Shtatëmbëdhjetë Provincat

Shtatëmbëdhjetë Provincat ishin feude perandorake të Holandës Habsburge në shekullin e XVI. Ato përputheshin pak a shumë me Vendet e Ulëta, d.m.th., vendet që tani përfshijnë Holandën, Belgjikën, Luksemburgun dhe shumicën e departamenteve franceze të Nordit (Flandrës Franceze dhe Hainautin Francez) dhe Pas-de-Calais (Artois). Gjithashtu brenda kësaj zone ndosheshin edhe disa feude gjysmë të pavarura, kryesisht kishtare, siç ishte Liezhi, Kambrai dhe Stavelot-Malmedi.

Shtatëmbëdhjetë Provincat dolën nga Holanda Burgunde, një numër feudesh të zotëruara nga Dera Valois-Burgundi dhe të trashëguara nga Dera Habsburge në vitin 1482 dhe të mbajtura nga Spanja Habsburgr që nga viti 1556. Duke nisur nga viti 1512, Provincat formonin pjesën më të madhe të Qarkut Burgund. Në vitin 1581, Shtatë Provincat e Bashkuara u shkëputën për të formuar Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze.

Historia

parapamje|majtas|upright=1.2|Hartë e Holandës Burgunde në v. 1477
Shtatëmbëdhjetë Provincat u krijuan nga Holanda Burgunde. Dukët e Burgundisë u bënë sistematikisht zotër të provincave të ndryshme. Maria I e Valois, dukesha e Burgundisë qe trashëgimtarja e fundit e Derës së Burgundisë.

Maria u martua me arkidukën Maksimilian në vitin 1477 dhe provinca u morën kështu nga Dera Habsburge pas vdekjes së saj në vitin 1482, me përjashtim të vetë Dukatit të Burgundisë, i cili, me një apel ndaj Ligjeve Salike, u ri-absorbua nga Franca pas vdekjes së babait të Marisë, Karlit të I të Burgundisë. Maksimiliani dhe nipi i Marisë, Karli V, Perandor i Shenjtë Romak dhe mbret i Spanjës, në vijim i bashkoi të 17 provincat nën sundimin e tij, e fundit qe Dukati i Gueldersit, në vitin 1543.

Shumica e këtyre provincave ishin feude të Perandorisë së Shenjtë Gjermanike. Dy provinca, Kontea e Flandrës dhe Kontea e Artois, fillimish ishin feude franceze, por sovraniteti i ishte çeduar Perandorisë Gjermanike në Traktatin e Kambrait në vitin 1529.

parapamje|majtas|upright=1.3|Hartë e 
Më 15 tetor 1506, në pallatin e Mechelen-it, Karli i ardhshëm i V-ë do të njihej si Heer der Nederlanden ("zot i Holandës"). Vetë ai dhe djali i tij, Filipi, e përdorën këtë titull. Sanksioni Pragmatik i vitit 1549 përcaktoi se Provincat në të ardhmen duhet të mbeteshin të bashkuara dhe të trashëgoheshin nga i njëjti monark.

Pas abdikimit të Karlit V në vitin 1555, mbretëritë e tij u ndanë midis bijve të tij, Filipit të II dhe vëllait të tij, Ferdinandi I, Perandor i Romës së Shenjtë Gjermanike. Shtatëmbëdhjetë Provincat i kaluan birit të tij, mbretit të Spanjës.

Konfliktet midis Filipit II dhe subjekteve të tij holandeze çuan në Luftën Tetëdhjetë Vjeçare, e cila do të niste në vitin 1568. Shtatë provincat veriore fituan pavarësinë e tyre si një republikë e quajtur Shtatë Provincat e Bashkuara. Ato ishin:

 Zotërimi i Groningeni dhe i Omelandenit
 Zotërimi i Friesland
 Zotërimi i Overijselit
 Dukati i Gueldersit (përveç pjesës së tij të sipërme) dhe kontea e Zutfenit
 Princ-Peshkopata, më vonë Zotërimi i Utrehtit
 Kontea Holland
 Kontea e Zelandës

Provincat jugore, Flandra, Brabanti, Namuri, Hainauti, Luksemburgu dhe të tjera, iu rikthyen sundimit spanjoll, si rrjedhojë e talentit ushtarak dhe politik të Alessandro Farnese-s, dukës së Parmës, veçanërisht në Rrethimin e Antverpenit (1584–1585). Kështu që këto provinca u bënë të njohura si Holanda Spanjolle.

