Dukati i Builjonit

Dukati i Builjonit () ishte një dukat që përfshinte Builjonin dhe qytezat dhe fshatrat përreth në Belgjikën e tanishme.

Shteti e kishte origjinën në shekullin e X si pronë e zotërve të Builjonit, zotërues të Kështjellës së Builjonit. kryqëtari Godfrej i Builjonit, më vonë mbreti i parë i Jeruzalemit, ia shiti Builjonin princ-peshkopatës së Liezhit, në vitin 1095. Princ-peshkopët e Liezhit në vijim u bënë zotërit e Builjonit, që më pas adoptuan titullin e dukës. Dukati më vonë u pretendua nga anëtarët e Derës La Marck dhe La Tour d'Auvergne. Nga viti 1678, ai ishte një dukat sovran nën mbrojtjen franceze dhe sundohej nga Dera La Tour. Ai u aneksua nga Franca në vitin 1795. Në përputhje me Traktatin e Parisit të 1815-ës, sovraniteti i ish dukatit iu atribua mbretit të Holandës si dukë i madh i Luksemburgut, me të të cilin u bashkua dhe Builjoni. Në vitin 1830, territori i ish Dukatit të Builjonit, bashkë me shumicën e dukatit të madh, u rrebelua dhe bashkua me Belgjikën. Builjoni tashmë është pjesë e Belgjikës. 
Historia
parapamje|majtas|358px|Kështjella e Builjonit
Origjina e Dukatit të Builjonit është e paqartë. Përmendja e parë e Kështjellës së Builjonit vjen nga viti 988 dhe nga shekulli XI, Builjoni ishte një pronë feudale e zotëruar nga Dera e Ardeneve, që e quanin veten zotër të Builjonit. Me vdekjen e Godfrejit III, duka i Lorenës së Poshtme në vitin 1069, Builjoni i kaloi nipit të tij, Godfrejit të Builjonit. Në vitin 1095, Godfreji i Builjonit e shiti atë te Otberti, princ-peshkopi i Liezhit, në mënyrë që të financonte pjesëmarrjen e tij në Kryqëzatën e Parë. Godfreji më vonë u bë monarku i parë i Mbretërisë së Jeruzalemit.

Në vitin 1415 princ-peshkopi i Liezhit ia dha kështjellarinë e Builjonit Derës La Marck. Në vitin 1456, Louis de Bourbon, peshkopi i Liezhit u bë individi i parë që e quajti veten "Duka i Builjonit".  Në vitin 1482, kështjellari i atëhershëm i Builjonit, Uilliam de La Marck, urdhëroi vrasjen e Louis-it në një komplot për të vendosur të birin, Jean de la Marck, si princ-peshkop. Ky komplot doli i pasuksesshëm: Johani i Hornes u zgjodh si pasues i Louis de Bourbon-it si prince-peshkop i Liezhit. Johani pastaj zhvilloi një luftë me Uilliamin, që përfundoi me Traktatin e Tongerenit, të nënshkruar më 21 maj 1484, me familjen de la Marck që hiqte dorë nga pretendimet e saj mbi Liezhin, megjithatë ata mbajtën Kështjellën e Builjonit si një peng për një hua prej 30,000 lirash dhe për mbështetjen e tyre për princ-peshkopin kundër perandorit Maksimiliani I. Në vitin 1492 Roberti II de la Marck nisi ta quante veten "Duka i Builjonit", por në vitin 1521, Érard de La Marck, princ-peshkopi i Liezhit (dhe vëllai i Robertit), me mbështetjen e trupave të Karlit të V, perandor gjermaniko-romak, arriti ta rimerte Builjonin për Princ-Peshkopatën.

parapamje|majtas|354px|Lumi Semois me Kështjellën e Builjonit në sfond
Me tu bërë kastelan në vitin 1536, Robert Fleuranges III de La Marck e quajti gjithashtu veten "Duka i Builjonit" dhe pasuesi i tij, Roberti IV ruajti të drejtën për këtë titull. Gjatë Luftës Italiane të viteve 1551–1559, Builjoni u pushtua nga forcat e Henrit të II të Francës, për ta mbajtur atë largë ndikimit Habsburg, por Henri e konfirmoi Robertin IV si dukë të Builjonit.

Nga viti 1560 deri në vitin 1642, dukët e Builjonit ishin gjithashtu sundues të Principatës së pavarur të Sedanit.

Me vdekjen e Charlotte de La Marck në vitin 1594, dukati dhe titulli i kaluan burrit të saj, Henri de La Tour d'Auvergne dhe në vijim u bë zotërim i Derës së La Tour d'Auvergne. Franca e pushtoi prapë Builjonin në vitin 1676, gjatë Luftës Franko-Holandeze, por Godefroy Maurice de La Tour d'Auvergne e ruajti titullin. Nga kjo ngjarje e në vijim, megjithëse Dukati i Builjonit ishte akoma pjesë e Perandorisë Gjermaniko-Romake, faktikisht ishte një protektorat i Francës. Kjo gjëndje e punëve u konfirmua nga Traktati i vitit 1678 të Nijmegenit.

