Zotërimet Angleze të Përtejdetit

Zotërimet Angleze të Përtejdetit përfshinin një larmi territoresh përtejdetit, që ishin kolonizuar, pushtuar, ose të fituara ndryshe nga Mbretëria e Anglisë para vitit 1707 (Në vitin 1707 Aktet e Bashkimit e bënë Anglinë pjesë të Mbretërisë së Britanisë së Madhe. Shiko Perandoria Britanike.).

Ngulimet e para angleze përtejdetit u vendosën në Irlandë, të ndjekura nga të tjera në Amerikën Veriore, Bermude dhe Inditë Perëndimore dhe nga stacione tregtare të quajtura "factories" në Inditë Lindore, si Bantami dhe në Nënkontinentin Indian, duke nisur me Suratin. Në vitin 1639, një seri fortesash angleze në brigjet indiane u fillua me Fortesën Seint Xhorxh. Në vitin 1661, martesa e mbretit Çarlsi II me Katerinën e Bragancës i solli atij, si pjesë e pajës së saj, zotërime të reja, që deri atëherë kishin qenë portugeze, duke përfshirë Tanxhierin në Afrikën Veriore dhe Bombein në Indi.

Në Amerikën Veriore, Njufaundlandi dhe Virxhinia ishin qendrat e para të kolonizimit anglez. Gjatë shekullit të XVII, u themeluan Mejni, |Plimuthi, Nju Hempshëri, Salemi, Gjiri i Masaçusetsit, Nova Skocia, Kënektikëti, Nju Haveni, Merilandi dhe Rod Ajlandi dhe Providenca. Në vitin 1664, u morën Holanda e Re dhe Suedia e Re nga holandezët, duke u kthyer në Nju Jork, Nju Xhersi dhe pjesë të Delauerit dhe Pensilvanisë.

 Origjina 

Mbretëria e Anglisë përgjithësisht daton nga sundimi i Æthelstanit në vitin 927. Gjatë sundimit të Derës së Knýtlinga-s, nga viti 1013 deri në vitin 1014 dhe nga viti 1016 deri në vitin 1042, Anglia ishte pjesë e një bashkimi personal, që përfshinte zotërimet në Skandinavi. Në vitin 1066, Uilliam Pushtuesi, Duka i Normandisë, pushtoi Anglinë, duke e bërë Dukatin një tokë të kurorës së Fronit Anglez. Përmes pjesës tjetër të Mesjetës, mbretërit e Anglisë kishin territore të gjera në Francë, bazuar në historinë e tyre në këtë dukat. Nën Perandorinë Anzhuine, Anglia bënte pjesë në një koleksion territoresh në Ishujt Britanik dhe Francë të zotëruar nga Dinastia Plantaxhenete. Rënia e kësaj dinastie çoi në Luftën Njëqindvjeçare (1337-1453) midis Anglisë dhe Francës. Në fillim të luftës, Mbretërit e Anglisë sundonin pothuajse të gjithë Francën, por nga fundi i saj në vitin 1453 atyre iu mbeti vetëm Pale de Calais. Kaleja në vijim u humb ndaj Francës në vitin 1558. Ishujt e Kanalit, si mbetje të Dukatit të Normandisë, e ruajnë lidhjen e tyre me Kurorën deri në ditët e tanishme.

Zgjerimi i parë anglez përtejdetit u zhvillua që nga viti 1169, kur Pushtimi Norman i Irlandës filluan të themelonin zotërime angleze në Irlandë, me mijëra kolonë anglezë dhe uellsianë që u vendosën në Irlandë. Si rrjedhojë e këtij domeni të Irlandës u zotërua për shekuj nga monarkët anglezë; megjithatë, kontrolli anglez ishte i kufizuar në një zonë të Irlandës, të njohur si The Pale, shumica e Irlandës, territore të mëdha të Munsterit, Ulsterit dhe Connaught mbetën të pavarura nga sundimi anglez, deri në Periudhat Tudor dhe Stuart.

Vetëm në shekullin e XVI monarkët Tudorë të Anglisë filluan të vendosnin kolonë protestantë në Irlandë, si pjesë e Kolonizimit të Irlandës. Këto koloni përfshinin Kontenë e Mbretërve, tani kontea e Offaly-t dhe Kontenë e Mbretëreshës, tani Kontea e Laois-it, në vitin 1556. Një plantacion me kapital të përbashkët u themelua në fundin e viteve 1560 në Kerrycurrihy afër qytetit të Korkut, në tokë të dhënë me qera nga konti i Desmondit. Në fillim të shekullit të XVII filloi Plantacioni i Ulsterit dhe mijëra kolonë shkocezë dhe anglezo-veriorë u vendosën në provincën Ulsterit. Kontrolli anglez i Irlandës u lëkund për shekuj deri sa Irlanda u përfshi në Mbretërinë e Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës në vitin 1801.

Udhëtimet e Kristofor Kolombit filluan në vitin 1492 dhe e panë tokën e Indive Perëndimore më 12 tetor të atij viti. Në vitin 1496, të eksituar nga suksesi në eksplorimet përtejdetit të Portugalisë dhe Spanjës, Mbreti Henri VII i Anglisë porositi Giovanni Caboto-n të drejtonte një udhëtim për të gjetur një rrugë nga Atlantiku për në Ishujt e Erëzave të Azisë Juglindore, më vonë të njohur si kërkimi për Kalimin Veri-Perëndimor. Caboto lundroi në vitin 1497, duke kryer një zbarkim të suksesshëm në brigjet e Njufaundland. Aty, ai besonte se kishte arritur Azinë dhe nuk bëri përpjekje për të themeluar një koloni permanente. Ai drejtoi një tjetër udhëtim për në Amerikë vitin tjetër, por asgjë nuk u dëgjua prapë për të, ose anijet e tij.

