Ager publicus

Ager publicus (; tekstualisht toka publike) është emri latin për tokat shtetërore të Romës së Lashtë. Ajo zakonisht fitohej nëpërmjet mënyrës së shpronësimit nga armiqtë e Romës. Në të drejtën romake ager publicus ishte bashkësia dhe karakteri juridik i pjesëve të territorit (trualle, toka, latifundium, duke u përdorur ndonjëherë në mënyrë të zgjeruar gabimisht edhe për prona të tjera të paluajtshme) në pronësi të shtetit. Ager ishte jashtë qytetit të mirëfilltë, e kufizuar nga pomerium.

 Historia 
Në përiudhat më të hershme të zgjerimit romak në Italinë Qendrore, ager publicus përdorej për kolonitë romake dhe, pas vitit 338 p.e.s. latine. Tradita e mëvonshme konsideron se që nga shekulli V p.e.s., klasat patrice dhe plebeje diskutonin të drejtat e të pasurve për të shfrytëzuar tokat dhe në vitin 367 p.e.s. dy tribunë plebejë, Gaius Licinius Stoloni dhe Lucius Sekstius Laterani shpallën një ligj, që e kufizonte masën e ager publicus për tu mbajtur nga secili individ, deri në 500 iugera, pak a shumë .

Në mes të shekullit duke pasuar Betejën e Telamonit (rreth vitit 225 p.e.s.), romakët e përvetësuan plotësisht Galin Cisalpine, duke shtuar sipërfaqe të stërmëdha toke te ager publicus, tokë që ishte më së shumti ju jepej kolonive të reja latine, ose zotëruesve të vegjël. Në jug të Italisë, pjesë të mëdha të tokave të reja të përfshira mbetën ager publicus, por prireshin tu jepeshin me qira qytetarëve të pasur në shkëmbim të rentave (megjithëse këto renta zakonisht nuk mblidheshin), shpesh duke i shpërfillur ligjet e vitit 367 p.e.s.  Kjo do të çonte në rritjen e shpejtë të latifundia, prona të stërmëdha tokësore të punuara nga skllevërit.

Ager publicus të tjera mbetën me aleatët italianë nga të cilët ishin konfiskuar. Tiberius Sempronius Graku u përpoq të adresonte disa nga këto shkelje në vitin 133 p.e.s., duke e ri-imponuar kufirin prej 500 iugera dhe shpërndarjen e tokave të tepërta qytetarëve të varfër. Një lëvizje e ngjashme nga vëllai i tij, Gaius Sempronius Graku në vitin 123 p.e.s. dështoi për shkak të vdekjes së tij vitin pasues. Në vitin 111 p.e.s. u kalua një ligj i ri, i cili i lejonte zotëruesit e vegjël individualë të mernin zotërimin e pjesës së tyre të ager publicus.

Por qëndresa e pronarëve të pasur të tokave e bëri këtë ligj të pafuqishëm dhe rezultati i reformës tokësore të Grakëve ishte se romakët e pasur u lanë me zotërimet e tyre dhe u çliruan nga pagimi i rentës. Në Luftën Sociale (91–87 p.e.s.) të Sulës ager publicus mori një rritje të madhe nga dënimet dhe konfiskimet.

Gjatë Periudhës Perandorake, një pjesë e madhe e ager publicus në Itali i ishte shpërndarë veteranëve të gjeneralëve si Lucius Kornelius Sulës, Gaius Julius Çezarit dhe Gneus Pompeius Magnit, në mënyrë që të gjitha ato që mbetën ishin prona të qyteteve individuale dhe kullota të përbashkëta të qyteteve. Në provinca, ager publicus ishte i stërmadh dhe u vu nën zotërimin e perandorit. Megjithatë, në të vërtetë, pothuajse e gjithë ajo ishte nën zotërim privat.

 Konceptimi historik
Ager publicus, në të drejtën romake, është bashkësia e pjesëve të territorit (troje, toka, latifundium) në pronësi të shtetit romak. Shteti i fitonte këto toka shpesh nëpërmjet pushtimit ushtarak të territoreve të tjera, por jo rralë edhe nëpërmjet shpronësimit të mirëfilltë, siç ndodhi për shembull për territoret kampane me deditio të vitit 221 p.e.s..

Përmendja e parë e ager publicus gjendet që në shekullin e II p.e.s. nga Lucius Kasius Hemina, që e përdor këtë term te vepra e tij Annales, siç na përcillet nga Nonius Marceli.Nonius Marceli, De compendiosa doctrina, II, sub voce plebitatem. Të njëjtës periudhë i përkasin edhe skalitjet agrum poplicum te Elogium Pollonis dhe agrum poplicum nella Tabula Polcevera e vitit 117 p.e.s.. Në të vërtetë ka shumë të ngjarë që në këtë fazë historike termi ager publicus nuk donte të thoshte "tokë publike" por "tokë e zënë" apo më mirë "e rrënuar". Domethënia origjinale e termit publicus rrjedh nga folja populare që siç e shpjegon Theodor Mommsen fillimisht kishte pikërisht kuptimin e "të shkatërrosh". Kjo do të konfirmohej edhe nga fakti që vetë asambletë popullore romake fillimisht ishin "asamble të burrave të armatosur". Kjo do të konfirmohej më tej nga fakti se disa burime flasin për këtë ager si ager occupatorius, do me thënë tokë armike e pushtuar ushtarakisht.

