Silicium

Silicium is n chemisk Element mäd Symbol Si un Atomnummer 14. Dät is n dunkergries Metalloid (Hoolichmetal).

 Äntdäkkenge 
Silicium is toueerst 1787 identifizierd fon Antoine Lavoisier. Leeter wuud dät fon Humphry Davy heelden foar ne Ferbiendenge. Eerste 1811 wuud düütelk, dät et sik daach uum n Element honnelde, as Louis Gay-Lussac uunskeen amorph Silicium kreech truch Siliciumtetrafluorid ounbätte touhoope mäd Kalium. In dät Jier 1824 moakede Jöns Jacob Berzelius skeen Silicium mäd jusälge Methode als Lussac bruukte, oawers deerätter dät Produkt moorere Moale uuttouwaasken. Sin Noome tonket Silicium dät Latienske Silex, "Fjuursteen". In 1854 moakede Henri Saint-Claire Deville toun eersten Moal kristallin Silicium, ju twäide allotrope Foarm wieroun Silicium foarkumt.
.
Dät Hoochtechnologie-Gestrich Silicon Valley in Kalifornien is naamd ätter Silicium, deeruum dät Silicium n wichtigen Gruundstof is foar Hoolichlaitere.

Foar Plonten is Silicium gjucht wichtich foar dät Apbauen fon Sälwoogen.

 Anweendengen 
Silicium wäd in fuul Twiege fon Industrie ferwond. Siliciumdioxide wäd in Foam fon Sound of Kloai bruukt foar ju Produktion fon fuul Baumaterialien. Man dät rakt noch fuul uur Produkte, wieroun oafte Silicium feroarbaided wäd, as: 

 Computerchips: Do Bau-Elemente fon n Chip wäide fabriksierd ap ne Siliciumskieuwe.
 Keramik: Siliciumdioxid is Gruundstof fon fuul keramiske Materialien.
 Stäil: Silicium wäd oafte bruukt as Tousats an Stäil.
 Glääs: in Foarm fon SiO2 is Silicium Basismaterioal fon Glääs
 Hoolichlaiter: in gjucht skeene Foarm wäd Silicium touhoope mäd Arsen, Bor, Gallium un Phosphor ferwoand foar dät Moakjen fon Hoolichlaitere
 Laser: Silicium kon ferwoand wäide foar dät Moakjen fon Lasere mäd Woogenlaangte 456 nm
 Sunnekollektore: do Photo-elektriske Oainskuppe fon Silicium moakje dät oained foar Photosällen.
 Röntgenbeegenge: Proobenhooldere in Foarm fon Silicium Eenkristalle

Deerieuwenske rakt dat noch fuul fon uur Anweendengen fon Silicium in ju Industrie.

Uk kumt Siliciumdioxid foar in dät Ieten (in Koarel, as Hoawer) un kon et as Tränmiddel iensät wäide, as Kläärhälpemiddel bie Wien un Bjoor un Äntskuumer. Ap Etikätte wäd dät beteekend as Additive E551 of wäide do Noomen Kieseläide, Kwarts of Kieselsüüre ferwoand.

 Bemäärkengswäide Oainskuppe  
Kristallin Silicium sjucht metallisk uut un häd ne griese Faawe. Wan uk n relativ inert Element, reagiert et unner bestimde Bedingengen mäd Halogene, man do maaste Süüren hääbe neen Wierkenge.

 Uutsjoon 
Atter Suurstof is Silicum dät maast foarkuumende Element in ju Äidkoarste. Ju Äidkoarste bestoant uut 25,7% Silizium in sien ferskeedene Ferbiendengen. In elementare Foarm kumt Silicium in de Natuur nit foar. Do maast foarkuumende Ferbiendengen sunt Siliziumdioxid (SiO  2 ) as Kwartse, Opoal un Fjuursteen un in komplexe Ione (Silikate) as Asbest, Kloai un Glimmer.

In kommerzielle Uutmäite wäd Silicium wonnen truch Bäiten fon Kieselsüüre mäd Koolestof deertou. Die Koolestof redusiert ju Kieselsüüre tou Silicium ätter ju Gliekenge:

SiO2 + C ? Si + CO2

Dät ap ju Wiese wonnen Silicium häd ne Skeenegaid fon sowät 99%. Foar Iensats in Hoolichlaitere is skanner Silicium nöödich. Deertou rakt dät ferskeedene chemiske un physikaliske Methoden.

 Behondelenge 
Dät Skeenigjen fon Silicium uumfoatet tjo Phoasen.
 Phase 1: Ju Kwarts wäd mäd Kooletof bät tou 3000 ̊C. Truch n Uurskoat an Koolestof bildet sik hier CO (Koolestofmonoxid) un blift skanner Silicium uurich.
 Phase 2: dät in ju eerste Phase skeenigde Silicium wäd toueerst uumesät tou Trichlorsilan (SiHCl3). Deer wäd dät moangd mäd Soaltsüüre (HCl). Keetegaid wäd truch Destillation wächhoald. Dät Trichlorosilan wäd bät tou Ferdampenge un bie gouden Temperatuurwoal äntstoant gjucht skeen Silicium.
 Phase 3 (Zonesmilten): n Stäf Silicium wäd bloot in ne litje Zone bit buppe dän Smiltpunkt apwoormd. Deertruch dät Keetegaid fuul beeter in ju flüssige Phase aplööse as in ju fääste Phase, wäd in ju flüssige Zone ju maaste Keetegaid ansammeld. Ju wäd dan truch loangsoam Apskuuwen fon ju flüssige Zone ätter dät Eende fon dän Stäf bewääged. Toulääst soaget me dät Stuk oawe un smit dät wäch. Dät uur Stuk is bolde 99,99% skeen. 

 Sicherhaid un Giftegaid 
Elementar Silicium is nit giftich of gefoorelk

 Ätterwiese