Prokuroria Speciale e Kosovës

Prokuroria Speciale e Kosovës (PSK; në anglisht: Special Prosecution Office of Kosovo, SPOK) është një njësi e specializuar dhe e pavarur brenda Prokurorisë së Shtetit, e krijuar me Kushtetimin e Republikës së Kosovës të vitit 2015 dhe Ligjin Nr. 05/L-053 me qëllim specifik të hetimit dhe ndjekjes penale të akuzave të ngritura në Raportin e Asamblesë së Kosovës (i njohur si Raporti Dick Marty), si dhe akuzave të tjera serioze për krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit, korrupsionin në nivele të larta dhe krimet e organizuara me rëndësi të veçantë kombëtare.

 Konteksti Historik dhe Themelimi 
PSK u krijua si përgjigje ndaj Raportit të Asamblesë së Kosovës (Dick Marty) të vitit 2011, i cili akuzonte disa ish-komandantë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) për krimet e luftës, përfshirë traffickingun e organeve dhe krimet kundër civilëve serbë dhe romë. Për të adresuar këto akuzat serioze ndërkombëtare, Kosova krijoi PSK-në si një mekanizëm të brendshëm për drejtësi, duke parandaluar krijimin e një gjykate ndërkombëtare të jashtme.

 Mandati dhe Kompetencat 
Sipas nenit 3 të Ligjit për Prokurorinë Speciale, PSK ka mandatin e mëposhtëm:
1. **Hetimi dhe ndjekja penale** e të gjitha akuzave të ngritura në Raportin e Asamblesë së Kosovës
2. **Hetimi i akuzave për krimet e luftës** nga periudha 1998-1999 që nuk janë trajtuar nga ICTY
3. **Ndjekja e akuzave për korrupsion** në nivele të larta të qeverisjes dhe administratës publike
4. **Hetimi i akuzave për krimet e organizuara** me ndikim të rëndësishëm nacional
5. **Trajtimi i rasteve të transferuara** nga Prokuroria e Shtetit për shkak të ndjeshmerisë ose kompleksitetit

PSK operon me **rregulla të veçanta procedurale** dhe ka **autonomi operative** të konsiderueshme brenda Prokurorisë së Shtetit.

 Struktura dhe Organizimi 
PSK është e organizuar në tre departamente kryesore:
 **Departamenti i Krimet e Luftës dhe Kundër Njerëzimit**
 Heton akuzat nga konflikti 1998-1999
 Fokusohet në krimet kundër civilëve, torturat, zhdukjet dhe krimet seksuale
 Punon me arkivat ndërkombëtare dhe dëshmitarë me mbrojtje të veçantë

 **Departamenti i Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar**
 Trajton rastet e korrupsionit në sektorin publik dhe privat
 Heton rrjetet e korrupsionit në nivel të lartë
 Përfshin raste të larjes së parave dhe evazionit fiskal

 **Departamenti i Krimet të Grave dhe Traffickingut**
 Fokusohet në traffickingun e njerëzve dhe të organeve
 Heton krimet seksuale dhe shfrytëzimet sistematike
 Ofron mbështetje të specializuar për viktimat

 Prokurori Special i Kosovës 
Prokurori Special është kryetari i PSK-së, i emëruar nga Kuvendi i Kosovës me propozim të Presidentit dhe me pëlqimin e KLPJPK-së. Prokurori Special ka:
 **Mandat 5-vjeçar** (jo të rinovueshëm menjëherë)
 **Autonomi të plotë** në vendimet për hetime dhe akuzime
 **Akses të drejtpërdrejtë** në të gjitha burimet e shtetit për hetime
 **Fuqi të veçanta** për të kërkuar ndihmë ndërkombëtare

 Procedurat e Veçanta 
PSK operon me procedura të ndryshme nga prokuroritë e rregullta:
 **Sekreti më i rreptë** për hetimet në vazhdim
 **Mbrojtje e thelluar e dëshmitarëve** dhe viktimave
 **Mundësia për të punuar me prokurorë ndërkombëtarë** si konsulentë
 **Procese të përshpejtuara** për rastet urgjente
 **Përdorimi i agjentëve të fshehur** dhe teknologjisë së avancuar të hetimit

