Duka i Burgundisë

Duka i Burgundisë () ishte një titull i përdorur nga sunduesit e Dukatit të Burgundisë, nga themelimi i tij në vitin 843, deri në aneksimin e tij nga Kurora Franceze në vitin 1477 dhe më vonë nga anëtarët e Derës Habsburge, dhe përfshirë perandorët gjermaniko-romakë dhe mbretërit e Spanjës, që pretendonin vetë Burgundinë dhe sunduan Holandën Burgunde.

Burgundët ishin një fis gjermanik, që mund të kenë emigruar nga ishulli skandinav i bornholmit për në Basenin e Vistulës në shekullin e III, ku formuan një mbretëri. Mbreti i parë i dokumentuar i burgundëve, Gjúki, jetoi në fundin e shekullit të IV në lindje të Rinit. Në Vitin 411 mbreti burgund Gunther (mbase Gunduhar, ose Gundikar) në bashkëpunim me Goarin, mbretin e alanëve, vendosi Jovinusin si perandor kukull. Nën pretekstin e autoritetit perandorak të Jovinusit, Guntheri u vendos në bregun perëndimor të Rinit, midis Lumit Lauter dhe Nahe, duka zaptuar vendbanimet e Borbetomagus-it (Worms-i i tanishëm), Spejerit dhe Strasburgut.

Pas nënshtrimit të tyre nga romakët në vitin 437, gjenerali romak Flavius Aetius i vendosi burgundët në rajonin e Francës veri-lindore dhe Zvicrës Perëndimore në vitin 443. Pas Rënies së Perandorisë Romake të Perëndimit në vitin 476, mbreti burgund Gundobad u lidh me mbretin e fuqishëm frank, Klovisin e I kundër mbretit ostrogot, Teodoriku i Madh. Mbretëria Burgunde vijoi deri në vitin 532, kur ajo u mund nga frankët, duke u përfshirë në Mbretërinë e Frankëve.

parapamje|majtas|362px|Hartë e emigrimit të mundshëm të burgundëve
Dukati i Burgundisë ishte pasues i Mbretërisë së mëparshme Burgunde. Burgundët gjendeshin në Dizhon, Chalon-sur-Saône, Mâcon, Autun dhe Châtillon-sur-Seine, duke i dhënë emrin rajonit të Burgundisë, më vonë Burgonja, në Francë. Si pjesë e Mbretërisë së Frankëve, Burgundia mbajti një status gjysmë-autonom, me kodin e tyre ligjor, Loi Gombette. Më vonë ajo u nda në disa pjesë nga Karl Marteli, Arles-Burgundia, Vienë-Burgundia, Burgundia Alemanike dhe Burgundia Franke. Në vijim, me dobësimin e qendërzimit karoling, pas Ndarjes së Verdunit në vitin 843, do të shfaqeshin dy entitete të veçanta karolinge të Burgindisë, Dukati i Burgundisë (Burgonja moderne) dhe Kontea e Burgundisë (Franche-Comté moderne).

Dukati i Burgundisë ishte një pjesë e vogël e tokave tradicionale të burgundëve, në perëndim të lumit Saône, e cila në vitin 843, iu caktua mbretërisë së Karlit Tullac të frankëve perëndimorë. Duka i parë i mirëfilltë i Burgundisë (), i përmendur në burime me atë titull, ishte Rikard Justiciari në vitin 918. Nën , duka i Burgundisë, ishte fisniku i parë laik i Mbretërisë së Francës. Duke nisur me Robertin e II të Francës ( 996-1031), titulli u mbajt nga kapetët, familja mbretërore franceze. Në vitin 1032, mbreti Henri I i Francës ia dha dukatin vëllait të tij më të vogël, Robertit, i cili do të themelonte Derën e Burgundisë.

Kur vija e vjetër e Derës së Burgundisë, u shua në vitin 1361, titulli u trashëgua nga mbreti Zhani i II i Francës nëpërmjet afërsisë së gjakut. Zhani ia dha dukatin djalit të tij të vogël, Filipit të II, në vitin 1363. Dukët Valois do të sundonin gradualisht mbi një kompleks të gjerë territoresh, të njohura si Shteti Burgund, duke u bërë rivalë të rrezikshëm për vijën e vjetër franceze të Derës së Valois.

