Arti Karoling

Arti Karoling është arti i zhvilluar në Perandorinë Franke në periudhën e pak a shumë 120 viteve nga rreth viti 780 deri në vitin 900—gjatë mbretërimit të Karlit të Madh dhe trashëgimtarëve të tij të menjëherëshëm—i konsideruar në mënyrë popullore si Rilindja Karolinge. Arti do të prodhohej nga dhe për rrethin e oborrit dhe një grup të rëndësishëm manastiresh nën patronazhin perandorak; mbijetesa nga jashtë këtij rrethi paraqesin një rënie të konsiderueshme të cilësisë së punimit dhe sofistifikimit të dizajnit. Arti prodhohej në mjaft qendra në atë tani janë Franca, Gjermania, Austria, Italia Veriore dhe Vendet e Ulëta, duke marë ndikime të konsiderueshme, nëpërmjet qendrave misionare kontinentale, nga Arti Insular i Ishujve Britanikë, ashtu si dhe një numër artistësh bizantinë që duket se kanë qenë rezidentë në qendrat karolinge.

Pati për herë të parë një përpjekje të përgjithshme në Evropën Veriore për të përtëritur dhe imituar format dhe stilet e artit klasik mesdhetar, që do të rezultonte në një përzierje të elementeve klasike dhe veriore në një stil madhështor dhe të dinjifikuar, në veçanti duke futur vetëbesim në paraqitjen veriore të figurës njerëzore dhe krijimin e bazës për ngritjen e Artit Romanik dhe në vijim për Artin Gotik në Perëndim. Periudha Karolinge është pjesë e periudhës së Artit Mesjetar, ndonjëherë të quajtur "Para-Romanik". Pas një intervale mjaft kaotik në vijim të Periudhës Karolinge, Dinastia Otoniane do ta rimëkëmbëte artin perandorak nga rreth viti 950, duke ndërtuar dhe zhvilluar më tej stilin Karoling në Artin Otonian.

 Përmbledhje 
parapamje|majtas|408px|Pikturë e përfytyruar e Pallatit të perandorak të Akenit
Duke krijuar një perandori po aq të madhe sa Perandoria Bizantine e kohës dhe duke rivalizuar në përmasa Perandorinë e Rënë Perëndimore, oborri Karoling duhet të ketë qenë i vetëdijshëm se atyre u mungonte një stil artistik për tu krahasuar me to, ose madje Arti Post-Antik (ose "nën-antike" siç e quan atë Ernst Kitzinger) prodhohej akoma në sasi të vogla në Romë dhe pak qendra të tjera në Itali, të cilin Karli i Madh e njohu nga fushatat e tij dhe ku ai do të kurorëzohej si Perandor i Shenjtë Gjermaniko-Romak në Romë në vitin 800.

Si përfaqësus simbolik i Romës ai u përpoq pë një renovatio (ripërtëritje) të kulturës dhe studimeve romake në Perëndim, duke iu nevojitur një art i aftë të rrëfente histori dhe të paraqitje figurative me një efektivitet që Arti i Dyndjeve Barbare gjermanike nuk mundëte. Ai dëshironte ta vendoste veten si trashëgimtar të sunduesve të së kaluarës, për të imituar dhe lidhur simbolikisht arritjet artistike të krishtërimit të hershëm dhe Kulturës Bizantine me të vetin.

parapamje|291px|Ungjilltari i Akenit, fillimi i shekullit të IX, thesari kishtar i Kapelës Palatine të Karlit të Madh, tashmë Katedralja e Akenit, Gjermani
Por ishte më shumë sesa një dëshirë e vetëdijshme për të përtërirë Kulturën e Lashtë Romake. Gjatë mbretërimit të Karlit të Madh kontroversiteti i Ikonoklastizmit Bizantin po e ndante Perandorinë Bizantine. Ai do të mbështeste refuzimin këmbëngulës të Kishës Perëndimore për të ndjekur ikonoklastizmin; Libri Carolini përcakton pozicionin e rrethit të tij oborrtar, pa dyshim nën drejtimin e tij. Pa pengesa nga një kujtesë kulturore e idhujtarisë mesdhetare pagane, ai do të fuste skulpturën e parë të krishterë monumentale fetare, një preçedent i rëndësishëm për Artin Perëndimor.