Kontea e Drenthes, e rrethuar nga provincat e tjera veriore, u bë de facto pjesë e Shtatë Provincave të Bashkuara, por nuk kishte të drejtë vote në Bashkimin e Utrehtit dhe prandaj nuk konsiderohej një provincë.

Shtatë Provincat e Bashkuara veriore mbajtën pjesë të Limburgut, Brabantit dhe Flandrës, gjatë Luftës Tetëdhjetë Vjeçare (të konsideruara Toka të Përgjithshme), e cila përfundoi me Traktatin e Vestfalisë në vitin 1648.

Artois dhe pjesë të Flandrës dhe Hainautit (Flandra dhe dhe Hainauti Francez) iu çeduan Francës përgjatë shekujve të XVII dhe të XVIII.

 Përbërja 
Pasi perandori habsburg Karli V mori dukatin Gueldersit nga duka Uilliam i Jyliç-Cleves-Bergut me Traktatin e Venlos në vitin 1543, shtatëmbëdhjetë provincat përfshinin:

+ Shtatëmbëdhjetë Provincat Stema Emri Zhvillimet 30px  Kontea Holland  Territor i integruar me Provincat e Bashkuara në v. 1581.30px  Konteja e Zelandës  E lidhur me Kontenë Holland. Territor i integruar me Provincat e Bashkuara në v. 1581.30px  Konteja e Flandrës  Duke përfshirë Flandrën Valone (Kasselrijen Rijsel, Duai dhe Orchies) burgraviatet e Lille, zotërimi i Turnait dhe Turnaisisit (që nga v. 1521) nominalisht pjesë e Flandrës.30px  Kontea e Artois  Çeduar përfundimisht Francës në v. 1659 nga Traktati i Pirenejve. përveç Aire dhe Sint-Omaars, çeduar me Traktatet e Nijmegenit.30px  Kontea e Hainautit30px  Kontea e Namurit30px  Kontea e Zutfenit  Që nga v. 1543. E lidhur me Dukatin e Gelres. Territori u integrua me Provincat e Bashkuara në v. 1581 dhe u ribashkua në v. 1591.30px  Dukati i Brabantit  Duke përfshirë zotërimin e Bredës, kontetë e Leuvenit dhe Brukselit, dhe Avokacinë e Abacisë së Nivellesit dhe Gembloux, si dhe tokat e "Overmas" të Brabantit (Dalhem, Valkenburg dhe Herzogenrathin). Një pjesë e territorit u transferua te Provincat e Bashkuara.30px  Dukati i Luksemburgut 30px  Dukati i Limburgut  I lidhur me Dukatin e Brabantit.30px  Dukati i Gueldersit  Me Zotërimin e Drenthes, Lingenit, Vedes dhe Vestervoldes. Që nga v. 1543. Territori u përfshi me Provincat e Bashkuara në v. 1581; përveç një pjese.30px  Zotërimi i Overijselit  Përfshin Drenten (hartë e v. 1658). Kontea e Lingenit, Vedes dhe Vestvoldingerlandit (që nga v. 1528). Territori u përfshi me Provincat e Bashkuara në v. 1591.30px  Zotërimi i Groningenit  Duke përfshirë Omelandenin. Që nga v. 1536. Territor plotësisht i bashkuar me Provincat e Bashkuara në v. 1594.30px  Zotërimi i Frizisë  Që nga v. 1524. Territor i bashkuar me Provincat e Bashkuara në v. 1581.30px  Zotërimi i Utrehtit  Që nga v. 1528. Territor i bashkuar me Provincat e Bashkuara në v. 1581.30px  Zotërimi i Mechelen-it  I lidhur me Dukatin e Brabantit. Territor i bashkuar me Provincat e Bashkuara midis v. 1581-1585.30px  Margraviati i Antverpit  I lidhur me Dukatin e Brabantit. I humbur nga Provincat e Bashkuara në v. 1585.

