
 2012: Ju saarloundske Ministerpräsidentin Annegret Kramp-Karrenbauer be'eendet ju eerste Koalitsjoon uut ju CDU, ju FDP un do Gräine ap Loundes-Ieuwene. Ap dän 25. Meerte rakt dät ju Näiwoal in't Saarlound.
 2021: In Hongkong wäide moor as füüftich pro-demokroatiske Aktivisten fäästnuumen.
 2021: Duusende Ounhongere fon dän ouwäälden US-Präsidänt Donald Trump fersäike ätter sien Rääde, truch aan Stoarm ap dät US-Kapitol (Besättenge fon dät Parlemänts-Huus), ju amtelke Fääststaalenge fon dät, wät bie ju Präsidäntskupsköär fon dän 3. November 2020 uutkeemen is, mäd Gewalt tou ferhinnerjen.

 Tou Waareld keemen 
 1256: Gertrud fon Helfta, Zisterzienser-Nunne in't Klaaster Helfta bie Eisleben, in ju kathoolske Säärke as Hillige fereerd.
 1412: Jeanne d’Arc, frantsööske Nasjonoal-Häldinne un Hillige fon ju kathoolske un ju anglikoanske Säärke
 1486: Martin Agricola, düütsken Musik-Theoretiker un Komponist
 1493: Valentin Curtius, Theologe, Reformator
 1509: Melchior Cano, spoansken Dominikoaner un Theologe
 1533: Timotheus Kirchner, luthersken Theologe, Professor fon ju Theologie
 1534: Balthasar Sartorius, düütsken luthersken Theologe
 1607: Konrad Barthels, düütsken luthersken Theologe.
 1617: Christoffer von Gabel, Koopmon un Steedhoolder fon Köönich Frederik III. fon Dänemark.
 1655: Eleonore Magdalene von Pfalz-Neuburg, Palts-Groafinne fon Neuburg un Wieuwmoanske fon dän Kaiser Leopold I. fon't Hillige Roomske Riek.
 1699: Philipp Friedrich Hiller, düütsken Pestoor un Dichter fon Säärkenläidere
 1702: Johann Adam von Ickstatt, Direktor fon ju Universität Ingolstadt
 1722: Andrea Gioannetti, Kardinoal fon ju kathoolske Säärke un Äärts-Biskop fon Bologna
 1745: Jacques Étienne Montgolfier, frantsöösken Mee-Ärfiender fon dän Heetluft-Ballon
 1759: Wilhelm Ludwig Steinbrenner, düütsken Theologe
 1761: Kaspar Maria von Sternberg, böömsken Theologe, Politiker, Skrieuwer un Wietenskupper, Gruunder fon dät Nasjonoal-Museum in Prag
 1773: Bonifaz Kaspar von Urban, Äärts-Biskop fon Bamberg
 1781: Gottlieb Mohnike, düütsken Uursätter, Theologe un Philologe
 1783: Giuseppe Ugolini, Kardinoal fon ju roomsk-kathoolske Säärke
 1783: Philaret Drosdow, rusken Metropolit
 1798: Melchior von Diepenbrock, Kardinoal un Füürstbiskop fon Breslau
 1804: Anna Plochl, aastriekiske Groafinne fon Meran
 1812: Melchora Aquino, philippiniske Revolutsjoonäärinne
 1813: Paulus Melchers, Äärts-Biskop fon Köln, Biskop fon Ossenbrääch un Kardinoal
 1815: Karl August Schapper, evangeelsken Theologe un Präätenerseminoar-Direktor
 1822: Heinrich Schliemann, Koopmon, die as Pionier in ju Fäild-Archäologie bekoand wuden is, uumdät hie do Räste fon Troja fuunen häd.
 1832: Lodovico Jacobini, Kardinoal un Stoatssekretär bie dän Poabst
 1835: Martin Kähler, düütsken protestantisken Theologe
 1839: Basilio Haggiar, syrisken Äärts-Biskop
 1846: Henriette Hertz, düütske Mäzeninne un Kunstsamlerske
 1847: Franz Dibelius, düütsken evangeelsken Theologe
 1848: Christo Botew, bulgarisken Dichter un Fräiegaidsstrieder
 1859: Alfred Baudrillart, Kardinoal fon ju roomsk-kathoolske Säärke
 1862: August Oetker, düütsken Industriellen
 1863: Adolf Paul, düütsk-sweedisk-finnisken Skrieuwer
 1864: Joseph-Daniel Dussault, kanadisken Oargelist un Musik-Pädagoge
 1873: Karl Straube, düütsken Oargelist
 1875: Walther Schücking, düütsken Politiker un Foulkegjuchtler
 1878: Adeline Genée, deenske Ballett-Donserske
 1882: Fan Noli, albanisken Biskop un Politiker
 1886: Klara Caro, düütske Striederske foar do Gjuchte fon Wieuwljuude
 1888: Jane Anderson, US-amerikoanske Journalistinne, Skrieuwerske un Radio-Propagandistinne foar Nazi-Düütsklound.
