Muri i Trajanit

Muri i Trajanit () është emri i përdorur për mjaft fortifikime lineare dheu () të vendosura përgjatë Evropës Lindore, Moldavia, Rumania dhe Ukraina. Përkundër emrit dhe besimit popullor, dëshmitë tregojnë se pengesat me gjasa nuk u ndërtuan gjatë sundimit të Trajanit, por më vonë, në periudhën e Antikitetit të Vonë dhe Mesjetës së Hershme. Lidhja me perandorin romak Trajan mund të jetë një shpikje e studiuesish modernë të lëvizjes së zgjimit kombëtar të shekullit të XIX, duke e lidhur identitetin në formim të rumunëve modernë me lavdinë e Romës Klasike. 

Dokumente nga Moldavia mesjetare u referohen pengesave prej dheu si Troian, me gjasa për një hero mitologjik në folklorin rumun dhe sllav. Fortifikimet e tjera kryesore prej dheu në Rumani, Brazda lui Novac (Brazda e Novakut), është emërtuar gjithashtu sipas një heroi mitologjik.

Rumania
parapamje|majtas|456px|Një larmi muresh në Rumani, Moldavi dhe Ukrainë
Në Romani ndodhet tre valla, në Dobruzhën jug-qendrore, që shtrihet nga Danubi deri në bregdetin e Detit të Zi. Ndërsa kronologjia e ndërlidhur e kompleksit është e pranuar gjerësisht, datimi i saktë i secilit fortifikim tashmë është nën diskutim. Studjuesit e vendosin ndërtimin e tyre në data të ndryshme në Periudhën e hershme mesjetare, në gjysmën e dytë të mijëvjeçarit të parë.

Për sa ka të bëjë me ndërtuesit, dy teori kanë fituar pranim të gjerë, me mbështetësit e ndarë, në një shkallë të madhe, përgjatë vijave kombëtare. Kështu, historiografia bullgare i konsideron fortifikimet si të ndërtuara nga Perandoria e Parë Bullgare si një mbrojtje kundër grupeve të ndryshme nomade që endeshin përgjatë Stepat Pontike Veriore. Nga ana tjetër, mjaft historianë rumunë janë përpjekur tia atribuojnë të pakën një pjesë të mureve Perandorisë Bizantine nën perandorët Joan I Tzimiskes dhe Basilit të II, të cilët e kontrollonin rajonin në gjysmën e dytë të shekullit të X dhe përgjatë shekullit të XI.

Vallum-i më i vjetër dhe më i vogël, Penda e Vogël prej Dheu, është 61 km e gjatë, duke u shtrirë nga Cetatea Pătulului gjatë Danubit deri në Konstancë gjatë bregdetit. Tërësisht i ndërtuar prej dheu, ai nuk ka ndërtime mbrojtëse të ndërtuara mbi të, por ka një ledh mbi anën e saj jugore. Kjo veçori është interpretuar si treguese e ndërtimit nga një popullsi që jetonte në veri të ledheve, në mëntyrë që të mbrohej nga një armik në jug.D. Dimitrov, "The protobulgarians on the northern and the ëestern Black Sea coast", 1987, fq. 187.

Vallum-i i dytë, Penda e Madhe prej Dheu, 54 km e gjatë, mbivendoset me më të voglin në disa seksione. Ai fillon në Danub, ndjek Luginën Carasu dhe përfundon në Palas, në perëndim të Konstancës. Lartësia e tij mesatare është 3.5 m dhe ka ledhe dheu në të dy krahët. Mbi të janë ndërtuar 63 fortifikime: 35 të mëdha (castra), dhe 28 të vogla (castella). Largësia mesatare midis fortifikimeve është 1 km. Vallum-i paraqet shenja rindërtimi.

Vallum-i i fundit i ndërtuar, Penda prej Guri, është bërë gjithashtu prej dheu, por ka një mur guri në majën e tij. Është 59 kilometra i gjatë, duke u shtrirë nga jugu i Axiopolis deri në bregdetin e Detit të Zi, në një pikë 75 metra në jug të një muri të vogël dheu. Agger është rreth 1.5 metra i lartë, ndërsa muri prej guri në krye ka një lartësi mesatare prej 2 metrash. Ai ka një ledh në anën e tij veriore dhe 26 fortifikime, largësia midis të cilave varion nga 1 deri në 4 kilometra.

Komuna e Valu lui Traian (më parë Hasancea) është emërtuar sipas këtij vallum-i. Në pjesën veriore të Dobrogea, në bregun jugor të Danubit ndodhej një mur, me gjasa i ndërtuar nga Trajani. Muri u ndërtua midis Tulcea të sotme dhe qytezës së lashtë të Halmyris (60 km) në lindje. Muri u zbulua nëpërmjet fotografive ajrore.

