14. Januoar

Die fjautienste Januoar is die fjautienste Dai fon dän gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 351 Deege (in Skaltjiere 352) bit tou dät Eende fon't Jier.

 Skjonisse 
 47 f. Kr.: In dän Alexandriensken Kriech slumpet do fereende Heere fon Gaius Iulius Caesar un Mithridates fon Pergamon tichte bie Alexandria ju Uurwinnenge fon ju ägyptiske Striedmoacht unner Köänich Ptolemaios XIII.. Ap ju Fljucht ätter ju Slacht ferdrinkt Ptolemaios in dän Nil.
 1301: Mäd dän Dood fon Köänich Andreas III. stäärft in't Köänichriek Ungarn ju Dynastie fon do Árpáden uut.

mini|100px|1526: Franz I.

 1526: Kaiser Koarl V. un die frantsööske Köänich Franz I., die ätter sien Fangennoame in ju Slacht bie Pavia ätter Madrid wai broacht wuuden is, sluute dän Free fon Madrid tou ju Be'eendigenge fon do Italieenske Kriege. Die Köänich fertichtet deer oane ap dät Köänichriek Nee'oapel un dät Heertoachdum Mailound un seekert tou, Burgund tourääch tou reeken. Man ätter sien Fräiläitenge ap dän 18. Meerte bräkt hie dän Ferdraach un sät mäd ju Liga fon Cognac ju [[Habsbuurichsk-Frantsöösken Juunsät|Uutnuursättenge mäd do Habsbuurgere] fout.
 1659: In ju Slacht bie Elvas in dän Restauratsjoonskriech slumpet dät do Portugiesen, dät Foarsteeten fon spoanske Troppen ou tou weerjen.

mini|links|100px|1724: Philipp V.

 1724: Fermoudelk apgruund fon Depressionen, rakt Köänich Philipp V. fon Spanien sien Boantje ou, sodät sin Suun Loudwich I. uurnieme kon.
 1761: Do afghaniske Durrani uurwinne do Marathen in ju Trääde Slacht fon Panipat un uurnieme deermäd ju Moacht in Delhi. In wiedere Foulge is ju Swäkkenge fon dät Marathen-Riek goadelk foar do Briten, do in Indien ätter ju Moacht greepen.
 1775: Ap ju Twäide Seeraise fon James Cook findt die Seemon Thomas Willis aan Archipel, die him tou Eere Willis-Ailounde naamd wäd.
 1784: Die amerikoanske Kontinentoal-Kongräs ratifisiert dän mäd Grootbritannien uuthonnelden Free fon Paris, die dän Amerikoansken Uunouhongegaids-Kriech n Eende moaket.
 1797: In ju Slacht bie Rivoli sätte sik do frantsööske Troppen unner Napoleon Bonaparte juun dät aastriekiske Korps unner Joseph Alvinczy von Berberek truch, dät keemen is, uum dät beleegerde Mantua tou hälpen. Mantua kapituliert kuute Tied ätters, un so wäd foar do Frantsoosen die Wai foar dän Marsk ätter Wien fräi.

