Gens

Në Romën e Lashtë, një gens (; në shumës: gentes ) ishte familja e përbërë nga individët që ndanin të njëjtin nomen gentilicium dhe që pretendonin prejardhje nga një paraardhës i përbashkët. Një degë e një gens, ndonjëherë e identifikuar nga një cognomen i veçantë, quhej një stirps (në shumës: stirpes). Gens ishte një strukturë e rëndësishme shoqërore në Romë dhe përgjatë gjithë Italisë Romake gjatë periudhës së Republikës Romake. Shuma nga statusi shoqëror i individëve varej nga gens në të cilin bënin pjesë. Disa gentes klasifikoheshin si patricë, të tjerët si plebejë; disa kishin degë në të dyja grupimet shoqërore, patrice dhe plebeje. Rëndësia e gens si një strukturë shoqërore do të binte në mënyrë të konsiderueshme në Periudhën Perandorake, megjithëse gentilicium vijoi të përcaktonte origjinën dhe dinastitë e romakëve, duke përfshirë edhe perandorët.

Origjina
Fjala gens ndonjëherë e përkthyer si "rracë", ose "komb", nënkupton një popull që rrjedh nga një paraardhës i përbashkët. Ajo mund të përkthehet edhe si "klan", "farefisni", ose "tribu", megjithatë fjala tribus ka një kuptim të veçantë dhe të dallueshëm në kulturën romake. Një gens mund të jetë aq i vogël sa një familje e vetme, ose mund të përfshijë qindra individë. Sipas traditës, në vitin 479 p.e.s. vetëm gens Fabia qenë të aftë të nxirnin në fushëbetejë një militia të përbërë nga treqint e gjashtë burra në moshë për luftë. Koncepti i gens nuk ishte përjashtimisht romak, por ndahej me bashkësitë e tjera italike, duke përfshirë atë që flisnin gjuhët italike si latinët, oskët dhe umbrët, ashtu si dhe etruskët, gjuha e të cilëve nuk është e lidhur. Të gjithë këta popuj në vijim u asimiluan në sferën romake të kulturës.Tit Livi, Ab Urbe Condita, libri II

Gentes më të vjetër thuhej se e kishin origjinën më të vjetër se Themelimi i Romës (traditionalisht në 753 p.e.s.), dhe pretendonin prejardhje nga personazhe mitologjike që nga kohët e Lufta e Trojës (traditionalisht e përfunduar në vitin 1184 p.e.s.. Megjithatë, krijimi i gens nuk mund të arrijë shumë kohë para adoptimit të mbiemrave të trashëgueshëm. Nomen gentilicium, ose "emri gentil", ishte një veçori dalluese, pasi një nomen i një qytetari romake tregonte anëtarësinë e tij në një gens.cituar nga Titus Livius, Ab Urbe Condita, libri I.

Nomen mund të rridhte nga çdo numër gjërash, siç ishin emri i një paraardhësi, zanati i një personi, pamja fizike, karakteri, ose qyteti i origjinës. Për shkak se disa nga këto gjëra ishim mjaft të zakonshme, ishte e mundur për familje të palidhura të bartnin të njëjtin nomen dhe përgjatë kohës të ngatërroheshin.

Personat mund të birësoheshin në një gens dhe të mernin nomen-in e tij. Një libertus, ose "skllav i liruar", zakonisht merte nomen-in (dhe ndonjëherë edhe praenomen-in) e personit që e kishte liruar atë dhe një qytetar i natyralizuar, zakonisht merte emrin e patronit që i jepte qytetarinë e tij. Skllevërit e liruar dhe qytetarët e sapo emancipuar teknikisht nuk ishin pjesë e gentes emrat e të cilëve mbanin, por brenda pak brezave shpesh bëhej e pamundur të dalloje pasardhësit e tyre nga anëtarët origjinalë. Në praktikë kjo nënkuptonte se një gens mund të bënte anëtarë të rinj dhe madje degë të reja, si në mënyrë të paracaktuar ashtu dhe aksidentalisht.

Stirpes
Degë të ndryshme ose stirpes të një gens zakonisht dalloheshin nga cognomina e tyre, mbiemra shtesë që pasonin nomen-in, i cili mund të ishte ose personal ose i trashëgueshëm.  Disa stirpes veçanërisht të mëdha do të ndaheshin vetë në shumë degë, të dalluar nga cognomina shtesë.

Praenomina
Shumica e gentes përdornin rregullisht një numër të kufizuar emrash personalë, ose praenomina, zgjedhja e të cilëve ndihmonte të dalloheshin anëtarët e një gens nga një tjetër. Ndonjëherë degë të ndryshme të një gens do të varionin emrat e tyre të zgjedhjes. Gentes më konservatorë ndonjëherë do ta kufizonin veten në tre ose katër praenomina, ndërsa të tjerët përdornin rregullisht gjashtë ose shtatë.

