Possessio

Në Romën e Lashtë, possessio ose possession ishte situata faktike, kur zotëruesi përdor dhe zotëron një send. Ishte e mundur të zotëronte sende të përditshme, kryesisht sende trupore, por në Romë kishte edhe dallime midis të drejtave të zotërimit.E. Ilus, Rooma eraõiguse alused, 2005, Pärnu: Penikoorem

Një dallim midis zotërimit dhe pronësisë u bë në Perandorinë Romake, ku Domitius Ulpiani te Digest thotë se : Pronësia dhe zotërimi nuk kanë gjë të përbashkët.Domitius Ulpiani, Digest, 41.2.12.1 Dallimi midis tyre tregon se zotërimi është një marrëdhënie faktike, ndërsa pronësia është një marrëdhënie ligjore.Domitius Ulpiani, Digest, 41.2.1.3 Një pronar mund të jetë vetëm një person që ka pushtetin më të madh ligjor mbi një send. Kjo do të thotë se pronari faktikisht mund ta disponojë sendin, por ai gjithashtu ka të drejtën e zotërimit dhe përdorimit. Zotëruesi është ai që është në zotërim të sendit në një kohë të caktuar, por ai nuk ka të drejtën për ta disponuar sendin.H. Siimets-Gross, Rooma eraõiguse konspekt, 2020

Possessio është një term, që në të drejtën romake tregonte një situatë zotërimi, që përgjithësisht kishte të bënte me:
 corpus: raportin material me res (send);
 animus, synimin për të zotëruar një res në mënyrë përjashtimore.

Në mënyrë që një gjë të zotërohet, duhet të ketë të dyja, një animus possidendi ose vullnetin për të zotëruar një send dhe një corpus possidendi ose zotërimin faktik të sendit.Domitius Ulpiani, Digest, 41.2.3.1: Et apiscimur possessionem corpore et animo, neque per se animo aut per se corpore. /…/ (Dhe ne marim zotërimin fizikisht dhe nëpërmjet vullnetit, jo vetëm nëpërmjet vullnetit dhe jo vetëm nëpërmjet zotërimit trupor.

Lloje të ndryshme possessio
Possessio Naturalis
Përcaktohet si possessio naturalis ai zotërim i karakterizuar nga ekzistenca vetëm e corpus, pa animus: për këtë shpesh përkufizohet si possessio corpore.

Mungesa e animus përcaktonte një zotërim në emër të të tjerëve, kështu që të një possessio alieno nomine. Pikërisht për këtë arsye, për possessio naturalis nuk kishte asnjë lloj interdictum.

Possessio ad interdicta
Bëhet fjalë për një lloj possessio të dallueshëm nga bashkekzistenca e animus dhe e corpus.
Tutela garantohej nga përdorimi i interdictum.

Possessio ad interdicta sine animus possidendi
Possessio ad interdicta sine animus possidendi është zotërimi, i mbrojtur nga interdicta, por e karakterizuar nga një mungesë e animus possidendi. Bëhet fjalë për një possessio anomale, të karalterizuar vetëm nga corpus dhe të parashikuar vetëm për tre figura të posaçme:

Precarista
Fillimisht bëhej fjalë për personin që kërkonte nëpërmjet një lutjeje (preces) një parcelë toke një grupi familjar.

Në vijim precarista ishte ai që "zotëronte" një parcelë Ager publicus, në pronësi të populus romanus, pas pagimit të një tarife (vectigal).

Interdictum justifikohet me nevojën për të mbrojtur mbi të gjitha pronën dhe, për rrjedhojë, pronarin; ndërsa nuk ishte e nevojshme kundër precarista, për të cilin ishte i mjaftueshëm shpronësimi.

Me zgjerim, nga ana e Dioklecianit të pagimit të vectigal edhe për tokat që nuk i përkisnin Ager publicus do të përcaktonte analogimin e gjendjes së precarista me atë të dominus ex iure Quiritium.

Sequestrator
Sequestrator që kishte detyrën e caktimit kujdestar të një res të kontestuar në një proçes.

Mbrejtja kujdestare justifikohej me nevojën e mbrojtjes së interesit (të sigurtë) të sequestrator, përkundrejtë interesit (të pasigurtë) të palëve, si të mund ta mernin, si të mos e mernin res të kontestuar.

Creditorem pignoraticius
Creditorem pignoraticius ishte ai i cili marte një res si garanci për një kredi.

Mbrojtja interdictum justifikohej me nevonën për të përforcuar pritshmërinë, por mbi të gjitha garancinë kreditore që, me mundësinë e humbjes së res në çdo kohë, do të ishte tërësisht e pambështetur.

Possessio civilis
Bëhet fjalë për possessio të konvertueshme në dominium ex iure Quiritium, falë ekzistencës së një Iusta Causa, të lidhur me iure civile (për shembull shit-blerjet), pas një periudhe të caktuar kohore që do të përcaktonte usucapio. 
Shiko gjithashtu

 Ius civile
 Provocation ad populum
 Pronësia
 Prona
 Abusus
 Aedilen
 Aerarium
 Ager publicus
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Arti romak
 Auctoritas
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cannaba
 Censori
 Cirku Romak
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Colonus (person)
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Dediticii
 Dux
 Dymbëdhjetë Tabelat
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Ergastulum
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Folklori Romak
 Forumet Romake
 Fructus
 Genius loci
 Gens
 Harku i Triumfit
 Honestiores dhe humiliores
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Jus
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Klima e Romës së Lashtë
 Kodeksi i Justinianit
 Kodeksi i Theodosit
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendet Romake
 Kuzhina antike romake
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Lustrum
 Lustratio
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Ordines
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Personalitete romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Potestas
 Pretori
 Primus inter pares
 Pronoia
 Provinca romake e Epirit
 Rogatio
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Usucapio
 Usus
 Valetudinarium
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vicus
 Vigiles
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

Citime fundore

Bibliografia

 Mannino, Introduzione alla storia del diritto privato dei Romani.
 E. Ilus, Rooma eraõiguse alused. Pärnu: Penikoorem, 2005.
 H. Siimets-Gross, Rooma eraõiguse konspekt 2020.
 H. Siimets-Gross, Ristikivi M. Fontes iuris Romani. Romaõiguse allikate kogumik. Tartu: Tartu Ülikooli Kirjastus 2019.

Kategoria:Ligji romak
Kategoria:Pronësi
Kategoria:E drejta civile