parapamje|majtas|345px|Kristali i Lotairit, kristal shkëmbor i gravuar, mesi i shek. IX
Sasi të arsyeshme dorëshkrimesh në miniaturë karolinge dhe skultpura në shkallë të vogël, kryesisht në fildish, kanë mbijetuar, por shumë më pak shembuj të punimit të metaleve, mozaikësh dhe afreskesh dhe veprash të llojeve të tjera. Shumë dorëshkrime në veçanti janë kopje ose ri-interpretime të modeleve të Antikitetit të Vonë ose Bizantine, pothuajse të gjitha tashmë të humbura dhe natyra e ndikimit të modeleve të veçanta mbi veprat individuale karolinge mbetet një temë e vazhdueshme në historinë e artit. Ashtu si dhe këto ndikime, energjia ekstravagante e Artit Insular do t'i shtonte një shije të përcaktuar veprave karolinge, të cilat ndonjëherë përdornin dekorimet e gërshetuara dhe ndiqte më me kujdes lirinë insulare, duke e lejuar dekorimin të përhapej përreth dhe në tekstet e faqeve të dorëshkrimeve.

parapamje|281px|Pllakatë fildishi, me gjasa nga një kapak libri, Reims fundi i shek. IX, me dy skena nga jeta e Shën Remigit dhe Pagëzimit të Klodoveut
Me fundin e Sundimit Karoling rreth vitit 900, cilësia e lartë e prodhimtarisë artistike do të binte gjerësisht për rreth tre breza në perandori. Nga fundi i shekullit të X me lëvizjen e reformës kluniense dhe një shpirt përtëritje për idenë e perandorisë, pridhimtaria artistike filloi prapë. Stilet e reja Para-Romanike do të shfaqeshin në Gjermani me Artin Otonian të dinastisë pasuese të qëndrueshme, në Angli me Artin e vonë Anglo-Sakson, pasi kërcënimi nga vikingët ishte larguar dhe në Spanjë.

 Dorëshkrimet e iluminuara në miniaturë 
parapamje|majtas|246px|Sakramentari Drogo,  850: në nistore e historizuar 'C' përmban Ngjitjen e Krishtit. Teksti është në bojë të artë. (Bibliothèque nationale de France)
Veprat më të shumta të mbijetuara të Rilindjes Karolinge janë dorëshkrimet e iluminuara. Një numër dorëshkrimesh luksoze, kryesisht ungjilltarish, kanë mbijetuar, të dekoruara me një numër relativisht të vogël miniaturash faqesh të plota, shpesh duke përfshirë portretet e ungjilltarëve dhe tabela të çmuara kanonesh, duke ndjekur preçedentin e Artit Insular të Britanisë dhe Irlandës. Imazhet narrative dhe veçanërisht ciklet janë më të rralla, por megjithatë ekzistojnë mjaft, kryesisht të Besëlidhjes së Vjetër, veçanërisht Zanafilla; skena nga Besëlidhja e Re gjenden më shpesh në relieve fildishi mbi kapakë.;  diskuton arsyet për këtë.

Do të adoptoheshin nistoret e tejmëdha dhe të dekoruara rëndë të Artit Insular dhe nistore historiate të zhvilluara më tej, me skena të vogla narrative të para për herë të parë rreth fundit të periudhës—në mënyrë të shquar te Sakramentari Drogo. Dorëshkrimeve luksoze u jepej në lidhje argjendarie ose kapakë të pasur me xhevahire vendosur në ar dhe panele fildishi të skalitura, si dhe, si në Artin Insular, ishin sende prestigji të mbajtura në kishë ose në thesare.

