Dediticii

Në Romën e Lashtë, dediticii ose peregrini dediticii () ishin një klasë provincialësh të lirë që nuk ishin as skllevër, as qytetarë që zotëronin të drejta të plota të qytetarisë romake si cives ose Të Drejtat Latine si latini.

Një popull i pushtuar që ishte dediticii nuk e humbisnin individualisht lirinë e tyre, por ekzistenca politike e bashkësisë së tyre shpërbëhej si pasojë e një deditio, një dorëzim pa kushte në luftë. Në fakt, politia ose civitas e tyre pushonte së ekzistuari. Territori i tyre bëhej pronë e Romës, tokë publike mbi të cilën ata jetonin pastaj si qiramarrës. Ndonjëherë, kjo humbje ishte një masë e përkohshme, pothuajse një periudhë prove për të parë nëse paqja do të zgjaste, ndërsa populli përfshihej në qeverisjen romake; të drejtat territoriale për banorët ose të drejtat pronësore për individët më pas mund të riktheheshin nga një dekret i senatit (senatus consultum) kur marrëdhëniet perceptoheshin se ishin stabilizuar.

Në Periudhën Perandorake, kishte tre kategori banorësh që mbanin statusin dediticius, të përcaktuar si liri pa të drejta: peregrini dediticii ("të huajt nën traktat") që ishin dorëzuar; peregrini që kishin emigruar në perandori; dhe ish skllevërit që ishin përcaktuar libertini qui dediticiorum numero sunt, të liruar që llogariteshin në mënyrë permanente si dediticii për shkak të një statusi penal që u mohonte atyre të drejtat zakonisht duke pasuar manumisionin.

Dediticii ex lege Aelia Sentia
Gjatë sundimit të Augustit, në vitin 4 të e.s. Lex Aelia Sentia krijoi një klasë të re banorësh të lirë, që, ndërsa teknikisht ishin të lirë, nuk kishin të drejtat e qytetarisë, një status që ata e ndanin me peregrini dediticii. Juristi Gaius e quajti statusin dedicitius "lloji më i keq i lirës."Pessima … libertas:  Gaius, Institutiones 1.26, siç citohet nga  Në studimet moderne, këta ish skllevër ndonjëherë përmenden si dediticii Aeliani për ti dalluar nga dediticii origjinal, banorë të lirë që ishin dorëzuar dhe vënë nën traktat.

Nëse një skllav gjatë skllavërisë së tij kishte qenë subjekt i ndëshkimeve të caktuara, por më vonë ishte liruar (ose nga pronari që e kishte ndëshkuar, ose nga një pronar i mëvonshëm), ai përjashtohej nga liria politike, që zakonisht pasonte manumisionin formal në Romën Republikane. Gaius i përshkruan këta skllevër si ata "që janë varguar nga padroni i tyre si ndëshkim, ose ata që ishin damkosur, ose marë në pyetje nën torturë në lidhje me ndonjë keqbërje dhe të dënuar për atë shkelje, ose të dorëzuar për të luftuar në ndeshjet gladiatore me shpata ose me Damnatio ad bestias, ose të dërguar në lojëra (ludi), ose të vënë nën kujdestari" dhe pastaj të liruar. që citon Gaiusin, Institutiones 1.13 dhe i referohet gjithashtu Svetonit, Divus Augustus 40.4 Ata ekzistonin në një gjendje kriminalizimi të përhershëm (turpitudo). duke cituar Gaius, Institutiones 1.15. Një dediticius i kapur në tradhëti bashkëshortore mund të vritej pa ndëshkim. Një skllav i liruar nuk do të bëhej dediticius, megjithatë, nëse ai kishte qenë i lidhur ndërsa përdorej si garanci për një borxh, ose nëse lidhja me vargonj ishte kryer nga një person i sëmurë mendor (furiosus) ose kujdestar. 

Ndryshe nga peregrini dedicitii, që mund të bënin një testament nën ligjin vendor të bashkësisë së tyre, këta dediticii ishin si skllevërit në mbajtjen e të drejtave të trashëgimit dhe kështu nuk mund të krijonin një vijë të qëndrueshme familjare nëpërmjet trashëgimit të pronësisë. Kur ata vdisnin, çdo pronë që ata kishin patur i shkonte personit që i kishte liruar ata. Asimilimi i tyre në statusin e të huajve që ishin dorëzuar pa kushte ka qenë disi mëdyshëse për studjuesit; William Warwick Buckland e konsideronte këtë një nga shembujt në ligjin romak të "rregullave... të bëra për tu zbatuar në raste mjaft të ndryshme nga ai për të cilin ato ishin krijuar."

Ligji krijonte gjithashtu një dilemë veçanërisht për pronarët e skllevërit e stafit bujqësor. Lidhja me vargonj ishte një mjet rutinë i kontrollit dhe disiplinimit të skllevërve që mund të parapëlqeheshin ndaj ndëshkimeve më të ashpra si fshikullimi, tortura, ose shpërfytyrimi. Përdorimi i tij tani nënkuptonte se padronët po u mohonin automatikisht skllevërve të tyre çdo shpresë për tu bërë qytetarë, një shpresë që përdorej si një mënyrë për ti inkurajuar ata të punonin fort dhe me dëshirë. Lex Aelia Sentia ishte në këtë mënyrë një mënyrë më tepër në të cilënb Augusti përvetësonte pushtetin tradicional të një paterfamilias për të menaxhuar shtëpinë e vetë. Edhe nëse një padron blinte një skllav që kishte qenë subjekt i një prej këtyre formave të ndëshkimit, por nuk e lidhte me vargonj ose ndëshkonte vetë një skllav dhe pastaj e lironte atë, skllavi i mëparshëm nuk mund ti gëzonte akoma të drejtat e qytetarisë.

