Miliarium

Një miliarium () ishte një shtyllë cilindrike, ovale ose paralelepipede e vendosur në buzën e rrugëve romake për të shënuar largësitë çdo njëmijë passus (hapa të dyfishtë romakë), do me thënë, çdo milje. Sot, ajo është e barazvlefshme me një largësi prej afërsisht 1480 metra.Një passus është një njësi romake gjatësie e barabartë me 2 gradūs. Një passus është . Në një milje janë 1000 passus, që ndonjëherë përmendet si mille passus. Një pasus ishin pak a shumë hapat e një legjionari të vetëm. Guri i njohur si Miliarium Aureum ishte pik e përdorur për të treguar largësinë për në Romë nga çdo pik në Perandorinë Romake.

Shënuesit fizikë të largësisë përkojnë me përshkrimet itinerarin abstrakt të gjetur në itinerarium romak, i cili ishte i përbëra nga lista të shkruara të qyteteve, ndalesave dhe largësive midis tyre.

 Sfondi
parapamje|majtas|354px|Milaria të Antonin Piut dhe Klaudit të zbuluara në Nimes (Via Domitia), të Francës
Shtyllat e bëra prej graniti, mermeri ose çfarëdo guri tjetër vendor ishte i disponueshëm. Secili prej tyre kishte një pjedestal kubik ose katror dhe kishte përmasa midis , me një diametër prej .  Miliarium përdoreshin gjerësisht nga ndërtuesit e Rrugëve Romake dhe ishin një pjesë e rëndësishme e çdo rrjeti rrugor. Në ato kohë, largësia që mund të përshkuhej çdo ditë ndonjëherë ishte vetëm pak milje. Shumë miliaria rregjistrojnë vetëm emrin e perandorit në fuqi pa dhënë ndonjë emër vendi ose largësi. Milaria e parë e njohur u shfaq në Via Appia gjatë periudhës fundore të Republika Romake, por shumica dërrmuese e atyre që ekzistojnë akoma janë krijuar gjatë Perandorisë së Lartë  dhe, në një shtrirje më të vogël, në shekujt e III dhe të IV.

Shumica e këtyre gurëve bartnin mbishkrime të skalitura drejtpërdrejtë, në varësi të rëndësisë së rrugës ose afërsisë së largësisë nga Roma, ose qytetet e origjinës dhe destinacionit. Mbishkrimi përbëhej gjithmonë nga një varg pjesësh të mirë-përcaktuara: 

Titulli i plotë i perandorit nën sundimin e të cilit ndërtohej, rikonstruktohej apo modifikohej rruga.
Largësinë për në Romë ose qytetet më të rëndësishme përgjatë itinerarit.
Guvernatorin dhe /ose njësinë ushtarake përgjegjëse për punimet përgjatë rrugës.
Shprehjen refecit ose reparavit nëse ai ishte një punim mirëmbajtjeje.

Në shekullin e IV, miliarium e humbën dobinë e tyre si shënues miljesh, duke u bërë një element i propagandës politike për perandorët.

Në Perandorinë Romake Perëndimore, miliaria të fundit u bënë në kohën e perandorëve Teodosit I dhe Honoriusit. Me pushtimet barbare dhe Rënien e Perandorisë Perëndimore, ata pushuan së ndërtuari, kur mirëmbajtja e rrugëve u ndërpre. Në Perandorinë Lindore Romake, rrugët vijuan të mirëmbaheshin deri në shekullin e VI, megjithëse miliaria u bënë gjithmonë e më të rralla, pasi ato nuk ndërtoheshin më. Duke qenë shkruar në latinisht, ato e humbën funksionin e tyre mes një popullsie që fliste më së shumti greqisht.

Galeri pamjesh

Shiko gjithashtu

 Udhëtimi përqark botës
 Milja
 Statio
 Njësitë matëse romake
 Historia e planifikimit urban
 Kopshtet e lashta greke
 Aerarium
 Agger
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Aqua Appia
 Via Appia
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Besimet e lashta mesdhetare
 Cannaba
 Castra
 Cirku Romak
 Civitas
 Cliens
 Clivus Palatinus
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Festivalet Romake
 Forumet Romake
 Genius loci
 Gens
 Gotthograikia
 Harku i Triumfit
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperator
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Insula (hapsirë urbane)
 Itinerari
 Itinerarium Antonin Augusti
 Itinerarium Burdigalensis - Hierosolymitanum
 Jus
 Kalendari Romak
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Legjioni romak
 Lidhja Latine
 Limes
 Limes Alutanus
 Limes Britannicus
 Limes Dacicus
 Limes Danubii
 Limes Moesicus
 Limes Pannonicus
 Limes Porolissensis
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Patronazhi në Romën e Lashtë
 Patronus
 Perandoria Romake
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Provinca romake e Epirit
 Provocatio ad populum
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rruga Flaminia
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 Tabula Peutingeriane
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Trashëgimia romake në Kosovë
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vallum
 Vardariotai
 Via Appia
 Via Candavia
 Via Cassia
 Via Egnatia
 Via Salaria
 Vicus
 Vigiles
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

Citime fundore

Bibliografia








Lidhje të jashtme

 El Miliario Extravagante, nga Gonzalo Arias. Map-Index of the Roman Roads of Hispania, catalog of roads, index of mansions and cities of Roman Hispania.
 Epigrafía, the Anticuarius Innovation Project, Universidad Complutense de Madrid

Kategoria:Fjalë dhe shprehje latine
Kategoria:Histori e transportit
Kategoria:Site Romake