Arsimi në Armeni

Arsimi në Armeni vlerësohet veçanërisht në kulturën armene . Arsimi u zhvillua më shpejt nga shërbimet sociale, ndërsa shërbimet shëndetësore dhe të mirëqenies u përpoqën të ruanin strukturën bazë të planifikuar nga shteti të epokës sovjetike, pas pavarësisë së Armenisë në 1991.  Sot, Armenia po përpiqet të zbatojë një vizion të ri për sistemin e saj të arsimit të lartë duke ndjekur synimet e Zonës Evropiane të Arsimit të Lartë .  Ministria e Arsimit dhe Shkencës mbikëqyr arsimin në vend.

Arsimi K–12 është pjesë e sistemit arsimor dhe kërkohet për 12 vjet. Ai përbëhet nga arsimi parashkollor, fillor, i mesëm dhe i mesëm, me institucione të drejtuara nga qeveria (publike) dhe private që krijojnë peizazhin arsimor.

Iniciativa për Matjen e të Drejtave të Njeriut (HRMI)  konstaton se Armenia është duke përmbushur vetëm 84.9% të asaj që duhet të përmbushë për të drejtën e arsimimit bazuar në nivelin e të ardhurave të vendit.  HRMI zbërthen të drejtën për arsim duke parë të drejtat për arsimin fillor dhe atë të mesëm. Duke marrë parasysh nivelin e të ardhurave të Armenisë, kombi po arrin 78.2% të asaj që duhet të jetë e mundur bazuar në burimet (të ardhurat) e tij për arsimin fillor dhe 91.6% për arsimin e mesëm.  

 Shkalla e shkrim-leximit 
parapamje| Një djalë duke lexuar një libër në një park publik në Jerevan
Një shkallë e shkrim-leximit prej 100% u raportua që në vitin 1960.  Niveli i numërimit ishte ndër më të ulëtit në fund të shekullit të 18-të dhe 19-të, gjë që mund të jetë një rezultat i politikave arsimore osmane dhe persiane që vetëm gradualisht u përmirësuan gjatë periudhës ruse.  Në epokën komuniste, arsimi armen ndoqi modelin standard sovjetik të kontrollit të plotë shtetëror (nga Moska ) të kurrikulave dhe metodave të mësimdhënies dhe integrimit të ngushtë të aktiviteteve arsimore me aspekte të tjera të shoqërisë, si politika, kultura dhe ekonomia. Curtis, Glenn E. and Ronald G. Suny. "Education". Armenia: A Country Study. Library of Congress Federal Research Division (March 1994). This article incorporates text from this source, which is in the public domain. Ashtu si në periudhën sovjetike, arsimi fillor dhe i mesëm në Armeni është falas, dhe përfundimi i shkollës së mesme është i detyrueshëm . 

Në fillim të viteve 1990, Armenia bëri ndryshime thelbësore në sistemin sovjetik të centralizuar dhe të regjimentuar.  Për shkak se të paktën 98% e studentëve në arsimin e lartë ishin armenë, kurrikula filloi të theksonte historinë dhe kulturën armene.  Gjuha armene u bë gjuha mbizotëruese e mësimit dhe shumë shkolla që kishin mësuar në rusisht u mbyllën në fund të vitit 1991.  Rusishtja ende mësohet gjerësisht, megjithatë, si gjuhë e dytë.  Sot, mësimi i anglishtes po rritet me shpejtësi në mesin e të rinjve të Armenisë me disa programe që zbatohen nga Këshilli Britanik që synojnë mësimin e gjuhës angleze dhe zhvillimin e aftësive tek të rinjtë.  Në shtator 2018, qeveria armene mori një vendim për të hapur shkollën e parë të gjuhës kineze në Jerevan. Shkolla e Miqësisë Kineze-Armene u bë lidhja e parë në një rrjet të institucioneve arsimore të pajisura teknikisht me një mësim të thelluar të gjuhës kineze dhe është vendosur të bëhet qendra më e madhe e trajnimit për mësimin e gjuhës kineze jo vetëm në Armeni, por edhe në Evropën Lindore dhe rajonin e CIS . 