 Raste të Rëndësishme dhe Rezultate 
Sipas Raportit Vjetor 2024:
 **Për Krimet e Luftës (1998-1999):**
 **18 dosje** aktive të hetimit
 **32 persona** të akuzuar
 **12 procese** në gjykim (5 në Gjykatën Speciale)
 **45 dëshmitarë** me program të plotë mbrojtjeje
 **8 bashkëpunime** me prokurori të huaja (Shtetet e Bashkuara, Gjermania, Belgjika)

 **Për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar:**
 **25 dosje** për korrupsion në nivel të lartë
 **12 ish-ministra** dhe **8 deputetë** të hetuar
 **€42+ milion** vlerë e pasurive të sekuestruara
 **19 persona** të akuzuar për krim të organizuar
 **3 rrjte** të trafikut të njerëzve të shkatërruar

Statistikat totale (2015-2024):
 **120+ dosje** të hapura
 **85+ persona** të akuzuar
 **45+ dënime** të fituara
 **€120+ milion** vlerë e sekuestruar
 **0% përmbysje** të vendimeve në Gjykatën e Apelit (të gjitha vendimet janë konfirmuar)

 Mbrojtja e Dëshmitarëve dhe Viktimave 
PSK ka një **Program të Specializuar të Mbrojtjes së Dëshmitarëve** që ofron:
 **Siguri fizike 24/7** për dëshmitarët me rrezik të lartë
 **Rilokim** në vende të sigurta brenda dhe jashtë vendit
 **Identitete të reja** dhe dokumente
 **Mbështetje psikologjike** dhe sociale
 **Komunikim të sigurt** përmes linjës **0800 60 600**

Në 2024, **18 familje** janë rilokuar dhe **35 persona** janë nën mbrojtje të vazhdueshme.

 Sfidat dhe Kritikat 
PSK ka përballur sfida të konsiderueshme:
 **Presione politike të forta** dhe kundërshtime publike
 **Vështirësi në mbledhjen e provave** për krimet e luftës pas 25+ vjetësh
 **Kërcënime dhe intimidime** ndaj prokurorëve dhe stafit
 **Burime financiare të pamjaftueshme** për hetime komplekse ndërkombëtare
 **Kohëzgjatja e gjatë** e proceseve (mesatarisht 3-5 vjet për rastet e luftës)

Organizatat e të drejtave të njeriut kanë vlerësuar PSK-në si **hap i rëndësishëm drejt llogaridhënies**, por kanë shprehur shqetësime për **kapacitetin operativ** dhe **ndërhyrjet politike**.

 Marrëdhënia me Gjykatën Speciale 
PSK punon ngushtë me Gjykatën Speciale të Kosovës dhe Kamerën Specializuar, të cilat janë krijuar posaçërisht për të gjykuar rastet e PSK-së. Kjo koordinim është thelbësore për:
 **Menaxhimin e dëshmitarëve** të mbrojtur
 **Sigurinë** gjatë seancave gjyqësore
 **Shkëmbimin e informacionit** të ndjeshëm
 **Procedurat e përshpejtuara** për rastet urgjente

 Bashkëpunimi Ndërkombëtar 
PSK ka marrëveshje bashkëpunimi me:
 **Eurojust** - për koordinimin e hetimeve në BE
 **FBI** (Federal Bureau of Investigation) - për asistencë teknike
 **SOCA** (Mbretëria e Bashkuar)
 **BKA** (Gjermani)
 **Interpol** dhe Europol për ndjekjen ndërkombëtare
 **ICC** (për konsultime juridike)

 Vlerësimet dhe Perspektivat 
Në vlerësimin e Komisionit të Venedikut (2024), PSK është përshkruar si:
 **Mekanizmi më i rëndësishëm** për llogaridhënie për krimet e luftës në Kosovë
 **Shembull i rëndësishëm** i drejtësisë tranzicionale në Ballkan
 **Test i pavarësisë** së sistemit të drejtësisë kosovare
 **Hap i domosdoshëm** për pajtimin dhe ndërtimin e paqes

 Shih edhe 
 Raporti i Asamblesë së Kosovës
 Gjykata Speciale e Kosovës
 Kamera Specializuar e Kosovës
 Krimet e luftës në Kosovë
 Drejtësia tranzicionale

 Referime 

Kategoria:Prokuroria e Kosovës
Kategoria:Krimet e luftës në Kosovë
Kategoria:Drejtësia tranzicionale
Kategoria:Institucione speciale të Kosovës
Kategoria:Hetimi i krimit