Besa Basha

__NOINDEX__

Dr. Besa Basha është mjeke specialiste e pediatrisë, e cila përpos punës së palodhshme dhe me përkushtim të thellë për shëndetin e fëmijëve, shquhet me aktivitetin politik gjatë peridhës së reperkusionit serb, në fund të viteve të 1980-ta dhe fillim të viteve 1990-ta. Dr. Basha dha kontribut aktiv në zhvillimet politike për një Kosovë si republikë, në kuadër të shtetit të ish-Jugosllavisë, kur më 02.07.1990 e nënshkroi miratimin e Deklaratës së Kushtetutës së Kosovës, në Prishtinë dhe shpalljen e Kushtetutës së Republikës së Kosovës, me 07.09.1990, në Kaçanik. 

 Jeta e hershme dhe arsimimi 
U lind më 6 janar 1957 në Pejë. Shkollën fillore dhe të mesme e kreu në vendlindje, ndërsa studimet universitare i ndoqi në Fakultetin e Mjekësisë, pranë Universitetit të Prishtinës. Titullin e Doktorit të Mjekësisë e fitoi në vitin 1986.

Shkollimin Specialistik në lëminë e Pediatrisë, e regjistroi në Qendrën Klinike Spitalore “Rebro”, në Zagreb, të cilën i vijoi për dy vite nga dhjetori i viti 1990 deri në qershor të vitit 1992. Dr. Basha, u detyrua që Shkollimin Specialistik t’a ndërprejë, pas shpalljes së Pavarësisë së Kroacisë dhe ndarjes nga Jugosllavia. Arsyeja qëndronte në atë se në këto kushte ajo konsiderohej si shtetase e huaj dhe jo më pjesë e një shteti të përbashkët, siç kishte qenë Jugosllavia.  Pas një ndërpreje prej 3 viteve ajo e vazhdoi shkollimin specialistik në Spitalin Rajonal, në Pejë dhe në vitin 2006 fitoi titullin e specialistes në lëminë e Pediatrisë, në Prishtinë.

Periudha e Shkollimit Specialistik ishte e përcjellur me ndërprerje dhe me sfida të shumta, për shkak të përndjekjeve që zhvilloheshin nga politika e atëhershme.

 Veprimtaria politike 
Veprimtarinë e saj politike, Dr. Basha e filloi në vitin 1989, kur u zgjodh si delegate nga Peja, në Kuvendin e Kosovës. Kandidatura e saj u propozua fillimisht nga axha i saj, Xhevdet Basha, i cili njëkohësisht ishte edhe delegat Krahinor i Kosovës, në Kuvendin e Jugosllavisë. Pas propozimit dhe përkrahjes, ajo u zgjodh delegate në Kuvendin e Kosovës dhe nga dhjetori i vitit 1989 deri më shtator 1990, për nëntë muaj me radhë, ushtroi mandatin e saj si delegate. 

Kjo periudhë përkoi me një moment kritik në historinë politike të Kosovës. Në mars të vitit 1989, regjimi i Sllobodan Millosheviqit suprimoi autonominë kushtetuese të Kosovës, e cila ishte e garantuar me Kushtetutën e vitit 1974, duke e vendosur krahinën nën kontroll të drejtpërdrejtë të Serbisë. Kjo shkaktoi reagime të mëdha nga shqiptarët e Kosovës, të cilët e konsideruan këtë akt si shkelje të të drejtave kombëtare e politike.

Pikërisht në këtë kontekst të represionit në rritje dhe të pakënaqësisë së madhe shoqërore, Dr. Basha filloi angazhimin e saj politik, duke marrë pjesë në mënyrë aktive në mbledhjet e Kuvendit, ndërkohë që njëkohësisht punonte si mjeke në Pejë dhe udhëtonte rregullisht për seancat e Kuvendit, në Prishtinë. Qëllimi kryesor i punës së saj si delegate, ashtu si edhe të gjithë delegatëve, ishte që Kosova të bëhej republikë, me të drejta të barabarta me republikat tjera, brenda Jugosllavisë.

Në qershor të vitit 1990, përballë rezistencës së vazhdueshme politike të shqiptarëve, autoritetet serbe shpërndanë Kuvendin Krahinor të Kosovës dhe ndaluan deputetët shqiptarë të ushtrojnë funksionet e tyre. Përkundër kësaj, më 2 korrik 1990, 114 deputetë shqiptarë të Kuvendit të Kosovës u mblodhën në mënyrë simbolike para ndërtesës së Kuvendit në Prishtinë dhe miratuan Deklaratën Kushtetuese, me të cilën e shpallën Kosovën si njësi të barabartë në kuadër të Jugosllavisë. Ky akt përfaqësonte një kthesë historike drejt vetëvendosjes dhe ndërtimit të institucioneve të pavarura shqiptare.

