Arx

Arx është një fjalë latine që do të thotë "çitadelë". Në qytetin e lashtë të Romës, arx gjendej në skajin verior të Kodrën Kapitoline dhe ndonjëherë është specifikuar si Arx Capitolina.

Historia
Në Romë, në Arx tradicionalisht vendoseshin roja për të vrojtuar për sinjale në Kodrën Janiculum nëse armiku afrohej.Dion Kasi 37.28. Në këtë rast do të ngrihej një flamur i kuqTit Livi 4.18.6 and 39.15.11; Sekst Pompeius Festi 103; Makrobius Abrosius Theodosius 1.16.15; Maur Servius Honorati, shënimi te Eneida 8.1. dhe i bihej një trumbete.Varroni 6.92. Arx nuk garnizonohej në mënyrë të rregullt, megjithatë dhe nuk duhet të konsiderohet si një "fortesë" e mirëfilltë. Sidoqoftë, në Rrethimin Gal të Romës (387 p.e.s.), Arx konsiderohej pika e tërheqjes së fundit, marrja e të cilës ishte sinonim me pushtimin e qytetit. Ajo kishte një fuqi simbolike përtej rëndësisë së saj në strategjinë ushtarake dhe ishte një vend qendror në fenë arkaike romake.

parapamje|majtas|389px|Rindërtim i vizatuar i Kodrës Kapitoline, majtas Arx dhe Tempulli i Juno Moneta
Gjatë Periudhës Mbretërore, disa anëtarë të elitës u lejuan të banonin në Arx, midis tyre prijësi legjendar sabin Tit Tatiusi. Pas vitit 384 p.e.s., senati i ndaloi të gjitha banesat private nga Kodra Kapitoline, duke përfshirë Arx. Shtëpia e Mark Manlius Kapitolinit, një patric kampion i plebs, që u dënua për mbështetjen e mbretërisë, u rrënua në këtë kohë dhe më vonë u bë vendi i Tempullit të Juno Moneta.

Te Arx gjendej auguraculum, zona e hapur ku augurët zhvillonin ritualet që përcaktonin nëse zotat aprovonin cilëndo ndërmarrje që po zhvillohej, punë publike ose veprime ushtarake. Ky auguraculum ishte guri ku mbreti i zgjedhur, gjatë Mbretërisë Romake, ulej nga augurët me fytyrën drejtë jugut.William Ramsay, "An Elementary Manual of Roman Antiquities", (Griffin, 1859, from Harvard University), fq. 64.

parapamje|362px|Kisha e Santa Maria in Aracoeli, ndërtuar mbi vendin e Arx-it.
Tempujt kryesorë te Arx përfshinin atë të Juno Moneta (të themeluar në vitin 344 p.e.s.), ku gjendej minta; Konkordia (217 p.e.s.); Honori dhe Virtus;Ky ishte Aedes Honoris et Virtutis i ndërtuar nga Gaius Marius, për tu dalluar nga Tempulli i Honorit dhe Virtytit afër Porta Capena. dhe Vediovis. Jupiteri, sidoqoftë, ishte zoti i Arx.Jerzy Linderski, "The Augural Law", Aufstieg und Niedergang der römischen Welt II.16 (1986), fq. 2226, nota 312 dhe 2291.

Arces të tjera
parapamje|majtas|372px|Arx i qytetit të Cosa-s
Romakët gjithashtu i referoheshin çitadelave të qyteteve të tjera si një arx (në shumës arces). Gërmimet në Cosa, Toskanë, të zhvilluara në vitet 1948–54 dhe 1965–72, zbuluan arx-in e vendbanimit. Frank E. Brown dhe skuadra e tij, e studjoi sitin gjerësisht kur ata filluan gërmimet e Cosa-s në vitin 1948. Çitadela ishte një kodër e fortifikuar mbi të cilën ishin ndërtuar mjaft tempuj, duke përfshirë të ashtuquajturin "capitolium" të Cosa-s. 

Në Lavinium, në jug të Romës, Castello Borghese mendohet se është siti i mundshëm i arx-it të periudhës romake, i ndërtuar në qytetin-port.

Arx-i i Londinium-it gjendej në këndin veri-perëndimor të qytetit modern të Londrës, në jug të Cripplegate. Ai ishte ndërtuar rreth vitit 120 dhe i çmontuar në kohën e Dioklecianit.

Shiko gjithashtu

 Akropoli
 Akrolisi
 Akropoli (Athinë)
 Akrokorinthi
 Marina Romake
 Mare Nostrum
 Anijet Romake
 Shtetësia Romake
 Tempulli Romak
 Domus
 Llaçi romak
 Vila Romake
 Agger
 Albaniana (fortesë romake)
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Burgus
 Caecilius Statius
 Castellum
 Castra
 Cirku Romak
 Contio
 Çitadela
 Dominati (Roma)
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fëmijëria në Romën e lashtë
 Filozofia e lashtë romake
 Harku i Triumfit
 Honestiores dhe humiliores
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Kalendari Romak
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Limes
 Limes Alutanus
 Limes Danubii
 Limes Moesicus
 Limes Pannonicus
 Limes Porolissensis
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Ludi
 Legjioni romak
 Magjistratët romakë
 Magister militum Ilirikum
 Mansio
 Martesa në Romën e lashtë
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Monarkia romake
 Mos maiorum
 Muret e lashta të Durrësit
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Hadrianit
 Muri i Trajanit
 Notitia Dignitatum
 Novus homo
 Optimates dhe populares
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Principati (Roma)
 Republika Romake
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Turma (njësi ushtarake)
 Ura romake
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vigiles
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

REFERENCAT

Bibliografia

 Wiktionary:Arx
 Jerzy Linderski, "The Augural Law", Aufstieg und Niedergang der römischen Welt II.16 (1986)
 Samuel Ball Platner dhe Thomas Ashby, Oxford University Press, 1929), LacusCurtius. "Arx," A Topographical Dictionary of Ancient Rome
 William Ramsay, Griffin, 1859, from Harvard University, "An Elementary Manual of Roman Antiquities" 

Kategoria:Fortifikime
Kategoria:Kështjella
Kategoria:Historia e ndërtimit
Kategoria:Site Romake
Kategoria:Ushtria Romake