Hospitium

Hospitium (; , ksenia, , proksenia) është koncepti greko-romak i mikpritjes si një e drejtë hyjnore e mikut dhe një detyrë hyjnore e pritësit, ose hospes. Zakone të ngjashme ose pak a shumë të barazvlefshme njiheshin dhe njihen në kultura të tjera, megjithëse jo domosdoshmërisht me atë emër. Midis grekëve dhe romakëve, hospitium kishte karakter të dyfishtë: privat dhe publik.

Privat
parapamje|majtas|379px|Astragaloi apo tessera dhe zare, që shërbenin si simbole mikpritjeje, Kanellopoulos Museum në Athinë
Në Periudhën Homerike, të gjithë të huajtë, pa përjashtim, konsideroheshin se ishin nën mbrojtjen e Zeus Kseniosit, zoti i të huajve dhe nevojtarë dhe kishin të drejtën e mikpritjes. (Është e paqartë nëse, siç mendohet zakonisht, ata konsideroheshin si armiq ipso facto; apo ata ishin mysafirë.) Menjëherë me të të mbërritur, i huaji vishej dhe argëtohej dhe nuk bëhej hetim rreth emrit të tij ose paraardhësve të tij derisa detyrat e mikpritjes të ishin përmbushur. Kur mysafiri nisej nga mikpritësi i tij, shpesh atij i jepeshin dhurata () dhe ndonjëherë një zar () thyhej midis tyre. Secili merte një pjesë, krijohej një lidhje familjare dhe zari i thyer shërbene si simbol i njohjes; kështu anëtarët e secilës familjeje e gjenin njëri-tjetrin te bujtësit dhe mbrojtësit e tjerë në rast nevoje.

Dhunimi nga pritësi i detyrimeve të mikpritjes ishte sikur të provokoje zemërimin e zotave; por nuk duket se ekzistonte ndonjë sanksion tjetër përtej këtij dënimi fetar për të ruajtur të drejtat e një udhëtari. Zakone të ngjashme duket se kanë ekzistuar midis popujve italikë. Ndërmjet romakëve, mikpritja private, e cila kishte ekzistuar nga kohët më të hershme, përcaktohej më përpikmërisht dhe ligjërisht sesa midis grekëve, lidhja midis mikpritësit dhe mikut ishte pothuajse aq i fortë sa ajo midis patronus dhe cliens. Kishte natyrën e një kontrate, ku hyhej nëpërmjet premtimit të ndërsjelltë, shtrëngimi i duarve dhe shkëmbimi i një marrëveshjeje të shkruar (tabula hospitalis) ose të një simboli (tessera ose symbolum) dhe kthehej në të trashëgueshme nëpërmjet ndarjes së tessera. Përfitimet e mara në këtë mënyrë nga miku ishin, e drejta e mikpritjes, kur udhëtonte dhe, mbi të gjitha, mbrojtja e mikpritësit të tij (duke paraqitur atë si patronus të tij) në një gjykat ligjore. Kontrata ishte e shenjtë dhe e padhunueshme, e ndërmarrë në emër të Jupiter Hospitalis dhe mund të prishej vetëm nëpërmjet një akti formal.

parapamje|372px|Tessera hospitalis e me shkrim mikpritjeje, në formë zoomorfe, 14 i e.s., Herrera de Pisuerga, Kastilje dhe Leon, Spanjë
Publik
Kjo lidhje private u zhvillua në një zakon sipas të cilit një shtet caktonte një nga qytetarët e shtetit të huaj si përfaqësuesin e tij proksenos () për të mbrojtur ndonjë nga qytetarët e tij që udhëtonte ose qëndronte në vendin e tij. Ndonjëherë një individ paraqitej vullnetarisht për të kryer këto detyra në emër të një tjetër shteti etheloproxenos (). Proksenos është krahasuar përgjithësisht me konsujt apo ministrat rezidentë të kohës moderne. Detyrat e tij ishin të ofronte mikpritje ndaj të huajve nga shteti nga proksenos i të cilit ai ishte, për të paraqitur ambasadorët e tij, për të siguruar pranimin në asamble dhe ndenjëse në teatër dhe në përgjithësi për tu kujdesur për interesat tregtare dhe politike të shtetit, nga i cili ishte caktuar në këtë detyrë.

