Horacët dhe Kuriacët

Horacët dhe Kuriacët janë figura legjendare të Romës së Lashtë dhe Alba Longës, që luftuan me njëri-tjetrin në shërbim të vendeve të tyre.

 Legjenda 
Sipas versionit të transmetuar nga Tit Livi (Ab Urbe condita libri I, 24-25), gjatë mbretërimit të Tull Hostiliusit (shekulli VII p.e.s.) Roma dhe Alba Longa u futën në luftë, duke u përballur me rreshtime ushtrish përgjatë Fossae Cluiliae (në Via Appia e tanishme), në kufirin midis territoreve të tyre.

Por Roma dhe Alba Longa ndanin nëpërmjet mitit të Romulit një prejardhje të përbashkët të shenjtë që bënte të pakuptimtë këtë luftë, prandaj sovranët përkatës vendosën që t’ia besonin dy grupeve përfaqësuese faet e konfliktit midis dy qyteteve, duke shmangur derdhje të mëtejshme gjaku.

Për Romën do të zgjidheshin Horacët, tre vëllezër bijë të Publius Horaciusit, ndërsa për [[Alba Longa|Alba Longën tre binjakët Kuriacë, që do të përballeshin në një luftim me shpata. Tit Livi pohon se historianët nuk ishin të një mendjeje në përcaktimin se kusht nga dy treshet qe ajo romake; ai anonte nga Horacët sepse pjesa më e madhe e studjuesve zgjidhte atë version.

parapamje|majtas|upright=1.5|Luftimi midis Horacëve dhe Kuriacëve (1612-1613) i Cavalier d'Arpino, Palazzo dei Conservatori
Pasi nisi luftimi, gati menjëherë dy horacë do të vriteshin, ndërsa dy nga kuriacët pësuan vetëm plagosje të lehta; Horaci i tretë, që nuk kishte mundur ti përballonte i vetëm tre kundërshtarët, duke u gjendur në vështirësi, mendoi me dinakëri dhe bëri sikur ia mbathi drejtë Romës. Siç kishte parashikuar, tre kuriacët e ndoqën, por në vrapim u larguan midis tyre, sepse të plagosur në mënyra të ndryshme, ndiqnin me shpejtësi të ndryshme.

Në fillim u arrit nga kuriaci që nuk ishte plagosur dhe, duke u kthyer befasisht, e depërtoi me shpatë. Rinisi të vraponte dhe u arrit nga secili nga dy të tjerët, që për shkak të plagëve ishin të lodhur dhe e pati të lehtë ti vriste njëri pas tjetrit. Fitorja e Horacit qe në këtë mënyrë fitorja e Romës, ndaj të cilës Alba Longa u nënshtrua.

parapamje|291px|I ashtuquajturi Varr i Horacëve dhe Kuriacëve në Albano Laziale
Kamila Horacia, motra e Horacit të mbijetuar, ishte e fejuar me një nga kuriacët e vrarë dhe e qortoi ashpërsisht për krimin të vëllain, sa që ai e vrau për ti mbyllur gojën. Për tu pastruar u desh të kalonte nën zgjedhën e Tigillum Sororium,Tit Livi, Ab Urbe condita libri, I, 48. Is quibusdam piacularibus sacrificiis factis quae deinde genti Horatiae tradita sunt, transmisso per viam tigillo, capite adoperto velut sub iugum misit iuvenem. që që atëherë romakët e festonin si rit purifikimi të ushtarëve çdo 1 tetor.

Gjithashtu, për proçesin ndaj krimit të perduellio (krim kundër lirisë së qytetarit, krim që në të vërtetë u sanksionuan pas fazës mbretërore të Romës,Osservazioni sulla repressione criminale romana in età regia, Bernardo Santalucia, fq. 45, § 5), për të cilin ishte njollosur duke vrarë Kamila Horacian, jeta e të cilës – duke qenë e pa njohur me duelin e vendosur – ishte e shenjtë sipas ligjit, Tull Hostiliusi vendosi, sipas legjendës së përpunuar në përgjatë kohës, gjykatës apostafat: duumviri perduellionis (edhe ata në të vërtetë i përkasin fazës pasuese republikaneOsservazioni sulla repressione criminale romana in età regia, Bernardo Santalucia, fq. 46, § 6).

Lidhjet farefisnore midis Horacëve dhe Kuriacëve ishin të gërshetuara më tej, sipas versioneve pasuese të legjendës, duke Sabina – e lindur në Alba Longë, por e natyralizuar romake – qoftë motra e një prej Kuriacëve, qoftë gruaja e Mark Horaciusit.