Këta ish skllevër të kriminalizuar karakterizoheshin si një kërcënim për shoqërinë dhe nëse ata afroheshin brenda 100 miljeve nga Roma, ata dhe pronat e tyre mund të përvetësoheshin. Dediticius atëherë shitej si skllav i përhershëm jashtë rrezes prej 100 milje. Nëse lirohej nga padroni i tij, ai bëhej një skllav i popullit romak, në dispozicion të shtetit, por pa asnjë nga privilegjet e skllevërve publikë (servi publici) në shërbimin civil.

Se përse Lex Aelia Sentia lejonte manumisionin e një skllavi të perceptuar si një rrezik nuk është tërësisht e qartë. Kontratat e shitjeve ndonjëherë vendosnin një term shërbëtorie, që tipikisht varionte nga një deri në pesë vjetë, pas të cilëve skllavi duhet të lirohej. Augusti imponoi një afat prej njëzet deri në tridhjetë vjetësh mbi robërit e luftës, që kishin paraqitur rezistencë; që citon Svetonin, Divus Augustus 21; Kasius Dioni 53.25.4. Mosha dhe puna e vështirë fizike e skllavërisë mjaft tej pritshmërive mesatare të jetës së skllevërve mund të jenë menduar për të pakësuar kërcënimin.

Dediticii dhe Constitutio Antoniniana
parapamje|majtas|273px|Papiri fragmentar i Constitutio Antoniniana
Constitutio Antoniniana e vitit 212, me të cilën Karakala u dha qytetarinë e përbotshme të gjithë personave të lirë brenda perandorisë, ndonjëherë është interpretuar si përjashtim i atyre që ishin bërë subjekte nëpërmjet një deditio (d.m.th. një person që ishte një dediticius). Megjithatë, kjo kushtetutë nuk ka mbijetuar në një tekst të vetëm, të unifikuar dhe të paprekur; fjalëzimi në lidhje me dediticii të përjashtuar është i diskutueshëm; dhe Ulpiani dhe Dion Kasi. të dy pohojnë qartësisht se dhënia ishte e përgjithshme.

Mbi bazën e Tabula Banasitana, është argumentuar se synimin ishte ti përjashtonte dediticii e fundit, besnikëria e të cilëve nuk ishte siguruar. Por para constitutio, nuk kishte pasur ndalim për peregrini dediticii që u ishte dhënë qytetaria dhe atyre që shërbenin në Ushtrinë Romake—si ishin trupat "barbare" të numeri—bëheshin rregullisht qytetarë si një shpërblim në fund të shërbimit të tyre.

Nëse të gjithë provincialët e huaj nën traktat përjashtoheshin, bëhej shumë më e vështirë për të dalluar se si constitutio do ta arrinte synimin e zgjerimit të bazës së taksimit dhe rritjen e kultivimit të fesë romake. Dhënia e qytetarisë nuk mund të ishte domethënshmërisht "universale" nëse ajo përjashtonte kaq shumë njerëz dhe megjithëse asnjë zgjerim kaq i madh i qytetarisë nuk njihet, nga shekulli V banorët e lirë të perandorisë janë paraqitur qartësisht në burime si qytetarë. "Të jo besnikët e mundshëm" do të ishin një kategori e mjegullt e pa përcaktueshme drejtpërdrejtë nga si një çështje e ligjit dhe një zgjidhje e mundshme është se vetëm një nëngup i dediticii përjashtoheshin, ish skllevërit e trajtuar si kriminelë dhe të penguar për qytetarinë nga Lex Aelia Sentia. Në këtë pikëpamje,të pranuar edhe nga  përjashtimi i dediticii në constitutio të Karakalës ishte në këtë mënyrë i kufizuar me kujdes dhe i kornizuar në mënyrë që të mos i kundërvihej preçedentit 200-vjeçar të lex augustian.

Dediticii mungonin nga ligjet e mëvonshme perandorake dhe Justiniani I ( 527–565) e shfuqizoi statusin si tashmë të vjetëruar në vitin 530. Megjithatë, një tekst i hershëm ligjor mesjetar i lidh vergildat, shpërblimin e paguar për marrjen e jetës sipas statusit shoqëror të viktimës, me statuset romake duke përfshirë atë të dediticius, megjithëse vergildat nuk ishin një karakteristikë e ligjit romak. që citon Aegidian Epitome të shekullit të IX (Par. Lat. 4416 f. 50v).

Shiko gjithashtu

 Ager publicus
 Alba Longa
 Albanët (latinë)
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Castra
 Cirku Romak
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Clivus Palatinus
 Colonus (person)
 Consilum principis
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Dominati (Roma)
 Domus
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Ergastulum
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fëmijëria në Romën e lashtë
 Filozofia e lashtë romake
 Fiset Italike
 Forumet Romake
 Gens
 Harku i Triumfit
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Kalendari Romak
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendet Romake
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët në Itali
 Legjioni romak
 Limes Britannicus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Ludi
 Lupanari
 Lustrum
 Lustratio
 Magjistratët romakë
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Monarkia romake
 Mos maiorum
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Ordines
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plebejtë
 Primus inter pares
 Principati (Roma)
 Provinca romake e Epirit
 Republika Romake
 Rogatio
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura e Trajanit
 Ura romake
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vicus
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

Shënime

Citime fundore

Bibliografia























Kategoria:Ligji romak
Kategoria:Klasa shoqërore
Kategoria:Skllavëri
Kategoria:Emancipim
Kategoria:Historia e shtetësisë