Ndodhnin shumë raste ku një post i tillë ishte i trashëgueshëm; kështu familja e Kalias në Athinë ishin prokseni të Spartanëve. Këtë post e gjejmë të përmendur në një mbishkrim korkyrean që daton me gjasa nga shekulli VII p.e.s. dhe vijoi të bëhej më i rëndësishëm dhe shpeshtë përgjatë historisë greke. Nuk ka të dhëna për ndonjë pagesë të drejtpërdrejtë ishte e lidhur me postin, ndërsa shpenzimet dhe shqetësimet e lidhura me të duhet të kenë qenë shpesh shumë të mëdha. Me gjasa nderimet, që ai sillte me vete ishin shpërblime të mjaftueshme. Këto konsistonin pjesërisht në respektin e përgjithshëm dhe vlerësimin që i atribuohej një proxenus dhe pjesërisht në shumë nderime thelbësore të dhëna me dekrete të posaçme të shtetit, përfaqësues i të cilit ai ishte, siç ishte përjashtimi nga taksimi dhe angaritë publike, e drejta për të fituar prona në Atikë, pranimi në senat dhe asambletë publike dhe ndoshta edhe qytetaria e plotë.

parapamje|majtas|372px|Hospitium i Baglione-s, që shërbente si bujtinë pelegrinësh në Mesjetë, Mercatello, Peruxhia, Itali
Hospitium publik duket se ka ekzistuar edhe midis popujve italikë; por rrethanat e historisë së tyre e pengonin atë që të bëhej aq e rëndësishme sa në Greqinë e Lashtë. Rastet, megjithatë, hasen në krijimin e mikpritjes publike midis dy qyteteve (Romës dhe Caere,) dhe të qyteteve që hynin në një pozicion klientelizmi me disa romakë të dalluar, që pasta bëheshin patronus të këtyre qyteteve. Të huajve shpesh u jepej e drejta e mikpritjes publike nga senati deri në fund të Republikës. Hospes publikë kishin një të drejtë për të argëtuar me shpenzimet publike, pranimin në flijime dhe lojëra, të drejtën e blerjes dhe shitjes për llogari të vetën dhe sjelljen e një veprimi në ligj pa ndërhyrjen e një patronus romak.

Një bibliografi e plotë e subjektit do të gjendej në artikullin e , të cilit mund ti shtohet ); si dhe ).

Hospitium mesjetar
Përgjatë Mesjetës, termi u shtri përgjatë Evropës për t’iu referuar ndërtesës ose kompleksit të ndërtesave të bashkangjitura me një manastir, ku pelegrië dhe mysafirët e tjerë më të vegjël, mund të gjenin mikpritje ose hospitium, duke përfshirë strehim të bazuar në bujtina.

Shiko gjithashtu

 Mikpritja
 4 llojet e dashurisë (Platoni)
 Simpoziumi
 Bujaria
 Solidariteti
 Kodi i nderit
 Vlera kulturore
 Filantropia
 Miqësia
 Virtyti
 Aleanca
 Konvikti
 Mbrojtja diplomatike
 Konsulli (përfaqësuesi)
 Diplomacia
 Persona non grata
 Turizmi fetar
 Manastiri (ndërtesë)
 Abusus
 Aerarium
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Arti romak
 Auctoritas
 Besimet e lashta mesdhetare
 Cannaba
 Cirku Romak
 Civitas
 Cliens
 Consilium principis
 Consistorium
 Contio
 Curia Calabra
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Domus
 Drungos
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Feja e lashtë greke
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Fiset Italike
 Folklori Romak
 Folklori i lashtë grek
 Forumet Romake
 Fructus
 Genius loci
 Gens
 Harku i Triumfit
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Imperator
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Iurisdictio
 Jus
 Ius civile
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kolumbarium
 Kopshtet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Ludi
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Ordines
 O tempora, o mores!
 Pagus
 Patricët romakë
 Patronazhi në Romën e Lashtë
 Patronus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Portretizimi Romak
 Possessio
 Potestas
 Primus inter pares
 Provinca romake e Epirit
 Provocatio ad populum
 Roma quadrata
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Usucapio
 Usus
 Valetudinarium
 Veshjet në Greqinë e lashtë
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vicus
 Vigiles
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

References

Bibliografia







Lidhje të jashtme



Kategoria:Kultura Romake
Kategoria:Arkitektura Romake
Kategoria:Histori kulturore
Kategoria:Virtyt
Kategoria:Historia e lashtë
Kategoria:Diplomaci