Kodra Palatine

Kodra Palatine (latinishtja klasike: Palatium;Lewis and Short, A Latin Dictionary: Palatium neo-latinisht: Collis/Mons Palatinus; ), e cila është e lidhur me Shtatë Kodrat e Romës është më qëndrorja, një nga pjesët më të vjetra të qytetit; ajo është konsideruar si "bërthama e parë e Romës së Lashtë". Siti tashmë është kryesisht një muzeu i madh në qiell të hapur, ndërsa Muzeu Palatin bujt shumë zbulime nga gërmimet aty si dhe nga sitet e tjera të lashta italiane. 

Pallatet perandorake u ndërtuan aty, duke filluar me Augustin. Përpara kohëve perandorake, kodra ishte tepër e zënë kryesisht nga shtëpitë e të pasurve.

Fillimisht kodra kishte dy maja të ndara nga një lug: maja më e lartë quhej Palatium; më e ulta Germalus (ose Cermalus). Duke përdorur Forma Urbis perimetri i saj përfshinte ; ndërsa katalogët rajonalë të shekullit të IV përfshijnë .

 Etimologjia 
Sipas Tit LivitLivy 1.5.1. (59 p.e.s. – 17 i e.s.) Kodra Palatine e mori emrin e saj nga kolonët arkadian nga Pallantioni, i emërtuar nga themeluesi i tij Pallas, biri i Likaonit. Me shumë gjasa, rrjedh nga emri palātum, "palate"; Eniusi e përdor atë një herë me kuptimin "qiell" dhe ai mund të jetë i lidhur me fjalën etruske për qiell, falad.Ernout and Meillet, Dictionnaire étymologique de la langue latine, s.v. palātum.

parapamje|majtas|408px|Pamje e Kodrës Palatine përgjatë Circus Maximus
Emri i kodrës është origjina etimologike fjalës pallat dhe të bashkëlidhurat me të në gjuhët e tjera (greqisht: , , , spanjisht: palacio, portugalisht: paço dhe palácio,  dhe Palast, , , etj.)."Palace" te Oxford English Dictionary 

Kodra Palatine është gjithashtu origjina etimologjike (nëpërmjet mbiemrit latin adjective palatinus) i "palatine", një mbiemër që fillimisht nënkuptonte diçka që i përkiste pallatit të Çezarit, ose dikush që vishej me autoriten e mbretit. Më vonë përdorimi i saj do të ishte një referencë ndaj Palatinatit Gjerman."Palatine" te Oxford English Dictionary Posti i kontit palatin gjerman (Pfalzgraf) e ka origjinën e tij nga comes palatinus, një post i mëparshëm në Periudhën Merovinge dhe Karolinge.

Një tjetër fjalë moderne, "paladin", do të futej në përdorim për t’iu referuar ndonjë kalorësi të shquar (veçanërisht një nga Dymbëdhjetë Parët e Karlit të Madh) nën Karlin e Madh në versionin e vonë të Ciklit Karoling."Paladin" te Oxford English Dictionary

parapamje|347px|Një hartë skematike që tregon Shtatë Kodrat dhe Muret Serviane
Mitologjia
Sipas Mitologjisë Romake, Kose Palatine ishte vendi i shpellës, të njohur Luperkal, ku u gjetën Remi dhe Romuli nga ujkonja (Lupa) që i mbajti ata gjallë. Ajo është gjithashtu kodrda mbi të cilën Romuli i rritur zgjodhi të themelonte qytetin dhe ku ai do të vriste vëllain e tij, Remin. Kjo vrasje rituale mbi Palatin formoi një pjesë të rëndësishme të identitetit romak dhe origjinës mitologjike të Pomerium.

Një tjetër legjendë e zhvilluar mbi Palatin është Mundja e Kakut nga Herkuli, pasi përbindëshi kishte grabitur disa lopë. Herkuli e goditi Kakun me kopanin e tij karakteristik aq fort sa i formoi një shkëmb në këndin jug-lindor të kodrës, ku do të ndërtoheshin një palë shkallë që bartin emrin e tij.CACUS: Giant of the Land of Latium". theoi.com.

