Auctoritas

Auctoritas është një fjalë latine që është origjina e termit «autoritet». Ndërsa historikisht përdorimi i tij kufizohej në rolin që ajo kishte në historinë politike të Romës, fillimi i filosofisë fenomenologjike në shekullin e XX do ta zgjeronte përdorimin e fjalës.

Në Romën e Lashtë, auctoritas i referohej nivelit të përgjithshëm të prestigjit që një person kishte në shoqërinë romake dhe, për pasojë, ndikimit dhe kapacitetit të tij për të marrë mbështetje përreth vullnetit të tij. Githësesi, auctoritas nuk ishte vetëm politik; kishte një përmbajtje tërësisht tjetër që simbolizonte "pushtetin misterioz të komandimit" të figurave heroike romake.

Gratë fisnike mund të arrinin edhe ato një shkallë të auctoritas. Për shembull, gratë, motrat dhe nënat e perandorëve julio-klaudianë kishin një ndikim të jashtëzakonshëm mbi shoqërinë, mbi masat dhe mbi aparatin politik. Auctoritas e tyre ushtrohej në mënyrë më pak hapur kundrejtë figurave mashkullore, për shkak të normve sociale romake, por ishin megjithatë të fuqishme.

 Etimologjia dhe origjina 
Sipas gjuhëtarit francez Émile Benveniste, auctor (që na jep edhe termin "autor") rrjedh nga fjala latine augeō ("të rritësh", "zmadhosh", "pasurosh"). Auctor është "is qui auget", ai që rrit veprimin ose situatën juridike të një tjetri.James Bradstreet Greenough e konteston këtë etimologji të "auctor" – por jo kuptimin themelor dhe rritjen - te  Me gjasa, Benveniste mendonte se fjala latine "auctoritas" bazohej mbi një konceptim të hyjnor të pushtetit dhe jo mbi individin që arrinte në pozicionin e autoritetit.

Auctor në kuptimin e "autor", rrjedh nga auctor si themelues apo, mund të thuhet, "mbiellësit-kultivuesit". Në të njëjtën mënyrë, auctoritas i referohet legjitimitetit të vetë, mbështetur te të pasurit "prodhuar" apo mbajtur në shtëpi artikullin e pronësisë në fjalë – më shumë në kuptimin e "sponsorizuar" apo "fituar" se të "fabrikuar". Kjo auctoritas, për shembull, do të vijonte nëpërmjet një usucapio të pronës së paligjshme apo të braktisur.

 Domethënia politike në Romën e Lashtë 
Politikisht, autoriteti i Senatit Romak (auctoritas patrum) ishte i lidhur me auctoritas, për mos tu ngatërruar me potestas apo imperium, që zotëroheshin nga magjistratët apo nga populli i thjeshtë. Në këtë kuadër, auctoritas mund të përkufizohet si pushteti për të autorizuar ndonjë akt tjetër.

Klasicisti i shekullit të XIX Theodor Mommsen e përshkruan "forcën" e auctoritas si "më shumë se një këshill dhe më pak se një urdhër, një këshill që nuk mund të shpërfillet". Mark Tullius Ciceroni thotë për pushtetin dhe autoritetin: "Cum potestas in populo auctoritas in senatu sit". ("Ndërsa pushteti qëndron te populli, autoriteti i përket Senatit.")

Në kuadrin privat, subjektet nën kujdestari, si gratë dhe minorenët, ishin njëlloj të detyruar të kërkonin sanksionimin e tutori të tyre ("kujdestarë") për veprime të caktuara. Kështu, auctoritas karakterizonte auctor: pater familias autorizonte – do me thënë vleftësonte dhe legjitimonte –martesën e birit të tij in prostate. Në këtë mënyrë, auctoritas mund të funksiononte si një lloj "këshilli pasiv", pikërisht si, për shembull, një autoritet akademik.

Përjashtimi tradicional perandorak romak për të shpallur çdo lloj koncepti legalist dhe gjendje të së drejtës nul dhe të anullonte procesin vendimmarrës të mëparshëm, në disa rrethana ushtarake dhe politik mbizotëronte mbi trupën legjislative themelore në brendësi të një kushtetute, pavarësisht faktit që ishte kodifikuar apo jo. Prerogativa perandorake është ajo për të mbrojtur shtetin nga e keqja dhe nga popujt e tij. Gjatë anullimit të korpusit të kushtetutës romake të ligjeve themelore dhe të shtetit të së drejtës, një diktator mund të zgjidhej nga Senati në Romën e Lashtë.