Kur vija mashkullore e dukëve Valois të Burgundisë do të shuhej në vitin 1477, Dukati i Burgundisë u konfiskua nga Luigji XI i Francës. Titulli "duka i Burgundisë" i kaloi monarkëve Habsburgë, pasi Maria e Burgundisë u martua me Maksimilianin e I të Austrisë në vitin 1477. Hapsburgët e përdorën këtë lidhje për të pretenduar vetë Burgundinë dhe për të sunduar Trashëgiminë Burgunde deri në Periudhën Napoleonike. 

Pas Revolucionit Francez, titulli do të shfuqizohej. Megjithatë, në vijim titulli do të ripërtërihej për mjaft bijë të vegjël të Derës Burbone dhe që nga viti 1975, degë të saj e kanë përdorur "duka i Burgundisë" si një titull të ripërtërirë kortezie.

Lista e dukëve të Burgundisë

Dinastia Bosonide (880–956)
Margravi i parë (), më vonë dukë () i Burgundisë ishte Rikardi i Derës së Ardeneve, dukati i të cilit u krijua nga bashkimi i disa konteve rajonale të Mbretërisë së Provencës, që i përkisnin vëllait të tij, Bosos. Rikardi ishte biri i Ekardit të Makonit dhe Riçildis të Arlesit, Boso biri i Bivinit të Gorzes dhe Riçildis të Arlesit.

Pasardhësit dhe të afërmit e tyre nga martesa e sunduan dukatin deri në aneksimin e tij përgjatë një shekulli nga Kurora Franceze, suzerenët e tyre.

 Rikard Justiciari (880–921)
 Rudolfi (921–923), atëherë Mbret i Frankëve
 Hugo i Ziu (923–952)
 Gilberti (952–956)

Dinastia Robertiane (956–1002)
 Otoni (956–965)
 Eudes Henri i Madh]] (965–1002)

Dera e Ivresë (1002–1004)
 Oton Uilliami (1002–1004)

Dera e Kapetëve (1004–1032)
Në vitin 1004, Burgundia u aneksua nga mbreti i Derës së Kapetëve. Oton Uilliami vijoi të sundonte atë që do të quhej Kontea e Lirë e Burgundsë. Pasardhësit e tij formuan një tjetër degë të Derës së Ivresë.

 Roberti (1004–1016) (gjithashtu mbret i frankëve si Roberti II)
 Henri (1016–1032) (gjithashtu mbret i frankëve si Henri I)

Dera e Burgundisë (1032–1361)
Roberti, biri i Robertit të II të Francës, e mori dukatin si një pajtim, duke pas diskutuar trashëgimin në Fronin e Francës me vëllain e tij, Henrin.

ImazhiEmriLindjaBërja dukëSundoi deri nëVdekjaShënimeStema 93px  Roberti I i Vjetri()  1011  1032  21 mars 1076  Biri më i vogël i Robertit të II të Francës.  Hugo I()  1057  21 mars 1076  1079  29 gusht 1093  Biri i madh i Henrit të Burgundisë, nipi i Robertit të I. Abdikoi në favour të vëllait të tij më të vogël, Odo. 93px  Odo I Boreli i Kuqi ()  1058  1079  23 mars 1103  Vëllai më i vogël i Hugos së I. 93px  Hugo II()  1084  23 mars 1103  1143  Biri i Odos së I 93px  Odo II(Eudes II)  1118  1143  27 qershor/27 shtator 1162  Biri i madh i Hugos së II 82px 93px  Hugo III()  1142  27 qershor/27 shtator 1162  25 gusht 1192  Biri i madh i Odos së II 82px 93px Odo III()  1166  25 gusht 1192  6 korrik 1218  Biri i madh i Hugos së III 82px 93px  Hugo IV()  9 mars 1213  6 korrik 1218  27 tetor 1272  Biri i madh i Odos së III 82px 93px  Roberti II(Robert II)  1248  27 tetor 1271  21 mars 1306  Biri i madh i mbijetuar i Hugos së IV 82px 93px  Hugo V()  1282  21 mars 1306  9 maj 1315  Biri i madh i Robertit II. 82px 93px  Odo IV()  1295  9 maj 1315  3 prill 1350  Vëllai më i vogël i Hugos së V. 82px 93px  Filipi I i Rouvres()  1346  3 prill 1350  21 nëntor 1361  Nipi i Odos së IV. 82pxImazhiEmriLindjaBërja dukëSundoi deri nëVdekjaShënimeStema

