Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze

Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze, zakonisht në historiografi e përmendur si Republika Holandeze, ishte një konfederatë provincash që ekzistoi që nga viti 1579 deri në të ashtuquajturin Revolucioni Batav në vitin 1795. Ajo ishte shteti i parë i pavarur holandez. Republika u themelua pasi shtatë provinca holandeze u rrebeluan kundër sundimit spanjoll, duke shpallur pavarësinë e tyre në vitin 1581. Duke qenë se ishte një republikë, ajo qeverisej gjerësisht nga një aristokraci e tregtarëve të qyteteve të qujtur regenten, në vend të një mbreti. Çdo qytet dhe provincë kishte qeverinë dhe ligjet e saj dhe një shkallë të madhe autonomie. Pas përpjekjeve për të gjetur një sovran kompetent u treguan të pasuksesshme, ajo vendosi që sovraniteti do ti ushtrohej nga zotërimet e ndryshme provinciale, trupat qeverisëse dhe provincat provincat. Shtetet e Përgjithshme (parlamenti i përgjithshëm shtetëror), me përfaqësuesit e tij nga të gjitha provincat, do të vendoste mbi çështjet e rëndësishme të republikës si e tërë. Secila provincë drejtohej nga një zyrtar i njohur si ; ky post nominalisht ishte i hapur për çdokënd, por shumica e provincave caktonin një anëtar të Derës Oranzh. Gradualisht pozicioni u bë i trashëgueshëm, me Princin e Oranzhit që mbante njëkohësisht shumicën ose të gjitha stadtholderitë, duke e bërë atë faktikisht kreun e shtetit. Kjo krijoi tensione midis rrymave politike: Oranzhistët favorizonin një stadtholder të fuqishëm, ndërsa republikanët favorizonin një parlament të fuqishëm. Republikan krijuan dy periudha pa stadtholderë, 1650–1672 dhe 1702–1747, me këtë të fundit që shkaktoi trazira kombëtare dhe fundin e statusit të fuqisë së madhe. Në Paqen e Vestfalisë (1648) republika fitoi afërsisht 20% më shumë territor, të vendosur jashtë provincave anëtare, që u drejtuan drejtpërdrejtë nga parlamenti si territore .

Historia

Zhvillimi

parapamje|majtas|379px|Zbavitje duke rrëshkitur, një skenë tradicionale rurale nga piktori holandez i shek. XVII, Hendrick Avercamp
Megjithëse shteti ishte i vogël dhe kishte vetëm rreth 1.5 miljonë banorë, ai kontrollonte një rrjet botëror të lundrimit përgjatë rrugëve tregtare. Nëpërmjet kompanive të saj tregtare, VOC-ut dhe Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore (GWIC), ajo themeloi një perandori. Këto kompani bazoheshin në modelin anglez dhe suksesin e kompanive aksionere dhe gildave të Anglisë.

Të ardhurat nga kjo tregti e lejuan Republikën Holandeze të konkuronte ushtarakisht me vende shumë më të mëdha. Ajo grumbulloi një flotë të stërmadhe prej 2,000 anijesh, fillimisht më të madhe se flotat e Anglisë dhe Franca së bashku. Konfliktet kryesore u zhvilluan në Luftën Tetëdhjetë Vjeçare kundër Spanjës, Luftën Holandezo–Portugeze (1602–1663), katër Luftërat Anglo-Holandeze, Luftën Franko-Holandeze (1672–1678), Luftën e Aleancës së Madhe (1688–1697), Luftën e Trashëgimisë Spanjolle (1702–1713), Luftën e Trashëgimisë Austriake (1744–1748) dhe Luftën e Koalicionit të Parë (1792–1795) kundër Francës.

Republika ishte më tolerante ndaj besimeve] dhe ideve të ndryshme sesa shtetet bashkëkohore, duke u lejuar banorëve të saj lirinë e mendimit. Një faktor i rëndësishëm në zhvillimin e republikës si një fuqi ekonomike ishte vërshimi i refugjatëve që kërkonin tolerancën fetare të republikës. Në veçanti, ajo u bë streha e hebrejve portugezë dhe spanjollë që i iknin inkuizicionit në Gadishullin Iberik në shekujt e XVI dhe të XVII dhe më vonë, hebrej më të varfër gjermanë. Bashkësia judeje portugeze kishte shumë tregtarë të pasur, të cilët jetonin dhe mernin pjesë në lulëzimin ekonomik si të barabartë me tregtarët e pasur holandezë. Republika u bë strehë për shumë refugjatë të tjerë, duke përfshirë protestantët nga Antverpeni dhe Flandra që kishin mbetur nën sundimin katolik spanjoll; hygenotët francezë dhe separatistës anglezë, duke përfshirë edhe Etërit Pelegrinë. Në qytetet e Hollandës në shekullin e XVII dhe të XVIII erdhën shumë emigrantë nga pjesët protestante të Gjermanisë dhe gjetkë.