mini|140px|Stoats-Rebät fon ju deensk-norweegiske Personoal-Union 1814

 1814: Sweeden diktiert Deenemark, dät as Ferbuundeden fon Frankriek dän Säksten Koalitjsoonskriech ferlädden häd, dän Kieler Free. Deenemark unner Freerk VI. mout Norweegen oureeke, man hie duur Gräinlound, Ieslound un do Färöer uut ju Deensk-Norweegiske Personoal-Union behoolde.
 1858: Foar ju Pariser Oper begunge n poor Ljuude uum Felice Orsini aan Bumben-Ounsleek juun ju ounkuumende kaiserdelke Woain-Kolonne, man Napoleon III. un Kaiserinne Eugénie blieuwe uunferseerd. Dät Attentat wäd die Gruund foar dän Bau fon een näi Opernhuus, ju Opéra Garnier.
 1887: Die Rieksdai wäd aplöösd, ätterdät een Foarlääse fon ju Regierenge fon Otto von Bismarck, dät Heer uum 10 Prosänt aptoustokjen un dät Heeres-Gesäts uum soogen Jiere moor tou ferloangerjen, ouliend wuuden is. Ap dän 21. Februoar wäd een näie Rieksdais-Köär ouheelden.
 1897: Matthias Zurbriggen slumpet ju Eerstbestiegenge fon dän Anden-Bierich Aconcagua, dän hoochsten Bierich fon Suudamerikoa.
 1918: Uumdät ju Meel-Ratsjoon uum n Haaldeel ferminnerd wäd, lääse do Oarbaidere in do Daimler-Motoorenwierke in ju Wiener Näistääd hiere Oarbaid deel. Düssen Striek brangt Foart in dän aalmeenen Januoar-Striek, sodät ju Regierenge binne n poor Deege ju grootste Oarbaids-Deellääsenge in Aastriek-Ungarn juunuur stoant.
 1919: In dän sonaamden Moort-Käller, ju as provisorisk Kijten bruukte Kredit-Boank fon Tartu wäide die evangeelske Theologe un Gäistelke Traugott Hahn, die Pestoor Moritz Wilhelm Paul Schwarz, die rusk-orthodoxe Biskop fon Riga, Platon Kulbusch, do orthodoxe Pestooren Michael Bleive un Nikolai Stefanowitsch Beschanizki, die Bakker Lutsk un 14 moor ounsäine Burgere truch Bolschewiki doodskeeten.
 1930: Kommunisten uum Albrecht Höhler uurfaale dän Nasjonoalsosjoalist un SA-Mon Horst Wessel, die dän Täkst foar dät SA-Kampläid Die Fahne hoch ferfoated häd. Hie stäärft ap dän 23. Februoar oun een Skoat-Ferseerenge, ju hie deer bie oukriegen häd.

mini|140px|1943: Casablanca-Konferäns

 1943: In Casablanca bigint een stilkene Touhoopekumst fon US-Präsidänt Roosevelt, dän britisken Premier Winston Curchill un do hiere Combined Chiefs of Staff tou ju Beräidenge uur ju fääregungende Kriechs-Fierenge in dän Twäiden Waareldkriech.
 1953: Ministerpräsidänt Josip Broz Tito wäd in dät näi apgjuchte Boantje as Stoatspräsidänt fon Jugoslawien kädden.
 1956: In Herleshausen kuume mäd ju Iersenboan do lääste oun, do uut sowjetiske Kriechs-Fangenskup ätter Huus wai kuume.
 1963: Die frantsööske Stoats-Präsidänt Charles de Gaulle deelt bie een Prässe-Konferäns mee, dät hie aan stoalden Ientreeds-Oundraach fon dät Fereende Köönichriek tou ju Europäiske Wirtksups-Meenskup oulient. Sien Veto uurrasket ju EWG-Kommission un do fieuw uur Lid-Stoaten.
 1980: Indira Gandhi loost Chaudhary Charan Singh as Premierminister in Indien ou, ätterdät hiere Kongräs-Paatäi in ju foaruutgeene Köär wunnen häd.
 2005: Charles Graner wäd as Haud-Bedeeligeden bie dän Folter-Skendoal in't Abu-Ghuraib-Kitjen wilst ju Besättenge fon dän Irak ätter dän Irak-Kriech tou tjoon Jiere Kitjen feruurdeeld.
 2011: Ätter do touniemende Massen-Protäste wilst ju Revolutsjoon in Tunesien ferlät Präsidänt Ben Ali fljucht-oardich sien Ljound in'e Gjuchte fon Saudi-Arabien. Die 14. Januoar jält sänt düt Geböärnis as amtelken Dai fon ju Revolutsjoon.
 2015: Giorgio Napolitano, die alfte Präsidänt fon Italien lait apgruund fon sien Oaler dät Boantje deel.

