Fatiha Aitova

Fatiha Abdulvalieva Aitova (1866–1942) ishte filantrope dhe arsimtare tatare, dhe themeluese e gjimnazit të parë të grave në Kazan.

 Biografia 
Aitova lindi në Troitsk në vitin 1866 dhe ishte e bija e tregtarit të pasur Abdulvali Yaushev. Familja Jaushev ishte e njohur për ndikimin saj në lëvizjen reformiste myslimane Jadid të cilën e sponsorizoi aktivisht hapjen e shkollave myslimane me “metodën e re”. 

Në vitin 1887, ajo u martua me Sulejman Mukamecianoviç Aitovin, i cili ishte sipërmarrës, politikan dhe figurë publike nga familja e pasur Aitov në Kazan, me kushtin që ai ta ndihmonte në ndërtimin e një shkolle.  Ajo u bë gruaja e tij e pestë dhe çifti pati pesë fëmijë.  

Në vitin 1897, Aitova themeloi një shkollë fillore për vajzat nga familjet e varfra në Kazan, plotësisht me fondet e saj personale. Shkolla u mësonte vajzave qëndisje, punë me grep dhe me shtiza, aftësi që u mundësonin atyre të fitonin të ardhura vetë më vonë. Shkolla u zgjerua në vitin 1899 dhe arriti të zhvillonte mësim në katër klasa, por u mbyll pas tre vitesh. Kategoria:CS1 Russian-language sources (ru) 

Pas vdekjes së babait të saj në vitin 1906, Aitova trashëgoi pasuri të madhe. Ajo investoi një pjesë të konsiderueshme të këtyre fondeve në krijimin e një shkolle të re për vajza, e cila u hap më 27 gusht 1909. Shkolla u hap për vajzat tatare dhe ofronte mësim sipas kurrikulës ruse. Ajo u mbështet kryesisht nga fondet personale të Aitovës, dhe në vitin 1910, ajo siguroi financim nga komisioni arsimor i Dumës së Qytetit të Kazanit. Për shkollën u ndërtua një ndërtesë e posaçme me dy kate, dhe për nxënëset u prezantua një uniformë që përbëhej nga një fustan kafe me përparëse bardhezi dhe një shami të bardhë me buzë rozë. Në vitet 1913–14, shkolla kishte pesë klasa me rreth 220 nxënëse dhe nëntë mësues. Mësimi përfshinte edukatën fetare, gjuhën dhe letërsinë tatare, aritmetikën, gjeografinë, historinë, natyrën, kaligrafinë, vizatimin, punët e dorës dhe gjuhën ruse.Kategoria:CS1 Russian-language sources (ru)

Aitova u përpoq shumë ta kthente shkollën në një gjimnaz gjatë viteve 1913–14, pesë kërkesa për ta shndërruar shkollën në gjimnaz u refuzuan nga drejtori i shkollave publike në Kazan. Aitova iu drejtua për ndihmë deputetit të Dumës së Qytetit të Kazanit, Ivan Godnev, dhe përmes tij arriti të takohej me ministrin e arsimit publik dhe kreun e departamentit të arsimit publik për të paraqitur kërkesat e saj dhe për të marrë këshilla. Ajo dhe bashkëshorti i saj kaluan gjithashtu tre vjet duke udhëtuar nëpër Evropë, ku u njohën nga afër me mënyrën e funksionimit të gjimnazeve në Pragë, Vjenë dhe Berlin.Kategoria:CS1 Russian-language sources (ru) Më 4 mars 1916, Aitova mori lejen për të hapur një gjimnaz privat për vajzat tatare, dhe shkolla u hap zyrtarisht më 29 tetor 1916.

Gjimnazi i Aitovës ofronte mësim në edukatë fetare, histori ruse dhe botërore, gjeografi ruse dhe botërore, matematikë, algjebër, fizikë, shkenca natyrore, anatomi, fiziologji, higjienë, pedagogji, kaligrafi në gjuhën ruse dhe tatare, vizatim dhe punë me dorë. Krahas gjuhës tatare dhe asaj ruse, në gjimnaz mësoheshin gjithashtu arabishtja, gjermanishtja, anglishtja, frëngjishtja dhe persishtja. "Татарские просветительницы. Часть II: Фатиха Аитова". RFE/RL (in Russian). Retrieved 25 August 2021.
Category:CS1 Russian-language sources (ru) "В 12-й женской гимназии Казани откроется музей Фатихи Аитовой". Татар-информ (Tatar-inform) (in Russian). Retrieved 25 August 2021.
Category:CS1 Russian-language sources (ru)

Më 24 prill 1917, Aitova mori pjesë në kongresin e parë të grave myslimane në Kazan.

Pas Revolucionit të Tetorit, gjimnazi dhe pjesa tjetër e pronësisë së Aitovës u shtetëzuan nga qeveria sovjetike, duke e lënë atë pa asnjë të ardhur. Iskhak Rakhmatullin, kryetari i Këshillit të Ministrave në atë kohë, i bëri një apel qeverisë për t’i dhënë Aitovës një pension, por kërkesa u refuzua. "В 12-й женской гимназии Казани откроется музей Фатихи Аитовой". Татар-информ (Tatar-inform) (in Russian). Retrieved 25 August 2021.
Category:CS1 Russian-language sources (ru) Gjimnazi u shndërrua në një shkollë të mesme tatare. "Татарские просветительницы. Часть II: Фатиха Аитова". RFE/RL (in Russian). Retrieved 25 August 2021.
Category:CS1 Russian-language sources (ru)

Gjatë Luftës Civile Ruse, Aitova u evakuua fillimisht në Omsk dhe më pas u zhvendos në Baku dhe Moskë. Ajo u kthye në Kazan në vitin 1941 ku dhe vdiq në vitin 1942 nën kujdesin e gruas së djalit të saj Jakub, Mariam. "Татарские просветительницы. Часть II: Фатиха Аитова". RFE/RL (in Russian). Retrieved 25 August 2021.
Category:CS1 Russian-language sources (ru) "В 12-й женской гимназии Казани откроется музей Фатихи Аитовой". Татар-информ (Tatar-inform) (in Russian). Retrieved 25 August 2021.
Category:CS1 Russian-language sources (ru)

 Trashëgimia 
Gjimnazi i gjuhës tatare për femra nr. 12 në Kazan, e themeluar në vitin 1993, e mori emrin në nder të Fatiha Aitovës. "Татарские просветительницы. Часть II: Фатиха Аитова". RFE/RL (in Russian). Retrieved 25 August 2021.
Category:CS1 Russian-language sources (ru) 

 Referime 

Kategoria:Vdekje 1942
Kategoria:Lindje 1866
Kategoria:Artikuj nga CEE Spring 2025