Historia
Roma e ka origjinën e saj në Palatin. Gërmimet kanë treguar se njerëz kanë jetuar në zonë që nga shekulli X p.e.s.. Gërmimet e kryera mbi kodër në vitin 1907 dhe prapë në vitin 1948 nxorën në dritë një grup kasollesh që besohet se kanë qenë përdorur për qëllime mortore midis shekujve të IX dhe të të VII p.e.s., afërsiht në periudhën kur Roma u themelua.World Archeology 03MAR2011

parapamje|majtas|435px|Pallatet mbi Palatin
Pallantium ishte një qytet i lashtë pranë Lumit Tiber në Gadishullin Italian. Mitologjia romake, siç tregohet për shembull te Eneida e Virgjilit, pohon se qyteti u themelua nga Evanderi i Pallenes dhe grekë të tjerë të lashtë diku para Luftës së Trojës. Gjithashtu, Dionisi i Halikarnasit shkruan se romakët thonë se qyteti u themelua nga grekët nga Pallantioni i Arkadisë, rreth gjashtëdhjetë vjetë para Luftës Trojane me udhëheqës Evanderin. Miti i orgjinës së qytetit ishte domethënës në mitologjinë e lashtë romake, pasi Pallantioni u bë një nga qytetet që u bashkua më vonë me Romën e Lashtë, duke e lidhur në këtë mënyrë orgjinën e Romës me heronjë e lashtë grekë. Qytete të tjera në zonë u themeluan nga fise të ndryshme italike.

Virgjili pohon se Evanderi e emërtoi qytetin në nder të paraardhësit të tij, Pallas, megjithëse Pausania ashtu si dhe Dionisi i Halikarnasit thotë se qyteti i lindjes së Evanderit ishte Pallantioni dhe kështu ai e emërtoi qytetin e ri sipas atij në Arkadi. Dionisi i Halikarnasit gjithashtu përmend se disa shkrimtarë, duke përfshirë Polibin e Megalopolit, thonë se qyteti u emërtua sipas Pallas, që ishte djali i Herakliut dhe Lavinias, vajzës së Evanderit dhe kur ai vdiq gjyshi i tij ndërtoi një varr për të mbi kodër dhe e quajti vendin Pallantion, sipas tij.

parapamje|381px|Kodra Palatine e parë nga Koloseumi
Sipas Tit Livit, pas emigrimit të sabinëve dhe albanët për në Romë, romakët origjinalë jetuan mbi Kodrën Palatine.Tit Livi, Ab Urbe Condita Libri, 1:33 Kodra Palatine ishte gjithashtu vendi i festivalit të lashtë të Luperkalias.

Shumë romakë të pasur të Periudhës Republikane ( – 44 p.e.s.) kishte rezidencën e tyre aty.

Nga fillimi i Perandorisë (27 p.e.s.) Augusti do të ndërtonte pallatin e tij aty dhe gradualisht kodra u bë domeni ekskluziv i perandorëve; rrënojat e pallateve e të paktën Augustit (27 p.e.s. – 14 i e.s.), Tiberit (14–37 i e.s.) dhe Domicianit (81–96 i e.s.) mund të shihen akoma aty.

parapamje|majtas|347px|Mure masive të kompleksit ndërtimor perandorak mbi kodër.
Augusti ndërtoi gjithashtu një tempull për Apolloni aty.

Zjarri i Madh i Romës në vitin 64 të e.s. do të shkatërronte pallatin e Neronit, Domus Transitoria, por ai e zëvendësoi atë në vitin 69 me Domus Aurea edhe më të madh, mbi të cilin do të ndërtohej në vijim Pallati i Domicianit.Amanda Claridge, 1998, Rome, An Oxford Archaeological Guide, , fq. 120

Nga shekulli XVI, kodra zotërohej nga Familja Farnese dhe do të zihej nga Kopshtet Farnese, akoma të ruajtura pjesërisht mbi mbetjet e Domus Tiberiana.