Reformacioni kishte bërë armiq Anglinë dhe Spanjën, dhe në vitin 1562 Elizabeta I vendosi që korsarët Hawkins dhe Drake të sulmonin anijet spanjolle pranë brigjeve të Afrikës Perëndimore. Më vonë, pasi Lufta Anglo-Spanjolle u intensifikua, Elizabeta I aprovoi sulme të mëtejshme kundër porteve spanjolle në Amerikë dhe kundër anijet transportuese që ktheheshin në Europë me thesare nga Bota e Re. Ndërkohë shkrimtarët me ndikim, Richard Hakluyt dhe John Dee po fillonin të shtypnin për themelimin e perandorisë së vetë Anglisë përtejdetit. Spanja ishte vendosur mirë në Amerikë, ndërsa Portugalia kishte ndërtuar një rrjet stacionesh tregtare dhe fortesash në brigjet e Afrikës, Brazilit dhe Kinës, ndërsa Franca tashmë kishte filluar të vendosej në Lumin Seint Lorenc, që më vonë do të bëhej Franca e Re.

 Kolonitë e para angleze përtejdetit 
Kolonitë e para angleze përtejdetit nisën në vitin 1556 me Plantacionet e Irlandës, pas Pushtimit Tudor të Irlandës. Një koloni e tillë aksionere përtejdetit u themelua në fundin e viteve 1560, në Kerrycurrihy afër qytetit të Korkut Mjaft njerëz që ndihmuan në kolonizimin e Irlandës, më vonë luajtën një rol edhe në kolonizimin e hershëm të Amerikës Veriore, veçanërisht një grup i njohur si West Country Men.

Kolonitë e para angleze përtejdetit në Amerikë u themeluan në çerekun e fundit të shekullit të XVI, në mbretërimin e Mbretëreshës Elizabeta. Vitet 1580 përjetuan përpjekjen e parë për ngulimin e parë permanent anglez në Amerikën e Veriut, një brez para Plantacionit të Ulsterit dhe që u zhvilluan pak pas Plantacionit të Munsterit. Shpejt pati një shpërthim të veprimtarisë koloniale angleze, të prirë nga njerëz që kërkonin toka të reja, nga ndjekja e tregtisë dhe nga kërkimi i lirisë fetare. Në shekullin e XVII, destinacioni shumicës së anglezëve, që bënin një jetë të re përtejdetit, ishin Inditë Perëndimore dhe jo Amerika Veriore.

 Pretendimet e Para 
I financuar nga Kompania e Moskovës, Martin Frobisher e nisi lundrimin më 7 qershor 1576, nga Blackwall, Londër, duke kërkuar Kalimin Veri-Perëndimor. Në gusht 1576, ai zbarkoi në Gjirin që do të quhej Frobisher në Ishullin Baffin dhe kjo u shënua nga shërbimi i parë i Kishës Anglikane të rregjistruar në tokën e Amerikës Veriore. Frobisheri u kthyen në Gjirin e Frobisherit në vitin 1577, duke marrë në zotërim anën jugore të tij në emër të Mbretëreshës Elizabeta I. Në një udhëtim të tretë, në vitin 1578, ai mbërriti brigjet e Groenlandës dhe bëri gjithashtu edhe një orvatje të pasuskesshme për të themeluar një vendbanim në Gjirin e Frobisherit. Ndërsa në bregdetin e Groenlandës, ai gjithashtu e pretendoi atë për Anglinë.

Në të njëjtën kohë, midis viteve 1577 dhe 1580, Sir Francis Drake po lundronte përqark rruzullit. Ai e pretendoi Ishullin Elizabeta pranë Kepit Horn për mbretëreshën e tij dhe më 24 gusht 1578 pretendoi një tjetër Ishull Elizabeta, në Ngushticën e Magelanit. Në vitin 1579, ai zbarkoi në bregdetin verior të Kalifornisë, duke e pretenduar zonën për Elizabetën si New Albion. Megjithatë, këto pretendime nuk u ndoqën nga ngulime.

Në vitin 1578, ndërsa Drake ishte larg gjatë lundrimit të tij përreth botës, Mbretëresha Elizabeta I i dha një patentë për eksplorimet përtejdetit gjysmë-vëllait të tij, Humphrey Gilbert dhe atë vit, Gilberti lundroi drejtë Indive Perëndimore për tu angazhuar në pirateri dhe për të themeluar një koloni në Amerikën Veriore. Megjithatë, ekspedita u braktis para se të kapërcehej Atlantiku. Në vitin 1583, Gilberti lundroi drejtë Njufaundlandit, ku në ceremoni formale mori zotërimin e limanit të St John's bashkë me të gjitha tokat brenda dyqint legave në veri dhe jug të tij, megjithëse ai nuk la kolonë pas tij. Ai nuk i mbijetoi udhëtimit të kthimit për në Angli.

