Perëndimi i Vjetër

Perëndimi i Vjetër i njohur gjerësisht si Perëndimi i Egër, përfshin gjeografinë, historinë, folklorin dhe kulturën e lidhur me valën përpara të zgjerimit amerikan në Amerikën e Veriut kontinentale që filloi me vendbanimet koloniale evropiane në fillim të shekullit të 17-të dhe përfundoi me pranimin e disa territoreve të fundit perëndimore të afërta si shtete në vitin 1912. Kjo epokë e migrimit dhe vendbanimit masiv u inkurajua veçanërisht nga Presidenti Thomas Jefferson pas Shitjes së Luizianës, duke i dhënë shkas qëndrimit ekspansionist të njohur si "manifest destiny" dhe "Teza e Kufirit" e historianëve. Legjendat, ngjarjet historike dhe folklori i kufirit amerikan, i njohur si miti i kufirit, janë ngulitur në kulturën e Shteteve të Bashkuara aq shumë sa Perëndimi i Vjetër, dhe zhanri perëndimor i medias konkretisht, është bërë një nga tiparet përcaktuese të identitetit kombëtar amerikan.

Periodizimi
Historianët kanë debatuar gjatë se kur filloi epoka e Perëndimit të Vjetër, kur mbaroi dhe cilat ishin nënperiudhat e saj kryesore.Brian W. Dippie, "American Wests: historiographical perspectives." American Studies International 27.2 (1989): 3–25. Për shembull, nënperiudha e Perëndimit të Vjetër përdoret ndonjëherë nga historianët në lidhje me kohën nga fundi i Luftës Civile Amerikane në vitin 1865 deri kur Mbikëqyrësi i Regjistrimit, William Rush Merriam, deklaroi se Byroja e Regjistrimit të SHBA-së do të ndalonte së regjistruari vendbanimet në kufirin perëndimor si pjesë të kategorive të saj të regjistrimit pas regjistrimit të SHBA-së të vitit 1890. Megjithatë, pasardhësit e tij vazhduan praktikën deri në regjistrimin e vitit 1920.

Të tjerë, përfshirë Bibliotekën e Kongresit dhe Universitetin e Oksfordit, shpesh citojnë pika të ndryshme që shtrihen deri në fillim të viteve 1900; zakonisht brenda dy dekadave të para para hyrjes së Amerikës në Luftën e Parë Botërore. Një periudhë e njohur si "Lufta Civile Perëndimore e Inkorporimit" zgjati nga vitet 1850 deri në vitin 1919. Kjo periudhë përfshin ngjarje historike sinonime me Perëndimin e Vjetër arketipik ose "Perëndimin e Egër", siç janë konflikti i dhunshëm që rrjedh nga pushtimi i vendbanimeve në tokat kufitare, largimi dhe asimilimi i vendasve, konsolidimi i pronës për korporatat dhe qeverinë e madhe, vigjilantizmi dhe përpjekja për zbatimin e ligjeve mbi të jashtëligjshmit.

Një frontier është një zonë kontakti në skaj të një vije vendbanimi. Teoricieni Frederick Jackson Turner shkoi më thellë, duke argumentuar se frontier ishte vendi i një procesi përcaktues të qytetërimit amerikan: "Kufiri," pohoi ai, "nxori në pah formimin e një kombësie të përbërë për popullin amerikan". Ai teorizoi se ishte një proces zhvillimi: "Kjo rilindje e përjetshme, kjo rrjedhshmëri e jetës amerikane, ky zgjerim drejt perëndimit... furnizon forcat që dominojnë karakterin amerikan". Idetë e Turnerit që nga viti 1893 kanë frymëzuar breza historianësh (dhe kritikësh) për të eksploruar kufij të shumtë individualë amerikanë, por kufiri popullor popullor përqendrohet në pushtimin dhe vendbanimin e tokave të amerikanëve vendas në perëndim të lumit të Misisipit, në atë që tani është Midwest, Texas, Rrafshnaltat e Mëdha, Malet Shkëmbore, Jugperëndimi, dhe Bregu Perëndimor.

Nëpërmjet traktateve me kombe të huaja dhe fise vendase, kompromiseve politike, pushtimeve ushtarake, vendosjes së ligjit dhe rendit, ndërtimit të fermave, rançeve dhe qyteteve, shënimit të shtigjeve dhe gërmimit të minave, të kombinuara me valë të njëpasnjëshme emigrantësh që lëviznin në rajon, Shtetet e Bashkuara u zgjeruan nga njëri bregdet në tjetrin, duke përmbushur ideologjinë e Manifest Destiny. Në "Tezën e Kufirit" të tij (1893), Turner teorizoi se kufiri ishte një proces që i transformoi evropianët në një popull të ri, amerikanët, vlerat e të cilëve përqendroheshin në barazi, demokraci dhe optimizëm, si dhe individualizëm, vetëmbështetje dhe madje dhunë.

