Mundus Cereris

Mundus Cereris (nga  mundus në latinisht: "botë", "univers", "tokë", por edhe "i pastër", "i dëlirë" dhe Cereris: nga perëndesha Ceres), Caereris mundus apo, tekstualisht, Bota e Ceres, gjithashtu thjeshtë, mundus, ishte një pusë ose gropë rrethore që kur hapej, vinte në komunikim bontën e të gjallëve me botën e të vdekurve. 

Përshkrimi
Ishte pjesë e traditave më të errëta dhe të vjetra të fesë arkaike romake, por origjina e ritualit të lidhur me të me shumë gjasa ka origjinë etruske. Bëhet fjalë për një gropë të vendosur në faltoren e Ceres dhe shenjtëruar Di Manes, që ka formë rrethore përgjanason kupën qiellore dhe gjithë universin. Ky pus kishte formën simbolike të mitrës së përmbysur. Gropa rrinte e mbyllur gjatë gjithë vitit, me përjashtim të tre ditëve në të cilat kremtohej mundus patet.

Sipas traditës bota nëntokësore e Romës ishte hapur dhe vulosur ritualisht nga Romuli si pjesë e Themelimit të Romës në qendër, në kryqëzimin e akseve të decumanus dhe cardo. Plutarku e krahason me puset e gërmuara nga kolonistët etruskë, që përmbanin dhe të sjellë nga qyteti i tyre mëmë, dhe që përdorej për ti kushtuar frytet e para të të korrave. 

Konsiderohej një vend i shenjtë në fenë romake, dhe megjithëse vendndodhja e tij është e dyshimtë, duhet të ketë qenë me siguri brenda pomerium-it, kufirit ritual të qytetit të Romës, me gjasa Palatini.

Ky pus kishte një formë rrethore që duket se përngjasonte formën simbolike të mitrës së përmbysur, i zhytur në tokë. Juristi Mark Porcius Caton Liciniani e shpjegonte formën e mundus si një pasqyrim ose përmbysje të kupës qiellore., duke cituar komentarët e Katonit mbi të drejtën civile. Ishte e mbyllur me një pllakë guri të njohur si lapis manalis. Zbulohej vetëm tre herë në vit: më 24 gusht, 5 tetor dhe 8 nëntor, kur përurohej me shpalljen zyrtare të mundus patet ("mundus i hapur"), dhe hapej ndaj shpirtrave të të vdekurve dhe bëheshin oferta ndaj hyjnive bujqësore dhe të botës së përtejme, duke përfshirë Ceres, si perëndeshë e pjellorisë tokësore dhe gardiane e portave të Botës së Poshtme. 

Riti kishte një veçori të theksuar purifikues dhe në këtë mënyrë, përgatitës ndaj eventeve të shenjta që Kalendari Romak parashikonte në ditët dhe mbi të gjitha në muajin pasues të menjëherëshëm (Saturnales dhe Dies natalis e Sol Invictus). Duke pasur një karakter iniciatik, meqë purifikimi, i krahasueshëm me pagëzimin dhe ceremoni të ngjashme, ishte operacioni i shenjtë që i paraprinte fillimit të afërt dhe të nevojshëm të një jete të re individuale ose kolektive, përveç të qenit një rit ktonik, gjithashtu me vlera bujqësore (më 24 gusht ishte vigjilja e Opalia, festë kushtuar vendosjes në depo të të korrave). Gjë që përngjason shumë me natyrën origjinale të Ceres, që e shihnin jo vetëm si perëndeshë që bënte të rriteshin të mbjellat, por edhe si gardiane të pjellorisë njerëzore, të fenomeneve tellurike dhe të botës së Poshtme të të vdekurve.

Gjatë hapjes u ofrohej shpirtrave të të vdekurve leje të përkohëshme nga Bota e Poshtme që të endeshin ligjërisht midis të gjallëve, në atë që Warde Fowler e përshkruan si "pushime, le të themi, për shpirtrat".: Warde Fowler vëren mundësinë që të ofroheshin derra si dhe grurë.