 Ngulimet e para përtejdetit 
Më 25 mars 1584, Mbretëresha Elizabeta e I i dha Sir Walter Raleigh një kartë për kolonizimin e një zone të Amerikës Veriore, e cila do të quhej në nder të saj, Virxhinia. Kjo kartë specifikonte se Raleigh kishte shtatë vjetë në të cilët duhet të themelonte një ngulim, ose përndryshe ai e humbiste të drejtën për këtë. Raleigh dhe Elizabeta synonin që sipërmarrja duhet të mundësonte pasuri nga Bota e Re dhe një bazë, nga e cila të dërgonin sulme korsarësh kundër flotës së thesarit të Spanjës. Vetë Raleigh nuk e vizitoi kurrë Amerikën Veriore, megjithë ai drejtoi ekspedita në vitin 1595 dhe 1617 në basenin e Lumit Orinoko në Amerikën Jugore në kërkim të qytetit të artë të El Dorados. Në vend të kësaj, ai dërgoi të tjerë për të themeluar Koloninë e Roanokes, më vonë të njohur si "Kolonia e Humbur".

Më 31 dhjetor 1600, Elizabeta i dha një kartë Kompanisë së Indisë Lindore, nën emrin "Guvernatori dhe Kompania e Tregtarëve të Londrës për Tregti në Inditë Lindore". Shpejtë kompania themeloi stacionin e saj të parë të tregtimit në Inditë Lindore, në Bantam, në ishullin e Xhavës dhe të tjera, duke nisur me Suratin, në brigjet e asaj që tani janë India dhe Bangladeshi.

Shumica e kolonive të reja angleze të themeluara në Amerikën Veriore dhe Inditë Perëndimore, nëse ishin të suksesshme ose përndryshe, ishin koloni pronësore me pronarë, të caktuar për të themeluar dhe qeverisur vendbanimet nën kartat mbretërore të dhëna individëve ose kompanive aksionere. Shembuj të hershëm të këtyre janë Kompania e Virxhinias, që krijoi ngulimin e parë të suksesshëm anglez përtejdetitnë Jamestown në vitin 1607 dhe Bermuda, jo zyrtarisht në vitin 1609 dhe zyrtarisht në vitin 1612, trashëgimtarja e saj, Kompania e Ishujve Somers, për të cilën Bermudet (të njohura edhe si Ishujt Somers) u transferuan në vitin 1615 dhe Kompania e Njufaundlandit, që themeloi Cuper's Cove afër Saint John's, Njufaundland në vitin 1610.

Rod Ajlënd, Kënektikëti, dhe Gjiri i Masaçusetsit, secila e përfshirë gjatë fillimt të viteve 1600, ishin koloni karte, ashtu siç ishte Virxhinia për njëfarë kohe. Ato u themeluan përmes patentave tokësore të nxjera nga kurora për parcela të caktuara toke. Një pak raste karta specifikonte se territori i kolonisë shtrihej drejtë perëndimit deri në Oqeanin Paqësor, bazohej mbi pretendimet për bregdetin e Paqësorit, që vinte nga eksplorimet e Francis Drake. Kartat e Kënektikëtit, Gjirit të Masaçusetsit dhe Virxhinias, përmbante secila këtë parashimik "nga deti në det".

Bermudet, sot Territori më i vjetër Britanik Përtejdetit, u kolonizua dhe pretendua nga Anglia si rrjedhojë e një anije të shkatërruar aty në vitin 1609, flamurtarja e Kompanisë së Virxhinias, Sea Venture. Qyteti i Saint George's, i themeluar në Bermude në vitin 1612, mbetet ngulimi më i vjetër anglez i banuar në mënyrë të vazhdueshme në Botën e Re. Disa historianë pohojnë se me formimin e tij që është para konvertimit të  në Jamestown në vitin 1619, Saint George's ishte në fakt qyteti i parë i suksesshëm anglez i themeluar në Botën e Re. Bermudet dhe bermudianët kanë luajtur role të rëndësishme, ndonjëherë kyçe në dhënien formë të perandorive trans-atlantike angleze dhe Britanike.

Këto përfshijnë rolet në tregtinë detare, kolonizimin e kontinentit dhe të Indive Perëndimore, si dhe projeksionin e fuqisë navale nëpërmjet korsarëve të kolonisë, ndërmjet të tjerave.

Midis viteve 1640 dhe 1660, Inditë Perëndimore ishin destinacioni më shumë se dy të tretave të emigrantëve anglezë në Botën e Re. Nga viti 1650, më Karaibe ndodheshin 44,000 banorë anglezë, krahasuar me 12,000 në Çisëpik dhe 23,000 në Anglinë e Re. Ngulimi më thelbësor anglez në atë periudhë ishte në Barbados.

Në vitin 1660, Mbreti Charles II krijoi Kompaninë Mbretërore Afrikane, thelbësisht një kompani tregtare që merej me tregtinë e skllevërve, të drejtuar nga vëllai i tij, James, Duka i Jorkut. Në vitin 1661, martesa e Charles-it me princeshën portugeze Katerina e Bragancës i solli atij portet e Tanxherit në Afrikë dhe Bombeit në Indi si pjesë e pajës së saj. Tanxheri u tregua shumë i kushtueshëm për tu mbajtur dhe u braktis në vitin 1684.

Pasi holandezët dorëzuan Fortesën Amsterdam ndaj kontrollit anglez në vitin 1664, Anglia mori koloninë holandeze të Holandës së Re, duke përfshirë Amsterdamin e Ri. Formalizuar në vitin 1667, ky ishte një kontribut i Luftës së Dytë Anglo–Holandeze. Në vitin 1664, Holanda e Re u riemërtua Provinca e Nju Jorkut. Në të njëjtën kohë, anglezët morën në kontroll edhe ish Suedinë e Re, në shtetin e tanishëm amerikan të Delauerit, që kishte qenë edhe një zotërim holandez dhe më vonë i bërë pjesë e Pensilvanisë. Në vitin 1673, holandezët rimorën kontrollin e Holandës së Re, por e dorëzuan atë prapë nën Traktatin e Uestminsterit të vitit 1674.

 Këshilli i Tregtisë dhe Plantancioneve të Jashtme 
Në vitin 1621, duke pasuar një ndryshim në tregtinë e përtejdetit, që kishte krijuar probleme financiare për exchequer-in, Mbreti James e udhëzoi Këshillin e tij Privat të krijonte një komitet ad hoc hetimi për të shqyrtuar shkaqet e rënies. Kjo u quajt  i caktuar për vlerësimin e të gjitha çështjeve të lidhura me Tregtinë dhe Plantacionet e Jashtme. Me synim të ishte një krijim i përkohshëm, komiteti, më vonë u quajt Council, duke u kthyer në origjinën e Bordit të Tregtisë, që kishte qenë në ekzistencë pothuajse të vazhdueshme që nga viti 1621. Komiteti shpejtë do të ndihmonte në promovimin e sipërmarrjeve më fitimprurëse të zotërimeve angleze dhe në veçanti prodhimin e duhanit dhe sheqerit.

 Amerikat 
 Lista e zotërimeve angleze në Amerikën Veriore 
 Saint John's, Njufaundland, dhënë karta në vitin 1583 nga Sir Humphrey Gilbert, e kolonizuar në mënyrë stinore rreth vitit 1520 dhe nga viti 1620 pati kolonë që qëndronin gjatë gjithë vitit.
 Kolonia e Roanokes, në Karolinën e Veriut të tanishme, u themelua së pari në vitin 1585, por u braktis vitin pasues. Në vitin 1587 u krye një orvatje e dytë për themelimin e një ngulimi, por kolonët u zhdukën, duke çuar që të merrte emrin Kolonia e Humbur. Një nga kolonët e humbur ishte Virginia Dare.
 Në Katihank, një nga Ishujt e Elizabetës (i emërtuar sipas Mbretëreshës Elizabeta I) të Masaçusetsit të tanishëm, një fortesë e vogël dhe një stacion tregtimi u themeluan nga Bartholomew Gosnold në vitin 1602, por ishulli u braktis pas vetëm një muaji.
 Kompania e Virxhinias e mori kartën në vitin 1606 hde në vitin 1624 konçesionet e saj u bënë Kolonia Mbretërore e Virxhinias.
 Jamestown, Virxhinia, u themelua nga Kompania Virxhiniase e Londrës në vitin 1607.
 Bermudet, të njohura gjithashtu si Ishujt Somers, të vendosura në Atlantikun e Veriut, u kolonizuan aksidentalisht nga Kompania Virxhiniase e Londrës në vitin 1609, si rrjedhojë e shkatërrimit të anijes flamurtare të kompanisë, Sea Venture; zotërimi i kompanisë u bë zyrtar në vitin 1612, kur u themelua Saint George's, qyteti më i vjetër dhe i mirëfilltë anglez, i banuar vazhdimisht në Botën e Re; në vitin 1615 administrimi i tij kaloi në Kompaninë e Ishujve Somers, që u formua nga të njëjtit aksionerë; Dhoma e Asamblesë së Bermudeve e themeluar në vitin 1620; ankesat e bermudianëve ndaj Kurorës çuan në revokimin e kartës mbretërore të kompanisë në vitin 1684.
 Henricus, i quajtur edhe Henricopolis, Qyteti Henrico, si dhe thjeshtë Henrico, u themelua nga Kompania Londineze e Virxhinias në vitin 1611 si një alternativë për Jamestown-in moçalor, por që do të shkatërrohej gjerësisht në Masakrën Indiane të vitit 1622.
 Kolonia e Pofamit: më 13 gusht 1607, Kompania Virxhiniase e Plimuthit themeloi Koloninë e Pofamit përgjatë Lumit Kenebek në Mejnin e tanishëm. Kompania kishte një liçensë për të themeluar ngulime midis paralelit të 38-të (pjesa e sipërme e Gjirit Çisëpik) dhe paralelit të 45-të (afër kufirit të tanishëm midis Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë). Megjithatë, Pofami u braktis pas rreth një viti dhe kompania atëherë u bë inaktive.
 Society of Merchant Venturers e Bristolit filloi të kolonizonte Njufaundlandin:
 Cuper's Cove, e themeluar në vitin 1610, u braktis në vitet 1620.
 Bristol's Hope, e themeluar në vitin 1618, u braktis në vitet 1630.
 Kompania Londineze dhe Bristoloze (Njufaundland)
 Cambriol-i, i themeluar në vitin 1617. Në vitin 1616 Sir William Vaughan (1575–1641) bleu nga Kompania e Njufaundlandit të gjitha atë tokë në Gadishullin Avalon të vendosur në një linjë të hequr nga Gjiri Kaplin (tani Kalverti) deri te Gjiri Placentia. Kolonia do të braktisej nga viti 1637.
 Renews, i themeluar në vitin 1615, u braktis në vitin 1619
 Këshilli i Plimuthit për New England-in
 Kolonia e Plimuthit, e themeluar në vitin 1620, e bashkuar me Koloninë e Gjirit të Masaçusetsit në vitin 1691.
 Ferriland, Njufaundland, dhënë George Calvert, baronit të I-rë të Baltimores në vitin 1620, kolonët e parë në gusht 1621
 Provinca e Mejnit, dhënë në vitin 1622, shitur Kolonisë së Gjirit të Masaçusetsit në vitin 1677.
 Folklandi Jugor, Njufaundland, themeluar në vitin 1623, nga Henry Cary, viskonti i I-rë i Folklandit.
 Provinca e Nju Hëmpshërit, më vonë Nju Hëmpshëri i kolonizuar në vitin 1623, të shihen edhe Grantet e Nju Hëmpshërit.
 Kepi Ann ishte një koloni e pasukseshme peshkatare e ngulitur në vitin 1624, nga Kompania e Dorçesterit.
 Kolonia e Salemit, e kolonizuar në vitin 1628, bashkuar me Koloninë e Gjirit të Masaçusetsit vitin pasues.
 Kolonia e Gjirit të Masaçusetsit, më vonë pjesë e Masaçusetsit, themeluar në vitin 1629.
 Nova Scotia, midis viteve 1654–1670.
 Kolonia e Konektikëtit, më vonë pjesë e Kënektikëtit, themeluar në vitin 1633.
 Provinca e Merilandit, më vonë pjesë e Merilëndit, themeluar në vitin 1634.
 Provinca e Nju Albionit, dhënë karta në vitin 1634, por do të dështonte nga vitet 1649–1650.
 Kolonia e Sejbrukut, themeluar në vitin 1635, e bashkuar me Konektikëtin në vitin 1644.
 Plantacionet e Rod Ajlandit dhe Providencës, të kolonizuar së pari në vitin 1636.
 Kolonia e Nju Havenit, e themeluar në vitin 1638, e bashkuar me Konektikëtin në vitin 1665.
 Ishujt Gardiners, të themeluar në vitin 1639, tani pjesë e qytetit të Hemptonit Lindor, Nju Jork
 Konfederata e Nju Englandit, formalisht Kolonitë e Bashkuara të Nju Englandit, ishte një aleancë jetëshkurtër ushtarake e kolonive angleze të Gjirit të Masaçusetsit, Plimuthit, Konektikëtit dhe Nju Havenit, të themeluara në vitin 1643, me synimin për të bashkuar kolonët puritanë kundër amerikanëve vendas. Karta e saj mundësoi kthimin e kriminelëve të arratisur dhe skllevërve të borxheve.
 Provinca e Nju Jorkut, rrëmbyer nga Holandezët në vitin 1664.
 Provinca e Nju Xhersit, gjithashtu e rrëmbyer në vitin 1664.
 Do të ndahej në Xhersin Perëndimor dhe Xhersin Lindor pas vitit 1674, secili i zotëruar nga kompania e saj e pronarëve.
 Toka e Rupertit, e emërtuar në nder të princit Rupert të Rinit, kushëriri i Mbretit Charles II. Në vitin 1668, Ruperti porositi dy anije, Nonsuch dhe Eaglet, për të eksploruar mundësitë e tregtisë në Gjirin e Hjudsonit. Nonsuch themeloi Fortesën Rupert në grykëderdhjen e Lumit Rupert. Princi Rupert u bë guvernatori i parë i Kompanisë së Gjirit të Hjudsonit, që u themelua në vitin 1670.
 Provinca e Pensilvanisë, më vonë Pensilvania, e themeluar në vitin 1681 si një koloni angleze, megjithëse së pari i banuar nga holandezët dhe suedezët.
 Kolonia e Delauerit, më vonë Delaueri, i ndarë nga Pensilvania në vitin 1704.
 Provinca e Karolinës, e kolonizuar në vitin 1653 në Ngulimet Albemarle, dhënë karta në vitin 1663, si një territor i vetëm, por shpejtë në praktikë do të funksiononte si dy koloni të ndara:
 Provinca e Karolinës së Veriut, më vonë Karolina e Veriut; së pari e banuar në Roanoke, në vitin 1586, e kolonizuar në mënyrë permanente në vitin 1653, do të bëhej një koloni e veçuar britanike në vitin 1710.
 Provinca e Karolinës së Jugut, Më vonë Karolina e Jugut; së pari e kolonizuar në mënyrë permanente në vitin 1670, do të bëhej një koloni e veçuar britanike në vitin 1710.
 Një zotërim i themeluar pas vitit 1707 si një koloni britanike në vend se angleze:
 Provinca e Xhorxhias, më vonë Xhorxhia (ShBA); e kolonizuar së pari në vitin 1732.

 Lista e zotërimeve angleze në Inditë Perëndimore 
 Barbadosi, i vizituar për herë të parë nga një anije angleze, Olive Blossom, në vitin 1605, nuk u banuar nga Anglia deri në vitin 1625, që shpejtë do të bëhej ngulimi i tretë më i madh anglez në Amerikë pas Jamestown-it, Virxhinia dhe Kolonisë së Plimuthit.
 Saint Kitts u kolonizua nga anglezët në vitin 1623, i ndjekur nga francezët në vitin 1625. Anglezët dhe francezët u bashkuan për të masakruar kalinagot vendorë, duke i paraprirë një plani të kalinagove për të masakruar evropianët dhe pastaj e ndanë ishullin, me anglezët në mes dhe francezët në secilën anë. Në vitin 1629 një forcë spanjolle zaptoi Saint Kitts, por ngulimi anglez u rindërtua duke pasuar paqen midis Anglisë dhe Spanjës në vitin 1630. Ishulli pastaj e alternoi kontrollin midis anglezëve dhe francezëve, gjatë shekujve të XVII dhe të XVIII, deri sa u bë përgjithmonë i lidhur me Britaninë që nga viti 1783.
 Nevis, i banuar në vitin 1628.
 Kolonia e Ishullit të Providencës, i banuar nga Kompania e Ishullit të Providencës në vitin 1629 dhe i pushtuar nga Spanja në vitin 1641.
 Montserrati, i banuar në vitin 1632.
 Antigua, e banuar në vitin 1632 nga një grup kolonësh anglezë nga Saint Kitts.
 Bahamasi ishin kryesisht ishuj të shkretë nga viti 1513 deri në vitin 1648, kur Eleutheran Adventurers u larguan nga Bermudet për tu vendosur në ishullin e Eleutherës.
 Anguilla, e banuar për herë të parë nga kolonë anglezë nga Saint Kitts në vitin 1650; në vitin 1666 ishullin do ta mernin francezët, por nën Traktatin e Bredës, së vitit 1667, ai iu kthye Anglisë.
 Xhamajka, më parë një zotërim spanjoll i njohur si Santiago, u pushtua nga anglezët në vitin 1655.
 Barbuda, e banuar së pari nga spanjollët dhe francezët, u kolonizua nga anglezët në vitin 1666.
 Ishujt Cayman u vizituan nga Sir Francis Drake në vitin 1586, që i emërtoi ata. Ata ishin gjerësisht të pabanuar deri në shekullin e XVII, kur u banuan informalisht nga piratët, të strehuar nga Inkuizicioni Spanjoll, lundërtarët anije-shkatërruar dhe dezertorë nga ushtria e Oliver Cromwell-it në Xhamajkë. Anglia e mori kontrollin e ishujve, bashkë me Xhamajkën, nëpërmjet Traktatit të Madridit të vitit 1670.

 Lista e zotërimeve angleze në Amerikën Qendrore dhe Jugore 
 Ishulli i Elizabetës pranë Kepit Horn dhe një tjetër Ishull i Elizabetës në Ngushticën e Magelanit, u pretenduan për Anglinë nga Sir Francis Drake në gusht 1578. Megjithatë, asnjë ngulim nuk u zhvilluan dhe nuk është më e mundur të identifikohen me siguri ishujt.
 Guajana: një përpjekje në vitin 1604 për të themeluar një ngulim dështoi në objektivin kryesor për të gjetur arë dhe zgjati vetëm dy vjetë.
 Bregdeti Mosquito: Kompania e Ishullit të Providencës zaptoi një pjesë të kësaj zone në shekullin e XVII.
 Ishujt Falkland: të pretenduara për Anglisë nga lundërtari John Strong në vitin 1690, që kreu zbarkimin e parë të njohur te ishujt.

 Zotërimet angleze në Indi dhe Inditë Lindore 

 Bantami: Anglezët filluan të lundronin drejtë Indive Lindore rreth vitit 1600, që është data e themelimit në Londër të Kompanisë së Indisë Lindore () dhe në vitin 1602 një stacion permanent tregtimi u themelua në Bantam të ishullit të Xhavas. Në fillim, stacioni tregtar drejtohej nga një krye-agjent, nga viti 1617 nga një president, nga viti 1630 nga agjentë, dhe nga viti 1634 deri në vitin 1652 prapë nga presidentë. Stacioni tregtar pastaj ra.
 Surati: tregtarët e Kompanisë së Indisë Lindore e vendosën në Surat në vitin 1608, të ndjekur nga holandezët në vitin 1617. Surati ishte qendra e parë e Kompanisë së Indisë Lindore, por në vitin 1687 ajo e zhvendosi qendrën e saj në Bombej.
 Maçilipatnami: një stacion tregtimi u themelua aty në Bregdetin e Koromandelit në Indi në vitin 1611, në raportimin e parë në Bantam.
 Runi, një ishull erëzash në Inditë Lindore. Më 25 dhjetor 1616, Nathaniel Courthope zbarkoi në Run për ta mbrojtur atë kundër pretendimeve të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore dhe banorët e pranuan Xhejmsin e I si sovranin e ishullit. Pas katër vjetësh rrethimi nga holandezët dhe vdekjes së Courthope në vitin 1620, anglezët u larguan. Sipas Traktatit të Uestminsterit në vitin 1654, Runi duhet ti kthehej Anglisë, por nuk iu kthye. Pas Luftës së Dytë Anglo-Holandeze, Anglia dhe Provincat e Bashkuara Holandeze ranë në ujdi për status quo-në, nën të cilën anglezët do të mbanin Manhattanin, që duka i Jorkut e kishte pushtuar në vitin 1664, ndërsa në këmbim Runi u braktis formalisht ndaj holandezëve. Në vitin 1665 tregtarët anglezë u përzunë.
 Fortesa Saint George, në Madras (tani e riemërtuar Çenai), ishte fortesa e parë angleze në Indi, e themeluar në vitin 1639. George Town ishte ngulimi shoqërues civil.
 Bombei: Më 11 maj 1661, traktati i martesës së mbretit të Anglisë, Charles II dhe Katerinës së Bragancës, bija e Zhoaos së IV të Portugalisë, e tranferoi zotërimin e Bombeit te Anglia, si pjesë e prikës së Katerinës. Megjithatë, portugezët mbajtën mjaft ishuj fqinjë. Midis viteve 1665 dhe 1666, anglezët do të mernin Mahimin, Sionin, Dharavin dhe Vadalën. Këta ishuj iu dhanë me qira Kompanisë së Indisë Lindore në vitin 1668. Popullsia u rrit me shpejtësi nga 10,000 banorë në vitin 1661, në 60,000 banorë në vitin 1675. Në vitin 1687, Kompania e Indisë Lindore e zhvendosi qendrën e saj nga Surati në Bombej dhe në vijim qyteti u bë qendra e Presidenca e Bombeit.
 Benkuleni ishte një qendër tregtimi piperi e Kompanisë së Indisë Lindore me një garnizon në brigjet e ishullit të Sumatrës, të themeluar në vitin 1685.
 Kalkuta përgjatë Lumit Hughli, në Bengal u banua nga Kompania e Indisë Lindore në vitin 1690.

 Zotërimet angleze në Afrikë 
 Lumi i Gambias: në vitin 1588, António, priori i Kratos, pretenduesi i Fronit të Portugalisë, shiti të drejtat ekskluzive tregtare në Lumin Gambia te tregtarët anglezë dhe mbretëresha Elizabeta e I e konfirmoi dhënien e tij nëpërmjet letrave të patentës. Në vitin 1618, Mbreti James I i tha një kartë një kompanie angleze për tregtinë me Gambian dhe Breguan e Artë. Anglezët pushtuan Fortesën e Gambias nga holandezët në vitin 1661, që e çeduan atë në vitin 1664. Ishulli mbi të cilin fortesa qëndronte u riemërtua si dhe fortesa, në Ishulli Xhejms dhe Fortesa Xhejms, sipas James, duka i Jorkut, më onë Mbreti James II. Në fillim Kompania e Royal Adventurers në Afrikë, e krijuar me kartë mbretërore administronte territorin, që tregtonte arë, fildish dhe sklevër. Në vitin 1684, administrimin do ta merte Kompania Mbretërore Afrikane.
 Tanxheri Anglez: ky ishte një tjetër zotërim anglez i fituar nga Mbreti Charles II në vitin 1661 si pjesë e prikës së Katerinës së Bragancës. Ndërsa ishte strategjikisht i rëndësishëm, Tanxheri u provua shumë i kushtueshëm për garnizonin dhe mbrojtjen, prandaj u braktis në vitin 1684.
 Shën Elena, një ishull në Atlantikun Jugor, u banua nga Kompania Angleze e Indisë Lindore në vitin 1659 nën një kartë të Oliver Cromwell-it, dhënë në vitin 1657 (ishujt e lidhur të Ashensionit dhe Tristan da Kunjas, nuk u kolonizuan deri në shekullin e XIX).

 Zotërimet Angleze në Evropë 

 Dukati i Normandisë: Normandia u kthye në një rajon të lidhur me Kurorën Angleze në vitin 1066, kur duka i Normandisw[Uilliam Pushtuesi]] u bë Mbreti i Anglisë. Dukati kontinental u pushtua nga Filipi II i Francës në vitin 1204 dhe pretendimet angleze më në fund u braktisën pas Traktatit të Parisit në vitin 1259. Ishujt e Kanalit i mbetën Anglisë.
 Konteja e Anzhusë dhe Konteja e Mejnit: Anzhuja dhe Mejni u bashkuar me Kurorën Angleze, kur Konti i Anzhusë u bë Henri i II i Anglisë në vitin 1154. Ato u humbën ndaj Francës në vitin 1204.
 Dukati i Akuitanisë: Akuitania, një feud i Mbretërisë së Francës, i kaloi Mbretërisë së Anglisë nëpërmjet martesës së Eleanor-ës së Akuitanisë me Henrin II të ardhshëm të Anglisë në vitin 1152. Dukati u deklarua e i marrë si shpagim nga Filipi VI i Francës në vitin 1337, duke nisur Luftën Njëqindvjeçare, por Eduardi i III i Anglisë u njoh si zoti sovran i Akuitanisë nga Traktati i Brétigny në vitin 1360. Ripushtimi franceze i Akuitanës filloi në vitin 1451 dhe u plotësua me Betejën e Kastiljonit në vitin 1453. 
 Mbretëria e Francës: Eduardi i III i Anglisë së pari e pretendoi fronin francez në vitin 1340, por do ta braktiste atë pretendim nën Traktatin e Brétigny-së në vitin 1360. Ai i rifilloi pretendimet e tij në vitin 1369 dhe Henri i V i Anglisë u njoh si trashëgimtari i tij në Fronin Francez nga Traktati i Troyes në vitin 1420; biri i tij, Henri VI i Anglisë arriti të ishte de facto Mbreti i Francës në vitin 1422. Midis viteve 1429 dhe 1453 francezët i larguan anglezët nga Franca dhe Lufta njëqindvjeçare më në fund përfundoi nëpërmjet Traktatit të Pinkuisë në vitin 1475, kur Eduardi IV i Anglisë pranoi të mos i vazhduar më tej pretendimet e tij ndaj fronit francez. Monarkët Anglezë dhe më vonë ata Britanikë vazhduan të përdornin titullin Mbret ose Mbretëreshë e Francës deri në vitin 1801.
 Paleja e Kalesë: Kaleja kishte qenë pushtuar nga Eduardi III në vitin 1347 dhe zotërimi anglez u konfirmua nga Traktati i Brétigny-së. Ajo ishte zotërimi i vetëm i mbetur anglez në kontinent, pas fundit efektiv të Luftës Njëqindvjeçare në vitin 1453. Kaleja u ripushtua nga Franca në vitin 1558 dhe ky pushtim u njoh nga Traktati i Cateau-Cambrésis në vitin 1559. Pretendimet angleze në fund u braktisën nëpërmjet Traktatit të Troyes në vitin 1564.
 Turnai: Turnai u pushtua nga Henri VIII i Anglisë duke pasuar Betejën Spërsave në vitin 1513. Ai iu kthye Francës në vitin 1519 nën termat e Traktatit të Londrës.
 Le Havre: Trupat angleze e pushtuan Le Havre-n nën Traktatin e Hempton Kortit në vitin 1562. Qyteti u rimor nga francezët vitin tjetër.
 Qytetet e Garancisë: Zotërimet angleze të Vlisingenii dhe Brillit u konfirmuan nga Traktati i Nansaçit në vitin 1585. Qytetet do ti shiteshin Republikës Holandeze në vitin 1616.
 Dankërku: Forcat franceze dhe angleze e pushtuan Dankërkun nga spanjollët në vitin 1658 dhe qyteti iu dha Anglisë nga Traktati i Pirenejve vitin tjetër. Dankërku iu shit Francës në vitin 1662.
 Gjibraltari: Në vitin 1704, Gjibraltari u pushtua për Anglinë nga një flotë Anglo-Holandeze, duke u bërë zotërimi i parë evropian përtejdetit që nga shitja e Dankërkut te Franca në vitin 1662. Operacioni Naval u komandua nga George Rooke. Gjibraltari më vonë u bë një bazë strategjike detare për Marinën Mbretërore Britanike dhe iu çedua zyrtarisht Britanisë së Msdhe në vitin 1713. Ai mbetet akoma një Zotërim Britanik.

