Dialekte in Fryslân

Ieuwenske ju niederloundske Sproake un ju wäästfräiske Sproake as Standardfräisk wäide in Fryslân ferskeedene Dialekte boald.

Fräiske Dialekte

Do fjauer groote fräiske Dialekte sunt: Noudhouksk, Kloaifräisk, Wooldfräisk un  Suudwäästhouksk. Deer ieuwenske rakt dät noch do litje Dialekte as Skylgersk (Westersk),  Aastersk, Hylpersk un Schiermönkoogisk. Düsse Dialekte wäide fon moor as n Haaldeel fon ju Befoulkenge fon Fryslân boald.
Ferdeelenge in Prozent
Fräiske DialekteAantaal SprekereProzent fon do FräisksproakigeWooldfräisk157.00044,80%Kloaifräisk95.00027,10%Suudwäästhouksk58.00016,70%Noudhouksk39.00011,00%Skylgersk (Westersk)4000,11%Hylpersk3000,09%Aastersk (Skylge)2000,06%Schiermönkoogisk500,01%Alle349.950100,00%

Taalwoude in do litje Dialekte
dialekt12345678910StandertfräiskientwatrijefjouwerfiifseissânachtnjoggentsienHylperskeentwaatrêfèuwerfouwerfiiuwsekssaanachtakstnèugennougentênSkylgersk (Westersk)ientwaetreafjouwerfiifsekssônachtnjoggentsjienAasterskientwaetreafjouwerfiifsekssônachtnjuggentsjienSchiermönkoogiskiëntwatrooifjèuwerfiifsekssaunachtnjuegentsiënSeelterskaantwäin, twoträi, trjo, tjofjauerfieuwsäkssjoogenoachtenjuugentjoon

Holloundsk-Fräiske Dialekte
Dät rakt two holloundsk-fräiske Dialekte, ju Stäädfräiske Dialektgruppe un dät Biltske.
Ju Dialektgruppe fon dät Stäädfräiske uumfoatet:  Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk, Starumersk, Feanstersk, Kollumersk. Do stäädfräiske Dialekte wäide fon uungefäär 40.000 Moanskene boald. Die grootste Dialekt is dät Ljouwerterske mäd sun 20.000 Baalere. Dät Biltske wäd in ju Meente It Bilt boald. 
Do Dialekte stounde tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum Holloundske un nit uum Fräiske Dialekte.

Holloundske Dialekte
Midsloundsk is n holloundsken Dialekt fon dän middelsten Deel fon dät wäästfräiske Wäädailound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäd noch fon so n 600 maast allere Moanskene ap Midden-Skylge boald. Die Dialekt lait tichter bie dät holloundsk-fräiske Stäädfräisk as bie dät Wäästfräiske.
Ameloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät wäästfräiske Wäädailound Amelound. Dät wäid noch fon sun 1500 maast allere Moanskene (2006) ap Amelound boald.
Flieloundsk waas n  holloundsken Dialekt, die ap dät wäästfräiske Wäädailound Flielound boald wuude. Die Dialekt is uutstuurwen, ju lääsde Baalerske is in dät Jier 1993 stuurwen ap n Oaler fon 107 Jiere.

Läichsaksiske Dialekte
Stellingwerfsk (Stellingwarfs, uk Oertsjongersk noomd) is n läichsachsisken Dialekt, die der boald wäd in dän grootste Deel fon do Meenten Aast- un Weststellingwerf (touhoope do Stellingwerve), Steenwijkerlound un n litjen anlääsendenden Deel fon Drenthe. Uutnoamen sunt do Täärpe Haulerwijk un Waskemeer (bee Aaststellingwerf), wier Wäästfräisk boald wäd, un dät Gestrich uum dät Täärp Noordwolde tou, wier sik unner Ienfloud fon do Feenkoloniën ne oaine Sproake äntwikkeld häd. Do Stellingwerve sunt n Gebiet in Wäästfräislound wier siet oolden Tieden neen Fräisk boald wäd.
Wofuul Stellingwerfsk, Wäästfräisk un Niederloundisk in do bee Meenten boald wäide, is unnersoacht wuuden in n Quick-Scan fon ju Provinz Fryslân in do Jiere 2007 un 2011. Do Resultoate sunt so:
Resultoate Quick-Scan 2007HuussproakeWaäststellingwerfAaststellingwerfStellingwerfsk29%12%Fräisk18%41%Niederloundisk53%47%
Resultoate Quick-Scan 2011HuussproakeWaäststellingwerfAaststellingwerfStellingwerfsk22%11%Fräisk22%39%Niederloundisk56%50%

Minner as 5 % fon dät Jungfoulk boald Stellingwerfsk.

Pompstersk is n läichsaksisk-grinslounder Dialekt, die der in dät Täärp Kollumerpomp in de Midde fon ju wäästfräiske Meente Kollumerlound boald wäid. Die Dialekt wäid noch fon sun 200 maast allere Moanskene boald. Ju Taal Boalere wäd oawers minner.

Wäästerkertiersk is n läichsaksisken Dialekt, die fon so'n 800 Moanskene in dän aastelken Deel fon ju fräiske Meente Kollumerlound un so'n 22.000 Moanskene in Deele fon ju Provinz Grins boald wäd.


Kategorie:Sproake
Kategorie:Fryslân