Secila provincë kishte një stemë të veçantë. Shtetet e Përgjithshme të Holandës (parlamenti i përgjithshëm) kishin stemën e tyre, një shqytë të kuqe me një luan të artë të armatosur. Jo gjithmonë e njëjta provincë përfaqësohej në Shtetet e Përgjithshme të Holandës. Ndonjëherë, një delegacion përfshihej në një tjetër.

parapamje|upright=1.3|Hartë e Shtatëmbëdhjetë Provincave nga Gabriel Bodenehr
Në vitet e fundit, Kontea e Zutfenit u bë pjesë e Dukatit të Gueldersit dhe Dukati i Limburgut ishte i varur nga Dukati i Brabantit. Zotërimi i Drenthes ndonjëherë konsiderohej pjesë e Zotërimit të Overijselit. Nga ana tjetër, qytetet frëngjisht-folëse të Flandrës ndonjëherë njiheshin si një provincë e veçantë. Kështu, në disa lista Zutfeni dhe Drentheja janë zëvendësuar nga burgraviatet e Lille-s, Duait, Orchies (i quajtur edhe Flandra Valone), Turnai dhe Turnaisisi.

Ishin disa feude në Vendet e Ulëta që nuk ishin pjesë e Shtatëmbëdhjetë Provincave, kryesisht për shkak se nuk i përkisnin Qarkut Burgund, por Qarkut të Renit të Poshtëm-Vestfalisë. Më i madhi nga këta ishte Princ-Peshkopata e Lizhit, duke përfshirë Kontenë e Hornes dhe Peshkopatën e Kambrait. Etnikisht dhe kulturalisht dukatet holandeze të Cleves Jyliçit nuk u bashkuan asnjëra. Në veri, kishte gjithashtu pak entitete më të vogla si ishulli i Amelandit, që do të mbanin zotërit e tyre deri në Revolucionin Francez.

Historianët kanë krijuar variante të ndryshme të listës, por gjithëmonë me 17 entitete. Ky numër do të zgjidhej për shkak të konotacionit të tij kristian.

Ekonomia
Nga mesi i shekullit të XVI, Margraviati i Antverpenit (Dukati i Brabantit) ishte kthyer në qendrën ekonomike, politike dhe kulturore të Holandës, pasi kryeqyteti i saj u zhvendos nga Zotërimi i afërt i Mechelen-it në qytetin e Brukselit.

Bryzhi (Kontea e Flandrës) tashmë e kishte humbur pozicionin e tij të shquar si motëri ekonomik i Evropës Veriore, ndërsa Kontea Holland po fitonte gradualisht rëndësi në shekujt e XV dhe të XVI.

Megjithatë, pas revoltës së shtatë provincave veriore (1568), Plaçkitjes së Antverpenit (1576) dhe Rënies së Antverpenit (1584–1585), si dhe mbyllja pasuese e lundrimit në lumin Scheldt, një numër i madh njerëzish nga provincat jugore emigruan në veri, në republikën e re. Qendra e begatisë u zhvendos nga qytetet në jug , siç qe Bryzhi, Antverpeni, Genti dhe Brukseli, në qytetet e veriut, më së shumti në Holland, duke përfshirë Amsterdamin, Hagën dhe Roterdamin.

Holanda

Për të dalluar midis Vendeve të vjetra të Ulta dhe Holandave më të mëdha nga shteti i tanishëm i Holandës, holandisht folësit zakonisht e heqin shumësin për këtë të fundit. Ata flasin për Nederland-ën në njëjës për shtetin e tanishëm dhe për de Nederlanden në shumës për gjithë zotërimet e Karlit të V.

Në gjuhët e tjera, kjo nuk është adoptuar, megjithëse rajoni më i madh ndonjëherë është i njohur si Vendet e Ulëta. Nga ana tjetër shumë vende, ndër to edhe Shqipëria, e quajnë vendin Holandë, ndërkohë që Holland, quhet vetëm një rajon i saj, i përbërë nga provincat e Holland e Veriut dhe Holland e Jugut.