 1897: Ferenc Szálasi, ungarisken Offizier un Politiker, Kriechsferbreeker
 1899: Sophie-Carmen Eckhardt-Gramatté, ruske Komponistinne
 1903: Walter Nigg, Swaitser Theologe
 1905: Otto Kuss, düütsken kathoolsken Theologe
 1906: Franziska Kessel, düütske Politikerske (KPD) un Wierstoundsstriederske juun dän Nasjonoalsosjoalismus.
 1907: Helen Kleeb, US-amerikoanske Skauspielerske
 1909: Sugimura Haruko, japoanske Skauspielerske
 1912: Marieluise Claudius, düütske Skauspielerske
 1912: Jacques Ellul, frantsöösken Sosjologe un Theologe
 1912: Pawoł Nowotny, sorbisken Literatuurhistoriker un Foulkskundler
 1913: Edward Gierek, poolsken Politiker un Paatäi-Boas fon ju PZPR
 1913: Loretta Young, US-amerikoanske Skauspielerske
 1915: Ibolya Csák, ungariske Sportlerske (Licht-Athletik)
 1917: Maeve Brennan, irisk-amerikoanske Skrieuwerske
 1918: Eugen Biser, düütsken kathoolsken Theologe un Religions-Philosoph
 1920: John Maynard Smith, britisken Genetiker un Evolutsjoons-Biologe
 1924: Katy Jurado, mexikoanske Skauspielerske
 1925: Kim Dae-jung, suud-koreoansken Politiker
 1928: Capucine, frantsööske Film-Skauspielerske
 1928: Astrid Gehlhoff-Claes, düütske Skrieuwerske un Uursätterske
 1931: E. L. Doctorow, amerikoansken Skrieuwer
 1931: Lucienne L’Heureux-Arel, kanadiske Oargelspielerske un Musik-Pädagoginne
 1932: José Saraiva Martins, Kardinoal fon ju roomsk-kathoolske Säärke
 1934: Sylvia Syms, britiske Skauspielerske
 1936: Darlene Hard, US-amerikoanske Tennis-Spielerske
 1936: Julio María Sanguinetti, Journalist un Stoatspräsident fon Uruguay
 1937: Doris Troy, US-amerikoanske Soul-Sjungerske
 1938: Renate Meyer, düütske Sportlerske (Licht-Athletik)
 1939: Murray Rose, austroalsken Swimmer, Olympia-Winner
 1941: Tamara Lund, finniske Opern-Sjungerske un Skauspielerske
 1944: Olga Georges-Picot, frantsööske Skauspielerske
 1945: Anja Meulenbelt, niederloundske Politikerske
 1945: Margrete Auken, deenske lutherske Theologinne un Politikerske
 1947: Andréa Ferréol, frantsööske Skauspielerske
 1947: Sandy Denny, britiske Sjungerske
 1949: Christine Dacremont, frantsööske Motor-Sportlerske
 1950: Constanze Engelbrecht, düütske Skauspielerske
 1954: Martin Hein, düütsken evangeelsken Theologe un Biskop
 1955: Annette Fugmann-Heesing, düütske Politikerske (SPD)
 1959: Fuyumi Sōryō, japoanske Manga-Teeknerske
 1959: April Hailer, düütske Skauspielerske
 1960: Ulrike Mai, düütske Skauspielerske
 1964: Henry Maske, düütsken Bokser
 1965: Christine Wachtel, düütkse Sportlerske (Licht-Athletik), Olympia-Medaillen-Winnerske
 1968: Madeleine Wehle, düütske Wiedkieker-Moderatoorinne
 1969: Norman Reedus, US-amerikoansken Skauspieler
 1969: Sonia Farke, düütske Skauspielerske
 1972: Katja Losch, düütske Journalistinne un Wiedkieker-Moderatoorinne
 1976: Judith Rakers, düütske Journalistinne un Wiedkieker-Moderatoorinne
 1977: Esther Zimmering, düütske Skauspielerske
 1977: Maria Chudnovsky, israeliske Mathematikerske
 1979: Souad Aït Salem, algeeriske Loangsträkken-Looperske
 1981: Rinko Kikuchi, japoanske Skauspielerske
 1981: Jérémie Renier, belgisken Skauspieler
 1982: Gilbert Arenas, US-amerikoansken Basketbaalspieler
 1986: Christina Arend, düütske Foutbaal-Spielerske
 1987: Muna Jabir Adam, sudoaneeske Hurden-Looperske
 1990: Marlene Zapf, düütkse Hondbaal-Spielerske

 Stuurwen 
 768: Abo fon Tiflis, kristelken Märtyrer un Skuts-Patroon fon ju georgiske Haudstääd Tiflis
 1088: Berengar fon Tours, Dialektiker fon ju Foar-Scholastik
 1112: Eberhard I. von Hildrizhausen, Füürstbiskop fon Eichstätt
 1153: Makarius, Benediktiner un eersten Abt fon dät Skotten-Klaaster St. Jookub in Würzburg
 1275: Raimund fon Penyafort, Dominikoaner un Kanoniker in Spoanien
 1398: Ruprecht II. (Palts), Kuurfüürst fon ju Palts
 1481: Akhmat Khan, Khan fon ju Gouldene Horde
 1525: Amalie von der Pfalz, Palts-Groafinne fon Simmern un Hertsoginne fon Pommern
 1536: Baldassare Peruzzi, italieensken Architekt un Moaler
 1537: Alessandro de’ Medici, Härtsoch in Florenz.