Dera Valois-Burgundy (1363–1482)
Zhani II i Francës, mbreti i dytë Valois, e mori me sukses dukatin pas vdekjes së Filipit, duka i fundit Kapet. Zhani pastaj ia kaloi dukatin birit të tij më të vogël, Filipit, si një apanazh.
ImazhiEmriLindjaBërja dukëSundoi deri nëVdekjaShënimeStema 93px  Filipi II I Bëshmi()  15 janar 1342  6 shtator 1363  27 prill 1404  Biri më i ri i Zhanit të Mirë  82px 93px  Zhani I i Patremburi()  28 maj 1371  27 prill 1404  10 shtator 1419  Biri i madh i Filipit të Bëshëm 82px 93px  Filipi III i Miri()  31 korrik 1396  10 shtator 1419  15 qershor 1467  Biri i madh i Zhanit të Patrembur  82px 93px  Karli I i Bëshmi()  21 nëntor 1433  15 qershor 1467  5 janar 1477  Biri i madh i Filipit të Mirë  82px 93px  Maria e Pasura  13 shkurt 1457  5 janar 1477  27 mars 1482  Bija e vetme e Karlit të Bëshëm  82px

 Pema familjare 
Skeda:BurgundyDukes.png

Dera e Habsburgëve (1482–1700)

Në vitin 1477, territori i Dukatit të Burgundisë u aneksua nga Franca. Po atë vit, Maria u martua me Maksimilianin e I, arkiduka i Austrisë, duke ia dhënë kontrollin e pjesës së mbetur të Trashëgimisë Burgunde Habsburgëve.

Megjithëse territoritori i Dukatit të Burgundisë vetë mbeti në duart e Francës, Hapsburgët mbajtën kontrollin e titullit të dukës së Burgundisë dhe pjesëve të tjera të Trashëgimisë Burgunde, veçanërisht Vendet e Ulta dhe Kontesë së Lirë të Burgundisë në Perandorinë Gjermaniko-Romake ashtu dhe Kontenë e Charolais në Francë. Shpesh ata përdorën termin Burgundi për tiu referuar atyre (p.sh. në emër të Qarkut Perandorak në të cilin u grupuan), deri në fund të shekullit të XVIII, kur Holanda Austriake u humb ndaj Republikës Franceze. Hapsburgët vazhduan gjithashtu të pretendonin vetë Burgundinë deri në Traktatin e Kambrait, në vitin 1529, kur hoqën dorë nga pretendimi i tyre në shkëmbim të njohjes franceze të sovranitetit perandorak mbi Flandrat dhe Artois.

 Maksimiliani I (1477–1482 me gruan e tij; regjent 1482–1494)
 Filipi I i Bukuri (i Kastiljes, ; ), duka titullar i Burgundisë si Filipi IV (1482–1506)
 Karli II (perandori gjermaniko-romak Karli V dhe mbreti Karli I i Spanjës) 1506–1555

ImazhiEmriLindjaBërja dukëSundoi deri nëVdekjaShënimeStema 93px  Filipi IV i Bukuri()  22 korrik 1478  22 shkurt 1482  25 shtator 1506  Biri i madh i dukeshës Maria me Maksimilianin e Habsburgëve  82px 93px  Karli II  24 shkurt 1500  25 shtator 1506  16 janar 1556 21 shtator 1558  Biri i madh i Filipit të Bukur. Gjithashtu Karli I i Aragonës dhe Kastiljes dhe [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|perandori gjermaniko-romak Karli V 82pxImazhiEmriLindjaBërja dukëSundoi deri nëVdekjaShënimeStema

 Filipi V (mbreti Filipi II i Spanjës) 1556–1598
 Izabella I (infanta Izabela Klara e Spanjës) dhe Alberti I (Alberti VII i Austrisë) () 1598–1621
 Filipi VI (Mbreti Filipi IV i Spanjës) 1621–1665
 Karli III (Mbreti Karli II i Spanjës) 1665–1700

Dera Burbone, pretenduese e titullit (1682–1761)