parapamje|281px|Faqe e Codex Aureus të Lorsch-it
Një klasë e ndryshme sendesh nga punimet e dorëshkrimeve mbaheshin në biblioteka, ku disa iniciale mund të dekoroheshin dhe tu shtoheshin vizatime me penë në pak vende. Pak nga dorëshkrimet më madhështore perandorake shkruheshin në pergamena të purpurta. Fiziologu i Bernës është një shembull relativisht i rrallë i një dorëshkrimi shekullar tepër të ilustruar me miniatura plotësisht të pikturuara, të vendosura midis këtyre dy klasave dhe ndoshta të prodhuara në bibliotekën private të një individi të rëndësishëm, siç ishte Terenci i Vatikanit. Psalteri i Utrehtit, qëndron veçmas si një version biblioteke i ilustruar shumë rëndë i psalmeve, kryer me penë dhe bojë uji, si dhe pothuajse me siguri i kopjuar nga një dorëshkrim më i hershëm.

Vepra të tjera liturgjike ndonjëherë prodhoheshin në dorëshkrime luksoze, siç janë sakramentarët, por asnjë Bibël Karolinge nuk është dekoruar aq rëndë sa shembujt e Antikitektit të Vonë që mbijetojnë në fragmente. Librat e studimeve si veprat teologjike, historike, letrare dhe shkencore nga autorët e lashtë do të kopjoheshin dhe përgjithësisht ilustroheshin vetëm me bojë, nëse ilustroheshin. Kronografia e 354-së ishte një dorëshkrim i vonë romak që duket se u kopjua në Periudhën Karolinge, megjithëse kjo kopje duket se ka humbur në shekullin e XVII.

 Qendrat e iluminimit 
parapamje|majtas|281px|Ungjilltari i Lorsch-it, 778–820. Shkolla e Oborrit të Karlit të Madh.
Dorëshkrimet Karolinge mendohet se prodhoheshin gjerësisht ose tërësisht nga klerikë, në pak punishte përreth Perandorisë Karolinge, secila me stilin e vetë, që do të zhvillohej bazuar në artistët dhe ndikimet e atij vendi dhe kohe të veçantë. Shpesh dorëshkrimet kishin shkrime, jo domosdoshmërisht bashkëkohëse, sipa atyre që i porosisnin ata dhe cilës kishë ose manastir u ishin dhënë për tu punuar, por pak data ose emra dhe vende të atyre që i prodhonin ata jepen. Dorëshkrimet e mbijetuara u janë atribuar dhe shpesh ri-atribuar punishteve nga studjuesit, duke shkaktuar kontroversitete që pasojnë këtë proçes janë shumar gjerësisht.

Punishtja më e hershme ishte Shkolla e Oborrit të Karilit të Madh; pastaj një stil Reimsian, i cili do të bëhej stili më me ndikim në Periudhën Karolinge; Një stil Turonian; një stil Drogonian; dhe në fund një Shkollë e Oborrit të Karl Tullacit. Këto janë qendrat kryesore, por ekzistojnë edhe të tjera, të karakterizuara nga vepra arti të prodhuara aty.

parapamje|379px|Nga Psalteri i Utrehtit, vizatimet lineare energjike të figurinave natyrore të shek. të IX ishin tërësisht të reja dhe do të bëheshin risia më ndikuese e Artit Karoling në periudhën e vonë.
Shkolla e Oborrit të Karlit të Madh (e njohur edhe si Shkolla e Adës) prodhoi dorëshkrimet më të hershme, duke përfshirë Ungjilltari i Godeskalkut (781–783); Kodex Aureus i Lorsch-it (i njohur edhe si Ungjilltari i Lorsch-it) (778–820); Ungjilltari i Adës; Ungjilltari i Suasonit; Ungjilltari i Artë Harleian (800-820); dhe Ungjilltari i Kurorëzimit të Vjenës; përgjithësisht njihen dhjetë dorëshkrime në tërësi. Dorëshkrimet e Shkollës së Oborrit ishin të zbukuruar dhe pompozë, përngjasues të fildishëve të shekullit të VI dhe mozaikëve nga Ravena, Itali. Ata ishin dorëshkrimet më të hershëm karolingë dhe do të nisnin një ripërtëritje të klasicizmit romak, por prapë duke ruajtur ndikime të traditave Artit të Dyndjeve (meroving dhe insulare) në paraqitjen e tyre bazike lineare, pa shqetësim për volumin dhe marrëdhëniet hapsinore.