 1695 (Doatum ätter dän gregorioansken Kalänner): Christian Albrecht, Füürstbiskop fon Lübeck juust so as Härtsoch fon Släswiek-Holsten-Gottorp
 1699: Samuel Andreae, düütsken Theologe
 1827: Charlotte von Stein, Fjuundinne fon Schiller un Goethe
 1781: Johann Gottlob Werner, düütsken evangelisken Theologe
 1788: Johann Ulrich Sponsel, düütsken evangelisken Theologe
 1789: Friedrich Wilhelm von Westphalen, Füürstbiskop fon Hildesheem un fon Paderborn
 1807: Ahasverus van den Berg, niederloundsken reformierden Theologe un Dichter
 1829: Josef Dobrovský, tschechisken Philologe un Slawist
 1840: Fanny Burney, ängelske Skrieuwerske
 1852: Louis Braille, Ärfiender fon ju bit däälich maast-bruukte Blienden-Skrift (ju Braille-Skrift)
 1857: Albert Schwegler, düütsken Theologe, Philosoph un Historiker
 1860: William Martin Leake, ängelsken Armee-Offisier un Archäologe
 1884: Gregor Mendel, aastriekisken Augustiner-Mönk, Abt, Pestoor un bekoanden Genetiker (Äntdäkker fon do "Mendelske Sätgjuchte")
 1906: Gabrielle Krauss, aastriekiske Opernsjungerske
 1913: Dominikus Willi, Abt fon Marienstatt un Biskop fon't Bistum Limburg
 1919: Walther Paucker, düütsk-baltisken evangelisken Pestoor un Märtyrer
 1919: Theodore Roosevelt, US-amerikoansken Politiker, 26. Präsident fon do USA un Dreeger fon den Nobelpries foar Free
 1942: Tina Modotti, italieenske Fotogroafinne un Skauspielerske
 1951: Wilhelm Sollmann, düütsken Journalist un Politiker
 1954: Gertrud Eysoldt, düütske Skauspielerske un Regisseurinne
 1961: Regina Ullmann, Swaitser Dichterske
 1963: Lina Abarbanell, düütske Soproanistinne un Skauspielerske
 1972: Chen Yi, chineesken Armee-Fierder un Politiker
 1976: José Gabriel Anaya y Diez de Bonilla, mexikoansken Biskop fon Zamora
 1977: Hanns Lilje, düütsken Theologe, Kunsthistoriker un Loundesbiskop
 1981: Archibald Joseph Cronin, britisken Dokter un Skrieuwer
 1990: Pawel Alexejewitsch Tscherenkow, rusken Physiker
 1991: Ahmed Adnan Saygun, tursken Komponist
 1993: Dizzy Gillespie, US-amerikoansken Jazzmusiker, Komponist, Sjunger un Bandleader
 1993: Elke Kast, düütske Wiedkieker-Moderatoorinne
 1999: Ntsu Clement Mokhehle, lesothisken Politiker
 2002: Sanya Dharmasakti, thailoundsken Politiker
 2004: Pierre Charles, 49 Jiere, Ministerpräsident fon Dominica
 2006: Kommandantinne Ramona, Uppermoanske fon ju EZLN (do Zapatisten-Rebellen)
 2007: Frédéric Etsou-Nzabi-Bamungwabi, Äärts-Biskop fon Kinshasa
 2012: Eleftherios Katsaitis, griechisken Biskop
 2016: Silvana Pampanini, italieenske Skauspielerske
 2017: Francine York, US-amerikoanske Skauspielerske
 2018: Elza Brandeisz, ungariske Donserske

Kategorie:Januoar