Pranimi i "tokës publike" do të ndodhte vetëm ndonjë dekadë më vonë dhe kryesisht në periudhën grakiane, kur termi ager publicus do të përdorej për herë të parë në vitin 111 p.e.s. edhe në një akt të parë zyrtar, do me thënë lex agraria epigrafica. Në ndryshimin e këndvështrimit dhe të së drejtës mbi këtë term ishte me siguri politika e Tiber Grakut, me një vizion të ager jo më të së drejtës së përkatësisht augurale, do me thënë si një e drejtë e fituar nga lex sacrata, por si një e drejtë laike, si do të konsolidohej pastaj edhe nga interpretimi i pontifeksit Publius Mucius Skevola. Ka shumë të ngjarë që Tiber Graku ta ketë përdorur këtë shprehje të re, ager publicus për ta dalluar nga ager privatus, do me thënë nga tokat që u përkisnin privatëve.

Një pjesë e territorit të ager publicus u jepej privatëve, pas centurizimit nga ana e censorëve, në pronësi të plotë (ager divisus et adsignatus per limites in centuriis) pas pagimit të një kompensimi ndaj shtetit (vectigal), ndërsa një pjesë jepej vetë në shfrytëzim (por përkufizimi i saktë i nocionit të possessio - shfrytëzimit – të ager publicus, është akoma për tu qartësuar në disa pikëpamje). Këta të fundit përkufizohen nga Weber si ager me "të drejta minore". Në fund, një pjesë caktohej për qëllime fetare, për t’iu kushtuar tempujve, apo poër themelimin e kolonive.

 Forma të ndryshme dhënie të ager publicus 
Format në të cilatë jepej ager publicus ishin të ndryshme, që ndër të tjera emërtonin ager objektin e një adsignatio të tillë:
 ager occupatorius: me dhe pa përkues (renta periodike), ndoshta fillimisht e dhënë vetëm patricëve, nuk lejonte usucapio.
 ager scripturarius: dhënë si kullotë me pagesë të scriptura. Një rentë e tillë përbëhej nga një shumë e caktuar për secilën kafshë, që do të kulloste në atë territor;
 ager compascuus: e ngjashme me ager scripturarius (madje dallimi nuk është shumë i qartë), i caktohej bashkësisë apo subjekteve të shumta (shpesh pronarë fondesh tokësore kufitare), ndoshat edhe pa detyrimin për ti përkuar një rente në fillim, dhe e përdorur duke shpënë kafshët për të kullotur. Për ager compascuus tekstualisht mund në këtë mënyrë kuptohet një territor lënë fqinjëve për kullotjen e përbashkët të kafshëve. Qe Lex Sempronia Agraria që i qartësoi dyshimet që kishin edhe gromatici mbi natyrën e saj, ata që caktoheshin për ndarjen e tokave, duke e klasifikuar agger compascuus si ager publicus;
 ager quaestorius: i shitej kuestorëve, e ruante karakterin publik dhe privati blinte zotërimin tutelar të tyre në mënyrë të revokueshme, duke paguar vectigal-n si titull njohjeje;
 ager censorius: dhënë censorëve;
 ager vectigalis: in nënshtrohej pagimit të një vectigal (rentë periodike), i caktohej privatit kjo ager fillimisht për 5 vjetë dhe pastaj, në vijim, të përhershëm.
 agri redditi: emërtim i një terreni publik të përbërë nga territorit të vendeve të pushtuara, që u kthehej të pushtuarve pas pagimit të një tributi.

Shiko gjithashtu

 Pronësia kolektive
 Prona publike
 Pronësia
 Pronësia shoqërore
 Pasuria e paluajtshme
 Shtetëzimi
 Konfiskimi
 Pushtimi
 Prona private
 Agger
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Castra
 Cirku Romak
 Civitas
 Colonus (person)
 Consilium principis
 Consistorium
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Dediticii
 Dominati (Roma)
 Drungos
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Ergastulum
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Forumet Romake
 Gens
 Harku i Triumfit
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Kalendari Romak
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Klima e Romës së Lashtë
 Kodeksi i Justinianit
 Kodeksi i Theodosit
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendet Romake
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët e Lashtë
 Latinët në Itali
 Latium
 Legjioni romak
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Ludi
 Lustrum
 Lustratio
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Ordines
 O tempora, o mores!
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Panem et circenses
 Patricët romakë
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plebejtë
 Pomerium
 Primus inter pares
 Principati (Roma)
 Pronoia
 Provinca romake e Epirit
 Republika Romake
 Rogatio
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbs
 Ushtria Romake
 Varronis De re rustica
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vicus
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

Citime fundore

Bibliografia








 Lidhje të jashtme 




Kategoria:Pronësi
Kategoria:Ligji romak
Kategoria:Pushtime
Kategoria:Terminologji juridike latine