O tempora, o mores!

është një frazë latine që përkthehet tekstualisht si "Oh kohë! Oh moral!", e rregjistruar për herë të parë në ligjërimin e Ciceroni. Një përkthim më i natyrshëm, megjithëse prapë mjaft tekstual, do të bënte "Oh çfarë kohësh! Oh çfarë morali!";Ottenheimer,  I. & M. Latin-English Dictionary 1955 një shqipërim më idiomatik do të ishte "Turp mbi këtë kohë dhe mungesën e parimeve!". Fraza origjinale latine shpesh shkruhet si , me shtimin e pikëçuditseve, që nuk do të ishin përdorur në latinishten klasike të përdorur në kohën e Ciceronit.

Fraza është përdorur nga oratori romak Ciceron në katër fjalime të ndryshme,In Verrem 2.4.56; in Catilinam 1.2; de Domo sua 137; pro Rege Deiotaro 31. nga të cilët më i hershmi ishte fjalimi i tij kundër Verres në vitin 70 p.e.s. Shembulli më i famshëm, gjithësesi, është paragrafi i dytë i Ligjëratës së Parë Kundër Katilinës (Oratio in Catilinam Prima in Senatu Habita), një fjalim i bërë në vitin 63 p.e.s., kur Ciceroi ishte konsull (zortari kryesor romak), duke denoncuar armikun e tij politik, Katilinën. Në këtë pasazh, Ciceroni e përdor atë si shprehje neverisë së tij, për të vajtuar gjendjen e mjerë të Republikës Romake, në të cilën një qytetar mund të komplotojë kundër shtetit dhe mos të ndëshkohet në këndvështrimin e tij për të.Susan O Shapiro (2005) O Tempora! O Mores! Cicero's Catlinarian Orations: A Student Edition with Historical Essays, note on Cat. 1.2. Pasazhi në fjalë lexon si vijon:

«O kohë! O moral! Senati i kupton këto gjëra, konsulli i sheh ata; prapë ky njeri jeton akoma. Ai jeton? Në të vërtetë, ai madje vjen në senat, ai merr pjesë në diskutimin publik, ai vëren dhe shënon me sytë e tij secilin nga ne për vrasje!»

Ciceroni ishte i frustruar se, megjithë të gjitha dëshmitë që ishin mbledhur kundër Katilinës, që kishte kompotuar poër të përmbysur qeverinë romake dhe vrarë vetë Ciceronin dhe megjithë faktin që senati kishte dhënë senatus consultum ultimum të tij, Katilina nuk ishte ekzekutuar ende. Ciceroni vijoi ta përshkruaj raste të ndryshme përgjatë historisë romake, kur konsujt e shinin të përshtatshme për të ekzekutuar komplotistët me më pak dëshmi, në një rast—çështje e ish konsullit Lucius Opimius që vrau Gaius Grakun (një nga vëllezërit Grakë)—bazuar vetën mbi : "dyshimi i thjeshtë i mospëlqimit".Mark Tullii Ciceroni: Orationes in Catilinam 1.2.4 (latinisht)

 Referencat kulturore 
parapamje|majtas|372px|Ciceroni hedh fjalimin e tij, 1850
Në kohët e vona klasike thirrja e Ciceronit ishte bërë e famshme tashmë, duke u cituar për shembull te  e Senekës së Vjetrit:

«Është e nevojshme të përdoren fjalët e tua Ciceron: 'O kohë! O moral!' Ti do të shikosh sy që digjen në të njëjtën kohë nga mizoria dhe arroganca.»Seneka i Vjetri, Suasoriae 6.3.

Poema e Marcialit "To Caecilianus" (Epigramet §9.70) gjithashtu i referohen Ligjërimit të Parë Katilinian:Marciali, Epigrams: 9.70. versioni anglisht nga Bohn's Classical Library (1897)

«O kohë! O zakone!" ishte britma e vjetër e Tulliusit, kur Katilina po kryente komplotin e tij të urryer.»

parapamje|389px|Vizatim komik i Ciceroni Denoncon Katilinën, John Leech, 1850.
Në kohët moderne kjo thirrje përdoret akoma për të kritikuar sjelljet dhe prirjet e kësaj kohe, por ndonjëherë përdoret në mënyrë humoristike ose sarkastike.