Fakti se termi Netherlands ka një kuptim të tillë historik, ndonjëherë çon në vështirësi në shprehjen e përpiktë. Për shembull, kompozitorët nga shekulli XVI shpesh konsiderohet se i përkasin Shkollës Holandeze (Nederlandse School). Megjithëse ata vetë, do të kundërshtonin ndaj atij termi në atë kohë, në ditët e sotme ai mund të krijoi gabimisht përshtypjen se ata ishin nga Holanda e sotme. Në fakt, ata ishin pothuajse përjashtimisht nga Belgjika e sotme.

 Flandra 

I njëjti ngatërrim ekziston përreth fjalës Flandra. Historikisht, ai i referohet Kontesë së Flandrës, që përputhet pak a shumë me provincat e sotme të Flandrës Perëndimore, Flandrës Lindore dhe Flandrës Franceze. Megjithatë, kur popullsia holandisht-folëse e Belgjikës kërkoi më shumë të drejta në shekullin e XIX, u ripërdor fjala Flandër'', këtë herë për tiu referuar pjesës holandisht-folëse të Belgjikës, e cila është më e madhe dhe përmban vetëm një pjesë të kontesë së vjetër të Flandrës. Në këtë mënyrë, territori i Kontesë së Flandrës dhe ai i Flandrave të tanishme nuk përputhen plotësisht:
 Flandra Franceze i përkishte Kontesë së Flandrës, por tashmë është pjesë e Francës.
 Flandra Zelandike i përkiste Kontesë së Flandrës, por tashmë është pjesë e Holandës.
 Turnai dhe Turnaisisi për disa kohë konsiderohetj si pjesë e Kontesë së Flandrës, por tashmë është pjesë e Valonies.
 Provinca e tanishme belge e Brabantit Flamand i përket Flandrës së tanishme, po dikur ishte pjesë e Dukatit të Brabantit.
 Provinca e tanishme belge e Antverpenit i përket Flandrës së tanishme, por dikur ishte pjesë e Dukatit të Brabantit.
 Provinca e tanishme belge e Limburgut i përket Flandrës së tanishme, por dikur ishte pjesë e Princ-Peshkopatës së Liezhit.

Kjo shpjegon, për shembull, pse provinca e tanishme belge e Flandrës Lindore nuk gjendet në lindje të Flandrës së tanishme.

Shiko edhe

 Parahistoria e Holandës
 Holanda gjatë Periudhës Romake
 Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
 Luftërat e Grepit dhe Merlucit
 Holanda Burgunde
 Holanda Habsburge
 Piktura e hershme holandeze
 Rilindja në Vendet e Ulta
 Piktura holandeze dhe flamande e Rilindjes
 Hapsburgët
 Perandoria Spanjolle
 Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze
 Lufta Tetëdhjetë Vjeçare
 Armada Spanjolle
 Perandoria Koloniale Holandeze
 Epoka e Artë Holandeze
 Holanda Spanjolle
 Monarkia Hapsburge
 Lufta Tridhjetëvjeçare
 Holanda Austriake
 Republika Batave
 Holanda Napoleonike
 Perandoria Austriake
 Austro-Hungaria
 Mbretëria e Bashkuar e Holandës
 Revolucioni Belg
 Historia e Belgjikës
 Historia e Holandës
 Vendet e Ulëta
 Beneluksi
 Holland
 Hollanda e Veriut
 Hollanda e Jugut
 Brabanti Flamand
 Brabanti Valonas
 Brabanta Veriore
 Limburg (Belgjikë)
 Limburgu (Holandë)
 Luksemburgu
 Luksemburg (Belgjikë)
 Flandra

 Referime 

Bibliografia





Lidhje të jashtme

 Map of the Seventeen Provinces (1555)

Kategoria:Evropë Veriperëndimore
Kategoria:Monarkia Habsburge
Kategoria:Vende të mëparshme në Evropë
Kategoria:Periudha e hershme moderne
Kategoria:Rajone historike
Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake
Kategoria:Shekulli XVI në Evropë
Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta
Kategoria:Historia e Holandës
Kategoria:Historia e Belgjikës
Kategoria:Themelime në 1549
Kategoria:Shpërbërje në 1581