Lavdi marrëzisë

Lavdi marrëzisë, përkthyer gjithashtu si Lavdërimi i marrëzisë ( Latin   ose  ), është një ese e shkruar në latinisht në 1509 nga Desiderius Erasmus nga Roterdami dhe u shtyp për herë të parë në qershor 1511. Frymëzuar nga veprat e mëparshme të humanistit italian  De Triumpho Stultitiae, është një sulm satirik spiral mbi të gjitha aspektet e jetës njerëzore, duke mos injoruar bestytnitë dhe korrupsionin fetar, por me një strumbullar në një qëllim fetar ortodoks. 

Erasmus e rishikoi dhe e zgjeroi veprën e tij, e cila fillimisht u shkrua në harkun kohor të një jave, ndërsa jetonte me Sir Thomas More në shtëpinë e More në Bucklersbury në qytetin e Londrës .  Titulli Moriae Encomium kishte një domethënie të dytë si "Lëvdimi i më shumë" (në greqisht moría përkthehet në " marrëzi ").  Vepra me titull, Lavdi marrëzisë konsiderohet si një nga veprat më të shquara të Rilindjes e cila luajti një rol të rëndësishëm në fillimet e Reformimit Protestant .  "Although Erasmus himself would have denied it vehemently, later reformers found that In Praise of Folly had helped prepare the way for the Protestant Reformation."

 Përmbajtja 
Lavdi marrëzisë fillon me një encomium të mësuar satirik, në të cilin Folly lavdëron veten, në mënyrën e satiristit grek Lucian (shek. II), veprën e të cilit Erasmus dhe Sir Thomas More e kishin përkthyer së fundmi në latinisht; Marrëzia prek çdo pjesë të shoqërisë, nga të dashuruarit te princat te shpikësit, te shkrimtarët te lojtarët e zareve, te gënjeshtarët profesionistë e deri te vetmitarët.

Më pas merr një ton më të errët në një seri fjalimesh, ndërsa Folly lavdëron vetë-mashtrimin dhe çmendurinë dhe kalon në një shqyrtim satirik të abuzimeve të supozuara të devotshme, por supersticioze të doktrinës katolike dhe praktikave korruptive nga njerëzit dhe priftërinjtë e kishës bashkëkohore - për të cilat Erasmus ishte gjithmonë besnik - dhe marrëzia e pedantëve . [6] Marrëzia merr gjithnjë e më shumë zërin ndëshkues të Erasmus. Sipas disa burimeve, eseja përfundon me një deklaratë të drejtpërdrejtë të idealit të krishterë: "Asnjë njeri nuk është i mençur në çdo kohë, ose nuk është pa anën e tij të verbër". 

Erasmus ishte një mik i mirë i More, me të cilin ndante një shije për humor të thatë dhe ndjekje të tjera intelektuale. Titulli Moriae Encomium mund të lexohet gjithashtu si "Në lavdërim më shumë". Kuptimi i dyfishtë ose i trefishtë vazhdon në të gjithë tekstin.

Pjesa është e mbushur me aludime klasike të lëvruara në një stil tipik të humanistëve të ditur të Rilindjes . Marrëzia parakalon si një perëndeshë, pasardhës i Plutit, perëndia e pasurisë dhe një nimfë, Rinia. Ajo u ushqye nga dy nimfa të tjera, Inebriation dhe Injorance . Shoqëruesit e saj besnikë përfshijnë Philautia (dashuria ndaj vetvetes), Kolakia (lajka), Lethe (harresa), Misoponia (përtacia), Hedone (kënaqësi), Anoia (çmenduri), Tryphe (dashje) dhe dy perëndi, Komos (papërmbajtje) dhe Nigretos Hypnos (gjumë i rëndë). Marrëzia lavdëron veten pafund, duke argumentuar se jeta do të ishte e mërzitshme dhe e pakëndshme pa të. Për ekzistencën tokësore, Folly thotë me pompozitet, "nuk do të gjesh asgjë gëzimi apo fati që nuk më detyrohet mua".