Me fillimin e Revolucionit Francez, në vitin 1794, Ushtria Revolucionare Franceze e pushtoi Dukatin e Builjonit, duke krijuar Republikën jetë-shkurtër të Builjonit. Në vitin 1795, Builjoni u anekua nga Franca. Duka i fundit, Jacques Léopold de La Tour d'Auvergne, vdiq në vitin 1802 pa fëmijë (gjë që i dha fund familjes La Tour d'Auvergne).

parapamje|Harta e dukatit
Në vitin 1815 Kongresi i Vjenës vendosi një komision arbitrimi për të përcaktuar "Dukën e Builjonit", duke vendosur në favor të Charles Alain Gabriel de Rohan (i afërmi më i afërt i dukës së fundit, nga ana e babait) ndaj Philippe d'Auvergne (një i afërm i pretenduar, që ishte adoptuar dhe shpallur trashëgimtar nga babai i Jacques, Godefroy de La Tour d'Auvergne, kur ai ishte dukë). Ndërkohë Dukati i Builjonit u përfshi në Dukatin e Madh të Luksemburgut, atëherë në bashkim personal me Mbretërinë e Holandës (më vonë duke u bër pjesë e Mbretërisë së Belgëve në vitin 1830). Titulli, territori dhe borxhet e Builjonit mbetën një çështje e debatuar midis peshkopatës dhe dyerve fisnike, para dhe pas aneksimit francez të Builjonit në vitin 1795. Vendimet e gjykatës rreth pretendentëve nuk do të zgjidheshin deri në vitin 1825.

 Gjeografia

Dukati i Builjonit ishte një dukat sovran deri në vitin 1795. Në vitin 1789, ai kishte një popullsi prej 2,500 banorësh. Qyteti më i madh ishte Builjoni, i vendosur gjatë Lumit Semois. Ai përbëhej nga këta fshatra rrethues: Sugny, Corbion, Alle, Rochehaut, Ucimont, Botassart, Sensenruth, Noirefontaine, Gros-Fays, Fays-les-Veneurs, Bertrix, Carlsbourg, Paliseul, Jehonville, Opont, Anloy, Porcheresse, Gembes, Gedinne, Sart-Custinne dhe Tellin.

Builjoni është i vendosur në rajonin Valon të Belgjikës, në provincën e Luksemburgut në Belgjikë.

 Lista e dukëve të Builjonit 
 Princ peshkopët e Liezhit 1456–? 
ImazhiEmriAtësiaLindjaMartesaBërja dukëVdekjaBashkëshortja 70px Louis de Bourbon Karli I, duka i Burbonit 1438 I pamartuar 1456E pretendoi titullin me ngritjen në peshkopatë 30 gusht 1482 Asnjë 70px Johani i Hornesit Jakobi i Hornesit rreth v. 1450 I pamartuar 1484 (ngjitja)Mbajti pronësinë e Builjonit 1505 Asnjë 70px Érard de La Marck Roberti I de la Marck 31 maj 1472 I pamartuar 1505 (ngjitja)mbajti pronësinë e Builjonit 1538 Asnjë

 Dera La Marck, ?–1588 
ImazhiEmriAtësiaLindjaMartesaBërja dukëVdekjaBashkëshort-ja/i 70px Roberti I de La Marck Jean de La Marck 1430 15 qershor 1446 I caktuar kështjellar i Builjonit Shkurt 1487 Jeanne de Marley 70px Roberti II de la Marck Roberti I 1465 25 dhjetor 1490 Pretendoi titullin e dukës, 1492 Mars 1536 Catherine de Croÿ 70px Robert Fleuranges de La Marck Roberti II 1491 1 prill 1510 Pretendoi titullin e dukës, 1536 21 dhjetor 1537 Guillemette e Sarbrykenit, kontesha e Braine 70px Roberti IV de La Marck Robert Fleuranges 5 janar 1512 1 mars 1539 Titulli i konfirmohet nga Henri II i Francës 15 shkurt 1556 Françoise de Brézé, kontesha e Maulevrier 70px Henri-Robert de La Marck Roberti IV 7 shkurt 1540 7 shkurt 1558 15 shkurt 1556vdekja e babait 2 dhjetor 1574 Françoise de Bourbon 70px Charlotte de La Marcksuo jure Henri Robert 5 nëntor 1574 19 maj 1594 2 dhjetor 1574vdekja e babait 15 maj 1594 Henri de La Tour d'AuvergneImazhiEmriAtësiaLindjaMartesaBërja dukëVdekjaBashkëshort-ja/i

