Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Iranit

Shqipëria dhe Irani aktualisht nuk kanë marrëdhënie diplomatike. Në vitin 2013, Organizata e Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (MEK) zhvendosi bazën e saj në Shqipëri, gjë që tensionoi marrëdhëniet diplomatike. Kryeministri shqiptar Edi Rama njoftoi më 7 shtator 2022 se Shqipëria do të ndërpresë marrëdhëniet diplomatike me Iranin si kundërpërgjigje ndaj një sulmi kibernetik madhor nga Irani ndaj vendit. I gjithë stafi në ambasadën iraniane në Tiranë u urdhërua të largohej nga Shqipëria. Më 1 shkurt 2024, Shqipëria akuzoi një grup hakerësh “të mbështetur” nga qeveria iraniane për një sulm ndaj Institutit të Statistikave të vendit.

 Historia   
Shqipëria dhe Irani janë të dy vende indoevropiane me ngjashmëri të ndryshme kulturore, marrëdhëniet kulturore të të cilëve datojnë që nga popujt e lashtë ilirë dhe iranianë. Ilirët ishin të përfshirë kryesisht në mbrojtjen ushtarake të Greqisë kundër Perandorisë Ahemenide, ndërsa ruanin shkëmbime kulturore me grekët.Campbell, Duncan R. J. (2009). The so-called Galatae, Celts, and Gauls in the Early Hellenistic Balkans and the Attack on Delphi in 280–279 BC (Tezë). University of Leicester.  

 Irani i Pahlavive dhe Shqipëria komuniste   
Për shkak të largësisë mes dy vendeve, nuk është e qartë kur u vendosën për herë të parë marrëdhëniet mes tyre, ndonëse me shumë gjasa ato nisën pas Luftës së Dytë Botërore, kur Shqipëria u bë shtet komunist dhe Irani ishte nën dinastinë Pahlavi. Shqipëria ishte një shtet komunist dhe u rreshtua me Bashkimin Sovjetik,Analiza e marrëdhënieve diplomatike të Shqipërisë me Bashkimin Sovjetik gjatë viteve 1948-1959 Biblioteka Kombëtare e Mjekësisë ndërsa Irani i Pahlavive u aleua me Shtetet e Bashkuara gjatë fazës së hershme të Luftës së Ftohtë.  

 Republika Islamike e Iranit dhe Shqipëria komuniste   
Pas vendosjes së teokracisë islame në Iran në vitin 1979, Shqipëria, duke qenë shtet komunist, u rreshtua me sovjetikët kundër Iranit në Luftën Iran-Irak.  

 Lufta e Kosovës   
Fillimisht, Irani kërkoi të fitonte mbështetje nga shqiptarët duke luftuar në Luftën e Kosovës. Kishte raporte për luftëtarë iranianë në Kosovë, si dhe media iraniane që ndanin lajme mbi shqiptarët që shprehnin mirënjohje për mbështetjen e Iranit dhe interes për krijimin e një shteti teokratik të ngjashëm. Ky qasje ishte e ngjashme me mënyrën si Irani fitoi mbështetje nga Boshnjakët gjatë Luftës së Bosnjës. Presidenti iranian Muhammad Khatami kundërshtoi ashpër bombardimet e NATO-s mbi Jugosllavinë në vitin 1999 dhe i dënoi ato rëndë. Lidhjet e ngushta të Shqipërisë me Shtetet e Bashkuara filluan të tensiononin marrëdhënien e saj me Iranin. Në vitin 2002, Irani themeloi “Fondacionin e Kuranit të Kosovës” me qëllim që t’i nxisë shqiptarët si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë të braktisin sekularizmin dhe të mbështesin një teokraci shiite, por nuk pati sukses; policia shqiptare madje nisi aksione ndaj fondacionit. Që nga viti 2008 Irani ka refuzuar të njohë pavarësinë e Kosovës.  

 Muxhahedinët e Popullit të Iranit   
Vendimi i Shqipërisë për të pranuar në vend Muxhahedinët e Popullit të Iranit (MEK) solli tensione të shtuara midis Shqipërisë dhe Iranit. MEK-u ka qenë në konflikt me qeverinë e Republikës Islamike që nga fillimi i viteve 1980, dhe konsiderohet një organizatë terroriste atje. Më 27 mars 2025, një grup dypartiak senatorësh amerikanë prezantuan Rezolutën 145 për të mbështetur refugjatët politikë iranianë në Ashraf-3, Shqipëri. Në vitin 2021, Facebook deklaroi se kishte fshirë mbi 300 llogari nga një rrjet i lidhur me MEK-un. Grupi mohoi ekzistencën e një ferme trollësh në Shqipëri të lidhur me MEK-un. Presidenti shqiptar Ilir Meta hodhi poshtë pretendimin iranian dhe dënoi qeverinë iraniane. Shqipëria akuzoi Iranin për komplot për sulme terroriste në vend gjatë kualifikimeve për Kupën e Botës 2018, dhe dëboi diplomatët iranianë si kundërpërgjigje, përfshirë ambasadorin iranian. Irani, në përgjigje, akuzoi Shqipërinë për trillime nën presionin amerikan dhe izraelit. Në janar 2020, pas vrasjes së gjeneralit iranian Qasem Soleimani, udhëheqësi suprem iranian Ali Khamenei dhe presidenti iranian Hassan Rouhani mbajtën fjalime duke sharë “një vend të vogël e të lig” që përpiqej të rrëzonte regjimin islamik në Iran, që besohej se i referohej Shqipërisë për shkak të statusit të MEK-ut si refugjat. Kryeministri shqiptar Edi Rama haptazi mbështeti një sulm ndaj Iranit nga SHBA në përgjigje të kritikave iraniane kundër Shqipërisë.  