 Auctoritas principis 
Pas rënies së Republikës Romake, në periudhën Perandorake, perandori kishte titullin princeps ("qytetari i parë" i Romës) dhe zotëronte auctoritas principis – autoriteti suprem moral – bashkarisht me imperium dhe potestas – pushtetet ushtarake, gjyqësore dhe administrative. Do me thënë, ka një mos impenjim për një ndarje të pushteteve, disa të drejta civile, në konstucionalizëm, ndaj shtetit të së drejtës të kodifikuar dhe ndaj konceptit legalist të së drejtës.

 Mesjeta 
Nocioni i auctoritas, rrjedh nga tradita romake, do të thirrej shpesh nga papati gjatë Mesjetës, duke nisur nga papa Gelasi I, për të marë për vete një pushtet legjislativ dhe për ta dalluar nga potestas e perandorisë, do me thënë pushteti ekzekutiv.

Ndaj doktrinës gelasiane të «dy shpatave», sipas të cilës papa dhe perandori ishin si dy diej, që ndriçonin botën, secili në kuadre të ndryshme dhe autonomë, sipas përfytyrimit të Dantes, që faktikisht i atribuonte parit një pushtet shpirtëror, ndërsa të dytit pushtetin politik, papa Inoçenti III e zëvendësoi me alegorinë e Diellit dhe të Hënës, duke pretenduar të ashtuquajturën auctoritas për të rrëzuar mbretër dhe perandorë dhe për tu përpjekur për të vendosur një teokraci papnore që faktikisht nënvendoste ndaj vetes edhe potestas perandorake.

 Hannah Arendt 
Hannah Arendt e konsideronte auctoritas një referim ndaj akteve të themelimit si burim i autoritetit politik në Romën e Lashtë. Merte zanafillë për të përfshirë (siç sugjeron augeō), ruajtjen dhe rritjen e vazhdueshme të parimeve të përcjella "nga fillimi". Sipas Arendt, ky burim autoriteti u rizbulua përgjatë Revolucionit Amerikan të shekullit të XVIII, si alternativë ndaj një tradite perëndimore të absolutizmit, që pretendonte një autoritet absolut, si nga perëndi, dhe në vijim nga ligji natyror, arsyeja, historia dhe madje, si në Revolucionin Francez, vetë revolucioni. Arendt shikon një krizë autoriteti si me Revolucionin Amerikan, ashtu dhe me atë Francez, dhe përgjigjen e kësaj krize një faktor kyç për suksesin relativ të të parit dhe dështimin e të dytit.

Arendt e konsideronte për më tepër kuptimin e auctor dhe auctoritas në shprehje të ndryshme latine, dhe fakti që auctor do të përdorej në kundërvënie me, dhe (të paktën nga Plini) të konsideruar me më shumë rëndësi përkundrejtë artificave, artizanin me të cilin mund të prisje "thjeshtë" të ndërtoje apo të zbatoje vizionin dhe dizajnin e autor-themeluesit.

Shiko gjithashtu

 Autoriteti
 Autori
 Pushteti (shoqëror dhe politik)
 Legjitimiteti (politik)
 Sundimi i ligjit
 Hierarkia
 Shtrëngimi
 Bindja
 Autoriteti karizmatik
 Sovraniteti
 Kushtetuta Romake
 Kushtetuta e Mbretërisë Romake
 Kushtetuta e Republikës Romake
 Kushtetuta e Perandorisë Romake
 Kushtetuta e Perandorisë së Vonë Romake
 Abusus
 Aedilen
 Aerarium
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Arti romak
 Auguri
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cannaba
 Censori
 Ciceroni
 Cirku Romak
 Civitas
 Colonus (person)
 Consilium principis
 Consistorium
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Diktatori romak
 Dominati (Roma)
 Drungos
 Dux
 Dymbëdhjetë Tabelat
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Folklori Romak
 Forumet Romake
 Fructus
 Genius loci
 Gens
 Harku i Triumfit
 Honestiores dhe humiliores
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Jus
 Ius civile
 Justitia
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Këshilli i Plebejve
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Klima e Romës së Lashtë
 Kodeksi i Justinianit
 Kodeksi i Theodosit
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendi i Centurionëve
 Kuvendi i Kuriatit
 Kuvendet Romake
 Kuvendi Tribal
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Letrat e Ciceronit
 Lidhja Latine
 Ligjëratat e Ciceronit
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Ordines
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Personalitete romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Portretizimi Romak
 Possessio
 Potestas
 Pretori
 Primus inter pares
 Principati (Roma)
 Provinca romake e Epirit
 Provocatio ad populum
 Republika Romake
 Rogatio
 Roma quadrata
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Usucapio
 Usus
 Valetudinarium
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake

 Citime fundore 

 Bibliografia 














Kategoria:Koncepte juridike
Kategoria:Ligji romak
Kategoria:Terminologji juridike latine
Kategoria:Autoritet