Dera e La Tour d'Auvergne, 1588–1802 
ImazhiEmriAtësiaLindjaMartesaBërja dukëPushoi së qeni dukëVdekjaBashkëshort-ja/i 70px Henri de La Tour d'Auvergne François de La Tour d'Auvergne 28 shtator 1555 19 nëntor 1591 15 maj 1594vdekja e gruas së parë 25 mars 1623 Charlotte de La Marck 15 prill 1595 Elisabeta e Nasaut 70px Frédéric Maurice de La Tour d'Auvergne Henri 22 tetor 1605 2 janar 1634 25 mars 1623vdekja e babait 9 gusht 1652 Eleonora Catharina Febronis van den Bergh 70px Godefroy Maurice de La Tour d'Auvergne Frédéric Maurice 21 qershor 1636 19 prill 1662 9 gusht 1652vdekja e babait 26 korrik 1721 Marie Anne Mancini 70px Emmanuel Théodose de La Tour d'Auvergne Godefroy Maurice 1668 1 shkurt 1696 26 korrik 1721vdekja e babait 17 prill 1730 Marie Armande Victoire de La Trémoille 4 janar 1718 Louise Françoise Angélique Le Tellier 21 mars 1725 Louise Henriette Françoise de Lorraine 70px Charles Godefroy de La Tour d'Auvergne Emmanuel Théodose 16 korrik 1706 2 prill 1724 17 prill 1730vdekja e babait 24 tetor 1771 Maria Karolina Sobieska 70px Godefroy de La Tour d'Auvergne Charles Godefroy 26 janar 1728 27 nëntor 1743 24 tetor 1771vdekja e babait 3 dhjetor 1792 Louise de Lorraine 14 maj 1789 Marie Françoise Henriette de Banastre 70px Jacques Léopold de La Tour d'Auvergne Godefroy 15 janar 1746 17 korrik 1766 3 dhjetor 1792vdekja e babait 1794Builjoni absorbohet në Republikën e Parë Franceze 7 shkurt 1802 Hedvig e Hese-RotenburgutImazhiEmriAtësiaLindjaMartesaBërja dukëPushimi së qeni dukëVdekjaBashkëshort-ja/i

Dera e Rohanit, 1816–1975 
Në vitin 1816, Kongresi i Vjenës e riktheu titullin e "Dukës së Builjonit", duke ia dhënë atë Charles Alain Gabriel de Rohan, nipit të Marie Louise de La Tour d'Auvergne, e cila ishte e bija e ish dukës Charles Godefroy de La Tour d'Auvergne. Në vitin 1918, Austria u bë një republikë, kështu që titujt dukalë pushuan së ekzistuari.

ImazhiEmriAtësiaLindjaMartesaBërja dukëVdekjaGruaja 70px Charles Alain GabrielGjithashtu princ i Rohanit.Gjithashtu princ i Guéméné-s.Gjithashtu dukë i Montbazonit. Henri Louis, princi i Guéméné-s (Rohan) 18 janar 1764 29 maj 1781 1816ngjitja 24 prill 1836 Louise Aglae de Conflans d'Armentieres 70px Louis Victor MériadecGjithashtu kont i Saint-Pol-it Henri Louis, princ i Guéméné-s (Rohan) 1766 24 prill 1836ngjitja 1841 Berthe de Rohan 70px Camille Philippe Joseph Idesbald Charles-Louis-Gaspard de Rohan-RochefortAdoptuar nga Louis Victor Mériadec 19 dhjetor 1801 28 maj 1826 1846ngjitja 13 shtator 1892 Adelheid zu Löwenstein-Wertheim-Rosenberg 70px Alain Benjamin ArthurGjithashtu princ i Roshefortit.Gjithashtu princ i Montaubonit. Arthur de Rohan (1826–1885), biri i Camille Philippe 8 janar 1853 10 tetor 1885 13 shtator 1892ngjitja 24 shkurt 1914 Johana e Auerspergut 70px Alain Anton Joseph Adolf Ignaz Maria Alain Benjamin Arthur 26 korrik 1893 29 shtator 1921 24 shkurt 191417 mars 1975 Margarethe von Schönburg-HartensteinImazhiEmriAtësiaLindjaMartesaBërja dukëVdekjaGruaja

Shiko edhe
 Lista e zotërve të Builjonit
 Luksemburg (Belgjikë)
 Monarkia e Belgjikës
 Lista e monarkëve të Belgjikës
 Historia e Belgjikës
 Konti i Artois
 Duka i Brabanit
 Duka i Burgundisë
 Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom
 Lista e kontëve të Berghut
 Lista e monarkëve të Holandës
 Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta
 Lista e piktorëve të hershëm holandikë
 Lista e pensionarëve të mëdhenj
 Lista e mbretërve frankë
 Lista e sunduesve të Saksonisë
 Duka i Parmës
 Lista e bashkëshorteve dukale të Parmës
 Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
 Luftërat e Grepit dhe Merlucit
 Holanda Burgunde
 Holanda Habsburge
 Shtatëmbëdhjetë Provincat
 Mbretëria e Bashkuar e Holandës

Shënimet

 Bibliografia  





Kategoria:Shpërbërje shekulli XVIII në Evropë
Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta
Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë
Kategoria:Monarkë në Evropë
Kategoria:Fisnikëria në Evropë
Kategoria:Tituj fisnikë
Kategoria:Evropa në periudhën e hershme moderne
Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake
Kategoria:Themelime shekulli XV në Evropë
Kategoria:Themelime në 1456
Kategoria:Shpërbërje në 1794