 Realteti historik 
parapamje|majtas|396px|Skenë e luftimit midis Horacëve dhe Kuriacëve, ilustrim nga Alfred J. Church i Historisë së Tit Livit, 1895
Në Romën e Lashtë gjenden dëshmi të periudhës augustiane që kanë të bëjnë me legjendën, si një kolonë e Forumit Romak, në të cilën pretendohej se ishin varur mbetjet e Kuriacëve dhe Mauzoleu i Horacëve në miljen e gjashtë të Via Appia.

Në Albano Laziale, përgjatë Via della Stella të tanishme, gjendet një varr i Periudhës së Vonë Republikane i quajtur i "Horacëve dhe Kuriacëve", por teorizohet se bëhet fjalë për varrin e personazheve të tjerë.

Në të vërtetë lufta midis Romës dhe Alba Longës qe mizore dhe mbreti i qytetit të mundur, Metius Fufetius, do të copëtohej.

Ka që tregon Giovanni in Campo Orazio, në terrinorin Polit të tanishëm, si vendin ku ndodhi beteja mizore.

 Horacët dhe Kuriacët në arte 
 Letërsi 
 Personazhet e kësaj përballjeje janë përmendur nga Dantja te Komedia Hyjnore: Che i tre a' tre pugnar per lui ancora.Dante Alighieri, Komedia Hyjnore, Parajsa, Kënga VI, 39.

 Piktura 
 Betimi i Horacëve, pikturë e vitit 1784 nga piktori romantik francez, Jacques-Louis David.
 Luftimi midis Horacëve dhe Kuriacëve, afresk i Cavalier d'Arpino, realizuar midis viteve 1612 dhe 1613, në sallën homonime të Palazzo dei Conservatori në Romë.

 Teatër 
 Horace e Pierre Corneille, traggedi në frëngjisht e vitit 1640.
 Gli Orazi e i Curiazi e Domenico Cimarosa, opera në tre akte mbi libretin e Antonio Simeone Sografit, vënia në skenë për herë të parë e të cilës do të zhvillohej në Teatro La Fenice të Venecias më 26 dhjetor 1796. 
 Orazi e Curiazi e Saverio Mercadante, opera në tre akte mbi libretin e Salvadore Cammarano, e vënë për herë të parë në skenë në Teatro San Carlo të Napolit më 10 nëntor 1846. 
 The Horatian - Three Songs e Heiner Goebbels.
 Horcët dhe Kuriacët (1934) është edhe një nga dramat didaktike të shkruara nga Bertold Brecht.

 Kinema 
 Horacët dhe Kuriacët, metrazh i shkurtër filmi pa zë i vitit 1910.
 Orazi e Curiazi , film i vitit 1961 i Ferdinando Baldit dhe Terence Young.
 Orazi e Curiazi 3-2, film-revizionist që e trajton mitin në mënyrën e një farse, nga Giorgio Mariuzzo (1977).

Shiko gjithashtu

 Jus
 Amicitia
 Hospitium
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Të Drejtat Latine
 Alba Longa
 Albanët (latinë)
 Bovillae
 Labici
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Besimet e lashta mesdhetare
 Imperator
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Dux
 Cirku Romak
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Enea Ankiziadi
 Equites
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fiset Italike
 Folklori Romak
 Gaius Marius
 Gens
 Harku i Triumfit
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Instrumentum regni
 Kalendari Romak
 Këshilli i Plebejve
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendi i Centurionëve
 Kuvendi i Kuriatit
 Kuvendet Romake
 Kuvendi Tribal
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Lupanari
 Marrdhëniet Indiano-Romake
 Marrdhëniet Sino-Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Misteret greko-romake
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Monarkia romake
 Monti Albani
 Mundus Cereris
 Muri i Antoninit
 Njësitë matëse romake
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Ordines
 Paterculi Historiae Romanae
 Patricët romakë
 Perandoria Romake
 Personalitete romake
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Portretizimi Romak
 Remi dhe Romuli
 Republika Romake
 Tregtia romake me Indinë
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Sabinët
 Samnitët
 Senati Romak
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Tempulli i Apollonit Palatin
 Tempulli Romak
 Themelimi i Romës
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura e Trajanit
 Ushtria Romake
 Konsulli Romak
 Lista e konsujve romakë
 Valetudinarium
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake

 Citime fundore 

Bibliografia
Burime të lashta

  Versioni anglisht këtu .




 Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
 Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
 Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.












Burime historiografike moderne

 Dante Alighieri, Komedia Hyjnore, Parajsa, Kënga VI, 39.








 Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.



















 Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990) –  for Prosper's hagiographic portrayal of Leo.


 Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.


 Bernardo Santalucia, ''Osservazioni sulla repressione criminale romana in età regia.





 Lidhje të jashtme 



Kategoria:Mitologji romake
Kategoria:Personazhe letrare
Kategoria:Romakë
Kategoria:Figura mitologjike
Kategoria:Ngjarje shekulli VII p.e.s.