Fabrika e Fosfateve në Mitrovicë

thumbFabrika e Fosfateve ose Fafos në Mitrovicë ka qenë një fabrikë e plehrave kimike dhe një nga objektet industriale më të rëndësishme në Kosovë. Ajo filloi ndërtimin në vitin 1964 dhe arriti kapacitetin e saj të plotë prodhues në vitin 1974, duke u shndërruar në një qendër kyçe për prodhimin dhe përpunimin e plehrave kimike për bujqësinë. Fabrika u ndërtua si pjesë e zhvillimit industrial të Jugosllavisë socialiste, kur Mitrovica u bë një qendër e rëndësishme industriale falë burimeve të saj të pasura minerare dhe infrastrukturës së zhvilluar.

 Vështrim 
Kapacitetet prodhuese të fabrikës ishin mbresëlënëse për kohën: ajo prodhonte 250,000 tonë superfosfat pluhur në vit, 100,000 tonë superfosfat të trefishtë, 144,000 tonë plehra komplekse, 100,000 tonë plehra të granuluara, 50,000 tonë acid fosforik, si dhe sasi më të vogla krioliti, fluorid alumini dhe sulfat alumini. Lëndët e para për procesin prodhues përfshinin trekalciumfosfatin e importuar, ndërsa acidi sulfurik sigurohej nga procesi teknologjik i elektrolizës së zinkut në kompleksin industrial "Trepça". Plehrat NPK të tipit 15:15:15% u prodhuan nga viti 1974 sipas teknologjisë franceze "Moritz", ndërsa acidi fosforik sipas teknologjisë britanike "Fisons".

Prodhimet e kësaj fabrike nuk përdoreshin vetëm në Kosovë, por eksportoheshin edhe në rajon, veçanërisht në Maqedoni dhe Serbi, si dhe në vende më të largëta si Turqia dhe Çekosllovakia. Në kulmin e saj, fabrika punësonte një numër të madh punëtorësh, duke u bërë një nga shtyllat ekonomike të qytetit të Mitrovicës dhe zonave përreth.

Përveç rëndësisë ekonomike, fabrika u përball edhe me sfida mjedisore. Proceset industriale çlironin substanca ndotëse që ndikonin në cilësinë e ajrit dhe tokës, duke shkaktuar shqetësime për shëndetin publik. Kjo u bë një çështje e rëndësishme sidomos pas viteve 1980, kur ndërgjegjësimi për ndikimet e ndotjes mjedisore u rrit ndjeshëm.

Pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe luftës në Kosovë, Fabrika e Fosfateve pësoi rënie drastike. Lufta dhe kriza ekonomike e pasluftës e bënë të vështirë rimëkëmbjen e saj, ndërsa teknologjia e vjetruar dhe mungesa e investimeve ndikuan në funksionalitetin e fabrikës. Përpjekjet e herëpashershme për ta ristrukturuar dhe modernizuar dështuan për shkak të problemeve financiare dhe mjedisore. Në ditët e sotme, nga të gjitha njësitë prodhuese të dikurshme, vetëm fabrika për prodhimin e kripërave inorganike të sulfat aluminit mbetet aktive, me një kapacitet prej 7,000 tonë në vit, duke shërbyer nevojat e ujësjellësve të Kosovës.

Sot, Fabrika e Fosfateve mbetet një kujtim i një epoke të industrializimit të shpejtë dhe zhvillimit ekonomik në Kosovë. Ajo përfaqëson njëkohësisht sukseset dhe sfidat e modelit industrial socialist dhe nevojën për modernizim dhe menaxhim të duhur të burimeve natyrore. Rikthimi i saj në funksion ose shfrytëzimi i infrastrukturës ekzistuese për projekte të reja industriale mbetet një temë diskutimi për të ardhmen e zhvillimit ekonomik të Mitrovicës dhe Kosovës në përgjithësi.https://visittrepca.com/wp-content/uploads/2023/05/TREPC_ART-FACTORIES_7ARTE_2021_compressed.pdf

 Shih edhe 
 Mitrovica
 Kombinati i Trepçës

 Referime 

Kategoria:Trepça