 Arsimi K-12 
 Arsimi parashkollor 
Arsimi parashkollor në përgjithësi fillon në moshën dy vjeç dhe zgjat afërsisht 4 vjet.  Armenia kishte 808 komuna, 10 publike dhe 50 objekte private të arsimit parashkollor në 2017.  Arsimi institucional armen përfshin dy lloje të edukimit parashkollor, çerdhe dhe kopsht fëmijësh . Fëmijët e moshës 2-3 vjeç shkojnë zakonisht në çerdhe, ndërsa ata të moshës 3-6/7 frekuentojnë kopshtin. Edukimi parashkollor i ndihmon fëmijët të zhvillojnë aftësitë e komunikimit në gjuhën e tyre amtare dhe të mësojnë gjuhë të reja, ndërkohë që ofron një bazë thelbësore për matematikën, duke hapur rrugën për edukimin shkollor. 

 Arsimi i mesëm i përgjithshëm 
Sipas Kushtetutës së Armenisë, arsimi i mesëm është i detyrueshëm dhe ofrohet pa pagesë. Ai shtrihet në 12 vjet dhe është i strukturuar në tre nivele: shkolla fillore, e mesme dhe e mesme.  Në Armeni ka 1,400 shkolla me rreth 563,000 nxënës si në shkollat e përgjithshme ashtu edhe ato profesionale. Armenia ka një përqindje të lartë të regjistrimit në shkollat fillore dhe të mesme (91.3% dhe 90.1% në 2019), por regjistrimi në shkollat e mesme është në 65.5%, që është më pak se kriteret e Bashkimit Evropian (BE) dhe Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD) dhe bie nën arsimin universal. 

 Arsimi fillor 
Arsimi fillor mbulon klasat 1 deri në 4, duke u ushqyer fëmijëve të moshës 6 deri në 10 vjeç. Kohëzgjatja e këtij niveli është katër vjet.  Shkollat fillore në Armeni u ofrojnë nxënësve aftësi themelore në lexim, shkrim dhe matematikë. Kurrikula është krijuar për të ushqyer studentët me aftësi sociale, duke inkurajuar bashkëpunimin dhe respektin për shokët e klasës. 

 Shkolla bazë/shkolla e mesme 
Shkolla e mesme zgjat 5 vjet dhe përfshin klasat 5-9 të arsimit K-12.  Kurrikula është e sofistikuar dhe përfshin lëndë të ndryshme si matematika, shkencat natyrore dhe sociale, aftësitë gjuhësore, artet dhe edukimi fizik, duke u mundësuar studentëve të kenë një edukim gjithëpërfshirës për botën e tyre përreth.  Në këtë nivel, studentët janë tashmë dhjetë vjeç, dhe në kohën kur diplomohen, ata janë pesëmbëdhjetë, duke fituar një Certifikatë të Arsimit Bazë (Himnakan Yndhanur Krtutyan Attestat). 

 Shkolla e mesme 
Në Armeni, shkolla e mesme përfshin klasat 10 deri në 12, me nxënës nga 16 deri në 18 vjeç. Kohëzgjatja është tre vjet.  Sistemi arsimor i shkollës së mesme ndahet kryesisht në dy kategori: arsim i mesëm i përgjithshëm dhe arsim i mesëm i specializuar. Arsimi i mesëm i përgjithshëm ofron një kurrikulë të gjerë, duke përfshirë lëndë si matematika, shkenca, shkencat humane dhe gjuhët e huaja, për t'u dhënë studentëve një arsim të plotë. Arsimi i mesëm i specializuar, në të kundërt, përqendrohet në fusha të veçanta si studimet teknike, artistike ose profesionale. Këto shkolla janë të destinuara për studentët që preferojnë mësimin praktik, të bazuar në përvojë, që përputhet me qëllimet e tyre të karrierës.  Pas përfundimit, studentët fitojnë Certifikatën e Arsimit të Mesëm të Plotë (Mijnakarg Yndhanur Krtutyan Attestat). Shkollat e mesme në Armeni i udhëheqin studentët drejt arsimit të lartë ose mundësive për karrierë. 

 Provimet 

 Provimet e pranimit 
Në përfundim të arsimit të mesëm, bëhen vlerësime dhe provime për të matur se sa mirë nxënësit e kanë kuptuar materialin dhe sa janë të përgatitur për hapat e ardhshëm në jetë. Rezultatet e provimeve shtetërore janë veçanërisht të rëndësishme sepse ato përcaktojnë nëse studentët janë të kualifikuar për të hyrë në universitete apo shkolla profesionale.  Në Armeni, aplikimi në institucionet e arsimit të lartë ndjek një proces përgjithësisht uniform. Nxënësit duhet të përfundojnë arsimin e mesëm dhe shpesh u nënshtrohen provimeve pranuese që testojnë njohuritë e tyre në lëndë të caktuara. Zakonisht, aplikacioni kërkon dokumente si transkriptet, kartat e identitetit dhe herë pas here, letra rekomandimi ose ese personale. 

