Amicitia

'Amicitia është fjala latine për miqësinë, si mes individëve, midis shteteve dhe një individi dhe bashkësisë. Ishte një term teknik i jetës politike romake nga shekulli II p.e.s., kur, sipas Senekës, u fut nga populares Gaius Graku dhe Mark Livius Drusi, të cilët në këtë mënyrë renditën clientes të tyre. 

Në botën klasike amicitia kryente një rol të rëndësishëm, jo vetëm për vlerën sentimentale, por edhe për implikimet pedagogjike, politike dhe shoqërore, që shpjegojnë interesin për këtë temë në reflektimet e mendimtarëve të lashtë.

Amicitia dhe clientes
Në botën romake konceptet e amicitia dhe clientes shpesh mbivendosen, por në të vërtetë mbështeten mbi baza shumë të ndryshme. Faktikisht e para lind midis të barabartësh dhe implikon një raport të llojit afektiv, ndryshe nga e dyta që përkundrazi zhvillohet në kushte pabarazie të thellë. Cliens në fakt ishte ai banor, që për pozicionin e tij në brendësi të shoqërisë romake, ndonjëherë në kufi të varësisë (applicatio) fizike apo psikologjike, gjendej të kryente një varg detyrimesh përkundrejtë një "patronus", edhe ai i detyruar përkundrejtë klientit, në kuadër kësaj marrëdhënie patronati.

Nga ana tjetër mund të haset përdorimi i termit amicus në vend të cliens dhe që vetë amicitia mund të paraqiste në brendësi të saj raste pabarazie që të drejtonin te autoriteti apo pasuria ekonomike e njër nga palët e përfshira.

Raporti i amicitia – ashtu si ai i klientelës – është ngushtësisht i lidhur me fides (besnikëri, besueshmëri), element themelor i sistemit të vlerave të Romës së Lashtë. Një pakt i mirëfilltë që mund të lidhte midis njëri-tjetrit privatë, por edhe privatët me bashkësi apo vetë bashkësitë midis njëra-tjetrës në brendësi të societas, të kuptuar si grup personash të mbledhur përreth një të drejte të përbashkët.

Amicitia dhe necessitudo
Koncepti i amicitia hynte plotësisht në fushën e gjerë të necessitudines, shprehje që në botën romake tregonte më në përgjithësi raportet fisnore, por edhe ato lidhje ekzistuese midis miqsh. Nuancat thelbësore të necessitudines të ndryshme mbështeten te valenca e tyre etike, kështë në idenë që të mos plotësosh një angazhim të kërkuar nga këto marrëdhënie mund të konsiderohej në kufijtë e një sjelljet të padenjë dhe shoqërish devijante.

Amicitia dhe politika
Tema e amicitia është prej kohësh në qendër të debatit historiografik në lidhje me peshën faktike politike që duhet të ushtronte në Romën e Lashtë. Me interes të posaçëm është, në këtë kuadër, prania e të ashtuquajturve reges amici, që nuk hynin në zotërimin e drejtpërdrejtë të Romës, megjithëse të lidhur me status të ndryshëm, sipas do me thënë llojit të raportit ekzistues me rex amicus. Mbretërit miq apo aleatë formonin faktikisht një klasë tributarii të cilëve Roma u kishte imponuar, sipas pakteve të posaçme të aktit të tyre të nënshtrimit, kontribute pak a shumë të forta ushtarake apo në para.

E rëndësishme është edhe ajo që ndodhte në vetë organizimin e brendshëm të principatit, duke u vendosur në Romë me ngjitjen në pushtet të Augustit (27 p.e.s.) në vijim të krizës së Republikës së Vonë, ku princeps rezultonte i përkrahur në veprimtarinë’e tij nga një grup këshilltarësh politikë të quajtur amici principis, të paracaktuar për të patur një rol të rëndësishëm, duke qëndruar i ndalur pushteti tepër i madh që i njihej vetëm figurës së princeps.