Në majë të kodrës, midis Domus Flavia dhe Domus Augustana, do të ndërtohej Villa Mattei në shekullin e XVI, pastaj, rreth vitit 1830 e blerë nga Scot Charles Mills, i cili e ktheu atë në një vilë të rafinuar neo-gotike. Në fund të shekullit të XIX, vila u shndërrua në një konvent. Kjo do të shkatërrohej pjesërisht nga viti 1928 për të lejuar gërmime dhe në pjesën e mbijetuar u ndërtua Muzeu Palatine.

Monumentet
parapamje|347px|Plani i Kodrës Palatine me ndërtesat moderne të mbivendosura
Duke mbizotëruar vendin e Pallatit të Domicianit, i cili u rindërtua gjerësisht gjatë sundimit të tij mbi ndërtimet e mëparshme të Neronit. Perandorët e mëvonshëm, veçanërisht ata të Dinastisë Severane, bënë shtesa domethënëse ndaj ndërtesave, në mënyrë të shquar Domus Severiana.

 Pallati i Domicianit
 Domus Severiana
 Tempulli i Kibelës
 Septizodium
 Domus Transitoria

Tempulli i Apollonit Palatin

Shtëpitë e Livias dhe Augustit
Shtëpia e Livias, gruaja e Augustit, tradicionalisht i atribuohet asaj bazuar vetëm mbi emrin e përgjithshëm mbi një tub plumbi  dhe faktorë rrethanorë siç është afërsia me Shtëpinë e Augustit.

Ndërtesa gjendet afër Tempullit të Magna Mater në skajin perëndimor të kodrës, mbi një tarracë më të ulët nga tempulli. Shquhet për afresket e saj.

Shtëpia e Tiberit
E njohur si Domus Tiberiana, pasi rezidenca origjinale u ndërtua nga Tiberi, megjithëse ai do ta kalonte shumë nga koha e tij në pallatet e tij të tjera në Kampania dhe Kapri. Më vonë do të përfshihej në Domus Transitoria të Neronit.Encyclopedia of the Roman Empire, fq. 184p. Një pjesë e mbetjeve të saj gjenden në Kopshtet e tanishme Farnese.

Gërmimet
Që gjatë sundimit të Augustit një zonë e Kodrës Palatine qe subjekt i një lloj ekspedite arkeologjike e cila zbuloi fragmente poçesh dhe veglas të Periudhës së Bronzit. Ai deklaroi se këtë vend "qytetin origjinal të Romës." Arkeologjia moderne ka identifikuar dëshmi të vendbanimit të Periudhës së Bronzit në zonë që janë më të hershme se Themelimi i Romës. 

parapamje|majtas|358px|Foto e Domus Livia poshtë së cilës mendohet se është zbuluar Luperkali
Gërmime intensive arkeologjike do të fillonin në shekullin e XVIII duke kulminuar në fundin e shekullit të XIX, pas shpalljes së Romës kryeqytet të Mbretërisë së Italisë. Zbulimet vijuan në mënyrë sporadike përgjatë shekullit të XX deri në kohën e tanishme.

Në vitin 2006, arkeologët shpallën zbulimin e Shtëpisë Palatine, që besohej se ishte vendlindja e perandorit të parë të Romës, Augustit.Për një rrëfim klasik të lindjes (dhe vendlindjes) së Augustit, shiko: Svetonin, Jeta e Augustit, 5. Një seksion i korridorit dhe fragmente të tjera nën kodër u zbuluan dhe u përshkruan si "një shtëpi shumë e lashtë aristokrate." Shtëpia dy-katëshe duket se është ndërtuar përreth atriumit, me mure të afreskuara dhe dysheme me mozaikë, si dhe e vendosur përgjatë shpatit të Kodrës Palatine që shikon mbi Koloseumin dhe Harkun e Kostandinit. Shtëpitë e Periudhës Republikane mbi Palatin ishin nënvendosur ndaj pallateve të mëvonshme pas Zjarrit të Madh të Romës (64 i e.s.), por në dukje kjo nuk ishte dhe ndoshta do të ruhej për një arsye të rëndësishme. Mbi katin përdhes, hapeshin tre dyqane kundrejtë Via Sacra. Vendndodhja e domus është domethënëse për shkak të afërsisë së saj potenciale ndaj Curiae Veteres, faltores më të hershme të curieve të Romës.Varroni Linguae Latinae 5.155; [[Sekst Pompeius Festi, L 174; Taciti Annales 12.24

