Limes Danubii

Limes Danubii (), ose Limesi Danubian, i referohet kufirit ushtarak romak ose limes, i cili shtrihej përgjatë Lumit Danub në shtetin e tanishëm gjerman të Bavarisë, në Austri, Sllovaki, Hungari, Kroaci, Serbi, Bullgari dhe Rumani.

Danubi nuk ishte gjithmonë ose kudo i përdorur nga romakët si kufi ushtarak, që u zhvendos në veri ose jug në disa vende sipas pushtimeve ushtarake romake, por u mirëmbajtë në shumë vende si një strukturë pak a shumë permanente mbrojtëse për periudha të gjata. Kufiri u përforcua me Kulla vrojtimi të shumta, kampe legjionare (castra) dhe fortesa (castella). Për shkak të natyrës moçalore dhe dendritike të brigjeve të Danubit, nuk u ndërtuan struktura muresh, ndryeshe nga Limes Neckar-Odenwald në Gjermani. Kampet u ndërtuan në mesin e shekullit të I. Më vonë, nën sundimin e Trajanit, fushimet, që fillimisht vetëm sa ishin rrethuar me ledhe dheu, u rrethuan me mure prej guri.

Një rrugë romake, Rruga e Danubit () u vendos përgjatë limesit, duke lidhur stacionet, kampet dhe fortesat deri në Grykëderdhjen e Danubit.

Në vitin 2021, segmenti perëndimor i Limes Danubii u fut në trashëgiminë botërore të UNESCO-s si pjesë e kompleksit të "Kufijve të Perandorisë Romake" të Vendeve të Trashëgimisë Botërore.

 Ndarjet 
Për shkak të gjatësisë së madhe të këtij kufiri, Limes Danubii shpesh ndahet në sektoret në vijim:
 Rhaetian Limes, vetëm ato elemente përgjatë Danubit që llogaritet si pjesë e Limesit Danubian.
 Limes Noricus 
 Limes Pannonicus (në Panoninë e Sipërme dhe të Poshtme)
 Limes Moesicus

Segmenti në Gjermani dhe Austri 
parapamje|majtas|281px|Kulla e Salcit (Salzturm) në Tulln, Austria e Poshtme, ishte kulla perëndimore patkua (Hufeisenturm) në Comagena
Kampi më i vjetër romak në Austri ishte Carnuntum. Katërmbëdhjetë kilometra largë drejtë perëndimit, u ndërtuar një fortesë auxilia (Hilfskastell) afër Schlögen-it (tani në Bashkinë e Haibach ob der Donau) në Austrinë e Epërme. Në atë kohë, limes shtrihej nga Vjena deri në Linc duke ndjekur pak a shumë Wiener Straße të tanishme (B 1).

Përshkak se Danubi nuk ofronte gjithmonë mbrojtje të përshtatshme, u ndërtuan ura-fortesa në brigjet e tij veriorë kundër markomanëve, si ajo në Stillfried ose në Oberleiser Berg. Sidoqoftë, ato u pastruan prapë nën sundimin e birit të Mark Aurelit, Komodit dhe u vendos një rrip vdekjeje shtatë kilometra i gjerë përgjatë Danubit.

Numri në rritje i fortifikimeve që po binin në degradim u rinovuan prapë nën sundimin e perandorit Valentiniani I ( 364–375) dhe u përmirësuan përshtatur me taktikat e fundit ushtarake. Muret u trashësuan dhe u rinovuan hendeqet mbrojtëse. Për më tepër, u ndërtuan kulla përgjatë mureve, si një kulla e vrojtimit] e zbuluar afër Oberranna-s në vitin 1960. Këto fortifikime zgjatën vetëm qint vjetë të tjera para Rënies së Perandorisë Romake Perëndimore. Në vitin 488 territori i Austrisë së tanishme u pastrua. Fortifikimet romake përgjatë rrjedhës së poshtme Danubit u rinovuan edhe njëherë, veçanërisht nën sundimin e Anastasit të I dhe Justinianit të I. Ata më në fund shërbyen gjatë fushatave ballkanike të pasusesit të Mauricit, Fokas, si një bazë për operacione më të mëdha ushtarake dhe disa u mirëmbajtën në provincën e Moesia Secunda deri në pushtimin e bullgarët në vitin 679.