Klientët dhe aleatët e Shtetit Romak quheshin  (miqtë e popullit romak) dhe listoheshin në  (tabela e miqve). Amicitia e tillë nuk përfshinte traktatet dhe detyrimet reciproke. Megjithëse amicitia midis individëve ishte në mënyë ideale miqësi e mirëfilltë e shënuar nga dashuria dhe respekti reciprok, në praktikë më shpesh i referohej thjeshtë aleancave politike. Duke lidhur dhe këputur lidhjet e amicitia ishte në këtë mënyrë tepër formale. Amici Augusti (miqtë e Augustit) formonin oborrin në Periudhën Perandorake.

Mendimi ciceronian

parapamje|upright=0.8|majtas|Busti i Ciceronit
Mark Tullius Ciceroni (106 p.e.s. – 43 p.e.s.) do të kushtonte i pari argumentit një traktat të plotë me titullin Laelius de amicitia, të nxjerë në vitin 44 p.e.s., ku i referohet dy formave të amicitia.

E para është ajo më e vërteta dhe fisnikja, filosofikisht e themeluar mbi virtus dhe e karakterizuar nga ndarja e plotë shpirtërore. E dyta është një amicitia që duket e ngjashme së jashtmi me atë të vërtetë, por që faktikisht sunon të ndjek utilitas dhe përfitime personale.

Elementi dallues midis një amicitia të virtytshme dhe një amicitia të mbështetur vetë te utilitas, te përfitimi, qëndron në këtë mënyrë te dashuria e ç‘interesuar që shtyn mikun e vërtetë të jetë më i prirur ti kryej shërbimi, më shumë se ti kërkojë, duke i dhënë kështu jetë një lloj konkurence morale të përqëndruar mbi një prirje reciproke të shpirtit të prirur drejtë të mirës përkundrejtë tjetrit. Një raport njerëzor i strukturuar kështu do të ishte në fund i dobishëm për të dy miqtë dhe, mbi të gjitha, do të zgjaste në kohë. Nëse, anasjelltas, shtylla e amicitia qëndron në dobinë e thjeshtë, lidhja do të prishej në kohën që do të ndryshonin interesat që nevojiten, deri kur do me thënë "miku" do të jetë i dobishëm për të realizuar qëllimet e mia.

Ciceroni i jep amicitia një konotacion të fortë spekullativ të rrjedhur nga filozofia helenike të mbështetur në idenë e filantropisë, por që futet në kuadrin e realitetit romak, sa do të bëhej "lidhje e interesuar" midis personash që kanë të njëjtat ideale politike. Një ideal që fisnikëron sjelljen politike të shoqërisë romake bashkëkohëse të tij dhe të klasës drejtuese akoma të lidhur me atë konceptim të amicitia tradicionale të mbështetur te utilitas dhe të përdorur për të vendosur forma të reja shtetërore, duke ndryshuar ekuilibrat politikë.

Shiko gjithashtu

 Miqësia
 Filantropia
 Lidhja shoqërore
 Solidariteti
 Shoqëria
 Marrëdhënia ndërpersonale
 Amor fati
 Lajkatimi
 Servilizmi
 Përkatësia
 Bashkësia
 Grupi shoqëror
 Aleanca
 Mikpritja
 Armiku
 Abusus
 Aerarium
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Auctoritas
 Besimet e lashta mesdhetare
 Cannaba
 Cirku Romak
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Cliens
 Consilium principis
 Consistorium
 Contio
 Curia Calabra
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Drungos
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Folklori Romak
 Forumet Romake
 Fructus
 Genius loci
 Gens
 Harku i Triumfit
 Honestiores dhe humiliores
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperator
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Iurisdictio
 Jus
 Ius civile
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Letrat e Ciceronit
 Lidhja Latine
 Ligjëratat e Ciceronit
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Ordines
 O tempora, o mores!
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Patronazhi në Romën e Lashtë
 Patronus
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Portretizimi Romak
 Possessio
 Potestas
 Primus inter pares
 Provinca romake e Epirit
 Provocatio ad populum
 Roma quadrata
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Lucius Annaeus Seneca
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Usucapio
 Usus
 Valetudinarium
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Citime fundore 

 Bibliografia 













Kategoria:Kultura Romake
Kategoria:Fjalë dhe shprehje latine
Kategoria:Antropologji kulturore
Kategoria:Histori shoqërore
Kategoria:Koncepte shoqërore
Kategoria:Marrëdhënie ndërpersonale
Kategoria:Marrëdhënie ndërkombëtare