Sjellja vetëshkatërruese

Sjellje vetëshkatërruese është çdo sjellje që është e dëmshme ose potencialisht e dëmshme ndaj personit që përfshihet në sjellje.

Sjelljet vetëshkatërruese konsiderohen të jenë në një vazhdimësi, me një skaj ekstrem të shkallës që është vetëvrasja. Veprimet vetëshkatërruese mund të jenë të qëllimshme, të lindura nga impulsi ose të zhvillohen si shprehi. Termi megjithatë tenton të zbatohet drejt vetë-shkatërrimit që ose është fatal, ose është potencialisht formues zakoni ose varësues dhe kështu potencialisht fatal. Ai zbatohet gjithashtu për potencialin në një nivel komunal ose global për të gjithë racën njerëzore për të shkatërruar veten nëpërmjet zgjedhjeve teknologjike të bëra nga shoqëria dhe pasojave të tyre të mundshme.Green, B. P., The Catholic Church and Technological Progress: Past, Present, and Future, Religions,  2017, 8(6), special issue on Religion and the New Technologies, page 9, accessed 14 September 2023

Sjellja individuale vetë-shkatërruese shoqërohet shpesh me çrregullime neurozhvillimore ose mendore si çrregullimi i hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes, çrregullimi i personalitetit kufitarAnthony W. Bateman, Roy Krawitz (2013). Borderline Personality Disorder: An evidence-based guide for generalist mental health professionals. OUP Oxford,  ose skizofrenia.

 Origjina 
Sjellja vetëshkatërruese u studiua për herë të parë në 1895 nga Sigmund Freud dhe Sándor Ferenczi kur ata zbuluan për herë të parë se si përvojat traumatike ndikuan në zhvillimin e fëmijëve. Frojdi dhe Ferenczi vunë re se fëmijët që u rritën në një mjedis jo të shëndetshëm ishin më shpesh ata që vepronin dhe merrnin pjesë në sjellje vetëshkatërruese.

Frojdi arriti në përfundimin se sjellja vetëshkatërruese ndikohet nga egoja ose superegoja dhe agresioni i dikujt. Në varësi të ndikimit të fortë, ai do të rrisë intensitetin e sjelljes destruktive. Faji është një faktor kryesor për superegon e dikujt. Për shembull, rritja me prindër alkoolikë mund të rrisë sjelljen vetë-shkatërruese të dikujt, sepse ata ndihen fajtorë që nuk u kanë ofruar ndihmën e nevojshme. Meqenëse ata nuk arritën t'i ndihmonin prindërit e tyre për të kapërcyer këto pengesa, ata ndjehen sikur prindërit e tyre dështuan për shkak të tyre. Prandaj ata më pas përdorin dëmtimin e vetes si një mekanizëm përballues për fajin dhe dështimin e tyre.

Frojdi gjithashtu thekson se agresioni në sjelljen vetëshkatërruese ndikohet nga një motiv personal. Ashtu si faktorët kulturorë dhe mjedisorë mund të luajnë një rol të rëndësishëm në këtë, edhe faktorët socialë mund të luajnë gjithashtu një rol të rëndësishëm. Për shembull, nëse një fëmijë u ngacmua gjatë gjithë shkollës së mesme, një mënyrë për ta për të përballuar dhimbjen e tyre do të ishte të shfaqte sjellje vetëshkatërruese si vetëlëndimi apo edhe të bërtiturat.

Me hetimet, Frojdi dhe Ferenczi krijuan një hipotezë se njerëzit me sjellje vetëshkatërruese vuajnë nga "fantazitë e ndaluara, jo kujtimet", që do të thotë se duke qenë se veprimi nuk supozohet të bëhet, njerëzit vetëshkatërrues kanë një shtysë më të fortë për të marrë pjesë në këto veprime.

Sjellja vetëshkatërruese ndryshon nga personi në person, prandaj superegoja dhe agresioni janë të ndryshme në çdo person.

 Shiko edhe 

 Depresioni

 Referime 

Kategoria:Simptoma dhe shenja të çrregullimeve mendore
Kategoria:Abuzim