Trigllavi (mitologji)

Trigllavi (  "Tre-kokëshi"  ) ishte perëndia kryesore e Pomeranezëve dhe ndoshta e disa prej sllavëve polabianë, i adhuruar në Shçecin, Wolin dhe ndoshta në Brenna (tani Brandenburg ). Kulti i tij dëshmohet në disa biografi të peshkopit Shën Otto të Bambergut në vitet menjëherë para shtypjes së tij në 1127.

 Burimet dhe historia 
Në të dhënat latine, ky teonim shënohet si , , , , ,  

Informacioni rreth Trigllavit vjen nga tre burime, më i vjetri është Jeta e Shën Otto-s, Peshkop i Bambergut ( Latin   ) nga një murg anonim nga Abacia e Prüfeningut, shkruar nga viti 1146,  burimi i dytë është Jeta e Shën Otto-s, Peshkop i Bambergut e vitit 1151 nga murgu , i treti është Dialog mbi Jetën e Shën Otto-s së Bambergut nga murgu , shkruar rreth viteve 1158-1159. Researchers do not completely agree on the dating of the sources – some believe that Herbord's source is older than Ebon's; some believe that the anonymous source is the youngest.}}   Këto burime janë biografi të Shën Otto-s së Bambergut dhe përshkruajnë misionet e tij të kristianizimit midis sllavëve baltikë. 

 Misioni i parë 
Otto, pasi mori leje nga Papa Kalisti II, shkoi në Pomerani për të kristianizuar .  Peshkopi mbërrin fillimisht në Wolin (sipas Anonim më 4 gusht,  sipas Ebo më 13 gusht,  1124). Anonim përshkruan kultin lokal të "shtizës së Jul Cezarit ".  Megjithatë, volinianët refuzojnë ta pranojnë fenë e re dhe e detyrojnë Otton të largohet nga qyteti; ai shkon në Szczecin .  Herbord raporton se Otto, pasi u fsheh periodikisht në qytet, filloi kristianizimin më 1 nëntor, pasi mori garanci sigurie nga Boleslav III .  Një murg anonim prezanton shkurtimisht kultin e Triglavit dhe shkatërrimin e tempullit dhe statujës së tij: në qytet supozohej të kishte dy tempuj të dekoruar me bollëk jo shumë larg njëri-tjetrit që strehonin imazhe të perëndive, ku adhurohej perëndia Triglav. Njëri nga tempujt mbante një shalë të praruar dhe të veshur me argjend që i përkiste perëndisë, si dhe një kalë të ndërtuar mirë, i cili përdorej gjatë profecive: disa shtiza ishin të shtrira në tokë dhe kali udhëhiqej midis tyre - nëse kali, i drejtuar nga perëndia, nuk prekte asnjë shtizë me këmbën e tij, kjo nënkuptonte fat të mirë dhe një parashikim të mirë për betejën ose udhëtimin e ardhshëm. Përfundimisht, me urdhër të Ottos, tempujt u shkatërruan dhe ofertat u shpërndanë banorëve. Peshkopi shkatërroi vetëm statujën prej druri të Triglavit, duke marrë vetëm tre koka prej druri të veshura me argjend nga statuja, të cilat ia dërgoi papës si provë se banorët ishin pagëzuar.  Sipas Herbordit, në Szczecin kishte katër tempuj, përfshirë një të dekoruar me piktura njerëzish dhe kafshësh, kushtuar Triglavit. " Kraterë " prej ari dhe argjendi, brirë demi të zbukuruar me gurë të çmuar që piheshin ose përdoreshin si instrumente, si dhe shpata, thika dhe mobilje i kushtoheshin perëndisë. Kali i përdorur gjatë fallit ishte me ngjyrë të zezë . 