Ditët në të cilat mundus hapej ishin ndër rastet e pakta kur romakët (Bota [mundus] e të gjallëve) vendosnin lidhje, në formë zyrtare, me shpirtrat kolektivë të të vdekurve, Di Manes (të tjerat janë ato të Parentalia dhe të Lemuralia). Ky funksion dytësor ose i vonë i mundus nëk dëshmohet para Republikës së Vonë, nëpërmjet Varronit.Cituar nga  

Në kalendarin më të vjetër romak të njohur, ditët e mundus shënoheshin si C(omitiales) (ditë në të cilat mblidhej Comitia). Autorët e mëvonshëm i përcaktonin si dies religiosus sepse sekretet e Di Manes dilnin 'në dritë' dhe për kështu, ndalohej çdo veprimtari zyrtare, dhe aq më pak martesat). Studjuesit modernë përpiqen të gjejnë një shpjegim në hyrjen e vonë dhe bartjen e elementëve grekë, bashkangjitur riteve origjinale të mundus. Ritet e 24 gushtit realizoheshin brenda festave bujqësore të Consualia-s dhe Opiconsivia-s; ato të 5 tetorit sipas Ieiunium Cereris, dhe ato të 8 nëntorit zhvilloheshin gjatë Lojërave Plebeje. Bashkarisht, ditë e ndryshme të mundus sugjerojnë rite të Ceres si perëndeshë gardiane e mbjelljes së farave në qytetet e themeluara, dhe në funksionin e saj si gardiane e jetës së përtejme, që bashkë-sundohej gjatë muajve të dimrit nga vajza e saj, Proserpina, mbretëresha-bashkëshorte e Dis Pater., mundus është një hyrje për në Botën e Poshtme të Orcus, gjerësisht i barazvlefshëm me Dis Pater dhe Plutonin grek. Për tu thelluar mbi Ceres si një perëndi liminale, pararendja e saj tokësore mbi Botën e Poshtme dhe mundus, shiko edhe . Për lidhjet midis mundus, Di Penates dhe perënditë bujqësore dhe të Botës së Poshtme, mund të shihet 

Warde Fowler hamendëson se mundus duhet të ishte depozita e parë (penus) e farave të grurit në Romë, e shndërruar më vonë në penus simbolike të Shtetit Romak.; ; 

Në këtë kuandër është vërejtur ngjashmëria me të gjitha ato forma rituale historiko-antropologjike që ndjekin temën e mundus inversus, midis Saturnaleve, Samhain, festën e Halloween, si dhe festat të lidhura me të vdekurit (Feralia dhe kultin e të parëve) dhe më vonë Karnavalet. Në letërsi e njëjta gropë e hapur nga Odisea në hyrje të Hadit, në librin XI të Odisesë (kjo ndërlidhje përmendet edhe te studimi Omero nel Baltico i Felice Vinci-t).

Shiko gjithashtu

 Halloween
 Karnavalet
 Samhain
 Kulti i të parëve
 Hadi
 Plutoni (mitologji)
 Plutos
 Nëntoka
 Abaddon
 Jeta e përtejme
 Libri i portave
 Etruskët
 Aerarium
 Agger
 Ager publicus
 Alba Longa
 Albanët (latinë)
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Auguri
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cirku Romak
 Cliens
 Clivus Palatinus
 Curia Calabra
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Di Manes
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Fasti Ostienses
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fiset Italike
 Folklori Romak
 Forumet Romake
 Genius loci
 Gens
 Gotthograikia
 Harku i Triumfit
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperator
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Jus
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolumbarium
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendet Romake
 Labici
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Lidhja Latine
 Llaçi romak
 Ludi
 Luftërat Romako-Latine
 Lupanari
 Lustrum
 Lustratio
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Njësitë matëse romake
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Pagus
 Patricët romakë
 Patronazhi në Romën e Lashtë
 Patronus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Provinca romake e Epirit
 Provocatio ad populum
 Remi dhe Romuli
 Roma e Lashtë
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Sabinët
 Samnitët
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 Statio
 Tempulli i Apollonit Palatin
 Tempulli Romak
 Themelimi i Romës
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Vardariotai
 Varronis De re rustica
 Vicus
 Vila Romake
 Villa rustica
 Zgjedhjet në Republikë Romake

Shënime

 Citime fundore 

 Bibliografia 















Kategoria:Feja Romake
Kategoria:Nëntokë
Kategoria:Mitologji romake
Kategoria:Rituale fetare
Kategoria:Feja dhe vdekja
Kategoria:Vende mitologjike