Imperator

Titulli imperator fillimisht ishte pak a shumë i barazvlefshëm me komandant nën Republikën Romake. Më vonë, ai u bë pjesë e titullaturës së perandorëve romakë si praenomen i tyre. Perandorët romakë përgjithësisht e mbështetnin autoritetin e tyre mbi tituj dhe pozicione të shumta, në vend të parapëlqimit të ndonjë titulli të vetëm. Gjithësesi, imperator përdorej relativisht vazhdimisht si një element i titullit të sunduesit romak përgjatë Principatit dhe Perandorisë së Vonë Romake. Ai shkurtohej në "IMP" në mbishkrime. Fjala është një formë emërore e foljes , që do të thotë "të urdhërosh, të komandosh". Fjala shqipe perandor rrjedh ashtu si shumica e fjalëve perëndimore për perandor rrjedhin nga kjo fjalë.

 Imperatores gjatë Mbretërisë Romake 
Kur Roma sundohej nga mbretërit,Rex.A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, John Murray, London, 1875. për të qenë i aftë të sundonte, mbreti duhet të vishej me autoritetin dhe pushtetin e plotë mbretëror. Kështu, pas comitia curiata që u mbajt për të zgjedhur mbretin, mbretit gjithashtu duhet ti jepej imperium.LacusCurtius • Roman Law — Auctor (Smith's Dictionary, 1875)

 Imperatores gjatë Republikës Romake 
parapamje|majtas|372px|Sestertius romak i perandor Titit me shkrimin e titujve dhe emrave: T CAESAR VESPASIAN (Titus Caesar Vespasianus) IMP IIII (Imperator Quartum) PON (Pontifex) TR POT II (Tribunicia Potestate Secundum) COS II (Consul Secundum). IMP IIII tregon katër fitore të mëdha nga Titi dhe katër brohoritjet e lidhura si perandor.
Në literaturën dhe epigrafinë e Republikës Romake, një imperator ishte një magjistrat me imperium. Gjatë Republikës së Vonë Romake dhe Luftërat e vona Civile Republikane, imperator ishte kryesisht titulli honorifik i marë nga disa komandantë ushtarakë. Pas një fitore veçanërisht të madhe, trupat e ushtrisë në fushë do ta shpallnin komandantin e tyre imperator, një brohoritje e nevojshme për një gjeneral për të aplikuar në Senat për një triumf. Pasi brohoritej imperator, gjenerali fitimtar kishte të drejtën për të përdorur titullin pas emrit të tij deri në kohën e triumfit të tij, kur ai do ta linte titullin ashtu dhe imperiumin e tij.

Meqë një triumf ishte qëllimi i shumë komandantëve politikisht ambiciozë, historia republikane është plotë me raste ku legjionet mernin rryshfet për ta brohoritur komandantin e tyre imperator. Titulli imperator iu dha së pari Aemilius Paulit në vitin 189 p.e.s., për fushatat e tij kundër luzitanëve në vitet 191–189 p.e.s.. Në vijim, iu dha Lucius Kornelius Sulës në vitin 95 p.e.s. si guvernator ose pro-konsull i provincës Kiliciane për kthimin e tij të Ariobarzanes I në fronin e Kapadokisë.Ampelius 31 with Mackay (2000), fq. 178–193. Pastaj në vitin 90 p.e.s. Lucius Julius Çezarit, në vitin 84 p.e.s. Gne Pompeius Magnit, në vitin 60 p.e.s. Gaius Julius Çezarit, i afërm i të mëpërshmit përmendur si Lucius Julius Çezar, gjatë viteve 50 p.e.s. Gaius Julius Çezarit (në Gali), në vitin 45 p.e.s. prapë Gaius Julius Çezarit, në vitin 43 p.e.s. Decim Junius Brutit dhe në vitin 41 p.e.s. Lucius Antoniusit (vëllai i vogël dhe aleati i më të famshmit Mark Antonit). Në vitin 15 Gjermanik Julius Çezari ishte gjithashtu imperator gjatë sundimit të babait të tij birësues Tiberit.Taciti, Annals, 1.58

parapamje|347px|Kurora perandorake e perandorit gjermaniko-romak me shkrimin "ROMANORU[M] IMPERATOR AUG[USTUS]" (perandor i romakëve, August) në krahun e djathtë të harkut.
 Përdorimi në Perandorinë Lindore dhe shtete të tjera post-romake 
Pas Rënies së Perandorisë Romake Perëndimore në shekullin e V, latinishtja vijoi të përdorej si gjuhë zyrtare e Perandorisë Lindore Romake. Perandorët romakë të kësaj periudhe (historiografikisht të quajtur perandorë bizantinë) quheshin imperatores në tekstet latine, ndërsa në fjala basileus (mbret) dhe autokrator (perandor) përdoreshin në greqisht.