Dante, Ockham, Eckhart nuk mund të zhvillojnë temën e marrëzisë - Encomium Moriae e Erasmus e ngre marrëzinë përsëri në nivele metafizike, një polemikë kundër urtësisë së zymtë skolastike, mësimit humanist dhe dashurisë për apatinë , ndërsa (shenjë) dalluese e realitetit është marrëzia, e cila përfshin gjithçka. nën mendjen dhe në të cilën është rrënjosur, e gjithë shkëlqimi dhe vitaliteti i jetës, dashurisë dhe rinisë, dhe çdo gjë mbi mendjen, gjithçka që është falas, lozonjare, e hijshme, bota e perëndive – Kuptimi i krishterë i marrëzisë supra-racionale është interpretimi (i Krishtit) i së keqes në Kryq si të mos dish se çfarë bëjnë ata. -  Hans Urs von Balthasar (përmbledhur), II.B.3.d. Analogjia e marrëzisë, Lavdia e Zotit Vëllimi 5: Mbretëria e Metafizikës në Epokën Moderne 

Në një nga strumbullarët e dukshëm në veprën Lavdi Marrëzisë, libri rezulton të jetë pothuajse një predikim i përpunuar mbi 1 Korintasve 1:21-23, marrëzinë në kryq .

Shumë komentatorë të mëvonshëm e karakterizojnë librin vetëm si një satirë kundër vetë kishës katolike romake, ose doktrinave të saj, dhe jo për vendimet morale të njerëzve pavarësisht nga stili i jetesës ose shteti: kontrasti midis mençurisë njerëzore që është në të vërtetë marrëzi dhe marrëzisë hyjnore që është mençurinë. 

 Përkthime dhe botime 
Nga viti 1541, botimet latine shpesh përfshinin Komentimin e Girardusit Listrius Listrius u ndihmua nga Erasmus për të përfunduar komentin për Froben në 1515, dhe mund të ketë qenë një pseudonim për Erasmus.  Erasmus bëri shumë ndryshime të vogla në FLavdi . . . (Folly . . . ) midis botimeve.

Ashtu si me disa nga veprat e Erasmus, përkthimet shpesh kishin interpolime dhe zgjedhje të një natyre sektare që nuk pasqyronin origjinalin. Nga këto mund të vijë edhe përmbledhja e librit si “sulm ndaj kishës perëndimore”  .

 Sir Thomas Chaloner (1548) Lavdërimi i folie. Moriæ encomium një libër i bërë në latinisht nga nëpunësi i madh Erasmus Roterodame. Anglisht nga Sir Thomas Chaloner Knight.
 Charles Patin (1676)
 John Adams (1686) 
 J. Wilford, bot. (< 1722)
 W. Kennet (1735) Moriae Encomium, ose, Lavdërimi i marrëzisë. Bërë anglisht nga latinishtja e Erasmus. (Mund të jetë i njëjtë me Wilford.)
 Polemisti i panjohur (1876)  me poezi fillimi dhe fundi jo nga Erasmus. (Mund të jetë një version i Kennet ose Wilford.)
 Hoyt Hopewell Hudson (1941) 
 Hendrik Willem Van Loon (1942)
 Harry Carter (1952) 
 RA Adams (1989)
 Clarence Miller (2003) 
 Betty Radice (2004)
 Charles Packard (2016) Folly on Folly: The Praise of Folly, një vepër në prozë latine e vitit 1509, në vargje angleze të rimuar

 Tekste krahasuese 
Latinishtja ka shprehjen "Moriae" (Marrëzi) që është një lojë fjalësh dhe aludimi për "Mariae", si p.sh. Maria Magdalena kishte pjesën më të mirë (Marku 10:42). [16] Shumica e përkthimeve në anglisht shkojnë drejtpërdrejt te Mary këtu.