Më 2 korrik 1990, Dr. Basha ishte në mesin e delegatëve që miratuan Deklaratën Kushtetuese, që e bënte Kosovën si njësi të veçantë në kuadër të federatës së atëhershme jugosllave. Miratimi i kësaj deklarate u bë në mënyrë unilaterale dhe në kushte të jashtëzakonshme, pasi delegatët ishin të detyruar që këtë ta bënin jashtë objektit të Kuvendit të Kosovës. Pas miratimit, ata u detyruan të largoheshin nga Kosova, pasi që gjatë tërë kohës ishin të rrethuar dhe të kanosur nga ushtarë të armatosur, edhe me armatim të rëndë.

Pas miratimit të Deklaratës Kushtetuese më 2 korrik 1990, e cila shpalli Kosovën si njësi të barabartë brenda federatës jugosllave, regjimi serb shtoi represionin politik ndaj përfaqësuesve shqiptarë. Aktivitetet e Kuvendit të Kosovës u shpallën ilegale, ndërsa delegatët që nënshkruan deklaratën u vunë nën mbikëqyrje dhe kërcënime të vazhdueshme nga strukturat e sigurisë jugosllave.

Në këtë kontekst të shtypjes sistematike, më 7 shtator 1990, deputetët shqiptarë u mblodhën në mënyrë të fshehtë në qytetin e Kaçanikut dhe miratuan aktin më të lartë juridik të asaj kohe  Kushtetutën e Republikës së Kosovës  e njohur sot si “Kushtetuta e Kaçanikut”. Kjo kushtetutë e shpalli Kosovën republikë në kuadër të federatës jugosllave, duke u bazuar në parimin e vetëvendosjes së popujve dhe duke përcaktuar strukturën shtetërore të Kosovës, ndarjen e pushteteve dhe të drejtat themelore të qytetarëve. Ajo u bë themeli juridik e politik mbi të cilin u ndërtuan institucionet e pavarura shqiptare gjatë viteve 1990 dhe një gur themel për rrugën drejt shpalljes së Pavarësisë së Kosovës në vitin 2008.

Dr. Basha, si delegate aktive në Kuvendin e Kosovës, ishte ftuar nga kolegët e saj që të merrte pjesë në këtë moment historik. Më 6 shtator 1990, një ditë para mbledhjes në Kaçanik, ajo pranoi ftesën për t’iu bashkuar delegatëve atje më 7 shtator. Mirëpo, në orët e hershme të mëngjesit të asaj dite, ndërsa përgatitej të udhëtonte, Dr. Basha u ndalua dhe u mor në pyetje nga inspektorë të Sekretariatit të Punëve të Brendshme (SPB) në Pejë. Gjatë më shumë se një ore, ajo u përball me presion psikologjik, kërcënime dhe provokime, sidomos për shkak të rolit të saj aktiv si nënshkruese e Deklaratës së 2 Korrikut dhe për shkak të dyshimeve për pjesëmarrje në mbledhjen e ardhshme të Kuvendit.

E pyetur për aktivitetet e saj dhe për takimet e delegatëve, Dr. Basha mohoi të kishte dijeni për ndonjë mbledhje të planifikuar, duke i dhënë përshtypjen autoriteteve se nuk pritej asgjë e pazakontë. Pasi u lirua nga SPB, e vetëdijshme se mund të ishte ende e ndjekur, u nis menjëherë drejt Prishtinës, ku u prit nga kolegu i saj, delegati Nazmi Kelmendi. Së bashku, ata udhëtuan drejt Kaçanikut, ku në ambientet e Shtëpisë së Kulturës, iu bashkuan delegatëve të tjerë për të miratuar Kushtetutën e Republikës së Kosovës.

Dr. Basha mori pjesë në këtë ngjarje historike duke dhënë kontributin e saj në shpalljen e Republikës së Kosovës më 7 shtator 1990, një akt i guximshëm dhe vendimtar për të ardhmen politike të vendit. Periudha e mandatit të saj si delegate, që përfshiu ngjarjet kyçe të viteve 1989–1990, mbetet një moment themelor në historinë moderne të Kosovës. E bindur se kontributi i saj në këtë periudhë kishte peshën më të madhe që mund t’i jepte vendit, Dr. Basha vendosi të mos vazhdojë më tutje angazhimin në sferën politike. Sipas saj, asnjë përfshirje e mëvonshme nuk do të mund ta zëvendësonte atë që kishte përjetuar dhe ndërtuar si delegate në një kohë vendimtare për aspiratat e lirisë së popullit të Kosovës. 