Pastaj Ebo vazhdon të përshkruajë se si priftërinjtë e Wolinit e morën me vete statujën e artë të Triglavit për ta shpëtuar nga shkatërrimi: And when the pious Otto destroyed the temples and the images of the idols, the pagan priests stole the golden image of Triglav, which they worshipped as the most important, smuggled it out of the province and delivered it to the safekeeping of a widow who lived on a modest farm, where there was no danger that anybody would come in search of it. Once they had taken this gift to her, she looked after it as if it were the apple of her eye and guarded that pagan idol in the following manner: after making a hole in the trunk of a large tree, she placed the image of Triglav therein, wrapped in a blanket and nobody was allowed to see it, much less touch it; only a small hole was left open in the trunk through which to insert the sacrifice and nobody entered that house unless it was to perform the rituals of the pagan sacrifices [...] And thus, Hermann bought himself a cap and a tunic in the Slavic style and, after many dangers along a difficult road, when he reached the house of that widow, declared that he had not long since succeeded in escaping from the tempestuous jaws of the sea thanks to the invocation of his god Triglav, and that he therefore wished to offer him the sacrifice promised for his salvation and that he had arrived there, led by him, following a miraculous order through unknown stretches of the road. And she says: “If you have been sent by him, I have here the altar which contains our god, enclosed in the hole made in an oak. You may not see him nor touch him, but rather, prostrating yourself before the trunk, take note from a prudent distance of the small hole where you must place the sacrifice you wish to make. And after offering it, once the orifice is reverently closed, go and, if you value your life, do not reveal this conversation to anybody”. He entered joyfully in that place and threw a silver drachma into the hole, so that it would appear, from the sound of the metal, that he had offered a sacrifice. But after throwing it in, he took back out what he had thrown and, by way of homage to Triglav, he offered him a humiliation, specifically, a large gob of spit as a sacrifice. Afterwards, he looked carefully to see if there was any possibility of carrying out the mission for which he had been sent there and he realised that the image of Triglav had been placed in the trunk so carefully and firmly that it could not be taken out or even moved. Whereby, afflicted by no small sorrow, he asked himself anxiously what he should do, saying to himself: “Woe! Why have I travelled so fruitlessly such a long journey by sea! What shall I say to my lord or who will believe that I was here, if I return empty-handed?” And looking around him, he saw Triglav’s saddle hanging nearby on the wall: this was extremely old and now served no purpose and, immediately rushing towards it, he tears the hapless trophy off the wall, hides it and, leaving in the early evening, he hurries to meet up with his lord and his men, tells them what he had done and shows Triglav’s saddle as proof of his loyalty. And thus, the Apostle of the Pomeranians, after holding council with his companions, came to the conclusion that that they should desist in their undertaking, unless it should appear that they were driven less by a zeal for justice than by a greed for gold. After summoning and gathering the tribal chieftains and the elders, they demanded, by means of a solemn oath, that they abandon their cult to Triglav and that, once the image was broken, all of its gold would be used to redeem captives.
– Ebo,  Life of Saint Otto, Bishop of BambergPastaj Otto kërkoi që banorët të braktisnin kultin e Triglavit. Pastaj Otto themeloi dy kisha Wolin: njëra në qytet, kushtuar Shën Adalbertit dhe Shën Vençeslasit, dhe tjetra jashtë qytetit, e madhe dhe e bukur, Tempulli i Shën Pjetrit . Perhaps on the site of an earlier pagan temple.}} Më 28 mars 1125, Otto kthehet në Kryepeshkopatën e tij të Bambergut . 

 Misioni i dytë 
Menjëherë pas kësaj, disa volinianë dhe stetinianë u kthyen në besimin e tyre të lindjes,  siç e përshkruan Ebo: Në Wolin, banorët, pasi dogjën idhujt gjatë misionit të parë të kristianizimit, filluan të krijonin statuja të reja të zbukuruara me ar dhe argjend dhe festuan festën e hyjnive. Për këtë, Zoti i krishterë do t'i ndëshkonte ata me zjarr nga qielli.  Ai thotë më tej:Stettin, a big city, larger than Wollin, had three hills in its jurisdiction; the middle one of these, which was also the highest, was dedicated to Triglav, the most important god of the pagans. Its statue had three heads and its eyes and lips were covered with a golden bandage. About the idols, the priests said that their most important god had three heads because it ruled three kingdoms, namely, heaven, earth, and hell, and that its face was covered with a bandage so that it might ignore the sins of men as it did not see them and was silent.
– Ebo,  Life of Saint Otto, Bishop of BambergDikur në qytet kishte një epidemi, të cilën priftërinjtë besonin se e kishin dërguar perënditë si ndëshkim për braktisjen e besimit të tyre, dhe se ata duhej të fillonin t'u ofronin flijime perëndive nëse donin të mbijetonin. Që atëherë, ritualet dhe flijimet pagane filluan të kryheshin përsëri në Szczecin, dhe tempujt e krishterë filluan të binin. 

Në prill të vitit 1127, Otto kthehet në Pomerani për të vazhduar misionin e tij të kristianizimit.  Në maj dhe qershor, ai kryen kristianizimin në Wolgast dhe Gützkow,  dhe më 31 korrik kthehet në Szczecin.  Më tej, Ebo dhe Herbord raportojnë se vendet pagane të adhurimit u shkatërruan dhe se kristianizimi vazhdoi. 

 Burime të tjera të mundshme 
Është e mundur që kulti Triglav të jetë përmendur nga shkrimtari i shekullit të 13-të, , i cili ishte i informuar mirë për betejat për Brenën në mesin e shekullit të 12-të, sipas të cilit një hyjni me tre koka adhurohej në fortesë, por ai nuk e jep emrin e saj.    