 Llojet e shkollave 

 Shkollat publike 
Shkollat publike janë lloji kryesor i shkollave në Armeni, duke përbërë 97% të të gjitha shkollave. [4] Shkollat publike krijohen nga qeveria bazuar në politikën arsimore kombëtare dhe sponsorizohen nga buxheti i shtetit. Buxheti përbën “kosto operative, mirëmbajtje të infrastrukturës, paga për edukatorët” dhe materiale të tjera të nevojshme edukative. 

Procesi për të hedhur themelet për një shkollë publike përfshin një vlerësim shterues të "programeve arsimore, kualifikimeve të personelit mësimor dhe përputhjes së infrastrukturës me normat e vendosura" për të marrë një licencë. Të gjitha institucionet publike duhet të përafrohen me strategjitë kombëtare arsimore duke kryer zakonisht inspektime për të përmbushur kërkesat e licencimit. Edhe pse qeveria armene nënvizon aksesin e barabartë në arsim, ajo ende përpiqet të sigurojë fonde të mjaftueshme për sistemin arsimor në zhvillim. Megjithatë, sipas 'Generis legal', qeveria ka zhvilluar disa standarde që përfshijnë "kërkesat e kurrikulës, kualifikimet e mësuesve dhe masat e vlerësimit" për zhvillimin holistik të studentëve. 

Kurrikula kombëtare është shtylla kurrizore e arsimimit të shkollave publike, duke dhënë njohuri të rëndësishme dhe duke zhvilluar aftësitë e nevojshme. Ai ndjek prirjet arsimore globale, duke i përzier ato me kulturën lokale dhe kontekstet historike. Shkollat publike duhet t'u përmbahen udhëzimeve të kurrikulës kombëtare për t'i përgatitur studentët si në aspektin akademik ashtu edhe në atë profesional për jetën e tyre. Mësuesit supozohet të kenë diploma dhe certifikata të larta për të udhëhequr studentët për dymbëdhjetë vjet. Për të arritur rezultatin e dëshiruar, shkollat publike duhet të ushtrojnë masat e përmendura, t'i mbajnë ato përgjegjëse para qeverisë dhe të mbeten transparente gjatë funksionimit të tyre. 

 Shkollat private 
Shkollat private armene duhet të ndjekin udhëzimet specifike të licencimit të përcaktuara nga Ministria e Arsimit. Një aplikim i plotë dhe i gjithë dokumentacioni i nevojshëm mbështetës, si prova e shëndetit financiar, një statut dhe një organogram, duhet të dorëzohen si pjesë e procesit. 

Në Armeni, shkollat private funksionojnë duke përdorur një mekanizëm të veçantë financimi që shpesh përfshin tarifat e shkollimit, donacione individuale dhe ndihmë nga jashtë. Institucionet arsimore private, duke pasur një akses të konsiderueshëm në burimet financiare, janë në gjendje të ofrojnë programe të specializuara dhe ambiente të pajisura mirë. Megjithatë, për shkak se vetëm familjet që kanë burime të mjaftueshme financiare mund të ndjekin shkollat elitare, kjo mbështetje në shkollimin mund të rezultojë gjithashtu në akses të pabalancuar në arsim me cilësi të lartë. Për më tepër, shkollat private mund të kërkojnë donacione nga individë ose marrëveshje me grupe të huaja për financim, të cilat mund të përmirësojnë ofertat e tyre arsimore, por gjithashtu të çojnë në ndryshime të disponueshmërisë së burimeve. 

Për të garantuar që ato të ofrojnë arsim cilësor, shkollat private – të cilat tentojnë të funksionojnë të pavarura – duhet të zbatojnë disa rregulla të përcaktuara nga Ministria. Sektorit privat i jepet liri sipas këtij sistemi të dyfishtë, por ai ende i nënshtrohet të njëjtave kritere cilësore si shkollat publike. Pikërisht, institucionet arsimore private duhet të dëshmojnë se kurrikulat e tyre plotësojnë kriteret kombëtare. Përveç kësaj, ata duhet të thjeshtojnë procedurën e inspektimit për të vlerësuar gjendjen e ambienteve të tyre, cilësinë e mësimit të tyre dhe përputhshmërinë me standardet e kurrikulës. Shkollat private lejohen të krijojnë metoda unike monitorimi, të cilat mund të çojnë në një shumëllojshmëri përvojash mësimore. Megjithatë, objektivi kryesor është të ruhen standardet më të larta të mundshme të arsimit në çdo fushë të sistemit arsimor armen. 