Pak kulla mbrojtëse kanë mundur të mbijetojnë akoma: në Bacharnsdorf në Austrinë e Poshtme, në Mautern (Favianis) dhe në Traismauer (Augustiana). Në Tulln dhe Zeiselmauer, gjithashtu, ka mbetje të mbijetuara. Në Pyllin Kürnberg afër Lincit ndodhen mbetjet e një kulle vrojtimi nga Periudha Romake.

Fushime legjionare ishin vendosur në:The Roman Limes in Austria  kontrolluar më 25 maj 2009
 Lauriacum (Lumi Ens)
 ? (Albing)
 Vindobona (Vjenë)
 Carnuntum

Fushimet (castra) dhe fortesat (castella) në Austri nga perëndimi në lindje:
 Stanacum (Engelhartszell)
 Ioviacum (Schlögen)
 Ad Mauros (Eferding)
 Lentia (Linc)
 Ad Iuvense (Wallsee)
 Arelape (Pöchlarn)
 Namare (Melk an der Donau)
 Favianis (Mautern)
 Barbaricum (Fels am Wagram – nördlich der Donau)
 Augustianis (Traismauer)
 Asturis (Zwentendorf)
 Comagena (Tulln)
 Cannabiaca (Zeiselmauer)
 Arrianis/Asturis (Klosterneuburg)
 Ala Nova (Schwechat)
 ? (Mikulov-Tschechien)
 Aequinoctium (Fischamend)
 Fortesa Romake në Höflein
 Fortesa Romake në Stopfenreuth (Engelhartstetten)

parapamje|408px|Mbetjet e castrum në Kështjellën e Beogradit
 Segmenti i Panonisë së Poshtme
Në vitin 103 të e.s., perandor Trajani e ndaur provincën e Panonisë në dy pjesë: Pannonia Superior dhe Pannonia Inferior, ose Panonia e Sipërme dhe Panonia e Poshtme. Provinca e Panonisë së Poshtme shtrihej përgjatë krahut lindor të Danubit, tani pjesë e Hungarisë, Serbisë, Kroacisë dhe Bosnjes dhe Hercegovinës. 

Përgjatë gjithë zonës u ndërtuan koloni hde qytete në të dy anët e Danubit, përveç fortesave, garnizoneve dhe bazave romake. Disa nga më të famshmet ishin:

 Transaquincum, Contra Aquincum (Pest)
 Matrica (Százhalombatta)
 Gorsium (Tác)
 Vetus Salina (Adony)
 Intercisa (Dunaújváros)
 Lussonium (Dunakömlőd)
 Alisca ad latus (Őcsény
 Ad Statuas (Várdomb)
 Lugio/Florentia (Dunaszekcső)
 Altinum (Kölked)
 Ad Militare (Batina)
 Ad Novas (Zmajevac)
 Colonia Aelia Mursa (Osijek)
 Teutoburgium (Dalj)
 Cuccium (Illok)
 Cusum (Petrovaradin)
 Burgenae (Novi Banovci)
 Colonia Singidunum (Beogradi)

parapamje|412px|Limesi i Danubit të Poshtëm dhe Ballkani Verior në shekullin e VI. Paraqiten provincat, vendbanimet kryesore dhe rrugët ushtarake
 Segmenti i Danubit të Poshtëm 

Rruga e Danubit të Poshtëm u ndërtua gjatë sundimit të perandor Tiberit në shekullin e I të e.s. në bregun e djathtë (jugor) të lumit, dhe si pjesë e limes u ndërtuan gjithashtu fortesa dhe kulla vrojtimi të lidhura nëpërmjet rrugës. Fortesa romake në vijim qenë të parat që u ndërtuan gjatë shekullit të I.
 Augustae (afër fshatit të Hurletsit)
 Valeriana (afër fshatit të Dolni Vadinit)
 Variana (afër fshatit të Leskovecit)
 Almus (afër qytezës së Lomit)
 Regianum (afër qytezës së Kozlodujit)
 Sexaginta Prista (afër qytezës së Ruses)
 Dorostorum (afër qytezës së Silistrës)
 Ratiaria (afër qytezës së Artçarit)
 Novae (afër qytezës së Svishtovit)
 Viminatium
 Singidunumi (Beogradi)
 Oescus