Nën këtë regjim, artistët do të lulëzonin, duke përfshirë piktorë si Rembrandt. Po kështu dhe shkencëtarët si Hugo Grotius, Christiaan Huygens dhe Antonie van Leeuwenhoek dhe filozofët si Baruk Spinoza që ishte jude me origjinë portugeze. Tregtia, shkenca, forcat e armatosura dhe artet holandeze ishin ndër më të vlerësuarat në botë gjatë një pjese të madhe të shekullit të XVII, një periudhë e cila është bërë e njohur si Epoka e Artë Holandeze.

Ekonomia, e bazuar në rolin e Amsterdamit si qendër e tregtisë botërore, ishte e fortë në shekullin e XVII. Në vitin 1670 marina tregtare holandeze transportoi në tërësi 568,000 tonë mallra—rreth gjysma e e tërësisë evropiane. Provinca Holland ishte tepër komerciale dhe e mbizotëronte vendin. Fisnikëria e saj ishte e vogël dhe e mbyllur si dhe kishte pak ndikim, duke qenë numerikisht e pakët, politikisht e dobët dhe formonte një kastë tepër të mbyllur. Shumica e tokave në Provincën Holland ishte e komercializuar për të mbjella tregtimi dhe zotëroheshin nga kapitalistët urbanë, jo fisnikët; kishte pak lidhje midis fisnikërisë së Provincës Holland dhe tregtarëve. Nga viti 1650 familjet qytetare që ishin pasuruar nëpërmjet tregtisë dhe kishin fituar ndikim në qeveri, e kontrollonin Provincën Holland dhe në një masë të madhe u jepnin formë politikave kombëtare. Gjashtë provincat e tjera ishin më rurale dhe tradicionale në stilin e jetesës, kishin një fisnikëri aktive dhe luanin një rol të vogël në tregtinë dhe politikat kombëtare. Në vend të kësaj ato ishin përqëndruar në mbrojtjen nga përmbytjet dhe projektet e zgjerimit të tokave.

Rënia ekonomike çoi në një periudhë paqëndrueshmërie politike, të njohur si  (1780–1787). Këto trazira u shtypën përkohësisht nga një Pushtim Prusian në mbështetje të stadtholderit. Revolucioni Francez dhe Luftërat pasuese Revolucionare dhe Napoleonike i rindezën tensionet. Duke pasuar humbjen ushtarake të ndaj Francës, stadtholderi u dëbua nga Revolucioni Batav në vitin 1795, duke i dhënë fund Republikës Holandeze, e cila u pasua nga Republika Batave.

Shiko edhe

 Holanda Burgunde
 Holanda Habsburge
 Shtatëmbëdhjetë Provincat
 Armada Spanjolle
 Holanda Spanjolle
 Perandoria Spanjolle
 Luftërat e Grepit dhe Merlucit
 Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
 Holanda gjatë Periudhës Romake
 Parahistoria e Holandës
 Piktura e hershme holandeze
 Piktura holandeze dhe flamande e Rilindjes
 Rilindja në Vendet e Ulta
 Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze
 Lufta Tetëdhjetë Vjeçare
 Perandoria Koloniale Holandeze
 Epoka e Artë Holandeze
 Lufta Tridhjetëvjeçare
 Perandoria Koloniale Holandeze
 Kompania Holandeze e Indisë Lindore
 India Hollandeze
 Bengali Hollandez
 Inditë Lindore Holandeze
 Kolonia Holandeze e Kepit
 Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore
 Kolonizimi Holandez i Amerikës
 Antilet Holandeze
 Holanda Austriake
 Hapsburgët
 Monarkia Hapsburge
 Perandoria Austriake
 Austro-Hungaria
 Historia e Austrisë
 Republika Batave
 Holanda Napoleonike
 Mbretëria e Bashkuar e Holandës
 Revolucioni Belg
 Historia e Belgjikës
 Historia e Holandës
 Historia e Holandës (1900-Tani)
 Perandoria Koloniale Belge
 Vendet e Ulëta
 Beneluksi
 Holland
 Flandra

 Referime 
Shpjegime

 Referime 

Bibliografia


























Lidhje të jashtme




Kategoria:Shekulli XVI në Evropë
Kategoria:Shekulli XVII në Evropë
Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta
Kategoria:Historia e Holandës
Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne
Kategoria:Perandoria Spanjolle
Kategoria:Vende të mëparshme në Evropë
Kategoria:Republika të mëparshme
Kategoria:Evropë Veriperëndimore
Kategoria:Shekulli XVIII në Evropë
Kategoria:Themelime në 1581
Kategoria:Shpërbërje në 1795