Në fillim të shekullit të IX arkipeshkvi Ebon i Reimsit, në Ovile (afër Reimsit), mblodhi artistë dhe e transformoi Artin Karoling në diçka tërësisht të re. Libri Ungjilltar i Ebonit (816–835) u pikturua me penelata të shkathëta, të freskëta dhe vibrante, duke evokuar një frymëzim dhe energji të panjohur në format klasike mesdhetare. Libra të tjerë të lidhur me Shkollën e Reimsit përfshijnë Psalterin e Utrehtit, i cili ishte me gjasa më i rëndësishmi i të gjithë dorëshkrimeve karolinge dhe Fizilogu i Bernës, botimi më i hershëm latin teksteve alegorike të krishtera mbi kafshët. Animimi ekspresiv i Shkollës së Reimsit, në veçanti Psalteri i Utrehtit me vizatimet e tij natyraliste të figurinave me linja ekspresive, do të kishin ndikim mbi Artin Mesjetar Verior për shekujt në vazhdim, në Periudhën Romanike.

parapamje|majtas|379px|Ungjilltari i Godeskalkut,  783
Një tjetër stil i zhvilluar në manastirin e e Shën Martinit të Tursit, në të cilin Bibla të mëdha ilustroheshin bazuar në ilustrime të biblës nga Antikiteti i Vonë. Do të krijoheshin tre bibla të mëdha turoniane, shembulli i fundit dhe më i mirë, do të krijohej rreth vitit 845/846 për Karl Tullacin, e quajtur Bibla Viviane. Shkolla e Toursit do të ndërpritej nga pushtimi i normanëve në vitin 853, por stili i saj tashmë kishte lënë një shenjë të përhershme mbi qendrat e tjera në Perandorinë Karolinge.

Dioqeza e Metzit ishte një tjetër qendër e Artit Karoling. Midis viteve 850 dhe 855 do të krijohej një sakramentar për peshkop Drogon, duke u quajtur Sakramentari i Drogos. Nistoret e iluminuara me dekorim "historiat" do të ndikonin në Periudhën Romanike, duke qenë një bashkim harmonik i gërmëzimit klasik me skena figurash.

parapamje|291px|Kapak i Ungjilltarit të Drogonit
Në gjysmën e dytë të shekullit të IX, traditat e gjysmës së parë do të vijonin. Një numër biblash të dekoruara në mënyrë të pasur do të prodhoheshin për Karl Tullacin, duke shkrirë format e Antikitetit të Vonë me stilet e zhvilluara në Reims dhe Tours. Qe gjatë kësaj kohe që do të shfaqej një stil Franko-Sakson në Francën Veriore, duke integruar gërshetimet Hiberno-Saksone dhe do të zgjaste përtej stileve Karolinge në shekullin tjetër.

Karl Tullaci, si gjyshi i tij, themeloi gjithashtu një Shkollë të Oborrit. Vendndodhja e tij është e paqartë, por mjaft dorëshkrime i janë atribuar asaj, me Codex Aureus të Shën Emeramit (870), duke qenë i fundit dhe më spektakolari. Ai përmbante elemente turoniane dhe reimsiane, por do të shkrihej me dorëshkrimet më formale të stilit që karakterizonte Shkollën e Oborrit të Karlit të Madh.

Me vdekjen e Karl Tullacit, patronazhi i dorëshkrimeve do të binte, duke sinjalizuar fillimin e fundit, por disa vepra do të vazhdonin për pak kohë. Abacia e Shën Galit do të krijonte Psalterin e Folkardit (872) dhe Psalterin e Artë (883). Ky stil gal ishte unik, por i mungonte niveli i mjeshtrisë teknike të parë në rajonet e tjera.

