Perianderi

Perianderi (vdiq rreth vitit 585 p.e.s.) ishte tirani i dytë i dinastisë Cypselid që sundoi mbi Korintin e lashtë . Sundimi i Perianderit solli një kohë të begatë në historinë e Korintit, pasi aftësia e tij administrative e bëri Korintin një nga qytetet më të pasura në Greqi. Disa tregime thonë se Periander ishte një sundimtar mizor dhe i ashpër, por të tjerë   pretendojnë se ai ishte një mbret i drejtë dhe i drejtë, i cili punoi për të siguruar që shpërndarja e pasurisë në Korint të ishte pak a shumë e barabartë. Ai shpesh konsiderohet si një nga shtatë të urtët e Greqisë, burra të shekullit të 6-të para Krishtit, të cilët ishin të njohur për shekuj me radhë për mençurinë e tyre. (Të urtët e tjerë konsideroheshin më shpesh si Thales, Solon, Kleobulus, Chilon, Bias dhe Pittacus .) 

 Biografia 
 Familja 
Periandri ishte tirani i dytë i Korintit  dhe i biri i Cypselus, themeluesit të dinastisë Cypselid. Për shkak të babait të tij, ai u quajt Cypselides (Κυψελίδης).  Gruaja e Cypselus quhej Cratea. U përfol se ajo dhe djali i saj, Periandri, flinin bashkë.  Periander u martua me Lyside (të cilën ai shpesh e quajti Melissa), vajza e Procles dhe Eristenea e Epidaurus .  Ata kishin dy djem: Cypselus, i cili thuhej se ishte mendjemprehtë, dhe Licophron, një njeri i zgjuar.  Sipas librit Jetët dhe mendimet e filozofëve të shquar, Periandri, në një sulm të tërbuar, e goditi gruan e tij ose e hodhi poshtë një sërë shkallësh aq fort sa ajo u vra.   Historiani grek Herodoti ka aluduar në sugjerimet se Periandri kishte ndotur kufomën e gruas së tij, duke përdorur një metaforë: "Periandri e kishte pjekur bukën në një furrë të ftohtë".  Hidhërimi për nënën e tij dhe zemërimi ndaj babait të tij e shtynë Lycophron të strehohej në Korcyra .  Kur Periandri ishte shumë më i vjetër dhe kërkonte të kishte pasardhësin e tij në krah, ai dërgoi të kërkonin Likofronin.  Kur njerëzit e Korkyrës dëgjuan për këtë, e vranë Likofronin në vend që ta linin të largohej. Vdekja e djalit të tij bëri që Periander të binte në një dëshpërim që përfundimisht çoi në vdekjen e tij.  Periandri u pasua nga nipi i tij, Psammetichus, i cili sundoi për vetëm tre vjet dhe ishte i fundit nga tiranët qipselidë. 

 Sundimi 
Periandri e ndërtoi Korintin në një nga qendrat kryesore tregtare në Greqinë e Lashtë .  Ai krijoi koloni në Potidaea në Kalkidi dhe në Apolloni të Ilirisë, pushtoi Epidaurin, krijoi marrëdhënie pozitive me Miletin dhe Lidinë dhe aneksoi Korkyrën, ku djali i tij jetoi pjesën më të madhe të jetës. Perianderit i atribuohet gjithashtu shpikja e një sistemi transporti, Diolkos, përgjatë Isthmusit të Korinthit . Taksat nga mallrat që hynin në portin e Korintit përbënin pothuajse të gjitha të ardhurat e qeverisë, të cilat Periandri i përdori për të ndërtuar tempuj dhe vepra të tjera publike dhe për të promovuar letërsinë dhe artet. Ai bëri që poeti Arion të vinte nga Lesbos në Korint për një festival arti në qytet. Periandri mbajti shumë festivale dhe ndërtoi shumë ndërtesa në stilin dorik . Stili korintik i qeramikës u zhvillua nga një artizan gjatë sundimit të tij.