 Luigji, duka i Burgundisë (1682–1712)
 Luigji, duka i Burgundisë (1751–1761)

Dera e Habsburgëve (1713–1918)

 Karli IV (perandori Karli VI) 1713–1740
 Maria Tereza (Maria Tereza e Austrisë) 1740–1780
 Jozefi (perandori Jozefi II) 1780–1790
 Leopoldi (perandori Leopoldi II) 1790–1792
 Franci (perandori Franci II) 1792–1795/1835
 Ferdinandi (perandori Ferdinandi I) (1835–1848 vetëm titullar)
 Franc Jozefi (perandori Franc Jozefi I) (1848–1916 vetëm titullar)
 Karli V (perandori Karli I) (1916–1918, vetëm titullar që më vonë do të hiqte dorë)

Dera Burbone, ripërtëritja e titullit (1975–në vijim)

 Mbreti Juan Carlos I. i Spanjës (1975–2014)
 Mbreti Filipi VI i Spanjës (2014–në vijim) – titulli është një prej titujve të Kurorës Spanjolle
 Princi Sixtus Henri i Burbon-Parmës (Pretendues karlist për fronin e Spanjës si , 1977–në vijim) – titulli është një prej titujve të Kurorës Spanjolle. Ai konsiderohet pasuesi legjitim i Monarkisë Katolike të Spanjës si trashëgimtar i Infante Carlos María Isidro ("Carlos V").
 Louis, Dauphin i Francës (2010–në vijim) – titulli përdoret nga djali i madh i pretenduesit legjitimist të Fronit të Francës, princ Louis, duka i Anzhusë ("Louis XX").

Shiko edhe

 Holanda Burgunde
 Lista e kontëve të Burgundisë
 Burgonja
 Franche-Comté
 Burgonja-Franche-Comté
 Shtatëmbëdhjetë Provincat
 Mbretëria e Francës
 Burbonët
 Holanda Habsburge
 Hapsburgët
 Holanda Spanjolle
 Perandoria Spanjolle
 Holanda Austriake
 Monarkia Hapsburge
 Perandoria Austriake
 Austro-Hungaria
 Luftërat e Grepit dhe Merlucit
 Gjermanikët
 Lista e fiseve të hershme gjermanike
 Lista e mbretërve frankë
 Perandoria Gjermaniko-Romake
 Periudha e Dyndjeve Barbare
 Dukati i Builjonit
 Lista e zotërve të Builjonit
 Lista e monarkëve të Belgjikës
 Duka i Brabantit
 Lista e kontëve të Berghut
 Konti i Artois
 Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom
 Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait
 Kontët e Çinit
 Dukati i Klevesit
 Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit
 Konti i Flandrës
 Lista e monarkëve të Holandës
 Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta
 Lista e piktorëve të hershëm holandikë
 Lista e pensionarëve të mëdhenj
 Lista e sunduesve të Saksonisë
 Duka i Parmës
 Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës

 Referime 

 Lexime të mëtejshme 

 Calmette, Joseph. Doreen Weightman, trans. The Golden Age of Burgundy; the Magnificent Dukes and Their Courts. New York: W.W. Norton, 1962.
 Chaumé, Maurice. Les Origines du Duché de Bourgogne. 2v. in 4 parts. Dijon: Jobard, 1925 (Darmstadt: npub, 1977).
 Michael, Nicholas. Armies of Medieval Burgundy 1364–1477. London: Osprey, 1983. .
 Vaughan, Richard.  Valois Burgundy.  London: Allen Lane, 1975. .

Kategoria:Historia e Burgonja-Franche-Comté
Kategoria:Fisnikë francezë
Kategoria:Fisnikë gjermanë
Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë
Kategoria:Themelime shekulli IX në Evropë
Kategoria:Shpërbërje në 1477
Kategoria:Themelime në 843
Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë
Kategoria:Shpërbërje shekulli XV në Evropë
Kategoria:Themelime në 918
Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë
Kategoria:Shpërbërje në 1790
Kategoria:Evropa mesjetare
Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne
Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta
Kategoria:Monarkë në Evropë
Kategoria:Tituj fisnikë
Kategoria:Fisnikëria në Evropë
Kategoria:Monarkia Habsburge
Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake