Mësimi përmes përvojës

Mësimi përmes përvojës apo të nxënit përmes përvojës i njohur ndryshe edhe si mësimi përjetues është procesi i të mësuarit përmes përvojës dhe përkufizohet më ngushtë si "të mësuarit përmes reflektimit mbi veprimin (të bërit)".  Mësimi praktik mund të jetë një formë e të mësuarit përjetues, por nuk përfshin domosdoshmërisht studentët që reflektojnë mbi produktin e tyre.  Action Learning – How does it work in practice? MIT Sloan Management. Retrieved 2016-03-16  The Power of Experiential Learning, 4-H Cooperative Curriculum System. Retrieved 2016-03-16  Mësimi përjetues është i ndryshëm nga të mësuarit përmendësh ose didaktik, në të cilin nxënësi luan një rol relativisht pasiv.  Është i lidhur, por jo sinonim me, format e tjera të të mësuarit aktiv, siç janë të mësuarit në veprim, të mësuarit në aventurë, të mësuarit me zgjedhje të lirë, të mësuarit bashkëpunues, të mësuarit në shërbim dhe të mësuarit në situatë . 

Mësimi përjetues shpesh përdoret si sinonim i termit " arsim përjetues ", por ndërsa edukimi përjetues është një filozofi më e gjerë e arsimit, mësimi përjetues e konsideron procesin individual të të nxënit.  Si i tillë, krahasuar me edukimin përjetues, mësimi përjetues merret me çështje më konkrete që lidhen me nxënësin dhe kontekstin e të nxënit. Përvojat "mblidhen" në mendje dhe ndihmojnë në ruajtjen e informacionit. 

Koncepti i përgjithshëm i të mësuarit përmes përvojës është i lashtë. Rreth vitit 350 p.e.s., Aristoteli shkroi në Etikën Nikomake "për gjërat që duhet t'i mësojmë përpara se t'i bëjmë, ne mësojmë duke i bërë ato".  Por, si një qasje e artikuluar arsimore, të mësuarit përjetues ka origjinë shumë më të re. Duke filluar nga vitet 1970, David A. Kolb ndihmoi në zhvillimin e teorisë moderne të të mësuarit përjetues, duke u mbështetur shumë në punën e John Dewey, Kurt Lewin dhe Jean Piaget . 

Mësimi përmes përvojës ka përparësi të konsiderueshme në mësimdhënie. Peter Senge, autor i librit Disiplina e Pestë (1990), pohon se mësimdhënia është me rëndësi të madhe për të motivuar njerëzit. Mësimi ka efekte të mira vetëm kur nxënësit kanë dëshirën për të përvetësuar njohuritë. Prandaj, mësimi përmes përvojës kërkon që nxënësit të udhëzohen. 

Mësimi përmes përvojës përfshin një qasje praktike ndaj të nxënit që largohet nga mësuesi në krye të klasës, i cili u jep dhe transferon njohuritë e tij nxënësve. Ai e bën të nxënit një përvojë që shkon përtej klasës dhe përpiqet të sjellë një mënyrë më të përfshirë të të nxënit. 

 Modeli i Kolb-it 
Mësimi përmes përvojës përqendrohet në procesin e të nxënit për individin. Një shembull i të nxënit përmes përvojës është të shkosh në kopshtin zoologjik dhe të mësosh përmes vëzhgimit dhe ndërveprimit me mjedisin e kopshtit zoologjik, në krahasim me leximin për kafshët nga një libër. Kështu, dikush bën zbulime dhe eksperimente me njohuritë e tij nga afër, në vend që të dëgjojë ose lexojë për përvojat e të tjerëve. Po kështu, në shkollën e biznesit, në stazhin dhe në vëzhgimin e punës, mundësitë në fushën e interesit të një studenti mund të ofrojnë mësim të vlefshëm përmes përvojës, i cili kontribuon ndjeshëm në kuptimin e përgjithshëm të studentit për mjedisin e botës reale.

Një shembull i tretë i të mësuarit me anë të përvojës përfshin të mësuarit se si të ngasësh biçikletë,  një proces që mund të ilustrojë modelin katër-hapësh të të mësuarit me përvojë (ELM) siç përcaktohet nga Kolb  dhe përshkruhet në Figurën 1 më poshtë. Duke ndjekur këtë shembull, në fazën e "përvojës konkrete", nxënësi bashkëvepron fizikisht me biçikletën në "këtu dhe tani".  Kjo përvojë formon "bazën për vëzhgim dhe reflektim" dhe nxënësi ka mundësinë të marrë në konsideratë se çfarë funksionon ose dështon (vëzhgim reflektues), të formulojë një teori ose ide të përgjithësuar rreth ngasjes së biçikletës në përgjithësi (konceptualizim abstrakt) dhe të mendojë për mënyra për të përmirësuar përpjekjen e ardhshme të bërë në ngasje (eksperimentim aktiv). Çdo përpjekje e re për të ngarë është e informuar nga një model ciklik i përvojës, mendimit dhe reflektimit të mëparshëm. 

Figura 1 – Modeli i Mësimit përmes pëvojës (ELM) i David Kolb 
⮣ Përvojë konkrete ⮧ Eksperimentim aktiv Vëzhgim Reflektues ⮤ Konceptualizimi Abstrakt ⮠

 Elementet 
Mësimi përjetues mund të ndodhë pa mësues dhe lidhet vetëm me procesin e krijimit të kuptimit të përvojës së drejtpërdrejtë të individit. Megjithatë, megjithëse fitimi i njohurive është një proces i natyrshëm që ndodh natyrshëm, një përvojë e vërtetë mësimore kërkon elementë të caktuar.  Sipas Kolbit, njohuritë fitohen vazhdimisht përmes përvojave personale dhe mjedisore.  Kolb pohon se për të fituar njohuri të vërteta nga një përvojë, nxënësi duhet të ketë katër aftësi:

 Nxënësi duhet të jetë i gatshëm të përfshihet në mënyrë aktive në përvojë;
 Nxënësi duhet të jetë në gjendje të reflektojë mbi përvojën;
 Nxënësi duhet të zotërojë dhe të përdorë aftësi analitike për të konceptualizuar përvojën; dhe
 Nxënësi duhet të zotërojë aftësi në vendimmarrje dhe zgjidhjen e problemeve, në mënyrë që të përdorë idetë e reja të fituara nga përvoja.

 Zbatimi 
Mësimi me përvojë kërkon vetë-iniciativë, një "qëllim për të mësuar" dhe një "fazë aktive të të mësuarit".  Cikli i të mësuarit me përvojë i Kolbit mund të përdoret si një kornizë për të shqyrtuar fazat e ndryshme të përfshira.  Jennifer A. Moon ka elaboruar këtë cikël për të argumentuar se të mësuarit me përvojë është më efektiv kur përfshin: 1) një "fazë të të mësuarit reflektues" 2) një fazë të të mësuarit që rezulton nga veprimet e natyrshme të të mësuarit me përvojë, dhe 3) "një fazë të mëtejshme të të mësuarit nga reagimet".  Ky proces i të mësuarit mund të rezultojë në "ndryshime në gjykim, ndjenjë ose aftësi" për individin  dhe mund të ofrojë drejtim për "marrjen e gjykimeve si një udhëzues për zgjedhje dhe veprim". 

Shumica e edukatorëve e kuptojnë rolin e rëndësishëm që luan përvoja në procesin e të nxënit. Roli i emocioneve dhe ndjenjave në të nxënit nga përvoja është njohur si një pjesë e rëndësishme e të nxënit përmes përvojës.  Ndërsa këta faktorë mund të përmirësojnë gjasat e të nxënit përmes përvojës, ai mund të ndodhë edhe pa to. Përkundrazi, ajo që është thelbësore në të nxënit përmes përvojës është që individi të inkurajohet të përfshihet drejtpërdrejt në përvojë dhe më pas të reflektojë mbi përvojat e tij duke përdorur aftësi analitike, në mënyrë që të fitojë një kuptim më të mirë të njohurive të reja dhe ta ruajë informacionin për një kohë më të gjatë.

Reflektimi është një pjesë thelbësore e procesit të të mësuarit me përvojë, dhe ashtu si vetë të mësuarit me përvojë, ai mund të lehtësohet ose të jetë i pavarur. Dewey shkroi se "pjesë të njëpasnjëshme të mendimit reflektues rriten nga njëra-tjetra dhe mbështesin njëra-tjetrën", duke krijuar një skelet për të mësuarit e mëtejshëm dhe duke lejuar përvoja dhe reflektim të mëtejshëm.  Kjo përforcon faktin se të mësuarit me përvojë dhe të mësuarit reflektues janë procese përsëritëse, dhe të mësuarit ndërtohet dhe zhvillohet me reflektim dhe përvojë të mëtejshme. Lehtësimi i të mësuarit me përvojë dhe reflektimit është sfidues, por "një lehtësues i aftë, që bën pyetjet e duhura dhe drejton bisedën reflektuese para, gjatë dhe pas një përvoje, mund të ndihmojë në hapjen e një porte drejt të menduarit dhe të mësuarit të fuqishëm të ri".  Jacobson dhe Ruddy, duke u bazuar në Modelin e të Mësuarit me Përvojë me katër faza të Kolb  dhe Ciklin e të Mësuarit me Përvojë me pesë faza të Pfeiffer dhe Jones,  morën këto korniza teorike dhe krijuan një model të thjeshtë dhe praktik pyetjesh për lehtësuesit për ta përdorur në promovimin e reflektimit kritik në të mësuarit me përvojë. Modeli i tyre i "5 Pyetjeve" është si më poshtë:

 A e vutë re?
 Pse ndodhi kjo?
 A ndodh kështu në jetë?
 Pse ndodh kjo?
 Si mund ta përdorësh atë?

Këto pyetje bëhen nga lehtësuesi pas një përvoje dhe gradualisht e çojnë grupin drejt një reflektimi kritik mbi përvojën e tyre dhe një kuptimi se si mund ta zbatojnë të nxënit në jetën e tyre.  Edhe pse pyetjet janë të thjeshta, ato i lejojnë një lehtësuesi relativisht pa përvojë të zbatojë teoritë e Kolb, Pfeiffer dhe Jones dhe të thellojë të nxënit e grupit.

Ndërsa përvoja e nxënësit është më e rëndësishmja për procesin e të nxënit, është gjithashtu e rëndësishme të mos harrohet pasuria e përvojës që një lehtësues i mirë sjell në situatë. Megjithatë, ndërsa një lehtësues, ose "mësues", mund të përmirësojë gjasat e të nxënit përjetues, një lehtësues nuk është thelbësor për të nxënit përjetues. Përkundrazi, mekanizmi i të nxënit përjetues është reflektimi i nxënësit mbi përvojat duke përdorur aftësi analitike. Kjo mund të ndodhë pa praninë e një lehtësuesi, që do të thotë se të nxënit përjetues nuk përcaktohet nga prania e një lehtësuesi. Megjithatë, duke marrë në konsideratë të nxënit përjetues në zhvillimin e përmbajtjes së kursit ose programit, kjo ofron një mundësi për të zhvilluar një kornizë për përshtatjen e teknikave të ndryshme të mësimdhënies /të nxënit në klasë.

 Në shkolla 
Mësimi përmes përvojës mbështetet në modele të ndryshme organizative shkollore dhe mjedise të ndryshme mësimore .

 Hyper Island është një shkollë globale konstruktiviste me origjinë nga Suedia, me një gamë programesh arsimore shkollore dhe ekzekutive të bazuara në të nxënit e bazuar në përvojë dhe me reflektimin e mësuar si aftësi kyçe për të nxënë për jetën.
 Shkolla THINK Global është një shkollë e mesme udhëtuese katërvjeçare që zhvillon mësime në një vend të ri çdo semestër. Nxënësit angazhohen në të nxënit përjetues përmes aktiviteteve të tilla si punëtori, shkëmbime kulturore, vizita në muze dhe ekspedita në natyrë.
 Në Projektin ELENA, projekti pasues i "kafshëve jetojnë", do të zhvillohet mësimi eksperimental me kafshë të gjalla. Së bashku me partnerët e projektit nga Rumania, Hungaria dhe Gjeorgjia, Akademia Bavareze e Ruajtjes së Natyrës dhe Menaxhimit të Peizazhit në Gjermani sjell kafshë të gjalla në mësimet e shkollave evropiane. Qëllimi është t'i informojë fëmijët për kontekstin e diversitetit biologjik dhe t'i mbështesë ata që të zhvillojnë vlera të orientuara drejt mjedisit. 
 Shkolla e Mesme Loving në Loving, New Mexico, publikon mundësi për karrierë dhe arsim teknik për studentët. Këto përfshijnë praktikë për studentët që janë të interesuar në shkencë, degë STEM ose arkitekturë. Shkolla po krijon lidhje të mira me bizneset lokale, gjë që i ndihmon studentët të mësohen me punën në mjedise të tilla.
 Projekti "Ndërtuesit e Përvojës së Punës" lidh punën me të nxënit duke i ndihmuar studentët të fitojnë përvojë pune në botën reale dhe njohuri përvojore brenda një mjedisi mësimor të bazuar në projekte të mentoruar. 
 Shkollat Publike të Çikagos drejtojnë tetë shkolla të mesme STEM për kolegje të hershme përmes Iniciativës së tyre për Shkollat STEM për Kolegje të Hershme. Tetë shkollat e mesme ofrojnë katër vjet lëndë shkencash kompjuterike për çdo nxënës. Përveç kësaj, nxënësit janë në gjendje të fitojnë kredite kolegji nga kolegjet lokale të komunitetit. Çdo shkollë bashkëpunon me një kompani teknologjike e cila u ofron studentëve stazhe dhe mentorë nga kompania për t'i ekspozuar nxënësit ndaj vendeve të punës në fushat STEM. 
 Shkolla e Biznesit Robert H. Smith u ofron studentëve të zgjedhur të ciklit të parë një kurs të avancuar gjatë gjithë vitit, ku studentët kryejnë analiza financiare dhe tregtime me letra me vlerë për të menaxhuar dollarët e investimeve reale në Fondin Lemma Senbet .
 Organizata jofitimprurëse si Out Teach,  Life Lab,  Nature Explore,  dhe Federata Kombëtare e Jetës së Egër,  ofrojnë trajnime për mësuesit se si të përdorin hapësirat e jashtme për të nxënit përmes përvojës.
 Shumë shkolla evropiane marrin pjesë në programe arsimore ndërkulturore, siç është Parlamenti Rinor Evropian, i cili përdor të nxënit e bazuar në përvojë për të promovuar mirëkuptimin ndërkulturor midis nxënësve të rinj, përmes aktiviteteve, diskutimeve dhe debateve në ambiente të mbyllura dhe të jashtme. 

 Në edukimin e biznesit 
Ndërsa arsimi i lartë vazhdon të përshtatet me pritjet e reja nga studentët, të mësuarit me përvojë në programet e biznesit dhe kontabilitetit është bërë më i rëndësishëm. Për shembull, Clark & White (2010) theksojnë se "një program cilësor universitar për arsimin në biznes duhet të përfshijë një komponent të të mësuarit me përvojë".  Duke iu referuar këtij studimi, punëdhënësit vërejnë se studentët që diplomohen duhet të ndërtojnë aftësi në "profesionalizëm" - të cilat mund të mësohen nëpërmjet të mësuarit me përvojë. Studentët e vlerësojnë këtë të mësuar po aq sa edhe industrinë.

Stilet e të nxënit ndikojnë gjithashtu në edukimin e biznesit në klasë. David A. Kolb pozicionon katër stile të të nxënit, Divergjent, Asimilues, Akomodues dhe Konvergjent, në krye të Modelit të të Nxënit Përvojësor, duke përdorur katër fazat e të nxënit përvojësor për të krijuar "katër kuadrantë", një për secilin stil të të nxënit. Stili dominues i të nxënit të një individi mund të identifikohet duke përdorur Inventarin e Stileve të të Nxënit të Kolb (LSI). Studiues më të kohëve të fundit kanë argumentuar se stilet e të nxënit janë një neuromit dhe se kategorizimi i nxënësve sipas stileve është i padobishëm dhe i pasaktë. 

Robert Loo (2002) ndërmori një meta-analizë të 8 studimeve të cilat zbuluan se stilet e të nxënit të Kolb nuk ishin të shpërndara në mënyrë të barabartë midis studentëve të degës së biznesit në mostër.  Më konkretisht, rezultatet treguan se duket se ka një përqindje të lartë asimiluesish dhe një përqindje më të ulët akomoduesish sesa pritej për studentët e degës së biznesit. Nuk është çudi që brenda nën-mostrës së kontabilitetit kishte një përqindje më të lartë konvergjentësh dhe një përqindje më të ulët akomoduesish. Në mënyrë të ngjashme, në nën-mostrën e financës, ishte e dukshme një përqindje më e lartë asimiluesish dhe një përqindje më e ulët divergjentesh. Brenda nën-mostrës së marketingut kishte një shpërndarje të barabartë të stileve. Kjo do të ofronte disa prova për të sugjeruar se, ndërsa është e dobishme për edukatorët të jenë të vetëdijshëm për stilet e zakonshme të të nxënit brenda programeve të biznesit dhe kontabilitetit, ata duhet t'i inkurajojnë studentët të përdorin të katër stilet e të nxënit në mënyrë të përshtatshme dhe studentët duhet të përdorin një gamë të gjerë metodash të të nxënit. 

Aplikimet e arsimit profesional, të njohura edhe si trajnim menaxherial ose zhvillim organizativ, zbatojnë teknika të të nxënit me përvojë në trajnimin e punonjësve në të gjitha nivelet brenda mjedisit të biznesit dhe profesional. Trajnimi interaktiv i shërbimit ndaj klientit, i bazuar në lojëra me role, përdoret shpesh në zinxhirët e mëdhenj të shitjes me pakicë.  Lojërat e trajnimit në tavolinë që simulojnë situata biznesi dhe profesionale, të tilla si Loja e Shpërndarjes së Birrës, e përdorur për të mësuar menaxhimin e zinxhirit të furnizimit dhe loja "Nata e së Premtes në urgjencë", e përdorur për të mësuar të menduarit sistematik, përdoren në përpjekjet e trajnimit të biznesit. 

 Në biznes 
Mësimi i biznesit përmes përvojës është procesi i të mësuarit dhe zhvillimit të aftësive të biznesit përmes mediumit të përvojës së përbashkët. Pika kryesore e ndryshimit midis këtij mësimi dhe të mësuarit akademik është përvoja më e "jetës reale" për marrësin.   

Kjo mund të përfshijë, për shembull, të nxënit e fituar nga një rrjet udhëheqësish biznesi që ndajnë praktikat më të mira, ose individë që mentorohen ose trajnohen nga një person që është përballur me sfida dhe probleme të ngjashme, ose thjesht dëgjimin e një eksperti ose lideri mendimtar në mendimin aktual të biznesit.

Ofruesit e këtij lloji të të mësuarit biznesor me përvojë shpesh përfshijnë organizata me anëtarësim që ofrojnë oferta produktesh të tilla si të mësuarit në grup nga kolegët, rrjetëzimi profesional i biznesit, seancat me ekspertë/folës, mentorimi dhe/ose trajnimi.

 Krahasime 
Mësimi përmes përvojës krahasohet më lehtë me mësimin akademik, procesin e përvetësimit të informacionit përmes studimit të një lënde pa nevojën për përvojë të drejtpërdrejtë. Ndërsa dimensionet e mësimit përmes përvojës janë analiza, iniciativa dhe zhytja, dimensionet e mësimit akademik janë mësimi konstruktiv dhe mësimi riprodhues.  Edhe pse të dyja metodat synojnë të ngulitin njohuri të reja te nxënësi, mësimi akademik e bën këtë përmes teknikave më abstrakte, të bazuara në klasë, ndërsa mësimi përmes përvojës e përfshin në mënyrë aktive nxënësin në një përvojë konkrete.

 Përfitimet 
 Përjetimi i botës reale: Për shembull, studentët që studiojnë Kimi mund të kenë mundësi të bashkëveprojnë me mjedisin kimik. Nxënësit që kanë dëshirë të bëhen biznesmenë do të kenë mundësinë të përjetojnë pozicionin e menaxherit.
 Përmirësim i performancës në punë: Për shembull, shoferët e autobusëve komunalë të trajnuar nëpërmjet trajnimit simulues me besnikëri të lartë (në vend të trajnimit vetëm në klasë) treguan ulje të ndjeshme të aksidenteve dhe konsumit të karburantit. 
 Mundësi për kreativitet: Gjithmonë ka më shumë se një zgjidhje për një problem në botën reale. Studentët do të kenë një shans më të mirë për ta mësuar këtë mësim kur të bashkëveprojnë me përvojat e jetës reale. 

 Shih edhe 
 4-H
 Mësimi aktiv
 Mësimi zbulues
 Édouard Séguin
 Friedrich Fröbel
 Mësimi kontekstual
 Arsimi bashkëpunues
 Jean Marc Gaspard Itard
 Johann Heinrich Pestalozzi
 John Dewey – Filozof, psikolog dhe reformator arsimor amerikan (1859–1952)
 Paulo Freire – Edukator brazilian (1921–1997)
 Kurt Hahn – Edukator gjerman (1886–1974)
 David A. Kolb – Teoricien amerikan i arsimit (i lindur më 1939)
 Maria Montessori – Pedagoge dhe mjeke italiane (1870–1952)
 Jean Piaget – Psikolog zviceran (1896–1980)
 Carl Rogers – Psikolog amerikan (1902–1987)
 Rudolf Steiner – Ezoterist austriak (1861–1925)
 Émile Jaques-Dalcroze - muzikant, kompozitor dhe pedagog zviceran 

 Referime 

Kategoria:Metoda të të nxënit
Kategoria:Arsim alternativ
Kategoria:Mësim përmes përvojës