Kishte dy arsye kryesore për këtë zgjedhje të kufizuar: e para, ishte traditë të kaloheshin emrat e familjes nga një brez në tjetrin; emra të tillë ishin gjithmonë të parapëlqyer. E dyta, shumica e familjeve patrice e kufizonin veten në një numër të vogël emrash si një mënyrë për ta dalluar veten nga plebejtë, që shpesh përdornin një gamë më të madhe emrash, duke përfshirë disa që përdoreshin rrallë nga patricët. Megjithatë, mjaft nga shtëpit më fisnike patrice përdornin praenomina të rrallë dhe të pazakontë.

Disa familje gjithashtu i shmangnin qëllimisht praenomina të caktuar. Në të paktën disa raste, kjo ndodhte për shkak të traditave në lidhje me anëtarë fatkeqë apo të çnderuar të gens që bartnin një emër të caktuar. Për shembull, Junia gens shmangnin praenomina Titus dhe Tiberius pasi dy anëtarë me këto emra ishin ekzekutuar për tradhëti. Një shembull i ngjashëm supozohet se e çoi asamblenë e Manlia gens në ndalimin e anëtarëve të saj të mbanin praenomen Marcus, megjithëse ky ndalim nuk duket se u zbatua në mënyrë të rreptë.Tit Livi, Ab Urbe Condita, libri VI.

Funksioni shoqëror i gens
Në teori, secili gens funksiononte si një shtet brenda shtetit, i qeverisur nga pleqtë dhe asambletë e veta, duke ndjekur zakonet e veta, dhe duke zhvilluar ritet e veta fetare. Disa kulte ishin të lidhura tradicionalisht me gentes të veçantë. Asambletë e gens kishin përgjegjësinë e adoptimit dhe mbikëqyrjes së anëtarëve të tyre. Nëse një anëtar i një gens vdiste intestate dhe pa familje të personale, pronat e tij shpërndaheshin në pjesën e mbetur të gens. 
Vendimet e një gens teorikisht ishin detyruese për të gjithë anëtarët e tij. Megjithatë, nuk është rregjistruar asnjë vendim publik pasi kalonte nga asambleja e një gens. Si një grup, gentes kishin ndikim të konsiderueshëm mbi zhvillimin e të drejtës romake|të drejtën dhe praktikave fetare romake, por krahasimisht pak ndikim mbi historinë politike dhe kushtetuese të Romës.

 Gentes patrice dhe plebeje 
Disa gentes konsideroheshin patricë, ndërsa të tjerë plebejë. Sipas traditës, patricët rridhnin nga "etërit e qytetit", ose patres; do me thënë, krerët e familjes në kohën e themelimit nga Romuli, mbreti i parë i Romës. Familjet e tjera fisnike, që erdhën në Romë gjatë kohës së mbretërve pranoheshin gjithashtu në patriciat, duke përfshirë mjaft që emigruan nga Alba Longa pasi ai qytet do të shkatërrohej nga Tull Hostiliusi. Shembulli i fundit i një gens të pranuar në patriciat para shekullit të I p.e.s. ishte kur Claudii u shtuan në radhët e patricëve pas ardhjes në Romë në vitin 504 p.e.s., pesë vjetë pas themelimit të Republikës.

Burime të shumta përshkruajnë dy klasa midis gentes patrice, të njohur si gentes maiores, ose gentes madhorë dhe gentes minores. Asnjë informacion përcaktues nuk ka mbijetuar në lidhje me se cilat familje konsideroheshin gentes maiores, ose madje edhe se sa ishin. Megjithatë, ata pothuajse me siguri përfshinin Aemilii, Claudii, Cornelii, Fabii, Manlii dhe Valerii. Nuk është e sigurtë as nëse ky dallim kishte ndonjëfarë rëndësie praktike, megjithëse është sugjeruar se princeps senatus, ose kryetari i Senatit, zakonisht zgjidhej nga pjesëtarët e tij.

Për mjaft nga dekadat e para të Republikës, nuk është tërësisht e qartë se cilat gentes konsideroheshin patricë dhe cilat plebeje. Gjithësesi, një sërë ligjesh të nxjera në vitet 451 dhe 450 p.e.s. si Dymbëdhjetë Tabelat përpiqeshin të kodifikonin një dallim të përpiktë midis klasave, duke i përjashtuar formalisht plebejtë nga mbajtja e ndonjë magjistrature të rëndësishme, nga ajo kohë deri në kalimin e Lex Licinia Sextia në vitin 367 p.e.s.. Një tjetër ligj i nxjerë si pjesë e tabelave e ndalonte martesën ndërmjet patricëve dhe plebejve, por kjo të të shfuqizohej pas vetëm pak vitesh, nga Lex Canuleia në vitin 445 p.e.s..

