Räto-Romanisk

Dät Rätoromaniske (Rumantsch) is ne Gruppe touhoopehongjende Dialekte in do Alpen, un in äängeren Sin ju noudelke Gruppe deerfon, ju der in dät swaitseriske Kanton Graubünden (Grischun) boald wäd. Do Italieniske Variante wäide touhoopefoated unner dän Noome Friaulisk. Dät rakt ätter ju Foulkställenge fon 2000 noch sowät 35.000 Ljuude, do der n rätoromanisk Dialekt baale; dät Friauliske häd tjoonmoal sofuul Baalere.

Skriftsproake
Dät Rätoromaniske is een fon do fjauer eepentelke Sproaken fon de Swaits. Toun Gebruuk in amtelke Situatione is 1982 ne offizielle Skrieuwwiese annuumen wuuden (Rumantsch Grischun), ju der anwoand wäd tou sukke ferskeedene Seeken as Jäildskiene, Gesätsreekenge un Unnergjucht. Ju Skrieuwwiese is n Kompromis, dan do Dialekte loope wied uutnonner un deeruum wäd ju nit algemeen akzeptierd. Wäkke Geleerde wollen dät Rätoromaniske in two Sproaken apbreeke; do suudelke Dialekte fange jo unner dän Noome Ladinisk, do noudelke blieuwe Rätoromanisk. Baalere fon two ferskeedene Dialekte spreeke sik oafte ap Düütsk oun. Fuul fon dät uursproangelke Sproakgebiet is intwiske fon dät Swaitserdüütske fersleeken wuuden.

Dialekte
Dät Rätoromaniske uumfoatet foulgjende fieuw Dialekte:

Dät Surselviske in dät Doal fon dän Foar-Rhien un uurswain in dät Bündner Bupperlound,

Dät Sutselviske in dät Schamserdoal un dät Surmeiriske in Oberhalbstein un dät Albuladoal, touhoope dät Middelbündneriske, 

Dät Vallader un dät Puter, beluukengswiese in dät Unner-Engadin un dät Bupper-Engadin (dät Doal fon dän Inn) do der touhoope Engadinisk of Ladinisk naamd wäide (die lääste Uutdruk nit tou fertuusjen mäd dät Ladiniske fon do Dolomite). Disse bee Variante sunt moor dät Italieniske äänelk.

 Do rätoromaniske Dialekte in n Fergliek 
 Seeltersk  Surselvisk  Sutselvisk  Surmeirisk  Puter  Vallader RumantschGrischun  Ladinisk(Gherdëina)  Ladinisk(Nones)  Latienisk  Italienisk Rumänisk Huus  casa  tgeasa  tgesa  chesa  chasa  chasa  cësa  ciasa casa  casa  casă iek  jeu  jou  ja  eau  eu  jau  ie  mi ego  io  eu Huund  tgaun  tgàn  tgang  chaun  chan  chaun  cian  ciagn  canis  cane  câine See  lag  leg  lai  lej  lai  lai  lai  lai  lacus  lago  lac häd  dir  dir  deir  dür  dür  dir  dur  dur  durus  duro  dur, tare Ooge  egl  îl  îgl  ögl  ögl  egl  uedl  ocel oculus occhio  ochi licht  lev  leav  lev  liger  leiv  lev  lesier  lizer  levis  lieve  ușor tjo  treis  tres  treis  trais  trais  trais  trëi  trei tres tre  trei Snee  neiv  nev  neiv  naiv  naiv  naiv  neif  neu  nive(m)  neve  zăpadă, nea (poetisk) Rääd  roda  roda  roda  rouda  rouda  roda  roda  rueda  rota  ruota  roată Been  comba  tgomba  tgomma  chamma  chomma  chomma  giama  giamba  (gamba)  gamba  picior, gambă (Skiene) Hanne  gaglina  gagliegna  gagligna  gillina  giallina  giaglina  gialina  gialina gallina  gallina  găină Kat  gat, giat  giat  giat  giat  giat  giat  giat  giat  cattus  gatto  cotoi, motan; pisică (f.) aal  tut  tut  tot  tuot  tuot  tut  dut  tut  totus tutto  tot Foarm  fuorma  furma  furma  fuorma  fuorma  furma  forma  forma  forma  forma  formă Gould  aur  or  or  or  or,aur,ar  aur  or  or  aurum  oro  aur Sies  caschiel  caschiel  caschiel  chaschöl  chaschöl  chaschiel  ciajuel  formai (ciasolet)  (caseolus)  formaggio  brânză, caș (spezielle Oard) rood  tgietschen  cotschen  cotschen  cotschen  cotschen  cotschen  cueciun   rubens  rosso  roșu Ooldbaabe  tat  tat  tat  non  bazegner  tat     nonno   daach  denton  mo  ma  però  però  però     tuttavia   bolde  gleiti  bagnbòld  bagnbod  bainbod  bainbod  bainbaud     presto  

Ferbiendengen
 Ju Räto-romaniske Wikipedia
 Lia Rumantscha, ju Organisation foar dät Rätoromaniske

Kategorie:Romaniske Sproaken