 Tou Waareld keemen 


 86, 83 of 82 f. Kr.: Marcus Antonius, roomsken Politiker un Fäildheer
 38 f. Kr.: Nero Claudius Drusus, roomsken Fäildheer
 1273: Johanna I., frantsööske Oadelige, Köäniginne fon Frankriek un Navarra, Groafinne fon ju Champagne
 1477: Hermann V. fon Wied, Biskop un Kuurfüürst fon Köln, Füürstbiskop fon Paderborn; eerste juun ju Reformatsjoon, leeter sälwen Reformator
 1507: Katharina fon Kastilien, spoanske Prinsässine, Äärts-Heertoaginne fon Aastriek un Köäniginne fon Portugal
 1509: Katharina von Henneberg-Schleusingen, Groafin fon Schwarzburg
 1622: Molière, frantsöösken Komödien-Dichter, Tjooter-Regisseur un Skauspieler (fermouded Doatum)
 1648: Clara Elisabeth von Platen, Mätresse fon dän leeteren Kuurfürst Ernst August von Braunschweig-Lüneburg un Träidluukerske in ju Königsmarck-Affäre. 
 1656: Johanna Magdalena von Sachsen-Altenburg, saksiske Oadelige
 1675: Karoline von Fuchs-Mollard, Jüfferske fon Kaiserin Maria Theresia
 1683: Gottfried Silbermann, düütsken Oargel- un Klavierbaumääster
 1699: Jakob Adlung, düütsken Oargelist, Komponist, Musik-Skrieuwer un Instrumentenbauer


 1702: Nakamikado, Kaiser fon Japan
 1716: Franz Dionys von Rost, roomsk-kathoolsken Biskop fon Chur
 1751: Corona Schröter, düütske Sjungerske, Skauspielerske un Komponistinne
 1767: Maria Theresia fon Aastriek, aastriekiske Äärts-Heertoaginne un Prinsässinne fon Saksen, nit tou ferwikseljen mäd glieknoomige Personen, t.B. hiere fuul bekoandere Bääsjemääme Maria Theresia (1717-1780)
 1771: Christian Gottlieb Bruch, düütsken evangeelsken Pestoor
 1773: Catherine Pakenham, britiske Oadelige
 1800: Ludwig von Köchel, aastriekisken Jurist, Histooriker, Natuurfoarsker un Musik-Wietenskupper, bekoand truch dät Köchel-Ferteeknis foar W. A. Mozart sien Wierke.
 1801: Adolphe Brongniart, frantsöösken Botaniker un Phytopaläontologe
 1818: Zacharias Topelius, finlound-sweedisken Dichter un Skrieuwer
 1834: Anton Birlinger, düütsken kathoolsken (eerste roomsk-, dan oold-kathoolsken) Pestoor, Theologe un Germanist
 1835: Marcelo Spínola y Maestre, Äärtsbiskop fon Sevilla un Kardinoal
 1841: Berthe Morisot, frantsööske Moalerske
 1857: Alice Pike Barney, US-amerikoanske Moalerske
 1862: Rosalía Abreu, Tuchterske un Ärfoarskerske fon Moansken-Oapen
 1865: Leopold Fonck, düütsken roomsk-kathoolsken Theologe, Jesuit un Hoochskoul-Koaster


 1870: Ida Dehmel, roate Kunstlere Stöän, skreeuw un streed foar do Gjuchte fon Wieuwljuude.
 1871: Nikolaus Bares, roomsk-kathoolsken Biskop fon Hildesheim un Berlin
 1875: Albert Schweitzer, düütsken Dokter, evangeelsken Theologe, Philosoph, Missjonoar un Pazifist, Dreeger fon den Nobelpries foar dän Free
 1880: Pierre-Marie Gerlier, frantsöösken roomsk-kathoolsken Äärts-Biskop fon Lyon un Wierstoundler juun do Nazis
 1890: Maria Kurenko, ruske Opern-Sjungerske
 1892: Martin Niemöller, düütsken evangeelsken Theologe, wilst ju Nazitied eerste nit, man uurloang daach touniemend in dän Wierstound däidich, Fangenen in't KZ Sachsenhausen, ätter dän Kriech aktiv foar ju Ökumeenenske Bewäägenge un ju Free-Bewäägenge.
 1901: Bebe Daniels, US-amerikoanske Skauspielerske
 1909: Joseph Losey, US-amerikoansken Regisseur