 Latinisht: "Primum igitur existimate, Platonem tale quiddam iam tum somniasse, cum, amantium furorem omnium felicissimum esse, scriptret. demigrues, ky magjistar ac magis gaudet[...] Atque, haec est Moriae pars, quae non aufertur commutatione vitae, sed perficitur."
 Chaloner: "Prandaj, në fillim duhet të mendoni se Platoni e kishte parë më pas një gjë të tillë, kur shkroi, se pasioni dhe tërbimi ekstrem i të dashuruarve të zjarrtë ishte për t'u dëshiruar dhe përqafuar, si një gjë mbi të gjitha të tjerat më të lumtura : sepse se një dashnor i zjarrtë nuk jeton tani në vetvete, por më tepër në atë që do, në mënyrë që aq më tej dhe më tej të jetë i dashuruari. i shqetësuar nga ai vetë, për të banuar me të dashurin, ai gëzohet gjithnjë e më shumë [...] Dhe kjo është pjesa e Marisë Magdalenase, e cila nga ndryshimi i jetës nuk do të këputet, por përkundrazi do të konfirmohet më shumë.
 i panjohur: "Së pari, pra, Platoni ëndërroi disi të kësaj natyre kur na thotë se çmenduria e të dashuruarve ishte më e dëshirueshme nga të gjitha disponimet e tjera të trupit; sepse ai që dikur është goditur plotësisht nga ky pasion, nuk jeton më brenda vetes, por e ka larguar shpirtin e tij në të njëjtin vend ku ka vendosur dashuritë e tij dhe e humbet veten për të gjetur objektin për të cilin aq shumë e do: ky po humbet tani dhe po endet e një shpirti nga rezidenca e tij, çfarë është më mirë se një transport i thjeshtë çmendurie [...] Kjo është gjithashtu ajo pjesë më e mirë që zgjodhi Maria, e cila nuk do t'i hiqet, por do të përsoset dhe plotësohet me vendosjen e saj të vdekshme? mbi pavdekësinë”.
 John Wilson: "Dhe supozoni se Platoni ëndërroi disi të tillë kur e quajti çmendurinë e të dashuruarve gjendjen më të lumtur nga të gjithë të tjerët. Sepse ai që është dhunshëm në dashuri nuk jeton në trupin e tij, por në gjënë që do; dhe nga sa më larg të vrapojë nga vetvetja në një tjetër, aq më e madhe është kënaqësia e tij [...] Dhe kjo është ajo pjesë më e mirë e Marisë që nuk ia heq ndryshimi i jetës, por përsoset.

 Jehona 
Moriae Encomium ishte jashtëzakonisht e popullarizuar, për habinë e Erasmusit dhe ndonjëherë për shqetësimin e tij. Papa Leo X dhe kardinali Cisneros thuhet se e kanë gjetur atë zbavitëse. Miqtë e ngushtë të Erasmus fillimisht kishin qenë skeptikë dhe e paralajmëruan atë për rreziqet e mundshme për veten e tij që të shihej si sulm ndaj institucionit. 

Para vdekjes së Erasmus, ai kishte kaluar tashmë në botime të shumta dhe ishte përkthyer në çekisht, frëngjisht dhe gjermanisht. Së shpejti pasoi një botim në anglisht. Ai ndikoi në mësimin e retorikës gjatë fundit të shekullit të gjashtëmbëdhjetë, dhe arti i aoksografisë ose lavdërimi i lëndëve të pavlera u bë një ushtrim popullor në shkollat e ciklit të lartë elizabetian.  Një kopje e botimit të Bazelit të 1515/16 u ilustruar me vizatime me stilolaps dhe bojë nga Hans Holbein i Riu .  Këto janë ilustrimet më të famshme të In Lavder of Folly .

Roli i saj në fillimet e Reformës Protestante  buron nga kritika e supozuar e saj ndaj praktikave të Kishës dhe aleatëve të saj politikë. 

Më pas Erasmus shkroi se thuajse i vinte keq që e kishte shkruar, aq sa një konsideronte se ajo i kishte shkaktuar telashe. Por kjo telashe nuk erdhi nga princat, papët, peshkopët, abatët, kardinalët, studiuesit e famshëm, oborrtarët, magjistratët apo gratë e satirizuara, por nga teologë të caktuar. 

Është quajtur "një tekst famëkeq i vështirë" për t'u analizuar. 

 Referime 

Kategoria:Vepra filozofike mesjetare
Kategoria:Erazmo Roterdami