 Skulptura dhe punimi i metaleve 
parapamje|majtas|291px|Kapak i veshur me xhevahire i Codex Aureus të Shën Emeramit, 870
Dorëshkrimet luksoze karolinge mendoheshin të kishin lidhje argjendarie—kapakë të zbukuruar me metale të çmuara të mbushur me xhevahire përreth paneve qendrore të skalitur prej fildishi—ndonjëherë këto dhuroheshin disa kohë pasi vetë dorëshkrimi prodhohej. Vetëm pak kapakë të tillë kanë mbijetuar të plotë, por shumë prej paneleve prej fildishi mbijetojnë të shkëputur, ku kapakët janë copëtuar për materialet e tyre. Subjektet shpesh ishin skena narrative fetare në sekcione vertikale, të rrjedhura gjerësisht nga piktura dhe gdhendje të Antikitetit të Vonë, siç ishin ato me më shumë imazhe hieratike të rrjedhur nga diptikët konsullarë dhe arte të tjera perandorake, si kapaku ballor dhe i mbrapëm i Ungjilltarit të Lorsch-it, i cili adapton një trium perandorak të shekullit të VI për triumfin e Krishtit dhe Virgjëreshës.

Shembuj të rëndësishëm karolingë të punimeve të argjendarisë poërfshijnë kapakun e sipërm të Ungjilltarit të Lindaut; kapakun e Codex Aureus të Shën Emeramit, i cili mund të datohet saktësisht në vitin 870, është me gjasa një prodhim i të njëtës punishte, megjithëse janë stile të ndryshme. Kjo punishte është e lidhur me perandorine e shenjtë gjermaniko-romak Karli II (Tullaci) dhe shpesh quhet "Shkolla e Pallatit të tij". Vendndodhja e saj (nëse ka pasur një të tillë të ngulitur) mbetet e paqartë dhe shumë e diskutuar, por një mundësi kryesore është Abacia e Shën Denisit jashtë Parisit. Arnulf Ciborium (një ciborium arkitekturor miniaturë në vend të enës për të ftuarit), tani në Rezidencën e Mynihut, është vepra e tretë e rëndësishme në grup; të tre kanë figura të përkryera në reliev në ar repoussé. Një tjetër vepër e lidhur me punishten është korniza e një pjate antike serpentini në Luvër. Studjuesit e fundit priren ti grupojnë Ungjilltarin e Lindaut dhe Arnulf Ciborium në marrëdhënie të ngushta me njëra-tjetrën, sesa Codex Aureus me të dyja.

parapamje|347px|Pjata prej serpentini, fundi nga shek. I, buzët nga gjysma e dytë e shek. IX
Karli i Madh e përtëriti derdhjen në shkallë të madhe në bronz, kur krijoi një fonderi në Aken, e cal derdhi dyert e kapelës së tij palatine, në përngjasim me dizajnet romake. Kapela kishte një kryqëzim në përmasa njerëzore, tashmë të humbur, me figurën e Krishtit në ar, vepra e parë e njohur e këtij lloji, e cila do të bëhej një veçori shumë e rëndësishme e Artit Kishtar Mesjetar. Me gjasa një figurë druri ishte praruar mekanikisht, si me Madonën e Artë Otoniane të Esenit.

Një nga shembujt më të rafinuar të punimeve të Argjendarisë Karolinge është Altari i Artë (824–859), një paliotto apo antependium, në Bazilikën e Sant'Ambrogio-s në Milano. Katër faqet e altarit janë dekoruar me imazhe prej ari dhe argjendi në teknikën repoussé, të kornizuara nga borde filigrani, gurë të çmuar dhe smalt.

Kristali i Lotairit, i mesit të shekullit të IX, është një nga grupet më të mëdha të rreth 20 pjesëve të gravuara prej kristalesh shkëmbore që mbijetojnë; kjo paraqet figura të shumta në mjaft skena që paraqesin subjeke të pazakonta të historisë së Suzanës.