 1912: Tillie Olsen, US-amerikoanske Skrieuwerske
 1914: Emmy Andriesse, niederloundske Fotogroafinne
 1919: Giulio Andreotti, italieensken Politiker, moorere Moale Minister un Ministerpräsidänt, Skrieuwer un Journoalist
 1922: Helga Göring, düütske Skauspielerske
 1927: Zuzana Růžičková, tschechiske Cembalistinne un Hoochskoul-Koasterske
 1931: Caterina Valente, italieenske Skauspielerske un Sjungerske
 1931: Georgine Darcy, US-amerikoanske Skauspielerske
 1935: Lucille Wheeler, kanadiske Ski-Spoartlerske
 1936: Ljudmila Iossifowna Pinajewa, ruske / sowjetiske Kanu-Spoartlerske
 1938: Klaus Dieter Kern, düütsken Säärken-Musiker
 1939: Ute Starke, düütske Turnerske
 1940: Anni Pede, düütske Licht-Atheletinne
 1941: Faye Dunaway, US-amerikoanske Skauspielerske, Regisseurinne un Traalbouk-Skrieuwerske
 1943: Angelo Bagnasco, roomsk-kathoolsken Kardinoal un Äärts-Biskop fon Genua
 1944: Luise F. Pusch, düütske Sproak-Wietenskupperske
 1944: Peter Fechter, 1962 as Fljuchtling doodskeeten ap ju Berliner Muure


 1945: Anselm Grün, düütsken Benediktiner-Mönk un Skrieuwer
 1947: Hans Fehr, Swaitser Politiker (SVP)
 1951: Martin Auer, aastriekisken Skrieuwer
 1955: Jan Fedder, düütsken Skauspieler
 1963: Steven Soderbergh, US-amerikoansken Film-Regisseur
 1968: LL Cool J, US-amerikoansken Rapper un Skauspieler
 1973: Giancarlo Fisichella, italiensken Motoorspoartler
 1976: Benoît Joachim, Luksembuurichsken Flitsepee-Spoartler
 1982: Víctor Valdés, spoansken Foutbaal-Spieler
 1986: Cristina Aicardi, peruoanske Badminton-Spielerske
 1986: Stefanie Sargnagel, aastriekiske Skrieuwerske un Cartoon-Teeknerske
 1989: Lærke Møller, deenske Hondbaal-Spielerske
 1989: Aomi Muyock, Swaitser Skauspielerske


 1994: Gisela Pulido, spoanske Kite-Surferske
 1994: Vivien Wulf, düütske Skauspielerske un Skrieuwerske
 2001: Anssi Suhonen, finnisken Foutbaal-Spieler
 2001: Alexander Türk, düütsken Bäidens-Skauspieler

 Stuurwen 

  453: Ingyō, japoansken Kaiser
  973: Ekkehard I. fon St. Gallen, Swaitser Mönk, Dekoan fon't Klaaster St. Gallen
 1044: Adelheid I., frankiske Kaisers-Dochter, Äbtissinne fon do Stichte Quedlinburg, Gandersheim, Gernrode un Frose
 1092: Vratislav II., Köänich fon Böömen
 1163: Ladislaus II., ungarisken Juun-Köänich
 1191: Berno, eersten Biskop fon Schwerin un Apostel fon do Abodriten 1236: Sava fon Serbien, eersten orthodoxen Äärts-Biskop fon Serbien, Skrieuwer un "apostelglieken Hilligen" fon do kristelke orthodoxe Säärken
 1238: Brunward, Biskop fon Schwerin
 1270: Walter de Dunstanville, ängelsken Rieder


 1301: Andreas III., Köänich fon Ungarn
 1331: Odorich von Portenau, italieensken Franziskoaner-Mönk un Raisenden
 1334: Nikolaus von Stralendorf, Doomheer in Lübeck un in Schwerin
 1380: Albrecht von Sternberg, Biskop fon Schwerin, Biskop fon Leitomischl un Äärts-Biskop fon Magdebuurich
 1458: Anna von Plauen, Äbtissinne fon Quedlinburg
 1460: Adelheid von Plassenberg, Äbtissinne fon dät Klaaster Himmelkron
 1465: Thomas Beckington, Biskop fon von Bath un Wells
 1476: John Mowbray, 4. Duke of Norfolk, britisken Oadeligen
 1487: Thomas Rode, meeklenbuurichsken Gäistelken, Doomheer un Propst


