Myrvete Dreshaj

Myrvete Dreshaj-Baliu është albanologe, njëra nga nismëtaret e Aksionit për Pajtimin e Gjaqeve në Kosovë dhe ish-deputete e Kuvendit të Kosovës. Si pasojë e angazhimit të saj politik, ka qenë e burgosur politike gjatë viteve 1984-1987 si dhe 1989-1990. Myrvetja është ligjëruese në Fakultetin e Edukimit, Universiteti i Prishtinës, që nga viti 2002. 

 Jeta Personale 
Myrvete Dreshaj-Baliu lindi në fshatin Vrellë, komuna e Istogut, Kosovë. Shkollën fillore e përfundoi në shkollën “Xhemajl Kada”, në Pejë. Më pas ka ndjekur gjimnazin “11 Maj” po në Pejë, ndonëse viti i fundit i studimeve i sfidohet shkaku i aktivitetit të saj politik. Kjo ndodhë pasi lirohet nga burgu i Mitrovicës, në gushtin e vitit 1987, ku kishte qenë e dënuar për arsye politike. Pas lirimit, ajo ndeshet me vështirësi të shumta për të përfunduar shkollimin e mesëm, pasi shkollat refuzonin ta pranonin duke e cilësuar si "nacionaliste" dhe kundërshtare të sistemit jugosllav. Me ndihmën e familjes dhe lidhjeve të afërta, ajo detyrohet të falsifikojë dokumente mjekësore që arsyetonin se mungesa e saj për tre vite kishe qenë si rezultat i një sëmundje të gjatë. Këto dokumente pranohen në gjimnazin e Prizrenit, ku regjistrohet më 1 shtator 1987 si nxënëse në drejtimin e biologjisë. Megjithëse filloi mësimin rregullisht dhe kishte aspiratë të studionte për mjekësi, pas tre javësh u përjashtua nga shkolla nga drejtori i atëhershëm që mori vesh se kush është dhe me arsyetimin se ishte "nacionaliste". Pas kësaj, u kthye në Pejë, ku pas disa muajsh dhe ndërhyrjes së prindërve, gjimnazi “11 Maji” e pranoi të vazhdonte mësimet me korrespondencë dhe të përfundonte vitin e katërt të shkollës së mesme. 

Pas përfundimit të shkollës së mesme, Myrvete Dreshaj u regjistrua në Universitetin e Prishtinës, ku u regjistrua si studente e rregullt vetëm pasi autoritetet serbe mbyllën zyrtarisht Universitetin për studentët shqiptarë, çka çoi në organizimin e mësimit në fakultete të improvizuara nëpër shtëpi private që funksionin sikurse shtëpitë shkolla. Studimet universitare i përfundoi duke diplomuar në vitin 1993. Në vitin 1994 regjistroi studimet e shkallës së tretë në degën e Letërsisë, ku më pas magjistroi. Myrvetja ka doktoruar në degën Letërsi dhe Gjuhë Shqipe në Fakultetin e Filologjisë, Universiteti i Prishtinës me punimin “Enciklopedisti i kërkimeve albanologjike (Studimet historiko-letrare të Jup Kastratit)”. 

 Burgosja politike dhe veprimet e drejtpërdrejta 

 1984-1987: Rrethanat që çuan në burgosjen për herë të parë 
Fillet e angazhimit politik të Myrvete Dreshaj-Baliut lidhen ngushtë me ndikimet nga leximet e librave shqip, të ndaluar politikisht që i mbante fshehur nëna e saj dhe përvojat e saj si nxënëse në gjimnazin e Pejës gjatë viteve të tetëdhjeta. Ndikimin e vet e pati sidomos rrethi shoqëror i bashkëmoshatarëve në gjimnaz, ku debatet për çështjen kombëtare u bënë shtysë vendimtare për të hyrë në aktivitet ilegal patriotik. Fillimisht, organizimi mes tyre ndodhi në forma të thjeshta – përmes bisedave mes shokësh e shoqesh e më pas kaloi në formimin e qelizave të vogla, të cilat përfundimisht çuan në krijimin e një organizate të mirëfilltë. Kjo organizatë u quajt “Ideali”, një grup ilegal i përbërë nga të rinj gjimnazistë, me aktivitet të strukturuar e të koordinuar në mënyrë të fshehtë.