 Mozaikë dhe afreske 
parapamje|majtas|381px|Skena jeta e shenjtorëve,  825, Kisha e Shën Benediktit, Mals, Tiroli Jugor, Itali
Burimet dëshmojnë për shumësinë e pikturave murale të para në kisha dhe pallate, shumica e të cilave nuk kanë mbijetuar. Rregjistrime të mbishkrimeve tregojnë se tema e subjektit të tyre ishte kryesisht fetare.

Mozaikët e vendosur në Kapelën Palatine të Karlit të Madh tregonin Krishtin e fronëzuar të adhuruar nga simbolet e ungjilltarëve dhe Njëzet e katër pleqtë e Apokalipsit. Ky mozaik nuk mbijeton më, por një mbetet një i tillë i mbi-restauruar në absidën e oratorit në Germigny-des-Prés (806), i cili tregon Arkën e Besëlidhjes së adhuruar nga engjëjt, të zbuluar në vitin 1820 nën një shtresë suvaje.

parapamje|381px|Mozaik i Arkës së Besëlidhjes, Germigny-des-Prés,  806, por i restauruar. Subjekti duke se mbështetet nga bibla judaike të iluminuara dhe lidhet me Libri Carolini, me gjasa i shkruar nga Theodulfi, ku Arka përmendet si miratim hyjnor i imazheve të shenjta.
Vila me të cilën oratori ishte bashkangjitur i përkiste në bashkëpunëtri kyç të Karlit të Madh, peshkop Theodulfit të Orlinsit. Ajo do të shkatërrohej më vonë në atë shekull, por kishte afreske të Shtatë Arteve Liberale, Katër Stinët dhe Mappa Mundi. Nga burimet e shkruara dimë për afreske të tjera në kisha dhe pallate, pothuajse tërësisht të zhdukura. Pallati i Karlit të Madh në Aken përmbante piktura murale të Arteve Liberale, ashtu si dhe skena narrative nga lufta e tij në Spanjë. Pallati i Ludvigut të Përkushtuar në Ingelhajm përmbante imazhe historike nga lashtësia deri në kohën e Karlit të Madh, ndërsa kisha e pallatit përmbante skena tipologjike të Besëlidhjeve të Vjetër dhe të Re, të vendosura përkundrejtë njëra-tjetrës.

Piktura fragmentare kanë mbijetuar në Auxerre, Koblenc, Lorsch, Këln, Fulda, Korvej, Trir, Myshtair, Mals, Naturns, Cividale del Friuli, Bresha dhe Milano.

 Spolia 
parapamje|majtas|354px|Torhalle e Lorsch-it, ndërtuar 900)
Spolia është termi latin për "plaçkitjet" dhe përdoret për t’iu referuar përvetësimit të veprave monumentale ose vepra të tjera për tu përdorurime të reja ose vende të tjera. Dimë se shumë mermere dhe kolona u sollën nga Roma drejtë veriut përgjatë kësaj periudhe.

parapamje|281px|Afreske të degraduara karolinge nga viti 850 në kriptën e Abacisë së Saint-Germain, Auxerre
Ndoshta shembulli më i famshëm i spolia karolinge është rrëfimi i një shatoreje kalëruese. Në Romë, Karli i Madh kishte parë Shtatoren Kalëruese të Mark Aurelit në Pallatin Lateran. Ishte shtatorja e vetme e mbijetuar e një perandori romak jo të krishter, pasi mendohej gabimisht, në atë kohë, se ishte ajo e Kostandinit dhe kështu kishte miratim të gjerë—Karli i Madh solli një shtatore kalëruese nga Ravena, atëherë besohej se ishte ajo e Teodorikut të Madh, në Aken, për tu krahasuar me shtatoren e "Kostandinit" në Romë.

Gurët e çmuar të lashtë të skalitur do të ripërdoreshin në situata të ndryshme, pa shumë konsideratë rreth ikonografisë së tyre origjinale.