 1664: Françoise Madeleine d’Orléans, frantsööske Prinsässinne
 1711: Sophie Eleonore fon Bruunswiek-Wulfenbuttel-Bevern, welfiske Prinsässinne un Kanonissinne in't Sticht Gandersheim
 1753: George Berkeley, britisken Empirist un Philosoph
 1772: Susanna Margaretha Brandt, Frankfurter Fauene un Bäidens-Möärenderske, ju Foarbielde foar Gretchen'' in Goethe sien Tragödie Faust waas.
 1772: Maria fon Hannover, düütsk-britiske Oadelige
 1830: Johann Georg Repsold, düütsken Fienmechaniker
 1889: Ilma von Murska, kroatiske Opern-Sjungerske un Soangs-Pädagoginne
 1898: Lewis Carroll, britisken Skrieuwer, Mathematiker un Fotogroaf
 1912: Otto Liebmann, düütsken Philosoph
 1919: Nikolai Stefanowitsch Beschanizki, rusk-orthodoxen Pestoor un Märtyrer
 1919: Michael Bleive, rusk-orthodoxen Pestoor un Märtyrer


 1919: Platon Kulbusch, rusk-orthodoxen Biskop fon Riga un Märtyrer
 1919: Traugott Hahn, düütsk-baltisken evangeelsken Theologe, Pestoor un Märtyrer
 1919: Moritz Wilhelm Paul Schwarz, düütsk-baltisken evangeelsken Pestoor un Märtyrer
 1933: Aenne Biermann, düütske Fotogroafinne
 1940: Heinrich August Meißner, düütsken Ingenieur un Iersenboan-Bauer
 1955: Luis Zuegg, suud-tiroler Roopboan-Pionier
 1965: Jeanette MacDonald, US-amerikoanske Skauspielerske un Sjungerske
 1968: Dorothea Mackellar, austroalske Dichterske un Skrieuwerske
 1972: Anna Maria Achenrainer, aastriekiske Skrieuwerske
 1977: Anthony Eden, britisken Politiker, moorfäken Buute-Minister, Premierminister


 1978: Kurt Gödel, aastriekisk-US-amerikoansken Mathematiker, Philosoph un Logiker
 1980: Rachel Fuller Brown, US-amerikoanske Chemikerske
 1985: Wolfgang Bücherl, düütsk-brasilioansken Biologe un Arachnologe
 1986: Donna Reed, US-amerikoanske Skauspielerske
 1986: Fatma Rikkat Kunt, turske Illuminatoorinne un Kalligroafinne
 1989: Dinah Nelken, düütske Skrieuwerske un Traalbouk-Skrieuwerske
 1990: Eve Balfour, britiske Buurske un Agrar-Wietenskupperske
 1991: Heli Finkenzeller, düütske Skauspielerske


 1994: Federica Montseny, spoanske Skrieuwerske, Anarchistinne un Politikerske
 1998: Safiye Ayla, turske Sjungerske
 2000: Angèle Albrecht, düütske Donserske
 2000: Meche Barba, mexikoanske Skauspielerske un Donserske
 2002: Pierre Joubert, frantsöösken Moaler un Teekner
 2003: John Mantley, kanadisken Skauspieler, Skrieuwer un Produsänt
 2004: Uta Hagen, düütsk-US-amerikoanske Skauspielerske
 2005: Hildegard Gurgeit, düütske Wierstounds-Striederske juun do Nazis un leeter SED-Funktsjoonäärske
 2005: Rudolph Moshammer, düütsken Moude-Skäpper
 2006: Shelley Winters, US-amerikoanske Skauspielerske
 2009: Angela Morley, britiske Komponistinne un Dirigentinne
 2010: Petra Schürmann, düütske Wiedkieker-Moderatoorinne un Skauspielerske
 2011: Stephanie Glaser, Swaitser Skauspielerske
 2012:
 Antonio Mistrorigo, italieensken roomsk-kathoolsken Biskop fon Treviso
 Arfa Karim, pakistoanske Skoulkerske un Wunnerbäiden ap dät Rebät fon Computere un Informoatik
 Walter Siegert, düütsken roomsk-kathoolsken Theologe un Pestoor
 Janey Buchan, skottiske Politikerske
 2014: Mae Young, US-amerikoanske Wrestlerske
 2015: Lotte Hass, aastriekiske Duukerske, Unnerwoater-Fotogroafinne un -Model, Skauspielerske
 2016: Ellen Meiksins Wood, US-amerikoanske Histoorikerske
 2020: Ernst von Rudloff, düütsken Architekt
 2021: Ludwig Heck, düütsken Chemiker
 2022: Alice von Hildebrand, belgisk-US-amerikoanske roomsk-kathoolske Theologinne un Philosophinne

Kategorie:Januoar