Hartat e territoreve të Shteteve të Bashkuara

Key:              

Në kulturën popullore
parapamje|Afishe për shfaqjen Buffalo Bill's Wild West
Eksplorimi, vendosja, shfrytëzimi dhe konfliktet e "Perëndimit të Vjetër Amerikan" formojnë një tapet unik ngjarjesh, i cili është festuar nga amerikanët dhe të huajt njësoj - në art, muzikë, vallëzim, romane, revista, tregime të shkurtra, poezi, teatër, videolojëra, filma, radio, televizion, këngë dhe traditë gojore - e cila vazhdon në epokën moderne.Richard W. Slatta, "Making and unmaking myths of the American frontier", European Journal of American Culture (2010) 29#2 pp. 81–92 Beth E. Levy argumenton se perëndimi fizik dhe mitologjik frymëzoi kompozitorët Aaron Copland, Roy Harris, Virgil Thomson, Charles Wakefield Cadman, dhe Arthur Farwell.Beth E. Levy, Frontier Figures: American Music and the Mythology of the American West (University of California Press; 2012)

Mitologjizimi i Perëndimit filloi me shfaqjet e minstrelëve dhe muzikën popullore në vitet 1840. Gjatë së njëjtës periudhë, P. T. Barnum paraqiti krerët vendas, vallet dhe ekspozita të tjera të Perëndimit të Egër në muzetë e tij. Megjithatë, ndërgjegjësimi në shkallë të gjerë u rrit kur dime novel u shfaq në vitin 1859, i pari ishte Malaeska, the Indian Wife of the White Hunter.Robert M. Utley (2003), p. 253 Duke thjeshtuar realitetin dhe duke ekzagjeruar rëndë të vërtetën, romanet tërhoqën vëmendjen e publikut me rrëfime sensacionale dhune dhe heroizmi dhe ngulitën në mendjen e publikut imazhe stereotipike të heronjve dhe të këqijve - kauboj të guximshëm dhe vendas të egër, ligjvënës të virtytshëm dhe të jashtëligjshëm të pamëshirshëm, kolonë të guximshëm dhe bagëti grabitqarë. Miliona kopje dhe mijëra tituj u shitën. Romanet mbështeteshin në një sërë formulash letrare të parashikueshme që u bënin thirrje shijeve të masave dhe shpesh shkruheshin në vetëm pak ditë. Më i suksesshmi nga të gjithë dime novel ishte Seth Jones (1860) i Edward S. Ellis. Historitë e Ned Buntline e bënë Buffalo Bill Cody më tërheqës, dhe Edward L. Wheeler krijoi  "Deadwood Dick" and "Hurricane Nell" duke paraqitur Calamity Jane.Howard R. Lamar (1977), pp. 303–304

Buffalo Bill Cody ishte popullarizuesi më efektiv i Perëndimit të Vjetër në SHBA dhe Evropë. Ai prezantoi shfaqjen e parë "Wild West" në vitin 1883, duke paraqitur një rikrijim të betejave të famshme (veçanërisht Custer's Last Stand), qitje të shkëlqyer dhe demonstrime dramatike të kalorësisë nga kaubojtë dhe vendasit, si dhe Annie Oakley e sigurt.Joy S. Kasson, Buffalo Bill's Wild West: Celebrity, Memory, and Popular History (2000)

Shkrimtarët dhe artistët elitarë lindorë të fundit të shekullit të 19-të promovuan dhe festuan dijet perëndimore. Theodore Roosevelt, i cili mbante kapelat e tij si historian, eksplorues, gjahtar, fermer dhe natyralist, ishte veçanërisht produktiv.G. Edward White, The Eastern Establishment and the Western Experience: The West of Frederic Remington, Theodore Roosevelt, and Owen Wister (2012). Puna e tyre u shfaq në revista të nivelit të lartë kombëtare si Harper's Weekly, me ilustrime nga artistët Frederic Remington, Charles M. Russell dhe të tjerë. Lexuesit blinin histori plot aksion nga shkrimtarë si Owen Wister, të cilat përcjellin imazhe të gjalla të Perëndimit të Vjetër.Christine Bold, "The Rough Riders at Home and Abroad: Cody, Roosevelt, Remington, and the Imperialist Hero", Canadian Review of American Studies (1987) 18#3 pp. 321–350

Imazheria e shekullit të 20-të
parapamje|upright|The Searchers, një film i vitit 1956 që portretizonte konfliktin racor në vitet 1860

Theodore Roosevelt shkroi shumë libra mbi perëndimin dhe kufirin, dhe i referohej shpesh atij si president.Leroy G. Dorsey, "The frontier myth in presidential rhetoric: Theodore Roosevelt's campaign for conservation" Western Journal of Communication, 59:1, 1-19, DOI: 10.1080/10570319509374504

Nga fundi i shekullit të 19-të, hekurudhat promovuan turizmin në perëndim, me ture me guidë në vendet perëndimore, veçanërisht në parqet kombëtare si Yellowstone National Park.Carlos Arnaldo Schwantes and James P. Ronda, The West the Railroads Made (2008), heavily illustrated. online