parapamje|majtas|379px|Mbishkrim i artë kushtimor në Äusseres Burgtor të Pallatit të Hofburgut në Vjenë i "FRANCISCUS. I. IMPERATOR. AUSTRIAE. MDCCCXXIV." (Franci I, perandor i Austrisë, 1824), që sundoi si Franci II, perandori i fundit gjermaniko-romak deri në vitin 1806
Duke filluar nga viti 1077, Alfonso krijoi përdorimin e stilit ego Adefonsus imperator totius Hispaniae ("Unë, Alfonso, perandor i të gjithë Spanjës") dhe përdorimi i tij shpejtë u bë i rregullt.Reilly 1988, fq. 137. Ky titull u përdor përgjatë gjithë periudhës 1079–1081, që përfaqëson kulmin e prendimeve të tij perandorake para pushtimit të qytetit të Toledos, kryeqyteti i vjetër i visigotëve. Në vitin 1080, ai do të fuste formën ego Adefonsus Hispaniarum imperator ("Unë, Alfonso, perandor i Spanjave"), që ai e përdori prapë në vitin 1090. Titulli i tij më i përpunuar perandorak ishte ego Adefonsus imperator totius Castelle et Toleto necnon et Nazare seu Alave ("Unë, Alfonso, perandor i të gjithë Kastiljes dhe i Toledos gjithashtu i Nájeras, ose Álavas").García Gallo 1945, fq. 214.

Pasi Perandoria Osmane pushtoi Gadishullin Ballkanik (Rumelia në turqisht do të thotë "tokat e Romës") dhe Kostandinopojën, sunduesi osman shpalli se ishte Çezar i Romës (sultan-ı iklim-i Rûm). Në shekullin e XV Bajaziti II vendosi marrëdhënie diplomatike me disa shtete të krishtera evropiane dhe i dërgoi një dokument Mbretit të Polonisë, në të cilin ai përdorte titullin Sultan Dei gratia Asie, Grecie etc. Imperator Maximus ("me hirin e Zotit, perandor i Azisë dhe Greqisë"). Si paraardhësi i tij, Selimi I e titullonte veten imperator në korrespondencën diplomatike (per la Divina favente clementia Grande Imperator di Constantinopoli, di Asia, Europa, Persia, Syria et Egypto et Arabia et de li mari etc.) për shkak të sukseseve të tij ushtarake.

 Imperatrix 
I barasvefshmi femëror imperatrix përdorej rrallë. Ciceroni e përdorte atë ironikisht për Klodian në vitin 56 p.e.s., por nuk do të ishte deri në mesin e shekullit të V që një perandori në fuqi, Pulkeria Augusta, do ta përdorte titullin.

 Derivimet 
Imperator është rrënja për fjalën perandor në shumicën e gjuhëve romance. Ajo është gjithashtu rrënja e fjalës shqipe perandor dhe mbret, si dhe fjalës angleze "emperor", e cila ka hyrë nëpërmjet huazimit nga frëngjishtja empereur, ndërsa mbiemrat e ndërlidhur si "imperial" u huazuan drejtpërdrejtë nga latinishtja.

Shiko gjithashtu

 Perandori
 Perandoria
 Lucius Aemilius Paullus
 Pompeu
 Jul Çezari
 Mark Antoni
 Tiberi
 Perandori romak
 Perandoria Romake
 Lista e Perandorëve Romakë
 Perandoria Bizantine
 Lista e Perandorëve Bizantinë
 Perandoria Gjermaniko-Romake
 Kaiser
 Cari
 Dekorata ushtarake
 Jus
 Ius civile
 Jus trium liberorum
 Justitia
 Dymbëdhjetë Tabelat
 E drejta romake
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Auctoritas
 Besimet e lashta mesdhetare
 Agentes in rebus
 Censori
 Consilium principis
 Consistorium
 Frumentarii
 Guvernatorët romakë të Ilirikut
 Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Magister militum Ilirikum
 Cirku Romak
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Diktatori romak
 Dominati (Roma)
 Dux
 Equites
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Forumet Romake
 Gens
 Goto-grekët
 Harku i Triumfit
 Honestiores dhe humiliores
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Kalendari Romak
 Këshilli i Plebejve
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendi i Centurionëve
 Kuvendi i Kuriatit
 Kuvendet Romake
 Kuvendi Tribal
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Legjioni romak
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Letrat e Ciceronit
 Lidhja Latine
 Ligjëratat e Ciceronit
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Monarkia romake
 Muri i Antoninit
 Njësitë matëse romake
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Ordines
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Patronazhi në Romën e Lashtë
 Patronus
 Perandoria Romake
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Potestas
 Primus inter pares
 Principati (Roma)
 Provocatio ad populum
 Republika Romake
 Rogatio
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Ushtria Romake
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Citime fundore 

Bibliografia
Burime të lashta

  Versioni anglisht këtu .



 Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
 Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
 Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.





 Taciti, Annals

Burime historiografike moderne

 Filippo Coarelli, Roma, Laterza 2008.





 Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.





 de Blois, Lucas. 2011. "Army and General in the Late Roman Republic". In A Companion to the Roman Army. Edited by Paul Erdkamp, 164–179. Oxford: Wiley-Blackwell.









 Léon Homo, Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité, Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.

  (titulli origjinal i veprës 




 Lomas, Kathryn, and Tim Cornell, eds. 2003. "Bread and Circuses": Euergetism and Municipal Patronage in Roman Italy. London: Routledge.










 Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.











Kategoria:Tituj perandorakë
Kategoria:Udhëheqës ushtarakë
Kategoria:Ushtria Romake
Kategoria:Dekorata
Kategoria:Fjalë dhe shprehje latine