Shkollat private herë pas here mund të rezultojnë në dallime në gatishmërinë e nxënësve. Dallimet janë cilësia e ndryshme dhe niveli i kompleksitetit të kurrikulave të përdorura, pavarësisht nga mundësia e një përvoje arsimore më të individualizuar. Mund të ketë dallime në kualifikime për mësuesit pasi shkollat private mund të kenë më shumë liri në procedurat e tyre të punësimit. Për të mbajtur akreditimin e tyre, shkollat private, megjithatë, shpesh u përmbahen kërkesave të vështira, duke shpresuar të përmbushin ose tejkalojnë standardet e shkollave publike. Megjithatë, sipas 'Generis legal', mësuesit në shkollat private mund të eksplorojnë strategji moderne të mësimdhënies, të cilat mund të përmirësojnë përfundimisht rezultatet e të nxënit dhe angazhimin e nxënësve. 

 Institucionet arsimore 
parapamje| Universiteti Shtetëror i Jerevanit në Jerevan (est. 1919)
Në vitin shkollor 1990-91, rreth 1,307 shkolla fillore dhe të mesme u ndoqën nga 608,800 nxënës.  70 institucione të tjera të mesme të specializuara kishin 45,900 studentë, dhe 68,400 studentë u regjistruan në gjithsej dhjetë institucione pas të mesme që përfshinin universitetet .  Përveç kësaj, 35% e fëmijëve të kualifikuar shkonin në parashkollorët .  Në vitin shkollor 1988-89, 301 nxënës për 10,000 banorë ishin në arsimin e mesëm ose të lartë të specializuar, një shifër pak më e ulët se mesatarja sovjetike.  Në vitin 1989, rreth 58% e armenëve mbi moshën 15 vjeç kishin përfunduar arsimin e tyre të mesëm dhe 14% kishin arsim të lartë. 
parapamje| Universiteti Amerikan i Armenisë (est. 1991)
Në vitin 1992, institucioni më i madh i Armenisë i arsimit të lartë, Universiteti Shtetëror i Jerevanit, kishte 18 departamente, duke përfshirë ato për shkencat sociale, shkencat dhe drejtësinë.  Fakulteti i saj numëronte rreth 1300 mësues dhe popullsia studentore rreth 10000 studentë.  Instituti i Arkitekturës dhe Inxhinierisë së Ndërtimit në Jerevan u themelua në vitin 1989. 

Në bazë të zgjerimit dhe zhvillimit të Universitetit Shtetëror të Jerevanit, u formuan një sërë institucionesh të pavarura të arsimit të lartë, duke përfshirë Institutin Mjekësor të ndarë në vitin 1930, i cili u krijua si fakultet mjekësor. Në vitin 1980, Universiteti Mjekësor Shtetëror i Jerevanit (YSMU) iu dha një nga çmimet kryesore të ish-BRSS - Urdhri i Flamurit të Kuq të Punës për trajnimin e specialistëve të kualifikuar në kujdesin shëndetësor dhe shërbimin e vlefshëm në zhvillimin e shkencës mjekësore.

Në vitin 1995, YSMI u riemërua në YSMU dhe që nga viti 1989 mori emrin Mkhitar Heratsi, një mjek mesjetar. Mkhitar Heratsi ishte themeluesi i shkollës së mjekësisë armene në Armeninë Kilikiane. Doktori luajti të njëjtin rol në shkencën mjekësore armene si Hipokrati në greqishten e vjetër, Galeni në romake dhe Ibn Sina në mjekësinë arabe.

YSMU është një institucion mjekësor, që korrespondon me kërkesat ndërkombëtare, trajnon staf mjekësor nga Armenia dhe vendet fqinje (Irani, Siria, Libani, Gjeorgjia) dhe nga disa vende të tjera në mbarë botën. Një numër i madh studentësh të huaj nga India, Nepali, Sri Lanka, Shtetet e Bashkuara dhe Rusia studiojnë së bashku me studentë armenë. Universiteti renditet ndër institucionet e larta mjekësore të famshme dhe zë vendin e tij të nderuar në Drejtorinë Botërore të Shkollave Mjekësore, të publikuar nga OBSH . Departamenti i Studentëve të Huaj për diasporën armene u krijua në vitin 1957; më vonë u zgjerua dhe filloi regjistrimi i studentëve të huaj.

