Nahija e Toplicës

Nahija e Toplicës ka qenë njësi administrative e Perandorisë Osmane, e vendosur në jug të Serbisë së sotme, me qendër qytetin e Prokupljes. Ajo u përfshi fillimisht në Sanxhakun e Nishit, ndërsa në periudha të ndryshme lidhej edhe me Sanxhakun e Prishtinës, duke qenë pjesë përbërëse e Vilajetit të Kosovës deri në fund të sundimit osman më 1877.

Si nahije, Toplica përfshinte dhjetëra fshatra të vendosura përgjatë luginës së lumit me të njëjtin emër dhe në rrethinat e Kurshumlisë e Prokupljes. Në regjistrimet osmane të shekujve XV–XVI, të njohura si defterë, dëshmohet qartë prania e madhe shqiptare në këtë trevë. Popullsia përbëhej kryesisht nga shqiptarë myslimanë dhe të krishterë, të cilët merreshin me bujqësi, blegtori dhe zeje, ndërsa në disa qendra kishte edhe elementë sllavë. Historianë si Selami Pulaha dhe Jahja Drançolli kanë theksuar se fshatrat shqiptare ishin shumicë në këtë krahinë, duke përfshirë vendbanime si Bllaca, Zllakuçan, Merovci, Carraleva, Shpaj, Lluka, Grguri, Pllana, Meremi e të tjera.

Toplica kishte rëndësi të veçantë ekonomike dhe ushtarake. Ajo ishte një krahinë pjellore që siguronte të ardhura të konsiderueshme nga bujqësia dhe blegtoria, por edhe një korridor strategjik që lidhte Kosovën me Nishin dhe më tej me Serbinë qendrore. Në territorin e saj gjendeshin rrugë të fortifikuara dhe kështjella që mbronin kufirin verior të hapësirave shqiptare, duke e bërë kështu një pikë të rëndësishme kontrolli për administratën osmane.

Në prag të fundit të sundimit osman, Toplica kishte fituar rëndësinë e një qarku më vete, duke u trajtuar edhe si kaza me qendër në Prokuplje, ndërsa brenda saj funksiononin disa nahije më të vogla. Situata ndryshoi rrënjësisht pas Luftërave Serbo–Turke (1877–1878), kur krahina iu aneksua Mbretërisë së Serbisë. Pas vendimeve të Kongresit të Berlinit, Toplica u boshatis me dhunë nga popullsia e saj shqiptare. Dhjetëra mijëra shqiptarë u dëbuan drejt Kosovës, Maqedonisë dhe viseve të tjera shqiptare, duke formuar shtresën e muhaxhirëve, ndërsa fshatrat e tyre u kolonizuan me popullsi serbe dhe malazeze të ardhur.

Pas këtyre ngjarjeve, Nahija e Toplicës humbi karakterin e saj shqiptar dhe u shndërrua në një krahinë me shumicë serbe. Megjithatë, në kujtesën historike shqiptare, ajo mbeti simbol i një treve të humbur, dikur me popullsi të dendur shqiptare, që pësoi dëbimin masiv dhe shpërnguljen e dhunshme të vitit 1877–1878.https://core.ac.uk/download/pdf/162607365.pdf 

 Shih edhe 
 Qarku i Toplicës
 Muhaxhirët e Toplicës

 Referime 

Kategoria:Rajoni i Toplicës