 Shiko gjithashtu 

 Arti Mesjetar
 Arti dhe Arkitektura Visigote
 Arti paleokristian
 Arti i Dyndjeve Barbare
 Arkitektura Paleokristiane
 Arti Ravenas
 Arkitektura Para-Romanike
 Arti Romanik
 Monumentet paleokristiane të Ravenës
 Arkitektura Romanike
 Arti Ravenas
 Arti Gotik
 Arkitektura Gotike
 Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Romanike
 Arti Bizantin
 Arkitektura Mesjetare Skandinave
 Arkitektura Bizantine
 Arti dhe arkitektura mozarabe
 Arkitektura Romanike Portugeze
 Arti dhe Arkitektura Para-Romanike
 Arkitektura Romanike Franceze
 Bizhuteritë e lashta romake
 Romaniku Spanjoll
 Arkitektura Mesjetare
 Miniatura Karolinge
 Periudhat në historinë e artit perëndimor
 Arti dhe Arkitektura Merovinge
 Argjendaria Karolinge
 Arti Anglo-Sakson
 Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike
 Arkitektura Anglo-Saksone
 Arkitektura Merovinge
 Arkitektura Romanike në Itali
 Arkitektura Visigote
 Romaniku Pizan
 Arti dhe Arkitektura e Repoblación
 Arkitektura Romanike në Spanjë
 Arti Longobard
 Arkitektura Cistercense
 Arkitektura Longobarde
 Arkitektura e Hershme Gotike
 Skulptura Longobarde
 Gotiku i Lartë
 Piktura Longobarde
 Gotiku Klasik
 Argjendaria Longobarde
 Arkitektura Gotike Franceze
 Romaniku i Parë
 Miniatura Merovinge
 Arti mesjetar në Shqipëri
 Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Gotike
 Gjermanikët
 Rayonnant
 Flamboyant
 Gotiku Perpendikular
 Lista e mbretërve frankë
 Gotiku Brabantin
 Gotët
 Sondergotiku
 Visigotët
 Gotiku Balltik
 Ostrogotët
 Gotiku Ndërkombëtar
 Vandalët
 Romano-Gotiku
 Teutonët
 Arkitektura Normane
 Arti romak
 Kultura Normano-Arabo-Bizantine
 Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
 Arti Gotik në Milano
 Arti Arkaik Romak
 Arkitektura Gotike Veneciane
 Arti Romak Plebe
 Arkitektura Gotike Italiane
 Burgus
 Arti i Gotikut Ndërkombëtar në Itali
 Cannaba
 Arkitektura Gotike Angleze
 Castellum
 Arkitektura Gotike Spanjolle
 Castra
 Arkitektura Gotike Izabeline
 Domus
 Gotiku Katalan
 Kolonia Romake
 Gotiku Levantin
 Kopshtet romake
 Gotiku Valencian
 Kultura e Romës së lashtë
 Arkitektura Gotike Portugeze
 Masakra e Latinëve
 Perandoria Karolinge
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Shtëpia Romake
 Dinastia Karolinge
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Goto-grekët
 Arkitektura Asturiane
 Portretizimi Romak
 Arkitektura Karolinge
 Arkitektura Romake
 Rilindja Karolinge
 Arti Viking
 Romanizimi (kulturor)
 Arti Otonian
 Arkitektura Otoniane
 Rilindja Otoniane
 Romanitas
 Rilindja e shekullit të XI
 Rilindja e shekullit të XII
 Rilindjet Mesjetare
 Varangianët
 Anijet Mesjetare
 Luftërat Avaro-Bizantine
 Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake
 Karli i Madh
 Bota Greko-Romake
 Longobardët
 Llaçi romak
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Skulptura Romake
 Tempulli Romak

 Citime fundore 

 Bibliografia 

































































































































































Lidhje të jashtme

 "Carolingian art". In Encyclopædia Britannica Online
 Ross, Nancy, Carolingian Art , Smarthistory

Kategoria:Mesjeta e hershme
Kategoria:Arti mesjetar
Kategoria:Historia e Italisë
Kategoria:Historia e arteve pamore
Kategoria:Historia e arkitekturës
Kategoria:Evropa gjatë Mesjetës së Hershme
Kategoria:Histori e artit
Kategoria:Historia e Gjermanisë
Kategoria:Historia e Francës
Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta
Kategoria:Arti Perëndimor