Disa autorë besojnë se informacioni i Adamit të Bremenit rreth " Neptunit " [ c ] të adhuruar në Wolin mund t'i referohet Triglavit. 

 Trashëgimia 
parapamje|Statuja e Trigllavit në kthesën për në fshatrat Baszewice i Trzygłów
Studiuesit janë përpjekur të gjejnë ndonjë referencë për Trigllavin përtej Polabisë dhe Pomeranisë.  Në këtë kontekst, Mali Triglav në Slloveni    dhe legjenda e lidhur me të përmenden shpesh: "i pari që u shfaq nga uji ishte mali i lartë Triglav",  megjithëse Marko Snoj, për shembull, e konsideroi të pamundur lidhjen e malit me një zot.  Aleksander Gieysztor, duke ndjekur , citon gurin Triglav pranë Ptuj-it, emri i të cilit u përmend në vitin 1322. latin:curia una prope lapidem Triglav 

Në Poloni ekziston një fshat Trzygłów, por është brenda rrezes së kultit szeçinian.  Në Poloninë veriperëndimore, folkloristët kanë mbledhur një numër legjendash lokale, sipas të cilave statuja e Triglavit e marrë nga Wolin supozohej të ishte e fshehur në fshatin Gryfice, në Świętoujść në Wolin, në Tychowo nën shkëmbin e çrregullt Trygław, ose në  ("Liqeni i Trzygłów"). 

 Në arkeologji 
Kodra mbi të cilën ndodhej tempulli i Triglavit i Szczecinit ka shumë të ngjarë të jetë identike me Kodrën e Kalasë . Në majë të kodrës supozohet të ketë qenë një rreth i rrethuar nga një hendek, i cili fillimisht ishte një rreth i shenjtë (nga shekulli i 8-të), më vonë atje u ndërtua një tempull i Triglavit dhe më vonë një tempull i krishterë. 

Kodra e Triglavit në Brandenburg ndodhet rreth 0.5 kilometra nga fortesa që ndodhet në ishull. Një kalë bronzi, hekur dhe objekte dekorative, përfshirë shumë qeramikë, u zbuluan në fortesë, duke treguar rëndësinë e saj dhe se një kult i gjerë fetar mund të ketë qenë i lidhur me të. 

 Interpretime 
majtas|parapamje|245x245px|Statuja e Triglavit në parkun e qytetit në Wolin

 Zoti ktonik 
Sipas Aleksander Gieysztor, duhet të konsiderohet se Triglav ishte një zot fisnor, i ndarë nga Peruni, siç tregohet nga informacioni i Herbordit se në Szczecin, përveç tempujve, vendi i adhurimit përfshinte një pemë lisi dhe një burim, [ e ] të cilat janë atribute të zotit të bubullimës.  Gieysztor njeh se Triglav ishte një zot i afërt me Velesin ktonik . Sipas tij, ky interpretim mbështetet nga fakti se një kalë i zi iu sakrifikua Triglavit, ndërsa Svetovit, i interpretuar prej tij si një hipostazë polabiane e Perunit, mori një kalë të bardhë si sakrificë. 

Andrzej Szyjewski gjithashtu e njeh Triglavin si një zot ktonik.  Ai përmend mendimet e disa studiuesve se emrat Volos ( Veles ), Vologost, <i id="mwAVU">Volyn</i> dhe Wolin janë të lidhur me njëri-tjetrin, dhe informacionin e Herbord se " Plutoni " - zoti grek i vdekjes - adhurohej në Wolin. 

 Triniteti 
parapamje|151x151px|Paraqitja e Triglav në një dritare me xham të pikturuar në pallatin në Trzygłów
Sipas Jiří Dynda-s, Triglav mund të ketë qenë një zot me tre koka që kombinonte tre zotat përgjegjës për Tokën, Qiellin dhe Nëntokë. Duke vepruar kështu, ai citon kalimin e " Neptunit " [ c ] të adhuruar në Wolin dhe e lidh këtë me traditat sllovene në lidhje me malin Triglav, një idhull me tre nivele nga Zbruch, një shtizë të shenjtë të Wolin-it të bashkangjitur në një shkop dhe një pemë lisi me një burim i cili, [ e ] sipas Dynda-s, korrespondon me Yggdrasil- in nordik dhe puset poshtë tij, dhe fshehjen e statujës së zotit në pemë, të cilat thuhet se janë të lidhura me Axis mundi . Dynda propozon interpretimet e mëposhtme: 

