Potestas

Potestas është një fjalë latine që do të thotë poshtet apo aftësi. Ishte një koncept i rëndësishëm në të drejtën romake, që nuk duhet ngatërruar me auctoritas apo imperium. Përcaktonte më në veçanti fuqitë e një personi të njohur si magjistrat romak, në veçanti përgjatë Periudhën Republikane Romake, sipas të drejtës romake. Theodor Mommsen specifikon se «ppushteti publik quhej nga romakët, si imperium, ashtu dhe potestas». Përmendet si potestas edhe pushteti i pater familias.

 Origjina e konceptit 
Idea e potestas i referohej fillimisht pushtetit, nëpërmjet shtrëngimit, të magjistratëve romakë për të shpallur edikte, pajtimin e personave që grindeshin midis njëri-tjetrit, etj. Ky pushtet, në teorinë politike dhe ligjore romake, konsiderohej analog, edhe pse më i vogël, ndaj pushtetit ushtarak. Magjistratët më të rëndësishëm (si konsujt apo pretorët) thuhej se kishin imperium, që ishte forma më e lartë e potestas dhe që i referohej pa dyshim pushtetit ushtarak.

Potestas dallonte fortësisht me pushtetin e Senatit Romak dhe prudenti, një term i zakonshëm me të cilin thirreshin juristët romakë. Ndërsa magjistratët kishin potestas, juristët dhe senatorët kishin auctoritas.

Është thënë se auctoritas është shfaqja e një dije të njohur shoqërisht, ndërsa potestas është shfaqja e një pushteti shoqërisht të njohur.

Në teorinë politike romake, të dyja ishin të nevojshme për të drejtuar res publica dhe duhet të qëndronin në kontakt të ngushtë duke u informuar reciprokisht.

 Potestas midis magistratëve 
Çdo magjistrat republikan kishte fuqi të caktuara kushtetuese (potestas), që përfshinin imperium, coercitio dhe auspicia (fuqi fetare). Këto pushtete baraspeshoheshin nga lidhje të ndryshme kushtetuese, midis të cilave kollegjialiteti (collega), e drejta e qytetarëve për t’iu drejtuar popullit (provocatio) dhe një ndarje kushtetuese e pushteteve ( provincia).

Potestas ishte pushteti i përgjithshëm i të gjithë magjistratëve, si e atyre që mbanin imperium (le të themi si consularis potestas, ashtu dhe consulare imperium), si atyre që nuk mbanin imperium: tribunët e plebejve (tribunicia potestas), censorët (censoria potestas), edilët (ædilicia potestas) dhe quaestor-ët (quæstoria potestas). Megjithëse imperium dhe potestas ndonjëherë vendosen në kundërshti, e para drejton të dytën dhe vetëm magjistratët e lartë (konsujt, pretorët dhe magjistratët e jashtëzakonshëm) i kanë të dyja. Në të folurën e tanishme, në mënyrë të gabuar përcaktohen magjistratët superiorë cum imperio (me imperium) dhe magjistratët inferiorë cum potestate (me potestas).

Çdo magjistrat romak ishte i veshur me një pjesë pak a shumë të rëndësishme të pushtetit, dhe kështu të gjithë magjistratët kishin njëfarë shkalle pushteti (maior potestas apo "fuqi të mëdha"). Magjistratët me më shumë pushtet i tejkalonin ata me më pak. Diktatorët kishin më shumë pushtet se çdo magjistratë tjetër. Pas diktatorit, ishte censori, pastaj konsulli, pretori, edili dhe në fund kuestori. Çdo magjistrat me veton e tij mund të bllokonte vetëm një veprim të ndërmarrë nga një magjistrat të shkallës së njëjtë ose më të ulët. Për rrjedhojë, asnjë magjstrat nuk mund t’i vendoste veton vendimeve të Senatit apo të asembleve.

Çdo magjistrat i zakonshëm mund të pengonte (duke i vendosur veton) një veprimi që ndërmerrej nga një magjistrat i të njëjtës shkallë ose më të vogël. Nëse kjo pengesë ndodhte midis dy magjistratëve që kishin të njëjtat fuqi (si p.sh.: dy pretorë), kjo quhej da potestas. Kjo formë obstruksionizmi nuk ishte një veto, por ishte një opozitë e mirëfilltë. Nëse një pengesë e tillë ndodhte përkundrejtë një magjistrati me pushtet të vogël (si një konsull që vepron kundër një pretori), atëherë flitet për intercessio. Në këtë rast, magjistrati i kundërvihet pushtetit të tij superior (maior potestas) për të anulluar aktet e një magjistrati inferior.

Maior potestas e konsullit ilustrohet nga dymbëdhjetë liktorët që shoqëronin çdo konsull. Konsujt kishin pushtet suprem, si në fushën civile, ashtu dhe atë ushtarake. Pushteti suprem i konsullit ishte pasojë e faktit që asnjë magjistrat i zakonshëm mbante një shkallë të maior potestas më të lartë se konsulli (përveç censorit, që nuk ka imperium).