Shiko gjithashtu 

 Noriku
 Panonia
 Fusha e Panonisë
 Pallati i Dioklecianit
 Dalmacia romake
 Prefektura e Ilirikut
 Iliriku
 Singidunumi
 Dioqeza e Ilirikut
 Guvernatorët romakë të Ilirikut
 Tabula Peutingeriane
 Trashëgimia romake në Kosovë
 Vende të trashëgimisë botërore
 Emerita Augusta
 Ura e Trajanit
 Butrinti
 Parku Kombëtar i Butrintit
 Muri i Madh Kinez
 Kështjella e Beogradit
 Trakia
 Trakët
 Dakia
 Dakët
 Mëzia
 Vendbanimet kelte në Ballkan
 Horreum
 Migrimet sllave në Ballkan
 Agger
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti romak
 Arx
 Burgus
 Castellum
 Castra
 Cirku Romak
 Claustra Alpium Iuliarum
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Domus
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Forumet Romake
 Harku i Triumfit
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Kalendari Romak
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Legjioni romak
 Limes
 Limes Alutanus
 Limes Britannicus
 Limes Dacicus
 Limes Moesicus
 Limes Pannonicus
 Limes Porolissensis
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Lupanari
 Magjistratët romakë
 Magister militum Ilirikum
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Mjekësia Romake
 Muret e lashta të Durrësit
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Muri i Hadrianit
 Muri i Trajanit
 Optimates dhe populares
 Pallatet perandorake të Romës
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Republika Romake
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura romake
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vila Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

Shënime

 Referime 

 Bibliografia 

 Ralph F. Hoddinott: Bulgaria in Antiquity. An archeological introduction. Ernest Benn Ltd., London, 1975, , fq. 111–142.
 Kurt Genser: Der Donaulimes in Österreich (= Schriften des Limesmuseums Aalen. Vol. 44). Württembergisches Landesmuseum, Stuttgart, 1990.
 Gerda von Bülow et al. (eds.): Der Limes an der unteren Donau von Diokletian bis Heraklios. Vorträge der Internationalen Konferenz Svištov, Bulgarien (1–5 September 1998). Verlag NOUS, Sofia, 1999, .
 Susanne Biegert (ed.): Von Augustus bis Attila. Leben am ungarischen Donaulimes (= Schriften des Limesmuseums Aalen. Vol. 53). Theiss, Stuttgart, 2000, .
 Herwig Friesinger et al. (eds.): Der römische Limes in Österreich. Führer zu den archäologischen Denkmälern. 2nd, revised edition. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Vjenë, 2002, .
 Sonja Jilek: Grenzen des Römischen Reiches: Der Donaulimes, eine römische Flussgrenze. Uniwersytet Warszawski, Warsaw, 2009, .

 Lidhje të jashtme 
 Monuments Board of the Slovak Republic, 2011, (publ.): Danube Limes in Slovakia. Ancient Roman Monuments on the Middle Danube. Printed Final Document to nominate the Slovakian Limes as a UNESCO World Heritage Site. Bratislava, (pdf; 5.8 MB).
 Zsolt Máté u. a.: Frontiers of the Roman Empire. Ripa Pannonica in Hungary (RPH). Nomination statement Vol. 1. National Office of Cultural Heritage, Budapest, 2011, , (pdf; 3.1 MB).
 Zsolt Máté u. a.: Frontiers of the Roman Empire. Ripa Pannonica in Hungary (RPH). Nomination statement Vol. 2. Maps and plans, showing the boundaries of the nominated property and the buffer zone. National Office of Cultural Heritage, Budapest, 2011, (pdf; 119 MB).
 Zsolt Visy: The Danube Limes Project Archaeological Research Between 2008–2011. University of Pécs, Department of Archaeology, Pécs, 2011, , (pdf; 24 MB).
 Beitrag im ORF
 Information pages on the Danubian Limes (gjermanisht, anglisht)
 Romania limes

Kategoria:Trashëgimi botërore në Gjermani
Kategoria:Trashëgimi botërore në Austri
Kategoria:Monumente në Bosnje dhe Hercegovinë
Kategoria:Iliriku
Kategoria:Fortifikime
Kategoria:Kufij
Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në periudhën antike
Kategoria:Historia antike e Ballkanit
Kategoria:Trashëgimi botërore në Kroaci
Kategoria:Ndërtesa dhe struktura të mëparshme në Evropë
Kategoria:Monumente në Serbi
Kategoria:Monumente në Rumani
Kategoria:Sllovaki
Kategoria:Historia e Hungarisë
Kategoria:Bullgari
Kategoria:Site Romake