Shtëpia e fortifikuar

Një shtëpi e fortifikuar ose banesë e fortifikuar, (në frëngjisht maison forte, është një lloj ndërtese, e cila u zhvillua në Evropë gjatë Mesjetës, përgjithësisht me fortifikime domethënëse të shtuara. Gjatë Periudhës së Hershme Romake ishte e zakonshme për pronarët e pasur të tokave të ndërtonin vila të pafortifikuara në tokat e tyre. Pas Rënies së Perandorisë Romake Perëndimore, paqëndrueshmëria e rritur shoqërore dhe konfliket ushtarake nxitën nevojën për lloje më të kursyera dhe të mbrojtshme strukturash. Një kështjellë është një lloj veçanërisht i mirëmbrojtur rezidence. Në veprat akademike të botës anglisht-folëse të kështjellologjisë, përdoret gjithashtu termi francez maison-forte, më rrallë pa vijë (maison forte).

Arkitektura
parapamje|majtas|396px|Shtëpi e fortifikuar e San Gregorio (Casa Fuerte de San Gregorio) në Almarza
Ndërtesa zakonisht me plan drejtkëndor, mund të ndërtohej me dy ose me tre kate bashkangjitur me shkallë prej druri. Mund të ishte i pranishëm një kat gjysmë-nëntokësor, fondaku. Struktura, e lindur në një periudhë fillestare qartësisht për mbrojtje, karakterizohej nga veçoritë themelore në vijim:

 Zhvillimi i theksuar drejtë lartësisë;
 mbylllja tërësore e fortifikimi i katit përdhes, që fillimisht nuk kishte komunikim me jashtë;
 Secili kat ishte i përbërë nga një ose dy mjedise me ndriçim të dobët për shkak të hapjeve minimale drejtë mjedisit të jashtëm;
 Hyrja me ngritje më të shumtën e herëve arrihej me shkallë dhe pasarela të lëvizshme;
 mungesa e rafinimeve të mëdha apo pjesëve të çmuara.

Përgjithësisht kati përdhes funksiononte si kuzhinë, i pari për ndenjjen e zotit dhe i dyti për ndenjjen e shërbëtorëve. Me nisjen e zotërve feudalë vendorë, shtëpia e fortifikuar e dobësoi aspektin e saj mbrojtës dhe me kalimin e kohës do ta modifikonte strukturën, duke kaluar nga castrum i fortifikuar në domus për funksione rezidenciale, prodhuese dhe ekonomike.

Në anën e ndërtesës drejtuar nga rruga kryesore ndërtohej një portë e madhe, nëpërmjet të cilës hyhej në oborr, një oborr i madh i brendshëm ku ishte i pranishëm rustiku, kopshti dhe të mbjellat e brendshme.

Së jashtmi shfaqeshin dritaret e ngushta, që mund të ndaheshin vertikalisht në dy, tre apo katër hapje nga kolonëza apo shtyllëza mbi të cilat mbështeteshin harqet. Sipas numrit të hapjeve, dritarja mund të klasifikohej monofora (vetëm me një hapje), bifora (dy hapje), trifora (tre hapje) dhe quadrifora (katër hapje).

Shpesh dritaret paraqisnin një kornizim të mëtejshëm me hark dhe në hapsirën midis harqeve futej një dekorim, një emblemë apo një hapje rrethore. Në periudhën rilindase, shumë dritare do ta ndryshonin paraqitjen duke u shndërruar në drejtëkëndore të ndara nga një kroçerë qendrore (dritare të mëdha të kryqëzuara).

Kati fisnik ishte kati i para i shtëpisë së fortifikuar, i quajtur kështu sepse ishte vendqëndrimi i mirëfilltë i familjes dhe zakonisht ishte e dekoruar me afreske dhe heraldikën familjare apo paraqiste përgjithësisht dekorimet më të bukura të brendshme të të gjithë ndërtesës.
Kati gjysmë-nëntokësor apo fondaku, që e pati zhvillimin e tij kryesor në shekullin e XIII, ndërtohej me një kupolë të vetme barelë, zakonisht të mbajtur nga harqe transversale ishte një mjedis kushtuar magazinimit për ruajtjen e mallrave. Kthina zakonisht kishte tre hapje që nxirnin në rrugën kryesore: Hapja qendrore ishte më e larta dhe mundësonte kalimin e personave; dy të tjerat, më të ulta, përdoreshin për ngarkimin dhe shkarkimin e mallrave.

Galeri shembujsh

Shiko gjithashtu

 Barrikada
 Bunkeri
 Fortifikimi
 Kështjella
 Kulla
 Kulla e rojes
 Kulla (Ballkan)
 Kambanarja
 Çardaku
 Çarshia
 Muri (arkitekturë)
 Shtëpia kullë
 Kulla kështjellë
 Kulla fortifikuese
 Aerarium
 Agger
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arx
 Burgus
 Cannaba
 Castellum
 Castra
 Çitadela
 Dediticii
 Domus
 Drungos
 Ergastulum
 Gotthograikia
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Kohorta (njësi ushtarake)
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Legjioni romak
 Limes
 Limes Alutanus
 Limes Britannicus
 Limes Dacicus
 Limes Danubii
 Limes Moesicus
 Limes Pannonicus
 Limes Porolissensis
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Mansio
 Miliarium
 Muret e lashta të Durrësit
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Muri i Hadrianit
 Muri i Trajanit
 Pallatet perandorake të Romës
 Plumbata
 Pronoia
 Scholae Palatinae
 Statio
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Tirones
 Turma (njësi ushtarake)
 Ushtria Romake
 Vallum
 Vardariotai

Citime fundore

Bibliografia

 A. Bianco, Asti Medievale, Editore CRA, 1960.
 G. Bera, ASti edifici e palazzi nel medioevo. Editore Se Di Co di Lorenzo Fornaca Gribaudo 2004, ISBN 88-8058-886-9.
 Michel Bur (1986). "La maison forte au Moyen Age" (në frëngjisht). Actes de la table ronde de Nancy, Pont-à-Mousson, 1984, Paris: Ed. CNRS.
 Cayot, Fabrice (2003). "Les maisons seigneuriales rurales à la fin du Moyen Age (XIVe–XVIe s.) dans l'Yonne" (në frëngjisht). Annales de Bourgogne, 75, fq. 259–288.


 Mouillebouche, Hervé (2002). Les maisons fortes en Bourgogne du Nord du XIIIe au XVIe siècle (në frëngjisht). Dijon: EUD.


 S. Taricco, Piccola storia dell’arte astigiana. Quaderno del Platano Ed. Il Platano 1994.


Lidhje të jashtme




Kategoria:Shtëpi (objekte)
Kategoria:Kështjella
Kategoria:Fortifikime sipas llojit
Kategoria:Mesjeta