Kapja e shtetit

Kapja e shtetit është një lloj korrupsioni politik sistemik në të cilin interesat private ndikojnë ndjeshëm në proceset e vendimmarrjes së një shteti në avantazhin e tyre.

Termi u përdor për herë të parë nga Banka Botërore në vitin 2000 për të përshkruar disa vende të Azisë Qendrore që po bënin tranzicionin nga komunizmi sovjetik, ku grupe të vogla të korruptuara përdorën ndikimin e tyre mbi zyrtarët qeveritarë për të përvetësuar vendimmarrjen qeveritare me qëllim forcimin e pozicioneve të tyre ekonomike.

Akuzat për kapjen e shtetit kanë çuar në protesta kundër qeverisë në Bullgari në vitet 2013–2014 dhe në vitet 2020–2021 dhe në Rumani në vitin 2017, dhe kanë shkaktuar një polemikë të vazhdueshme në Afrikën e Jugut që nga viti 2016. Turqia konsiderohet si një shembull i kapjes së shtetit pas vitit 2002. Termi është përdorur gjithashtu kundër Elon Musk nga kritikët e Presidentit të SHBA-së Donald Trump.

 Përkufizimi i kapjes së shtetit 
Përkufizimi origjinal i kapjes së shtetit i referohet mënyrës se si procedurat formale (si ligjet dhe normat shoqërore) dhe burokracia qeveritare manipulohen nga zyrtarët qeveritarë, kompanitë e mbështetura nga shteti, kompanitë private ose individët privatë, në mënyrë që të ndikojnë në politikat dhe ligjet shtetërore në favor të tyre.

Kapja e shtetit synon të ndikojë në formimin e ligjeve, me qëllim mbrojtjen dhe promovimin e aktorëve me ndikim dhe interesave të tyre. Në këtë mënyrë, ajo ndryshon nga shumica e formave të tjera të korrupsionit, të cilat në vend të kësaj kërkojnë zbatim selektiv të ligjeve ekzistuese.

Kapja e shtetit nuk është domosdoshmërisht e paligjshme, varësisht nga vendosmëria e vetë shtetit të kapur, dhe mund të tentohet përmes lobimit dhe ndikimit privat. Ndikimi mund të jetë përmes një sërë institucionesh shtetërore, duke përfshirë legjislaturën, ekzekutivin, ministritë dhe gjyqësorin, ose përmes një procesi zgjedhor të korruptuar. Është i ngjashëm me kapjen rregullatore, por ndryshon në shkallën dhe shumëllojshmërinë e zonave të ndikuara dhe, ndryshe nga kapja rregullatore, ndikimi privat nuk është kurrë i hapur.

Një faktor dallues nga korrupsioni është se, megjithëse në rastet e korrupsionit rezultati (i vendimit politik ose rregullator) nuk është i sigurt, në rastet e kapjes së shtetit rezultati dihet dhe ka shumë të ngjarë të jetë i dobishëm për pushtuesit e shtetit. Në vitin 2017, një grup akademikësh të Afrikës së Jugut e zhvilluan më tej konceptin në një raport mbi kapjen e shtetit në Afrikën e Jugut, të titulluar "Raporti i Tradhtisë së Premtimit". Analiza theksoi karakterin politik të kapjes së shtetit, duke argumentuar se në Afrikën e Jugut një elitë pushteti shkeli Kushtetutën dhe ligjin në shërbim të një projekti politik, të cilin ata e besonin të paarritshëm në kuadrin ekzistues kushtetues/ligjor.

Një punim akademik i vitit 2023 argumentoi se "koncepti i kapjes së shtetit ndihmon në strukturimin e të kuptuarit tonë të modeleve të korrupsionit të madh që shihen në të gjithë botën në kontekste të ndryshme, dhe gjithnjë e më shumë edhe në vendet që dikur konsideroheshin si demokraci të sigurta".

 Shiko edhe 

 Korrupsioni
 Autokracia
 Oligarkia

 Burime 

Kategoria:Politikë e thellë
Kategoria:Korrupsion politik
Kategoria:Konflikt i interesit
Kategoria:Neologjizma politike