Pas përfundimit të mandatit të saj, Dr. Basha iu rikthye me përkushtim të plotë profesionit të saj si mjeke pediatre, duke ia dedikuar kohën shëndetit të fëmijëve dhe shërbimit në komunitet.

Në vitin 2020, bashkë me delegatët e tjerë, ajo u dekorua me një mirënjohje për kontributin e saj gjatë Kushtetutës së Kaçanikut në Kuvendin e Kosovës nga kryetarja e atëhershme e Kuvendit, Vjosa Osmani.
 Kontributi humanitar dhe kariera mjekësore 
Punën e saj si mjeke e përgjithshme e filloi menjëherë pas diplomimit në vitin 1986, në Pejë, ku e vazhdoi punën deri në vitin 1990. Për shkak të përndjekjes politike, u detyrua të largohet nga Kosova dhe pas dy viteve të qëndrimit në Zagreb në shkollimin specialistik, ajo detyrohet të vendoset në Shkup. Aty e vazhdon punën, për dy vite,  si mjeke në një ordinancë private. Asokohe situata tensionohet edhe në Maqedoni dhe autoritetet maqedonase fillojnë të dëbojnë të gjithë ish-delegatët e Kushtetutës së Kaçanikut, që ishin me qëndrim në Maqedoni. Duke qenë njëra prej tyre, Dr. Basha bëhet subjekt rreziku për arrestim. Me ndihmën e nënës dhe vëllait, arrinë të largohet nga Shkupi drejt Tiranës, ku qëndroi për një vit. Gjatë qëndrimit në Tiranë Dr. Basha zhvillon poashtu veprimtarinë e saj mjekësore.

Periudha e mërgimit, si pasojë e përndjekjes politike, zgjat nga viti 1990 deri më 1995 dhe përfshinë tre shtete dhe qytete të ndryshme. Megjithëse e rrezikuar nga arrestimi, ajo kthehet në Kosovë, në dhjetor të vitit 1995, në mënyrë të paligjshme, duke kaluar kufirin përmes maleve.

Nga viti 1996 deri në vitin 1998, punoi si mjeke vullnetare në shoqatën humanitare “Nëna Terezë”, në Prishtinë, konkretisht në punktin e Caralevës. Me ftesë dhe kërkesë të mjekut Skënder Baca, në qershor të vitit 1998, iu bashkangjit Shoqatës Humanitare “Mjekët pa kufij”, në Pejë. Dr. Basha këtu punoi për nëntë muaj, deri në mars të vitit 1999, të cilën u detyrua të ndërprejë me fillimin e bombardimetve të NATO-s.

Pasi mjekët ndërkombëtarë e paralajmëruan për situatën e rënduar, ajo u largua nga Kosova drejt Maqedonisë së Veriut (atëherë Republika e Maqedonisë), bashkë me nënën dhe vëllain. Edhe aty, vazhdoi të jepte ndihmën e saj si mjeke, në kampin e refugjatëve në Stenkovec, afër Shkupit, ku për tre muaj me radhë kontrollonte refugjatët e sëmurë deri në përfundimin e luftës, në qershor të vitit 1999. Menjëherë, pas përfundimit të luftës, u kthye në Kosovë, së bashku me familjen e saj.

Pas kthimit, në qershor të vitit 1999 deri në vitin 2000 vazhdoi të punonte me organizatën “Mjekët pa kufij”, duke ofruar ndihmë mjekësore në vende të ndryshme të Kosovës, veçanërisht në Mitrovicë dhe Vushtrri. Pas përfundimit të misionit të kësaj organizate, ajo u punësua si mjeke në zyrën e Organizatës Botërore të Shëndetësisë në Mitrovicë, dhe mëpas u kthye në Prishtinë, ku punoi për një kohë në organizatën humanitare “World Vision”.

Pas gjithë këtij kontributi në organizata humanitare dhe ndërkombëtare, vendosi t’i përkushtohej sistemit publik të Kujdesit Shëndetësor. Fillimisht, për dy vite (2001–2003) punoi në Shtëpinë e  Shëndeti në Podujevë dhe nga viti 2003 deri në pensionimin e saj në vitin 2022, punoi në Shtëpinë e Shëndetit në Fushë Kosovë, duke dhënë kontributin e saj të pamohueshëm, për dy dekada, në shëndetin e fëmijëve.

 Shihni gjitashtu 
Deklarata e 2 korrikut 

Shpallja në Gazetën Zyrtare e Deklaratës Kushtetuese të 2 korrikut

 Referime