El-Aksa

Ky artikull është për kompleksin, për xhaminë shih; Xhamia Aksa.
Aksa ose el-Aksa (arabisht: الأَقْصَى, romanizuar: Al-Aqṣā) ose el-Mesxhid el-Aksa (arabisht: المسجد الأقصى al-Masjid al-Aqṣā) është kompleksi i ndërtesave fetare islame që ndodhen në majë të Malit të Tempullit, i njohur edhe si Haram el-Sherif, në Qytetin e Vjetër të Jerusalemit, duke përfshirë Kupolën e Shkëmbit, shumë xhami dhe salla lutjesh, medrese, zawija, halva dhe kupola dhe struktura të tjera fetare, si dhe katër minaretë rrethuese. Konsiderohet vendi i tretë më i shenjtë në Islam. Xhamia kryesore e kongregacionit ose salla e lutjeve e kompleksit njihet ndryshe si Xhamia el-Aksa, Xhamia Kibli ose al-Jāmiʿ al-Aqṣā, ndërsa në disa burime njihet edhe si al-Masjid al-Aqṣā; Kompleksi më i gjerë njihet ndonjëherë si kompleksi i Xhamisë el-Aksa për të shmangur konfuzionin.

Gjatë sundimit të kalifit Rashidun Omer (mbretëroi 634–644) ose kalifit umajad Mu'awiya I (mbretëroi 661–680), një shtëpi e vogël lutjeje në kompleks u ngrit pranë vendit të xhamisë. Xhamia e sotme, e vendosur në murin jugor të kompleksit, u ndërtua fillimisht nga kalifi i pestë omajad Abd el-Malik (mbretëroi 685–705) ose pasardhësi i tij el-Velid I (mbretëroi 705–715) (ose të dy) si një xhami kongregacioni në të njëjtin bosht si Kupola e Shkëmbit, një monument përkujtimor islamik. Pasi u shkatërrua në një tërmet në vitin 746, xhamia u rindërtua në vitin 758 nga kalifi abasid al-Mansuri (mbretëroi 754–775). U zgjerua më tej në vitin 780 nga kalifi abasid el-Mahdi (mbretëroi 775–785), pas së cilës përbëhej nga pesëmbëdhjetë korridore dhe një kupolë qendrore. Megjithatë, u shkatërrua përsëri gjatë tërmetit të Luginës së Riftit të Jordanit në vitin 1033. Xhamia u rindërtua nga kalifi fatimid el-Zahir (mbretëroi 1021–1036), i cili e reduktoi atë në shtatë korridore, por e zbukuroi pjesën e brendshme të saj me një hark qendror të përpunuar të mbuluar me mozaikë bimorë; struktura aktuale ruan skicën e shekullit të 11-të.

Gjatë rinovimeve periodike të ndërmarra, dinastitë sunduese islame ndërtuan shtesa në xhami dhe rrethinat e saj, të tilla si kupola, fasada, minaretë, minberi dhe struktura e brendshme. Pas pushtimit të saj nga Kryqtarët në vitin 1099, xhamia u përdor si pallat; ishte gjithashtu selia e urdhrit fetar të Kalorësve Templarë. Pasi zona u pushtua nga Seladini (mbretëroi 1174–1193) në vitin 1187, funksioni i strukturës si xhami u rivendos. Më shumë rinovime, riparime dhe projekte zgjerimi u ndërmorën në shekujt e mëvonshëm nga Ejubidët, Mamlukët, Osmanët, Këshilli Suprem Mysliman i Palestinës Britanike dhe gjatë aneksimit jordanez të Bregut Perëndimor. Që nga fillimi i pushtimit të vazhdueshëm izraelit të Bregut Perëndimor, xhamia ka mbetur nën administrimin e pavarur të Vakëfit të Jerusalemit.

Aksa ka rëndësi të lartë gjeopolitike për shkak të vendndodhjes së saj në majë të Malit të Tempullit, në afërsi të vendeve të tjera historike dhe të shenjta në Judaizëm, Krishterim dhe Islam, dhe ka qenë një pikë e nxehtë kryesore në konfliktin izraelito-palestinez.

 Shiko edhe 

 Mesxhidi Aksa

 Referime 

Kategoria:El-Aksa
Kategoria:Xhami të shekullit të 8-të
Kategoria:Arkitekturë arabe
Kategoria:Faltore islame
Kategoria:Arkitektura Umajade në Palestinë
Kategoria:Arkitektura Fatimide
Kategoria:Islami në Jeruzalem