Genius loci

Në fenë klasike romake, një genius loci (form në shumës: genii locorum) ishte shpirti mbrojtës i një vendi. Ai paraqitej shpesh në ikonografinë fetare si një figurë që mbante atributet si cornucopia, patera (enë libacioni), ose gjarprit. Shumë altarë romakë që gjenden përgjatë Perandorisë Romake Perëndimore i kushtoheshin një genius loci të veçantë. Kultet perandorake romake të perandorit dhe shtëpisë perandorake u zhvilluan pjesërisht në lidhje me flijimet e bëra nga shoqëritë e fqinjësive (vici) ndaj genius vendor.

265 distriktet vendoreNumri është qytetin e Romës, Plini i Vjetri, Naturalis Historia, III, 66 kishin kultin e tyre të organizuar përreth Lares Compitales (shpirtëra gardianë ose lares të kryqëzimeve), të cilët perandori Oktavian Augusti i shndërroi në Lares Augusti bshkë me Genius Augusti. Genius i perandorit pastaj konsiderohej si genius loci i Perandorisë Romake si një të tërë.

Shembujt romakë të këtyre genii mund të gjenden, për shembull, në Kishën e Shën Giles, Tokenham, Uiltshajër, Angli, ku genius loci është paraqitur si reliev në murin e një kishe normane të ndërtuar me materiale romake. Ai paraqet "një genius të gëzuar dhe kaçurrel rinor romak të punuar në reliev të lartë, duke mbajtur një cornucopia në dorën e tij të majtë dhe një patera në të djathtën e tij ", që më parë ishte "identifikuar gabimisht si Asklepi".

Dëshmi të genius loci
parapamje|234px|Mbishkrim kushtimor për Jupiter Optimus Maximus dhe genius loci nga signifer i Legio XXX Ulpia Victrix në emër të vetë atij dhe legjionit të tij gjatë konsullatës së Maternit dhe Atikut (185 i e.s.)
 Dëshmi e përgjithsme e një Genius loci (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 247; 30884; 30885)
 Genius horreorum (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 235; 236; 237; 238)
 Genius loci et stationis (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 36779)
 Genius venalici (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 399)
 Genius stationis aquarum (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 36781) 
 Genius Caeli Montis (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 334)
 Genius fori vinarii (Ostia: Corpus Inscriptionum Latinarum, X, 543)
 Genius curiae (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 5996)
 Genius decuriae (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 244)
 Genius familiae monetalis (Corpus Inscriptionum Latinarum, VI, 239
 Genius pagi livi (Corpus Inscriptionum Latinarum, V, 4909)
 Genius pagi Arusnatium (Corpus Inscriptionum Latinarum, V, 3915)
 Genius colonae aquiliae (L'Année épigraphique, 1934, 234)
 Genius coloniae Florentiae (Corpus Inscriptionum Latinarum, XI, 7030)
 Genius coloniae Ostiensis (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 9; G. c. Ostiensium Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 8)
 Genius corporis pellionum Ostiensium (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 10)
 Genius corporis splendidissimi inportantium et negotiantium vinariorum (L’Année épigraphique, 1955, 165)
 Genius municipi cultorum (L'Année épigraphique, 1965, 193)
 Genius municipi Segusini (Corpus Inscriptionum Latinarum, V, 7234; 7235)
 Genius municipi Castrimoeniensis (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 2454)
 Genius municipi Praenestini (Corpus Inscriptionum Latinarum, XIV, 2889)

Përdorimi aziatik
Shpirtërat mbrojtës të vendeve në Azi nderohen edhe sot e kësaj dite në faltoret e shtyllave qytetare, jashtë derës shpirtërat e shtëpisë dhe brenda derës faltoret shtëpiake dhe të biznesit. 

Përdorimi perëndimor
Në përdorimin bashkëkohor, genius loci zakonisht i referohet një atmosfere dalluese të një vendi ose një "shpirti të vendit" në vend se domosdoshmërisht një shpirti gardian. Një shembull i përdorimit bashkëkohor mund të jetë "Drita tregon genius loci të një vendi." 