Dreshaj kujton se gjatë atyre viteve, pas ngjarjeve të vitit 1981, regjimi jugosllav ishte përpjekur të mbante orë politike të rregullta nëpër shkolla, me qëllim indoktrinimin e të rinjve shqiptarë. Ajo, megjithatë, nuk qëndroi në heshtje, por shfaqi guximin për të ngritur pyetje të drejtpërdrejta për të drejtat e shqiptarëve, si përse nuk lejohej përdorimi i flamurit kombëtar apo pse nuk u ishin përmbushur kërkesat e protestave. Për këto pyetje dhe qëndrime, emri i saj hyri në evidencat e Sherbimit Sekret Shtetëror, të njohur si UDB, që në vitet e para të shkollimit të mesëm. Në organizatën “Ideali” morën pjesë nëntë të rinj, shtatë vajza dhe dy djem. 

Në muajt e fundit përpara arrestimit, Myrvete Dreshaj dhe grupi i saj vepronin me intensitet të shtuar duke u organizuar në solidaritet që të shpërndanin trakte që pasqyronin përmbajtjen e organizatave të tjera ilegale që vepronin në Kosovë në atë kohë. Ky aktivitet i shtuar bëri që grupi, tashmë i njohur nga organet e sigurimit, të binte në sy dhe të përballej me arrestime. Disa prej tyre u ndaluan gjatë orëve të mësimit, të tjerë në shtëpitë e tyre. Krahas nëntë anëtarëve kryesorë të grupit, u arrestuan edhe shumë nxënës të tjerë të gjimnazit, por aktgjykimi përfundimtar u përpilua vetëm për anëtarët e grupit ilegal.  Gjatë arrestimeve, grupi u identifikua si “grupi i vajzave”. Udhëheqës të grupit ishin Hava Shala dhe Robert Rasaj, ndërsa pjesë e grupit përpos Myrvetes ishin edhe Zyrafete Muriqi, Hydajete Kelmendi, Zoge Shala dhe të tjerë. Çdo anëtar i grupit kishte edhe një celulë të vogël me tre persona të tjerë, të cilët vepronin në koordinim me ta. Megjithatë, përgjegjësinë për të gjithë aktivitetin e morën mbi vete vetë anëtarët e grupit kryesor, duke i mbrojtur të tjerët. 

Pas arrestimit, Myrvete Dreshaj-Baliu fillimisht u mbajt në burgun e Mitrovicës, ku kaloi një vit të tërë në hetuesi. Gjatë kësaj periudhe të vështirë, ajo dhe të tjerët që ndanin të njëjtin fat politik, u përballën me presione dhe izolim të vazhdueshëm. Së pari u dënua me pesë vjet burg, ndërsa shoqja e saj Hava Shala u dënua me shtatë dhe udhëheqësi i grupit, Robert Rasaj, me tetë vjet. Megjithatë, më vonë, Gjykata e Shkallës së Tretë vendosi uljen e dënimeve për të gjithë anëtarët e grupit. Pasi përfundoi periudha e parë e vuajtjes së dënimit në Mitrovicë, pjesën tjetër të burgimit Myrvete Dreshaj-Baliu e kaloi në burgun e Lipjanit, ku qëndroi deri kur u lirua.

 1989-1990: Rrethanat që çuan tek burgosja për herë të dytë 
Gjatë vitit 1989/90, Myrvete Dreshaj-Baliu rifilloi përkohësisht studimet, por ato u ndërprenë sërish për shkak të zhvillimeve politike në Kosovë. Ky vit përkoi me një periudhë tepër të tensionuar, me demonstrata të mëdha e përgjakshme që pasuan mbylljen e institucioneve kosovare, përfshirë Universitetin e Prishtinës dhe Radiotelevizionin e Prishtinës. Ashtu si në vitin 1981, protestat morën hov të madh dhe Dreshaj-Baliu ishte në krye të tyre.

Në demonstratën në të cilën u arrestua, ajo ndodhej në rreshtin e parë të protestuesve, së bashku me shumë studente të tjera. Strategjia e menduar nga ta kishte qenë që rreshtat e parë të përbëheshin nga vajza, me shpresën se policia nuk do të ndërhynte dhunshëm. Megjithatë, hyrja drejt qendrës së qytetit u bllokua nga forcat policore pranë Institutit Albanologjik. Protestuesit u detyruan të orientohej nga ish-posta nr. 6, ku ndodhi një ndërhyrje brutale e policisë, e shoqëruar me dhunë të rëndë dhe arrestime.