Stili i udhëheqjes dhe politikës së Perianderit u quajt 'tirani'. Tiranët favorizonin të varfërit mbi të pasurit, ndonjëherë duke konfiskuar pasuritë e pronarëve dhe duke miratuar ligje që kufizonin privilegjet e tyre. Ata filluan gjithashtu ndërtimin e tempujve, porteve dhe fortifikimeve, si dhe përmirësuan kullimin e qytetit dhe furnizimin me ujë. Periander miratoi masa që përfituan nga tregtia. 

Diogenes Laertius tregon një legjendë për vdekjen e tij, se ai nuk donte që të tjerët ta dinin se ku ishte varrosur. "Ai urdhëroi dy të rinj të dilnin natën në një rrugë të caktuar që ai u tregoi; ata duhej të vrisnin njeriun që takuan dhe ta varrosnin. Më pas ai urdhëroi katër të tjerë që të shkonin në ndjekje të të dyve, t'i vrisnin dhe i varrosi përsëri, ai dërgoi një numër më të madh në ndjekje të të katërtve, ai vetë u ndesh me çiftin e parë dhe u vra". 

 Shkrimi dhe filozofia 
Periandri thuhej se ishte një mbrojtës i letërsisë, i cili njëkohësisht shkroi dhe vlerësoi filozofinë e hershme. Thuhet se ai ka shkruar një poezi didaktike 2000 rreshta.  Në Jetët dhe Opinionet e Filozofëve të Shquar, Diogenes Laërtius thekson se shkrimtarët nuk pajtohen se kush janë Shtatë të Urtët. Mendohet se Periandri u përpoq të përmirësonte rendin në Korint; ndonëse ai figuron në listën e Diogenes Laërtius, masat e tij ekstreme dhe gjestet despotike e bëjnë atë më të përshtatshëm për një listë të tiranëve të famshëm sesa të njerëzve të mençur. 

Diogenes Laertius tregon disa fjalë të urta prej tij: Tiranët që synojnë të jenë të sigurt duhet ta bëjnë besnikërinë truprojën e tyre, jo armët. Kënaqësitë janë kalimtare, nderimet janë të pavdekshme. Ji i moderuar në prosperitet, i matur në fatkeqësi. Jini të njëjtë me miqtë tuaj, qofshin ata në begati apo në fatkeqësi. Çfarëdo marrëveshje që bëni, qëndroni në të. Korrigjoni jo vetëm shkelësit, por edhe ata që janë në pikën e ofendimit. 

 Ndikimet 
Periander është referuar nga shumë bashkëkohës në lidhje me filozofinë dhe udhëheqjen. Më së shpeshti ai përmendet si një nga Shtatë të Urtët e Greqisë së Lashtë, një grup filozofësh dhe sundimtarësh nga Greqia e hershme, por disa autorë e lënë jashtë listës. Në Jetët dhe Opinionet e Filozofëve të Shquar, Diogenes Laertius, një filozof i shekullit të 3-të pas Krishtit, rendit Perianderin si një nga këta Shtatë të Urtë. Ausonius gjithashtu i referohet Perianderit si një nga të urtët në veprën e tij Maska e Shtatë të Urtëve . 

Disa studiues kanë argumentuar se sundimtari i quajtur Periander ishte një person i ndryshëm nga i urti me të njëjtin emër. Diogenes Laërtius shkruan se "Sotioni, Heraklidi dhe Pamfila në librin e pestë të komenteve të saj thonë se ishin dy Periandër; njëri ishte tiran dhe tjetri një njeri i mençur dhe një vendas nga Ambracia. Neanthes i Cyzikut bën të njëjtën gjë. pohimi, duke shtuar se të dy burrat ishin kushërinj me njëri-tjetrin, thotë Aristoteli, se ishte korinti Periandri që ishte i mençuri, por Platoni e kundërshton atë. 

 Shih edhe 
 Shtatë të urtit

 Referime 

Kategoria:Filozofë të lashtë grekë