 Sulmi kibernetik dhe ndërprerja e marrëdhënieve 
Më 15 korrik 2022 Shqipëria pësoi një sulm të rëndë kibernetik, i cili përkohësisht bllokoi një numër shërbimesh dhe faqesh digjitale qeveritare shqiptare. Qeveria shqiptare bëri të ditur se qëllimi i sulmit ishte “ta shkatërronte, të paralizonte shërbimet publike dhe të hidhte në dorë të dhëna e komunikime elektronike nga sistemet qeveritare”, por në fund sulmi dështoi. Sulmi u identifikua nga kompania e sigurisë kibernetike Mandiant si i kryer nga agjentë që më parë kishin vepruar në emër të Iranit. Irani publikisht mohoi përgjegjësinë e sulmeve, duke i paraqitur ato si “anti-iraniane” dhe duke pretenduar se “palë të treta” kishin shpifur kundër Iranit duke fabrikuar akuza për hakera iranianë. Qeveria shqiptare reagoi duke njoftuar se po punonte me Microsoft dhe FBI në hetimin e sulmit kibernetik. Më 7 shtator 2022, kryeministri shqiptar Edi Rama shpalli se Shqipëria do të prishë marrëdhëniet me Republikën Islamike të Iranit si përgjigje ndaj një sulmi kibernetik të kryer nga Irani kundër shtetit shqiptar.

Më 7 shtator 2022, Shqipëria ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Iranin si kundërpërgjigje ndaj një sulmi kibernetik të gjerë, për të cilin u fajësua Irani. Qeveria shqiptare urdhëroi mbylljen e ambasadës iraniane në Tiranë dhe dëbimin e stafit diplomatik iranian.  

Më 1 shkurt 2024, autoritetet shqiptare deklaruan se një grup hakerësh të mbështetur nga qeveria iraniane kishte kryer një sulm kibernetik ndaj Institutit të Statistikave. Ky ishte një rast tjetër që pasqyronte tensionet e thella mes dy vendeve në fushën e sigurisë digjitale.

Më 7 shtator 2022, kryeministri shqiptar Edi Rama njoftoi se Shqipëria do të ndërpresë marrëdhëniet me Republikën Islamike të Iranit në përgjigje të një sulmi kibernetik të kryer nga Irani kundër shtetit shqiptar. I gjithë stafi i ambasadës, përfshirë personelin diplomatik dhe të sigurisë, u urdhërua të largohej nga Shqipëria brenda 24 orësh, në një notë të dërguar në ambasadën iraniane në Tiranë.

Shtetet e Bashkuara menjëherë pas kësaj deklaruan se do të ndërmarrin "veprime të mëtejshme" në përgjigje të sulmit ndaj një aleati të NATO-s.

Shirin Nariman, një mbështetëse iraniano-amerikane e Këshillit Kombëtar të Rezistencës së Iranit, i përcaktuar më parë si grup terrorist nga Shtetet e Bashkuara, vlerësoi veprimet e Shqipërisë dhe shprehu dëshirën që më shumë vende të ndiqnin shembullin.

Turqia, përmes ambasadës së saj në Teheran, aktualisht përfaqëson interesin e Shqipërisë në Iran.

Më 1 shkurt 2024, Shqipëria pësoi një raund tjetër sulmesh kibernetike nga Irani, me raundin e fundit të sulmeve kibernetike që synonin INSTAT-in, aparatin e mbledhjes së statistikave të Shqipërisë.

 Shih edhe   
 Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë  
 Marrëdhëniet e jashtme të Iranit  

 Lidhje të jashtme   
 Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë  
 Ministria e Punëve të Jashtme e Iranit  

 Shiko edhe 
Lufta kibernetike dhe Irani
Ushtria Kibernetike Iraniane

 Referime 

Kategoria:Marrëdhëniet dypalëshe të Shqipërisë  
Kategoria:Marrëdhëniet dypalëshe të Iranit  
Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Iranit