Pas ndërhyrjes, Dreshaj-Baliu u arrestua në konvikt dhe më pas u dërgua në hetuesi në Prishtinë. Ajo qëndroi për tre ditë në ambientet e Sigurimit Policor, e më pas u transferua në Mitrovicë. Nga përvoja dhe përgatitja e mëhershme, ajo arriti të mbrohej duke deklaruar se kishte marrë pjesë në protestë në mënyrë individuale. Qëllimi i organeve të hetuesisë kishte qenë krijimi i një grupi të organizuar ilegal për ta dënuar si grup, por ajo nuk pranoi të lidhte askënd tjetër me pjesëmarrjen e saj.

Përmes kësaj strategjie, ajo arriti t’i bindë hetuesit se nuk njihte të arrestuarat e tjera, duke ua lehtësuar atyre dënimin. Si rrjedhojë, disa prej shoqeve të saj u liruan pas pesë deri në gjashtë orë, të tjerat pas një apo dy ditësh. Ndërsa për vetë Dreshaj-Baliun u ngrit një aktakuzë individuale, për të cilën u mbajt në burg nga 30 tetori i vitit 1989 deri më 3 janar 1990.

 Kontributi në Aksionin për Pajtimin e Gjaqeve 
Aksioni i pajtimit të gjaqeve ishte një nismë atdhetare dhe humanitare që filloi më 2 shkurt 1990 në Kosovë, e lidhur shpesh me figurën e Anton Çetës, por në fakt në masë të madhe është inicuar nga Hava Shala dhe Myrvete Dreshaj. Qëllimi i lëvizjes ishte ndalimi i hasmërive dhe pajtimi mes familjeve shqiptare të përfshira në gjakmarrje, duke shtyrë përpara faljen dhe bashkimin kombëtar në një periudhë të tensionuar politike. Kjo lëvizje mori përmasa të gjera dhe u përhap në të gjitha trevat shqiptare, duke u bërë një prej veprimeve më të mëdha paqësore në historinë e vonë të Kosovës. Në fund të viteve 1980, kur nisi kjo nismë, vlerësohej se rreth 17,000 burra në Kosovë ishin të rrezikuar nga cikli i gjakmarrjeve. Procesi i pajtimit përfshinte një ripërkufizim të thellë të logjikës së Kanunit: nga një kod nderi që legjitimonte marrjen e gjakut, ai u shndërrua në një kod që i jepte nder aktit të faljes. Ky transformim nuk ishte i lehtë; ai kërkonte pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë të familjeve të përfshira, mbështetjen e komuniteteve të tyre, si dhe përkushtimin e aktivistëve të rinj që ishin motori i kësaj lëvizjeje. 

Rreth 500 të rinj dhe intelektualë u përfshinë në procesin e pajtimit të gjaqeve, duke vepruar në grupe të vogla. Në fazën e parë, këto grupe përbëheshin kryesisht nga studentë, të cilët, së bashku me intelektualët, vizitonin familjet në gjakmarrje dhe zhvillonin biseda me gratë e shtëpisë për t’i inkurajuar drejt faljes. Sipas Anton Çetës, gratë kishin një rol të rëndësishëm, megjithëse diskret, në ndikimin që ushtronin mbi vendimet e familjarëve për faljen e gjakut. 

Në atë kohë, grupi i tyre, ku bënin pjesë edhe Myrvete Dreshaj dhe shoqja e saj Have Shala, kishin shkuar në odën e Adem Grabovcit dhe kishin biseduar me të dhe me të tjerë si Brahim Dreshaj, Lulëzim Ethemaj dhe Ethem Çeku, për të shqyrtuar mundësinë e ndërmarrjes së një veprimi simbolik që do t’i dërgonte një mesazh Serbisë dhe Jugosllavisë. Qëllimi ishte të dëshmohej se shqiptarët, edhe në kushte të vështira dhe në prag lufte, kishin ditur të ndalnin hakmarrjet dhe të ruanin unitetin kombëtar. Ata i referoheshin traditës së hershme shqiptare, të njohur edhe përmes Kanunit të Lekë Dukagjinit, sipas së cilës, në rrethana të veçanta historike, shqiptarët kishin ditur të lidhin besën, të faleshin gjaqet dhe të vazhdonin jetën në mënyrë paqësore. 