 Transformimi në Perandorinë Britanike 

Traktati i Bashkimit në vitin 1706, që hyri në fuqi nga viti 1707 bashkonte Anglinë dhe Skocinë në një shtet sovran të quajtur Britania e Madhe, mundësoi që nënshtetasit e shtetit të ri "të kenë liri të plotë dhe ndërveprim tregtar dhe nautik drejtë dhe nga çdo port ose vend brenda të kësaj mbretërie të bashkuar dhe zotërimeve dhe plantacioneve që i përkisnin asaj". Ndërsa Traktati i Bashkimit mundësonte edhe bashkimin e Kompanisë Skoceze të Afrikës dhe Indisë, ai nuk i kreu këto parashikime për kompanitë ose kolonitë angleze. Në fakt, me bashkimin ato u bënë Koloni Britanike.

 Lista e zotërimeve angleze akoma pjesë e Territoreve Britanike Përtejdetit 

 Anguilla
 Bermuda
 Gjibraltari
 Ishujt Cayman
 Montserrati
 Shën Helena, si pjesë e Ishujve Shën të Helenës, Ashensionit dhe Tristan da Kunjës.
 Turks dhe Kaikos

 Kronologjia 
 1607 Jamestown, Virxhinia
 1609 Bermuda
 1612 Surati, Indi
 1620 Bregu Lindor i Njufaundlandit dhe Plimuthi, Masaçusets
 1625 Barbadosi dhe Shën Kits, Karaibet
 1628 Nevis, Karaibet
 1630 Bostoni, Amerika Veriore dhe Bregdeti Moskito, Amerika Qendrore
 1632 Antigua dhe Montserrati, Karaibet
 1638 Belize (Hondurasi Britanik)
 1639 Çenai (Madras), Indi
 1648 Bahamasi
 1650 Anguilla
 1660 Xhamajka dhe Ishujt Cayman, Karaibet
 1661 Mumbai, Indi dhe Ishulli i Dogut, Gambia
 1663 Shën Luçia
 1664 Holanda e Re, Amerika Veriore
 1666 Barbuda
 1670 Ishujt Turks dhe Kaikos dhe Toka e Rupertit
 1672 Ishujt Britanikë Virxhinë
 1673 Fortesa Xhejms, Gana
 1682 Filadelfia, Pensilvani
 1690 Kolkata (Kalkuta), Bengal, Indi
 1704 Gjibraltari, Mesdhe

 Shiko edhe 
 Mbretëria e Anglisë
 Historia e Anglisë
 Perandoria e Detit të Veriut
 Pushtimi Norman i Anglisë
 Perandoria Anzhuine
 Vala e Parë e Kolonizimit Evropian
 Kolonizimi Britanik i Amerikës
 Amerika britanike
 Amerika Veriore Britanike
 Inditë Perëndimore Britanike
 Presidencat dhe provincat e Indisë Britanike
 Sundimi i Kompanisë Britanike të Indisë Lindore
 Raxhi Britanik
 Kolonizimi Britanik i Afrikës
 Afrika Britanike
 Traktati i Bashkimit
 Aktet e Bashkimit 1707
 Aktet e Bashkimit 1800
 Perandoria Britanike
 Historia e Mbretërisë së Bashkuar
 Kolonizimi skocez i Amerikës
 Trembëdhjetë Kolonitë
 Republikat Detare
 Historia Detare
 Fuqia Detare
 Thalasokracia
 Komanda e Deteve

 Referime 

 Bibliografia 














































































Kategoria:Kolonializmi historik evropian
Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës
Kategoria:Territoret e Jashtme Britanike
Kategoria:Perandoria Britanike
Kategoria:Angli
Kategoria:Histori detare
Kategoria:Gjeografi historike
Kategoria:Imperializëm