Teqeja e Kuzum Babait

Teqeja e Kuzum Babait është një qendër fetare bektashiane që ndodhet në një kodër mbi qytetin e Vlorës, me pamje nga deti. E konsideruar si një nga vendet me rëndësi të veçantë të këtij besimi në jug të Shqipërisë, teqeja ka luajtur rol të vazhdueshëm në historinë dhe trashëgiminë shpirtërore të komunitetit bektashian.

 Historia 
Sipas traditës bektashiane, figura shpirtërore e njohur si Kuzum Baba ishte Sajid Ali Sulltan. Thuhet se ai ka lindur në teqenë e Ohrit dhe është formuar në besimin bektashian në Turqi. Pas shekullit XV, ai mendohet se është dërguar për të përhapur këtë besim në disa zona të Evropës dhe më pas në Shqipëri.

Udhëpërshkruesi osman Evliya Çelebi e përmend këtë vend në vitin 1670 si “Teqeja e Sulltan Babait”. Megjithëse datimi i saktë i themelimit mbetet i paqartë, besohet se vendi i kultit ka ekzistuar që nga shekujt XV–XVII. Sipas traditës gojore, vendndodhja e tyrbes së Kuzum Babait lidhet me rrethanat e vdekjes së tij në zonën e Qafës së Koçiut, në Vlorë.

Në kodrën ku ndodhet sot teqeja, në shekullin XVII u ndërtua një strukturë fetare bektashiane, e cila u zgjerua dhe u zhvillua gjatë kësaj periudhe. Në vitin 1826, gjatë reformave osmane të Sulltan Mahmutit II, ajo u shkatërrua nga forcat shtetërore.

 Periudha moderne 
Në vitin 1914, teqeja shërbeu si vend pritjeje për muhaxhirë të ardhur në zonë. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ndërtesa u përdor nga ushtria italiane për qëllime ushtarake. Pas vitit 1945, objekti u rikonstruktua pjesërisht dhe u rindërtua tyrbja. Në vitin 1967, me ndalimin zyrtar të praktikimit të fesë në Shqipëri nga regjimi komunist, teqeja u mbyll dhe kaloi në përdorim ushtarak.

Pas rivendosjes së lirisë së besimit në fillim të viteve 1990, teqeja u rihap. Ndërtesa aktuale u ndërtua mbi themelet e saj të mëparshme në vitet 2000–2003, me një arkitekturë moderne dykatëshe, prej betoni dhe tulle, e pajisur me ambientet e nevojshme për shërbime fetare. Kompleksi përfshin një tyrbe, sipas traditës bektashiane, dhe është i rrethuar nga mure mbrojtëse.

 Klerikët 
Ndër klerikët që kanë shërbyer në këtë teqe përmenden:
 Dede Ahmeti (1945–1948)
 Dervish Qebir Metlliu
 Dervish Xhelo Sinani (1950)
 Baba Abedin Agaj (1950–1956)

Pas vitit 1956, pjesa më e madhe e ndërtesës u shfrytëzua për qëllime të tjera, ndërsa dy dhoma mbetën në përdorim të klerikëve deri në mbylljen përfundimtare në vitin 1967. Në vitet pas rindërtimit, shërbimet fetare janë rikthyer, dhe aktualisht në teqe shërben dervish Sali Peti, me Dragush Lila si sekretar.

Në territorin e kompleksit ndodhet edhe busti i Dede Ahmetit, Kryegjysh Botëror i bektashinjve në periudhën 1950–1958, i cili kontribuoi në ringritjen e veprimtarisë së këtij vendi pas Luftës së Dytë Botërore.

 Përkujtimi 
Më 2 prill 2021, u organizua një ceremoni përkujtimore me rastin e 421-vjetorit të themelimit të teqesë, e cila përkoi edhe me 10-vjetorin e ndarjes nga jeta të ish-Kryegjyshit Botëror, Dede Reshat Bardhi. Kjo ngjarje vlerësoi rolin historik, shpirtëror dhe kulturor të teqesë në komunitetin bektashian.

 Shih edhe 
 Bektashizmi
 Kuzum Babai
 Kryegjyshata Botërore Bektashiane
 Teqetë në Shqipëri

 Referime 

 Përkujtimi i 421-vjetorit të Teqesë së Kuzum Babait – Kryegjyshata Botërore Bektashiane (në shqip)