 Marrëdhënia me Parajsën: Triglav i ka gojën dhe sytë e mbuluar për të "mos parë ose dëgjuar mëkatet e njerëzve". Në mitologjitë indo-evropiane, perënditë "e errëta" kanë problem me shikimin: Odin, Velnias, Varuna, Lugh . Megjithatë, lidhëzat e syve të Triglav mund të lidhen me Diellin në kontekstin e "gjymtimit paradoksal" - një parim që ka të bëjë me disa hyjni indo-evropiane të propozuara nga Georges Dumézil - perëndia greke e diellit Helios quhet "[ai], që sheh gjithçka dhe dëgjon gjithçka"; Surya Vedike quhet "gjithçka që sheh" ose "që vështron njerëzit".
 Marrëdhënia me Tokën: një përshkrim i udhëtimit të vështirë për të gjetur statujën e perëndisë dhe "sundimin e tij mbi tre mbretëri". Kjo mund të korrespondojë me Hermesin, perëndinë e rrugëve dhe shtigjeve, i cili nganjëherë përshkruhet si "me tre forma" ose "me tre koka", dhe Hekaten me tre koka, e cila është mbrojtësja e udhëkryqeve dhe së cilës iu dha një copë deti, toke dhe qielli për të sunduar në mënyrë të barabartë nga Zeusi .
 Lidhja me Botën e Nëndheshme: krahasimi i Triglavit me Neptunin. Kjo supozohet të korrespondojë me besimet indo-evropiane se jeta e përtejme është përtej Detit; në një kontekst sllav, kjo mund të korrespondojë me një tekst çek në të cilin një burrë dëshiron që gruaja e tij e vdekur keqdashëse të shndërrohet në një patë dhe "të fluturojë diku përtej detit në Veles", me Velesin që zakonisht interpretohet si zot i vdekjes.

 Ndikimi i supozuar i Krishterimit 
parapamje|Vultus Trifrons
Sipas Henryk Lowmianski- t, Triglav e ka origjinën në Krishterim – në Mesjetë Triniteti i Shenjtë përshkruhej me tre fytyra, të cilat më vonë u morën nga paganët në formën e një hyjnie me tre koka. Megjithatë, kjo pikëpamje nuk mund të pranohet, pasi përshkrimi i Trinitetit të Shenjtë me tre fytyra dëshmohet vetëm nga shekulli i 14-të, dhe dënimi zyrtar nga Papa nga viti 1628. Vetë përshkrimi i Trinitetit të Shenjtë me tre fytyra mund të jetë me origjinë pagane ( Ballkani ). 

Sipas Stanislaw Rosik, Krishterimi mund të ketë ndikuar në zhvillimin e kultit të Triglavit në fazën e tij në rënie. Rëndësia mund të ketë qenë se për sllavët, Zoti i krishterë ishte një "zot gjerman", i lidhur me një grup të ndryshëm etnik, por i njohur nga kontaktet fqinjësore dhe bashkëjetesa e mëvonshme e kultit të Jezusit dhe Triglavit (i ashtuquajturi "besim i dyfishtë"). Siç e kuptonin paganët, ata e lidhnin fuqinë e hyjnisë me forcën ushtarako-politike të fisit në fjalë, kështu që pomeranezët llogarisnin me një hyjni të re, dhe adhurimi monolatro (ose henoteist ) i Triglavit mund të ketë nxitur identifikimin e tij me Jezusin në bazë të interpretimit të Slavica-s . Një shtrirje e tillë e fetarisë nxiti një theksim të mëvonshëm të ndarjes së Jezusit dhe Triglavit, në përputhje me teologjinë e krishterë, dhe demonizimin e mëtejshëm të Triglavit pas kristianizimit përfundimtar të Pomeranisë, i cili ndoshta gjen një rrugëdalje në Liber sancti Jacobi të shekullit të 15-të, ku Triglav përmendet si "armiku i njerëzimit" dhe "zoti ose më saktë djalli". 

 Në kulturë 

 Dorëshkrim nga Bronislaw Trentowski : Me fjalën Halu Jessa krijoi botën dhe gjithçka që ekzistonte në të. Prandaj, Triglav, pasi e dëgjoi, ia këputi tre kokat dhe nga gjaku që rridhte prej tyre lindën ushtritë e tre hyjnive të njëpasnjëshme. 
 Është e mundur që Triglav të jetë përshkruar tashmë në epikën franceze të shekullit të 12-të, së bashku me Muhamedin, si një armik pagan i Krishterimit (në frëngjishten e vjetër : Mahomet et Tervagnan ).  Megjithatë, është gjithashtu e mundur që ky emër të ketë rrjedhur nga Hermes Trismegistus,  ose nga një " okcitanizim " i një pjesoreje vulgare latine nga terrificans ("tmerruese"). 

 Referime 

Kategoria:Perëndi të nëntokës
Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në latinisht
Kategoria:Perëndi sllave