Në Shqipëri versione të këtyre shpirtrave janë orët (e cila përfytyrohej si një grua apo gjarpër), zanat e vendeve të caktuara, vitoren (në formë gjarpri), apo gjarprin e shtëpisë

Art dhe arkitekturë
Alexander Pope e bëri genius loci një parim të rëndësishëm në dizajnin e kopshteve dhe peizazheve me rreshtat në vijim nga Epistle IV, to Richard Boyle, Earl of Burlington:

«Consult the Genius of the Place in all;
That tells the Ëaters or to rise, or fall,
Or helps th' ambitious Hill the heav'n to scale,
Or scoops in circling theatres the Vale,
Calls in the Country, catches opening glades,
Joins ëilling ëoods, and varies shades from shades,
Noë breaks or noë directs, th' intending Lines;
Paints as you plant, and, as you ëork, designs.

Vargjet e Popit vunë themelet për një nga parimet e pranuara më gjerësisht në Arkitekturën Peizazhiste, që dizajni i peizazhit duhet gjithmonë të jetë përshtatur me kuandrin në të cilin ai është i vendosur.

Apriori, arketipi dhe genius loci janë parimet parësore të Neo-Racionalizmit. I themeluar nga arkitekti italian Aldo Rossi, Neo-Racionalizmi u zhvillua në dritën e një rivlerësimi të veprës së Giuseppe Terragni dhe arriti famë nëpërmjet veprës së Giorgio Grassi. I karakterizuar nga forma elementare vernakulare dhe një përshtatje ndaj mjedisit ekzistues, stili Neo-Racionalist ka aderentë përtej arkitekturës në botën e madhe të artit.

Në kuadrin e teorisë moderne të arkitekturës, genius loci ka implikime të thella për vend-bërjen, duke u përfshirë brenda degës filozofike të fenomenologjisë. Kjo fushë e diskutimit arkitekturor është përdorur në mënyrë më të shquar nga teoristi Christian Norberg-Schulz në librin e tij Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture.

 Fantazi moderne 
Përshtatje të konceptit origjinal të genius loci shfaqet në disa vepra fantastike moderne.

Tom Bombadil te The Lord of the Rings është përshkruar nga studjuesi Tolkien Tom Shippey si genius loci i Pyllit të Vjetër, një tokë pyjore që kufizohet me Shire.

Te libri Dungeons and Dragons 3.0 edition, Epic Level Handbook, genius loci është një përbindësh malinj, i fuqishëm që përshtatet me mjedisin dhe nuk ka inteligjencë të vetën. Ai mund të skllavëroi në mënyrë magjike një vizitor mendja e të cilit ndikon te sjellja e genius loci. Gjenerohet në mënyrë spontane kur një vend është i pashqetësuar për një kohë të gjatë.

Te The Dresden Files, një genius loci është një shpirt elementar i një vendi. Ishulli i Demonreach ka një genius loci, gjithashtu të quajtur Demonreach, i cili është gjithëditur në lidhje me ishullin. Magjistarët e urtë mund të formojnë një lidhje shpirtërore me një genius loci dhe vendin që ai përfaqëson.

Seri e romaneve Rivers of London nga Ben Aaronovitch paraqet shumë qenie të përshkruara si genii locorum, kryesisht ato të Lumit Tamiz dhe degëve të tij.

Shiko gjithashtu

 Ora e maleve
 Zana e malit
 Vitore
 Gjarpri i Shtëpisë
 Fatia
 Bardha
 Xhindi
 Kami
 Zeitgeist
 Iurisdictio
 Abusus
 Aerarium
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Arti romak
 Auctoritas
 Auguri
 Besimet e lashta mesdhetare
 Braccae
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cannaba
 Castra
 Cirku Romak
 Civitas
 Imperator
 Clivus Palatinus
 Curia Calabra
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Di Manes
 Drungos
 Dux
 E drejta romake
 Equites
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Folklori Romak
 Forumet Romake
 Fructus
 Gens
 Harku i Triumfit
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Itinerari
 Jus
 Ius civile
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Koloseumi
 Kolumbarium
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Lupanari
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Possessio
 Potestas
 Primus inter pares
 Provinca romake e Epirit
 Provocatio ad populum
 Remi dhe Romuli
 Rogatio
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Themelimi i Romës
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Usucapio
 Usus
 Valetudinarium
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vicus
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

References

Bibliografia













 Plini i Vjetri, Naturalis Historia.






Lidhje të jashtme

 Essay on the Genius loci in landscape and garden design
 Photographs of St. Giles, Tockenham, Wiltshire

Kategoria:Feja Romake
Kategoria:Fjalë dhe shprehje latine
Kategoria:Mjedisi dhe shoqëria
Kategoria:Gjeografi kulturore
Kategoria:Hyjni romake
Kategoria:Planifikim urban
Kategoria:Figura mitologjike
Kategoria:Shpirtra