 Potestas në Periudhën Perandorake 
Kur u themelua perandoria, imperium proconsolare i jepte perandorit autoritet mbi aparatin ushtarak romak dhe fuqitë e tij tribunore (potestas tribunicia) i jepnin pushtet mbi aparatin civil romak.

Nga reformat e Dioklecianit dhe të Kostandinit, që do të shkaktonin militarizimin e shërbimit civil romak, ushtrimi i potestas do të konkretizohej në veshjen e Cingulum, një rrip i mbajtur në fillim vetëm nga komandantët e trupave.

 Mbijetesa e potestas në mbretëritë romako-gjermanike etj. 
Mbretëritë gjermanike të vendosura ligjërisht në tokak që i përkisnin perandorisë do të integroheshin plotësisht në sistemin romak të potestas. Administratorët, në emr të princeps, të Belgiae Seconda, Çilderiku dhe i biri, Klovisi kishin pushtete konsullore në këtë provincë, dhe si të tillë kishin potestas principalis në këtë provincë, si përfaqësues të princeps dhe kështu mbajtës të cingulum.

 Evoluimi i konceptit gjatë mesjetës 
Pas Rënies së Perandorisë Romake Perëndimore, pjesa më e madhe e institucioneve të ligjit romak ranë në mospërdorim, por shumë nga teoria politike do të mbetej. Gjatë viteve të para të Mesjetës bota e krishterë u gjend duke u drejtuar nga dy pushtete universale, do me thënë nga papa dhe nga perandori gjermaniko-romak, që përngjasoheshin me dy diej, sepse konsideroheshin të dy me origjinë hyjnore. (cituar te 

I pari kishte pushtet shpirtëror, që identifikohej me auctoritas, ndërsa i dyti kishte pushtet politik, i identifikuar pikërisht me potestas.

Fillimisht, që nga Mesjeta e hershme, ishte papa që e kurorëzonte perandorin dhe nga ana e tij perandori që e zgjidhte papën, në këtë mënyrë u gjendën në një situatë të barazpeshuar, por pas Luftës për Mandatet, papa do të zgjidhej nga Kolegji i Kardinalëve, gjë që ndodh edhe tani, duke pretenduar një supremaci gjithmonë e më të madhe kundrejtë perandorit, duke e zëvendësuar doktrinën e dy diejve me atë të Diellit dhe Hënës, që e shihte perandorin vartës të papës.

Hap pas hapi që Perandoria Gjermaniko-Romake shkonte drejtë shpërbërjes, monarkitë kombëtare shpallën pavarësinë e tyre. Një mënyrë me të cilën ia arritën, qe duke pohuar se mbreti kishte në mbretërinë e vetë, të njëjtin pushtet të perandorit në perandori, dhe kështu ai do të merte edhe atributet e potestas.

Podestà
Në disa qytet-shtete italiane, termi potestas përshkruante autoritetin e një magjistrati të zhvilluar në Podestà, e cila ishte titulli i magjistratit kryesor.

Shiko gjithashtu

 Pushteti (shoqëror dhe politik)
 Teoria juridike
 Autoriteti
 Legjitimiteti (politik)
 Shtrëngimi
 Ndarja e fesë nga shteti
 Provocation ad populum
 Abusus
 Aedilen
 Aerarium
 Agentes in rebus
 Ager publicus
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Arti romak
 Auctoritas
 Auguri
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cannaba
 Censori
 Cirku Romak
 Civitas
 Consilium principis
 Consistorium
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Diktatori romak
 Dominati (Roma)
 Dux
 Dymbëdhjetë Tabelat
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Folklori Romak
 Folklori i lashtë grek
 Forumet Romake
 Fructus
 Frumentarii
 Gaius Marius
 Genius loci
 Gens
 Harku i Triumfit
 Historia e Kushtetutës romake
 Honestiores dhe humiliores
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Iliro-romakët
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Jus
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Këshilli i Plebejve
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Klima e Romës së Lashtë
 Kodeksi i Justinianit
 Kodeksi i Theodosit
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendi i Centurionëve
 Kuvendi i Kuriatit
 Kuvendet Romake
 Kuvendi Tribal
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Magister militum Ilirikum
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Ordines
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Personalitete romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Portretizimi Romak
 Possessio
 Pretori
 Primus inter pares
 Principati (Roma)
 Provinca romake e Epirit
 Republika Romake
 Rogatio
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Usucapio
 Usus
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vicus
 Vigiles
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Citimet fundore 

 Bibliografia 











Kategoria:Qeveria e Romës së lashtë
Kategoria:Terminologji juridike latine
Kategoria:Autoritet