Si turistët në Perëndim, ashtu edhe lexuesit e apasionuar të letërsisë artistike shijuan imazhet vizuale të kufirit. Pas vitit 1900, filmat perëndimor ofruan shembujt më të famshëm, si në filmat e shumtë të John Ford. Ai ishte veçanërisht i dashuruar me Monument Valley. Kritiku Keith Phipps thotë, "pesë miljet katrore [13 kilometra katrorë] të saj kanë përcaktuar atë që mendojnë dekada të tëra shikuesish të filmave kur imagjinojnë Perëndimin Amerikan"."The Easy Rider Road Trip". Slate, November 17, 2009. Retrieved December 16, 2012.Peter Cowie, John Ford and the American West (Harry N. Abrams, 2004).Thomas J. Harvey, Rainbow Bridge to Monument Valley: Making the Modern Old West (2012) Historitë heroike që dolën nga ndërtimi i hekurudhës transkontinentale në mesin e viteve 1860 gjallëruan shumë romane të shtrenjta dhe ilustruan shumë gazeta dhe revista me bashkimin e mjedisit tradicional me kalin e hekurt të modernitetit.Glenn Gardner Willumson, Iron Muse: Photographing the Transcontinental Railroad (2013). online review

Referime

Lexim më tutje

 Billington, Ray Allen. Westward Expansion: A History of the American Frontier. (3rd edition) New York: Macmillan, 1967. online
 Billington, Ray Allen. The Far Western Frontier, 1830–1860. New York: Harper and Row, 1959.

 Buley, R. Carlyle. The Old Northwest : Pioneer Period, 1815-1840 (2 vol, Indiana Historical Society, 1950). a major history of Ohio, Indiana, Illinois, Michigan and Wisconsin; Pulitzer Prize. vol 1 online; see also vol 2 online
 Davis, William C. The American Frontier: Pioneers, Settlers, & Cowboys, 1800–1899. University of Oklahoma Press, 1999. online
 Deverell, William, ed. A Companion to the American West.  Hoboken, NJ:  Wiley-Blackwell, 2004.
 Etulain, Richard W. Beyond the Missouri: The Story of the American West. Albuquerque: University of New Mexico Press, 2006.
 Fite, Gilbert C. The Farmer's Frontier, 1865–1900. New York:  Holt, Rinehart and Winston, 1966.
 Hawgood, John A. America's Western Frontiers: The Exploration and Settlement of the Trans-Mississippi West. New York:  Knopf, 1969.
 Hine, Robert V., and John Mack Faragher. The American West: A New Interpretive History. New Haven: Yale University Press, 2000. 
 Hyde, Anne F. Empires, Nations, and Families: A History of the North American West, 1800–1860. Lincoln: University of Nebraska Press, 2011.
 Josephy Jr., Alvin M. The American Heritage Book of the Pioneer Spirit. New York, American Heritage, 1959.
 Lamar, Howard R., ed. The New Encyclopedia of the American West. New Haven: Yale University Press, 1998.  
 Lamar, Howard R., ed. The Reader's Encyclopedia of the American West. Crowell, 1977. online

 Also published as  Focus on violent episodes.
 Milner, Clyde, Carol O'Connor, and Martha Sandweiss, eds. The Oxford History of the American West. New York:  Oxford University Press,  1994; long essays by scholars; online
 Otto, John Solomon. The Southern Frontiers, 1607–1860: The Agricultural Evolution of the Colonial and Antebellum South.  Westport, CT: Praeger, 1989.
 Paxson, Frederic Logan. History of the American frontier, 1763–1893.  Boston:  Houghton Mifflin, 1924. An old survey by leading authority; Pulitzer Prize. online
 Paxson, Frederic Logan. The Last American Frontier.  New York: Macmillan, 1910. online
 Pomeroy, Earl. "Toward a Reorientation of Western History: Continuity and Environment" Journal of American History 41#4  (March 1955) pp.579–600, https://doi.org/10.2307/1889178  Highly influential program for new historiography of the west that goes beyond Frederick Jackson Turner.
 Pomeroy, Earl. The Pacific Slope: A History of California, Oregon, Washington, Idaho, Utah, and Nevada. Seattle: University of Washington Press, 1973. online
 Robinson, W. Stitt. The Southern Colonial Frontier, 1607–1763 (Albuquerque: University of New Mexico Press, 1979)
 Turner, Frederick Jackson. The Frontier in American History. New York: Holt, 1920
 Utley, Robert M. The Story of The West: A History of the American West and Its People. New York: Penguin Books, 2003.
 Webb, Walter Prescott. The Great Frontier. Boston: Houghton Mifflin, 1952.
 West, Elliott. Continental Reckoning: The American West in the Age of Expansion. Lincoln: University of Nebraska Press, 2023; Pulitzer Prize finalist. 
 Wexler, Alan et al. Atlas of westward expansion (1995) online
 Wright,  Will The Wild West: The Mythical Cowboy and Social Theory  (2001)


Kategoria:Shekulli i 18-të në Shtetet e Bashkuara
Kategoria:Shekulli i 19-të në Shtetet e Bashkuara
Kategoria:Shekulli i 20-të në Shtetet e Bashkuara
Kategoria:Folklori amerikan
Kategoria:Kultura e Shteteve të Bashkuara Perëndimore
Kategoria:Historia e ekspansionizmit të Shteteve të Bashkuara