Arti Romak Plebe

'Arti Plebe, sipas mendimit të historianëve me peshë të artit, është një nga prirjet themelore të arti romak, i kundërvënë ndaj atij më aulik të "artit patric". Shprehja ia detyron krijimin arkeologut dhe politikanit italian, Ranuccio Bianchi Bandinelli.

Origjina
parapamje|majtas|upright=0.8|Koka e Gordianit III (shekulli III)
Shoqëria Romake karakterizohej që nga fillimet nga një dualizëm, që do të shfaqej plotësisht edhe në prodhimtarinë artistike: ai midis patricëve, elita fisnike e shoqërisë romake, dhe plebejve, më të varfërve, dhe kësht midis artit patric (apo "aulik") dhe artit plebe (apo "popullor"), që në periudhë më të avancuar do të përkonte me artin provincial" të zonave në veri dhe në perëndim të Romës. Këto dy rryma, rëndësia historike e të cilave është njohur vetëm në gjysmën e dytë të shekullit të XX, bashkëjetuan që nga fillimet e artit romake dhe gradualisht do të afroheshin, deri sa u shkrinë në periudhën antikitetin e vonë. 

Arti Plebe e nxirte origjinën e tij nga e gjithë tradita artizanale e Italisë Qendrore, që kishte vijuar të prodhohej edhe pas mbërritjes masive, të artit të lashtë grek në Itali duke nisur nga shekulli III p.e.s.

Por nuk duhet të konsiderohet arti plebe, përjashtimisht i një klase të caktuar shoqërore: është stili i atij që kërkonte të krijonte skulptura (dhe me gjasa edhe piktura, megjithëse nuk na kanë mbërritur) me shpenëzime sa më të pakta të mundshme.

Karakteristika
Në artin plebe, jo problemet e formës dhe të shprehjes artistike, mbizotëronin disa nevoja praktike dhe të menjëhershme, si ekonomiciteti, shquarsia e porosistësit dhe të cursus honorum të tij (si në monumentin mortor të Lusius Storaksit, ku një personazh i "artistokracisë së re" vendore ia bënte të lexueshme kujtdo statusin e vetë), imediatësia e rrëfimit, lexueshmëria e lehtë. Në bërjen e kësaj përdoreshin disa zgjidhje gjenialisht intuitive, që flijonin rregullat themelore të naturalizmit helenistik për të theksuar disa veçori dhe domethënie simbolike: impostohej një përmasë hierarkike e figurave dhe të disa pjesëve të trupit (mbi të gjitha koka), deformohej perspektiva, paraqiteshin njëkohësisht skena të ndodhura në kohë të ndryshme, theksohej ekspressiviteti (për shembull rritja e dritëhijeve me një përdorim të gjerë të trapanit).

Arti Patric dhe Arti Plebe
parapamje|upright=1.9|Monumenti mortor i Lusius Storaksit, në stil plebe (30-50 i e.s.)
Do të ishte e gabuar të duash të imponosh një hierarki absolute midis Artit Plebe dhe Artit Patric, duke qemë të frymëzuara, në nivel të përgjithshëm, nga interesa dhe synime shumë të ndryshme: Arti Patric vendosej si vijimësi e traditës greke të lidhur me natyralizmin; Arti Plebe kishte synim të kremtonte në mënyrë të pangatërrueshme porositësin, me qartësi të menjëhershme, me thjeshtëzim, me abstraktim intuitiv, që do të hynin në artin zyrtar të monumenteve publike romake vetëm nga shekulli III-fillimi i shekullit të IV të e.s. (në vijim të shndërrimeve të thella të idealeve dhe sociologjike), duke provokuar thyrjen me helenizmin që do të ndikonte në artin mesjetar. Arti Plebe përfaqësonte në këtë mënyrë tejkalimin e parë të vërtetë të helenizmit "tashmë pa vrull dhe me mundësi të reja zhvillimi artistik".

Për një kohë të gjatë kjo lloj prodhimtarie artistike shihej si shembull i qartë i dekadencës, edhe pse sot studime me gamë të gjerë kanë treguar se këto prirje nuk ishin risi, por në fakt ishin tashmë të pranishme prej shekujsh në prodhimtarinë artistike romake.

Ndikimi në artin e antikitetit të vonë
Në artin e antikitetit të vonë do të nisnin të dalloheshin gjurmët e rrymës plebeje të pangatërrueshme të paktën që nga Harku i Septim Severit (sheshimi plastike, ngjeshja e skenave, përdorimi i fort i dritëhijeve), për tu bërë pastaj mbizotërues në Periudhën e Kostandinit I dhe të Teodosit I në vijim. Edhe te portretet perandorake të atyre viteve vërehen paraqitje jo natyrore, me vëmendje ndaj detajit të imtë më shumë se ndaj harmonisë së përgjithshme (si te Koka e Gordianit III), të idealizuara, me shikime lakonike me sy të mëdhenj (si te Shtatorja kolosale e Kostandinit I). Tashmë nuk u interesonte më paraqitje e fizionomisë, por tashmë fytyra perandorake duhet të shprehte një koncept, atë të shëndetit dhe shenjtërisë së krishterë të pushtetit, e kuptuar tashmë si hir hyjnor.

 Shiko gjithashtu 

 Arti romak
 Monarkia romake
 Historia e Romës
 Arti parahistorik
 Historia e arteve
 Historia e arteve pamore
 Periudhat në historinë e artit perëndimor
 Arti i lashtë grek
 Arkitektura Arkaike Greke
 Kopshtet e lashta greke
 Aerarium
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti Arkaik Romak
 Arti romak
 Besimet e lashta mesdhetare
 Cirku Romak
 Civitas
 Cliens
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Dux
 Equites
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Forumet Romake
 Gens
 Gotthograikia
 Harku i Triumfit
 Imperator
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Jus
 Kalendari Romak
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kopshtet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Ludi
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Njësitë matëse romake
 Optimates dhe populares
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Patronazhi në Romën e Lashtë
 Patronus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Personalitete romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Portretizimi Romak
 Provinca romake e Epirit
 Provocatio ad populum
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ura e Trajanit
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Ushtria Romake
 Vardariotai
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake

Citime fundore

Bibliografia

 Ranuccio Bianchi Bandinelli dhe Mario Torelli, L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma, Utet, Torino 1976.


 Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.












 Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.
 M. Quercioli, Le mura e le porte di Roma, Newton Compton, Roma, 1982.



Kategoria:Kultura Romake
Kategoria:Histori e artit