Primozh Trubar

Primozh Trubar ose Primus Truber (1508  – 28 qershor 1586)  ishte një reformator protestant slloven i traditës luterane, i njohur kryesisht si autori i Abecedariumit të parë si edhe librit të parë të shtypur në gjuhën sllovene,  themeluesi dhe mbikëqyrësi i parë i Kishës Protestante të Dukatit të Karniolës, dhe për konsolidimin e gjuhës sllovene . Trubar prezantoi Reformimin në Slloveni, duke i udhëhequr Habsburgët austriakë drejt Kundërreformimit, të cilin e mbijetoi një komunitet i vogël protestant. Trubar është një figurë kyçe e historisë sllovene dhe në shumë aspekte një personalitet i madh historik.   

 Biografia 
Trubari lindi në fshatin Rašica  (tani në Komunën e Velike Lašče ) në Dukatin e Karniolës, atëherë nën sundimin e Habsburgëve . Në vitet 1520–1521 ai ndoqi shkollën në Rijeka,  në vitet 1522–1524 vazhdoi shkollimin e tij në Salzburg . Prej andej shkoi në Trieste nën kujdesin e peshkopit katolik romak Pietro Bonomo, ku u lidh me shkrimtarët humanistë, në veçanti me Erazmin e Roterdamit .  Në vitin 1527, peshkopi Pietro Bonomo i caktoi Trubarit një pozicion prifti në Loka pri Zidanem Mostu .  Në vitin 1528 ai u regjistrua në Universitetin e Vjenës, por nuk i përfundoi studimet. Në vitin 1530 ai u kthye në tokat sllovene dhe u bë predikues në Lubjanë, ku jetoi deri në vitin 1565. Ndërsa ishte në Lubjanë, ai jetoi në një shtëpi, në Sheshin e Peshqve ( Ribji trg ) të sotëm, në pjesën më të vjetër të qytetit. Jeta në Lubjanë pati një ndikim të thellë në punën e tij, ai e konsideronte Lubjanën kryeqytetin e të gjithë sllovenëve për shkak të pozicionit të saj qendror në zemër të tokave sllovene dhe sepse banorët e saj flisnin sllovenishten si gjuhë të parë, ndryshe nga disa qytete të tjera në Slloveninë e sotme. Është vlerësuar se në periudhën e Trubarit, rreth 70% e 4000 banorëve të Lubjanës merrnin pjesë në meshë në sllovenisht.  Ishte gjuha e Lubjanës që Trubari e mori si bazë të asaj që më vonë u bë sllovenishtja standarde, me një shtesë të vogël të të folurit të tij amtar, domethënë dialektit të Karniolinës së Poshtme .  Trubari e konsideronte të folurën e Lubjanës si më të përshtatshmen, pasi tingëllonte shumë më fisnike sesa dialekti i tij i thjeshtë i qytetit të tij të lindjes, Rašica .  Vendimi i tij për të shkruar në variantin e Lubjanës u pranua më vonë edhe nga shkrimtarë të tjerë protestantë, të cilët gjithashtu jetuan në Lubjanë gjatë kohës së Trubarit. Ai gradualisht u anua drejt protestantizmit dhe u dëbua nga Lubjana në vitin 1547.

Në vitin 1550, ndërsa ishte predikues protestant në Rothenburg, ai shkroi dy librat e parë në sllovenisht, Catechismus dhe Abecedarium, të cilët u shtypën atë vit në Schwäbisch Hall nga Peter Frentz.  Catechismus përmbante gjithashtu dorëshkrimin e parë muzikor slloven të shtypur.

Gjithsej, Trubar shkroi 22 libra në sllovenisht dhe dy libra në gjermanisht. Ai ishte i pari që përktheu pjesë të Biblës në sllovenisht. Pas këshillës së Pier Paolo Vergerio, ai përktheu Ungjillin e Mateut në vitin 1555 dhe deri në vitin 1577 botoi në tre pjesë përkthimin e të gjithë Dhiatës së Re .  Në periudhën midis viteve 1561 dhe 1565, Trubar ishte menaxheri dhe mbikëqyrësi i Institutit Biblik të Sllavëve të Jugut .  Me mendësi eskatologjike, ai u përpoq gjithashtu të prozelitizonte myslimanët në Turqi me librat e tij. 

Trubar vdiq në Derendingen, Perandoria e Shenjtë Romake (tani pjesë e qytetit të Tübingen, Gjermani), ku është varrosur edhe ai.  

 Përkujtimi 
parapamje|Monumenti i Primož Trubar nga Franc Berneker . Mermer i bardhë, 1910. Statuja qëndron në Trubar Park përballë Muzeut të Artit Modern në Lubjanë.
Më 4 qershor 1952, rruga Šentpeterska cesta në Lubjanë u riemërua Trubarjeva cesta sipas Trubarit. Është një nga rrugët më të vjetra në qytet, e përmendur për herë të parë në vitin 1802, dhe fillon në Prešernov trg (Sheshi Prešeren), i emëruar sipas poetit kombëtar të Sllovenisë. Rruga aktualisht njihet për përqendrimin e lartë të restoranteve etnike. 

Në vitin 1986, televizioni slloven prodhoi një serial televiziv, me regji të Andrej Strojan me skenar të shkruar nga Drago Jançar, në të cilin Trubar u luajt nga aktori slloven Polde Bibič .

Trubari u përkujtua në kartëmonedhën 10 tolarëshe  në vitin 1992 dhe në monedhën sllovene 1 euro në vitin 2007. Në vitin 2008, Qeveria e Sllovenisë shpalli Vitin e Primož Trubarit dhe 500-vjetori i lindjes së Trubarit u festua në të gjithë vendin.  U lëshua një monedhë përkujtimore prej 2 eurosh dhe një pullë postare.    Një ekspozitë kushtuar jetës dhe veprës së Primož Trubarit dhe arritjeve të Lëvizjes Reformuese Sllovene u shfaq në Muzeun Kombëtar të Sllovenisë nga 6 marsi deri më 31 dhjetor 2008.

Në vitin 2009, Shoqata e Forumit Trubar botoi Katekizmin dhe Abecedariumin e Trubarit në sllovenishten moderne, në një botim shkencor që përfshin si sllovenishten e epokës Trubar ashtu edhe përkthimin modern slloven me shënime shkencore.  "Predikimi mbi Besimin", një pjesë e Katekizmit, është i disponueshëm në sllovenishten moderne, anglisht, gjermanisht dhe esperanto. 

Që nga viti 2010, 8 qershori përkujtohet në Slloveni si Dita e Primož Trubar.  Google festoi 505-vjetorin e lindjes së tij me një Google Doodle të dedikuar për të. 
parapamje|Busti i Primož Trubar në Lendava

 Shih edhe 
 Leon Zhlebnik
 Stefan Marinoviq

 Lidhje të jashtme 
 Botim i dixhitalizuar i 'Artikuli ili deli prave stare krstjanske vere' i vitit 1562, në E-rara.ch

 Referime 

Kategoria:Vdekje 1586
Kategoria:Lindje 1508
Kategoria:Shkrimtarë sllovenë