Të rinjtë ishin të vendosur dhe të përkushtuar, por e kuptuan se për të pasur sukses në këto misione, u duhej edhe një autoritet tradicional – një pleqnar ode. Kështu, vendosën të kërkojnë ndihmën e Këshillit për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut, të kryesuar nga Zekeria Cana. Ai pranoi me entuziazëm, por tha se nuk e njihte mirë funksionimin e odave dhe u sugjeroi që të kontaktonin profesor Anton Çettën, një njohës i madh i traditës dhe kulturës popullore shqiptare.

Bashkë me Canën, ata shkuan në Institutin Albanologjik të Prishtinës, ku Anton Çetta u tregua menjëherë i gatshëm të bashkohej me ta. Rasti i parë ku ata ndërhynë ishte në fshatin Lumbardh, më 2 shkurt 1990, ku së bashku me Çetën, Canën dhe 21 të rinj ish-të burgosur, arritën të merrnin besën për tri muaj nga Isa Leka, kryefamiljari i njërës nga familjet në konflikt. Kjo ngjarje shënon fillimin zyrtar të Aksionit për Pajtimin e Gjaqeve.

 Mësimdhënia 
Pas përfundimit të studimeve universitare, Myrvete Dreshaj-Baliu e nisi karrierën e saj profesionale si mësuese në fshatin Bardh i Madh, në komunën e Fushë Kosovës, ku punoi për dy vjet. Më pas, ajo u emërua asistente në Fakultetin e Mësuesisë, ku kontribuoi për rreth gjashtë vjet në grupin e lëndëve Gjuhë dhe Letërsi Shqipe. Prej vitit 2002 ajo vazhdon të ushtrojë detyrën si ligjëruese e lëndëve të nivelit BA dhe MA si: Histori e Letërsisë Shqipe,  Letërsi e sotme shqipe, Letërsi kombëtare, Letërsi kombëtare për fëmijët dhe mjedisi, Letërsi krahasimtare, Letërsi për fëmijë dhe Letërsi e vjetër shqipe në Fakultetin e Edukimit në Universitetin e Prishtinës, duke vazhduar kontributin e saj në formimin akademik të gjeneratave të reja.

 Angazhimi Politik dhe Kandidimet 
Pas lirimit nga burgu në 1989, Myrvetja iu bashkua Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), ku shërbeu si anëtare e Këshillit të Përgjithshëm për gjashtë vjet, duke u angazhuar në punë terreni, organizimin e votimeve dhe shpërndarjen e ndihmave humanitare. Pas një periudhe pauze për t’ju përkushtuar arsimit dhe shkencës, Dreshaj u rikthye në politikë në vitin 2004 si anëtare e Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës (AAK). Ajo shërbeu si deputete në Parlamentin e Kosovës gjatë periudhës legjislative (23.11.2004 - 12.12.2007). Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2010 kandidoi si anëtare e Partisë Demokratike të Kosovës.

 Publikime 
Veprimtaria e Myrvete Dreshajt përfshin botime të rëndësishme në fushën e studimeve letrare, figurës së Jusuf Gërvallës dhe dokumentimit të proceseve shoqërore si pajtimi i gjaqeve.

 Dreshaj, M., et al. (2000). Pajtimi i gjaqeve 1990–1992. [Botuesi mungon].
 Dreshaj-Baliu, M. (2004). Konteksti i shkrimit: Studime dhe ese. Prishtinë: Era.
 Dreshaj-Baliu, M. (2009). Pesha e komunikimit. Prishtinë: Era.
 Dreshaj-Baliu, M. (2010). Jusuf Gërvalla: Jeta dhe vepra (ribotim). Prishtinë: Instituti Albanologjik.

 Dreshaj-Baliu, M. (2014). Enciklopedisti i kërkimeve albanologjike: (Studimet historiko-letrare të Jup Kastratit). Prishtinë: Era.

 Shikoni dhe 
Lëvizja për Pajtimin e Gjaqeve

Hava Shala

Roli i gruas në pajtimin e gjaqeve

 Referime