Moldavi
Mbetjet në Moldavi përfshijnë mure dheu dhe palisada. Janë dy fragmente kryesore të ruajtura në Moldavi: Muri i Sipërm i Trajanit dhe Muri Jugor (ose i Poshtëm) i Trajanit.

Muri Jugor i Trajanit në Moldavi mendohet se daton nga shekulli III dhe i ndërtuar nga AthanarikuPeter Heather, The Goths, faqe 100 dhe shtrihet nga Rumania: Buciumeni-Tiganesti-Tapu-Stoicani dhe aty pas saj një tjetër shtrirje prej 126 km nga fshati i Vadul lui Isac në Rajonin Kahul nga Lumi Prut duke u shtrirë në Ukrainë dhe përfundon në Lagunën Sasyk pranë Tatarbunar.

Stema e Rajonit të Kahulit të Besarabisë, Perandoria Ruse, përfshin Murin e Trajanit. Disa akademikë, si Dorel Bondoc dhe Costin Croitoru mendojnë se ai u ndërtua nga romakët, pasi për tu ndërtuar kërkon njohuri dhe forca të mëdha pune që barbarët si Athanariku nuk i kishin."Problema Valurilor": Roman Walls in Moldova (rumanisht)Costin Croitoru, Sudul Moldovei in cadrul sistemului defensiv roman. Contributii la cunosterea valurilor de pamant. Acta terrae septencastrensis, Editura Economica, Sibiu 2002, fq. 111.

Muri i Sipërm i Trajanit mendohet se është ndërtuar në shekullin e IV nga gotët greuthungi në mënyrë që ta mbronin kufirin kundër hunëve.Peter Heather, The Goths, faqe 100 Ai shtrihet 120 km nga Lumi Dniester nga Chiţcani në Rajoni Căușeni deri në Lumin Prut dhe i shtrirë deri në Tiganesti Sendreni në Rumani. Fragmente të Murit të Trajanit gjenden gjithashtu pranë qytetit të Leovës.

Ukrainë
Penda e njohur si Muri Trojan në Podolia shtrihet përmjes distriktit modern të Kamianets-Podilskyi, Nova Ushytsia dhe Khmelnytskyi. Një pjesë e Murit të Poshtëm moldav të Trajanit përfundon në Ukrainë. Aty ai quhet Muri i Gjarprit.

Historiani Alexandru V. Boldur e konsideron "Murin e Trajanit" që fillon afër Uşiţa në Lumin Dniestër si kufirin perëndimor të territoreve të bolokhovenëve të shekullit të XIII.

Shiko gjithashtu

 Dakia
 Dakët
 Dioqeza e Dakisë
 Rumania parahistorike
 Perandoria Bullgare 
 Bullgaria e Vjetër e Madhe
 Historia e Bullgarisë
 Gotët
 Moldavia
 Moldavia (rajon historik)
 Mëzia
 Besarabia 
 Skithët
 Agger
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Arx
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Burgus
 Castellum
 Castra
 Cirku Romak
 Claustra Alpium Iuliarum
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dominati (Roma)
 Domus
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fëmijëria në Romën e lashtë
 Filozofia e lashtë romake
 Forumet Romake
 Harku i Triumfit
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Kalendari Romak
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Legjioni romak
 Limes
 Limes Alutanus
 Limes Britannicus
 Limes Dacicus
 Limes Danubii
 Limes Moesicus
 Limes Pannonicus
 Limes Porolissensis
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Ludi
 Lupanari
 Magjistratët romakë
 Magister militum Ilirikum
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Mos maiorum
 Muret e lashta të Durrësit
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Muri i Hadrianit
 Notitia Dignitatum
 Novus homo
 Optimates dhe populares
 Pallatet perandorake të Romës
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Pronoia
 Principati (Roma)
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rruga Flaminia
 Rrugët romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Tabula Peutingeriane
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura romake
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vigiles
 Vila Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Referime 

Bibliografia


 Costin Croitoru, Sudul Moldovei in cadrul sistemului defensiv roman. Contributii la cunosterea valurilor de pamant. Acta terrae septencastrensis, Editura Economica, Sibiu 2002
 D. Dimitrov, "The protobulgarians on the northern and the western Black Sea coast", 1987


 Adrian Rădulescu, Ion Bitoleanu, Istoria românilor dintre Dunăre şi Mare: Dobrogea, Editura Ştiinţifică şi Enciclopedică, Bukuresht, 1979


Kategoria:Mezia
Kategoria:Historia e Rumanisë
Kategoria:Rajone historike në Ukrainë
Kategoria:Historia antike e Ballkanit
Kategoria:Arkeologji e strukturave
Kategoria:Fortifikime
Kategoria:Ndërtesa dhe struktura të mëparshme në Evropë
Kategoria:Besarabia
Kategoria:Site Romake
Kategoria:Kufij
Kategoria:Ushtria bizantine
Kategoria:Monumente në Rumani