Shkolla të tjera në Armeni përfshijnë Universitetin Amerikan të Armenisë, Universitetin Evropian të Armenisë, Shkollën Ndërkombëtare QSI të Jerevanit dhe Universitetin Ndërkombëtar Eurasia (EIU). EIU është një institucion privat i arsimit të lartë i themeluar në Jerevan në 1996. Më 13 mars 1997, NjEU u akreditua plotësisht në bazë të vendimit të marrë nga Ministria e Shkencës dhe Arsimit. Që atëherë, EIU u autorizua të lëshonte Diploma Shtetërore. Duke filluar nga shtatori 2007, Universiteti Ndërkombëtar Eurasia është në përputhje të plotë me kërkesat e Procesit të Bolonjës.

Qendra arsimore COAF SMART në provincën e Lorit u ofron banorëve të komuniteteve rurale të Armenisë një mundësi për të marrë një arsim dhe zhvillim joformal të aftësive, duke ofruar trajnime falas në teknologjinë e informacionit, artin, komunikimin, ekologjinë, stilin e jetës së shëndetshme, biznesin dhe aftësitë qytetare.  

Armenia ka një numër relativisht të madh të institucioneve terciare. Armenia është shtëpia e 26 universiteteve shtetërore, duke përfshirë katër institucione ndërkombëtare, dhe 33 institucione private të arsimit të lartë të licencuara. Armenia ofron një shumëllojshmëri të institucioneve të arsimit të lartë, duke përfshirë universitete, institute, akademi dhe një konservator. Sistemi shkencor dhe arsimor i vendit është veçanërisht i fortë në fusha të tilla si Fizika, Matematika, Kimia, Mikrobiologjia, Inxhinieria, Mjekësia, Teknologjia e Informacionit dhe studimet armene . 

 Marrëveshjet e arsimit të lartë 
Armenia ka nënshkruar Konventën e Njohjes së Lisbonës në 1997 dhe Procesin e Bolonjës, një marrëveshje midis vendeve evropiane për të siguruar krahasueshmërinë në standardet dhe cilësinë e kualifikimeve të arsimit të lartë në 2005 dhe më pas u bë anëtare e plotë e Zonës Evropiane të Arsimit të Lartë .  Armenia është gjithashtu anëtare e Shoqatës së Universiteteve Evropiane, Bashkimit Evropian të Studentëve dhe një anëtare e asociuar e Horizon Europe . 

Që nga viti 2004, institucionet e arsimit të lartë armene dhe studentë individualë janë përfshirë në programet e mobilitetit Erasmus Mundus të Bashkimit Evropian, Programin Jean Monnet dhe nga viti 2015 në projekte të ndryshme të Programit Erasmus .  Armenia është gjithashtu një vend partner TEMPUS (Programi Trans-Europian i Lëvizshmërisë për Studime Universitare), i cili lejon bashkëpunim të strukturuar ndërmjet institucioneve të arsimit të lartë në shtetet anëtare të BE-së dhe vendeve partnere.  Përveç kësaj, falë projekteve të ndërtimit të kapaciteteve Erasmus+, universitetet armene kanë mundur të përmirësojnë strukturat e tyre administrative dhe organizative dhe të modernizojnë kurset e studimit. 

Një tjetër reformë e madhe në sistemin e arsimit të lartë armen përfshinte krijimin e një agjencie për sigurimin e cilësisë që është përfshirë në Shoqatën Evropiane për Sigurimin e Cilësisë në Arsimin e Lartë (ENQA) dhe që u shtua në Regjistrin Evropian të Sigurimit të Cilësisë për Arsimin e Lartë (EQAR) në vitin 2017.  Standardet dhe procedurat për sigurimin e cilësisë, si dhe për akreditimin institucional dhe të programeve, u zhvilluan dhe u miratuan në përputhje me Standardet dhe Udhëzimet Evropiane për Sigurimin e Cilësisë.

Një Dialog për Politikat Arsimore Bashkimi Evropian -Armeni u inaugurua në mars 2019 për të mbështetur reformën e vazhdueshme në sektorin e arsimit. 

 Arsimi pas shkollës 
Ka disa qendra të reja arsimore të bazuara në teknologji në Armeni që u ofrojnë të rinjve aftësi dhe njohuri të shekullit të 21-të për të avancuar në fushën e tyre, si Qendra Tumo për Teknologjitë Kreative, Qendra SMART e Fondit Fëmijët e Armenia, ndër të tjera.

 Shih edhe 
 Universiteti Shtetëror i Jerevanit

 Referime 

Kategoria:Arsimi në Armeni
Kategoria:Arsimi në Evropë sipas vendit