Megjithë ripajtimin formal të rendeve në vitin 367 p.e.s., shtëpitë patrice, të cilat me kalimin e kohës përfaqësonin një përqindje gjithmonë e më të vogël të popullsisë romake, vijuan të mbanin sa më shumë pushtet, duke rezultuar në konflikte të shpeshta midis klasave përgjatë dy shekujve pasues. Disa familje patrice e kundërshtonin rregullisht ndarjen e pushtetit me plebejtë, ndërsa të tjerat e mbështesnin atë, dhe disa ishin të ndarë.

Shumë gentes përfshinin edhe degë patrice edhe degë plebeje. Këto mund të jenë krijuar nëpërmjet adoptimit ose lirimit të skllevërve, ose kur dy familje të pallidhura që bartnin të njëjtin nomen ngatërroheshin. Mungë ndodhte që anëtarët individualë të një gens ta linin vullnetarisht ose të nxireshin nga patriciati, bashkë me pasardhësit e tyre. Në disa raste, gentes që fillimisht duhet të kishin qenë patricë, ose që ishin të konsideruar të tillë gjatë republikës së hershme, më vonë njiheshin vetëm nga pasardhësit e tyre plebejë.

Nga shekulli I p.e.s., dallimi praktik midis patricëve dhe plebejve ishte gjerësisht simbolik, me vetëm pak priftërinj dhe poste ceremoniale të paracaktuara për patricët. Megjithatë, prestigji i tyre ishte i tillë që, duke filluar me administratën e Çezarit dhe duke vijuar me Periudhën Perandorake, një numër familjesh do të ngriheshin në patriciat, duke zëvendësuar familjet e vjetra që ishin shuar ose zbehur deri në errësim dhe të cilat nuk parfaqësoheshin më në Senatin Romak. Nga shekulli III, dallimi midis patricëve dhe plebejve e kishte humbur rëndësinë e tij. Perndor Kostandini dhe pasuesit e tij e përtëritën titullin si një shenjë dallimi dhënë individëve, në vend të një klase në të cilën bënte pjesë e gjithë familja.

Shiko gjithashtu

 Fiset Italike
 Fiset ilire
 Lista e fiseve të hershme gjermanike
 Fiset Nordike
 Rutulët
 Grupi shoqëror
 Elitizmi
 Inteligjencia
 Turma
 Klani
 Pema familjare
 Farefisi
 Fisi
 Jus
 E drejta romake
 Amicitia
 Hospitium
 Imperium
 Auctoritas
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Cliens
 Colonus (person)
 Contio
 Dediticii
 Mos maiorum
 Municipium
 Patronus
 Peregrinus
 Patronazhi në Romën e Lashtë
 Potestas
 Primus inter pares
 Rogatio
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Të Drejtat Latine
 Alba Longa
 Albanët (latinë)
 Romakët në Afrikën Nën-Sahariane
 Iliro-romakët
 Labici
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Besimet e lashta mesdhetare
 Imperator
 Auguri
 Censori
 Vigiles
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Pretori
 Dux
 Cirku Romak
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Equites
 Festivalet Romake
 Harku i Triumfit
 Honestiores dhe humiliores
 Horacët dhe Kuriacët
 Instrumentum regni
 Kalendari Romak
 Këshilli i Plebejve
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Kolona e Fitores
 Konsulli Romak
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendi i Centurionëve
 Kuvendi i Kuriatit
 Kuvendet Romake
 Kuvendi Tribal
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Limes Britannicus
 Lista e konsujve romakë
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Marrdhëniet Indiano-Romake
 Marrdhëniet Sino-Romake
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Monarkia romake
 Mundus Cereris
 Muri i Antoninit
 Njësitë matëse romake
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Ordines
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Caput Mundi
 Personalitete romake
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Portretizimi Romak
 Republika Romake
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Sabinët
 Samnitët
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Tregtia romake me Indinë
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vicus
 Vila Romake
 Villa rustica
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

Citime fundore

Bibliografia
Burime të lashta

  Versioni anglisht këtu .





 Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
 Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.

 Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.

















Burime historiografike moderne











 Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.





























  (titulli origjinal i veprës 







 Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990).






 Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.














 Wallace-Hadrill, Andrew, ed. 1989. Patronage in Ancient Society. London: Routledge.



Lidhje të jashtme





Kategoria:Histori shoqërore
Kategoria:Fise në Evropë
Kategoria:Klane
Kategoria:Grupe shoqërore
Kategoria:Familje
Kategoria:Kultura Romake