Në vitin 2007 shpella legjendare Luperkal u pretendua se u zbulua nën mbetjet e Domus Livia (Shtëpia e Livias) mbi Palatin. Arkeologët hasën zgavrën 16-metra të thellë, ndërsa po restauronin pallatin në degradim, me një tavan kupolë të dekoruar pasurisht, të veshur me mozaikë dhe guacka deti. Luperkali me gjasa ishte shndërruar në një faltore nga romakët në shekujt e mëvonshëm. Shumë të tjerë e kanë mohuar identifikimin e saj me Luperkalin mbështetur në të dhëna topografike dhe stilistike, dhe besojnë se grotto është në fakt një nymphaeum ose triclinium nëntokësor nga Periudha Neroniane.

 Shiko gjithashtu 

 Palatine
 Origjina e Romës
 Virgjili
 Eneida
 Herkuli
 Herakliu
 Lufta e Trojës
 Remi dhe Romuli
 Romuli
 Vendi i shenjtë natyror
 Korijet e shenjta
 Malet e shenjta
 Pallati Apostolik
 Domus Sanctae Marthae
 Palazzo Capranica
 Pallati Presidencial “Quirinale”
 Palazzo Skanderbeg
 Jus
 Civitas
 Municipium
 Alba Longa
 Albanët (latinë)
 Bovillae
 Romakët në Afrikën Nën-Sahariane
 Labici
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Besimet e lashta mesdhetare
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Dux
 Cirku Romak
 Panteoni, Romë
 Clivus Palatinus
 Curia Calabra
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Di Manes
 Domus
 Enea Ankiziadi
 Equites
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fiset Italike
 Folklori Romak
 Forumet Romake
 Harku i Triumfit
 Horacët dhe Kuriacët
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Kalendari Romak
 Kolona e Fitores
 Koloseumi
 Konsulli Romak
 Kopshtet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendet Romake
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Lupanari
 Marrdhëniet Indiano-Romake
 Marrdhëniet Sino-Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Monarkia romake
 Mundus Cereris
 Muri i Antoninit
 Njësitë matëse romake
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Caput Mundi
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Remi dhe Romuli
 Roma e Lashtë
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Sabinët
 Samnitët
 Selitë perandorake romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 Tempulli i Apollonit Palatin
 Tempulli Romak
 Themelimi i Romës
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Tregtia romake me Indinë
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Vallum
 Vicus
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Shënime 

Citime fundore

Bibliografia

Burime të lashta

  Versioni anglisht këtu .




 Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
 Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
 Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.













Burime historiografike moderne






 Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.



















 Pierre Gros - Mario Torelli, Storia dell'urbanistica. Il mondo romano, Laterza 2007.



 Léon Homo, Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité, Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.



  (titulli origjinal i veprës 










 Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990).



 Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.




 M. Quercioli, Le mura e le porte di Roma, Newton Compton, Roma, 1982.









Lidhje të jashtme

Samuel Ball Platner, A Topographical Dictionary of Ancient Rome: Palatine Hill
The Palatine Hill: Two Millennia of Landscaping


Photos from Palatine Museum
 High-resolution 360° Panoramas and Images of Palatine Hill|Art Atlas 

Kategoria:Romë
Kategoria:Topografi
Kategoria:Lokalitete arkeologjike
Kategoria:Roma e Lashtë
Kategoria:Kodra
Kategoria:Gjeografi historike
Kategoria:Vende të shenjta natyrore
Kategoria:Mitologji romake