U përdor si titull i një epigrami mbi Joseph Justus Scaliger nga epigramisti uellsian John Owen, në veprën e tij popullore Epigrammata, 1613 Lib. I. epigrami 16: O Tempora! O Mores!:
Scaliger annosi correxit tempora mundi:
Quis iam, qui mores corrigat, alter erit?

E përkthyer si:"Scaliger mësoi kohët e shtrembëruara të botësReformoi: kush do ti reformoi tani krimet e njerëzve?"

Madje në shekullin e XVIII ajo filloi të përdorej në këtë mënyrë: një stampë në akuatint e vitit 1787 nga Samuel Alken sipas Thomas Rowlandson në British Royal Collection e titulluar  tregon dy burra të vjetër nga gjetja e tre të rinjve të dehur që flimin bashkë në një tavolinë.Thomas Rowlandson, O Tempora, O Mores!.

Edgar Allan Poe e përdori frazën si titull dhe subjekt të poemës së tij, "O, Tempora! O, Mores!" (≈1825), në të cilën ai kritikonte mënyrat e burrave të kohës së tij. Është thënë nga një poet i dehur në filmin e vitit 1936 Mr. Deeds Goes to Town. Shprehja përdoret si te drama (1955) ashtu dhe te filmi (1960) Inherit the Wind, një rrëfim fikshional i Çështjes Scopes, në të cilën është shprehur nga reporteri cinik, Hornbeck, duke iu referuar sjelljes së qytetit përkundrejtë Teorisë së Evolucionit të Darvinit. 

Komedianët mjuzikëll Flanders dhe Swann e përdorën termin, kur Flanders deklaroi " – Oh Times, Oh Daily Mirror!" (1964).Flanders, M. dhe Swann, D At the Drop of Another Hat (pas pjesës All Gall) 1964. Është gjithashtu një nga shumë shprehjet latine të gjendura te stripi Asteriksi dhe Obeliksi i publikuar në vitet 1960 dhe 1970. Fraza përdoret gjithashtu te seria The Romans (1964) e serialit Doctor Who.

Në nëntor 2014, senatori Ted Cruz i Teksasit përdori hapjen e Ligjërimit të Parë të Katilinian të Ciceronit mbi dyshemenë e senatit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, me vetëm pak fjalë të ndryshuara, për të kritikuar përdorimin nga presidenti Barack Obama të urdhërave ekzekutivë. Në versionin e tij të fjalimit, i cili ndjek përkthimin e Charles Duke Yonge,Mark Tullius Ciceroni: The Orations of Marcus Tullius Cicero, përkthyer tekstualisht nga C. D. Yonge, B. A. London. Henry G. Bohn, York Street, Covent Garden. 1856. senatori Cruz e bëri frazën  si "Turp mbi kohën dhe mbi parimet e saj të humbura!"; dhe në vend të Katilinës, presidentin e atëhershëm Obama.

 Shiko gjithashtu 

 Wiktionary:o tempora, o mores
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Castra
 Ciceroni
 Curia Calabra
 Dhjetë pasionet e Romës së lashtë
 Diktatori romak
 Dominati (Roma)
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja romake
 Filozofia e lashtë romake
 Historia e Kushtetutës romake
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Jus trium liberorum
 Justitia
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Mark Fabius Kuintiliani
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Letrat e Ciceronit
 Ligjëratat e Ciceronit
 Ludi
 Lustratio
 Legjioni romak
 Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake
 Magjistratët romakë
 Martesa në Romën e lashtë
 Mitologjia romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Mos maiorum
 Mark Valerio Marciali
 Notitia Dignitatum
 Novus homo
 Edukimi i oratorit
 Panem et circenses
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Personalitete romake
 Principati (Roma)
 Republika Romake
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Senati Romak
 Lucius Annaeus Seneca
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Veshjet në Romën e lashtë
 Turma (njësi ushtarake)
 Vigiles

 Referime 

Bibliografia



 Mark Tullius Ciceroni: The Orations of Marcus Tullius Cicero, i përkthyer tekstualisht nga C. D. Yonge, B. A. London. Henry G. Bohn, York Street, Covent Garden. 1856.
 Mark Valerio Marciali, Epigrams: 9.70. versioni anglisht nga Bohn's Classical Library (1897)
 Ottenheimer,  I. & M. Latin-English Dictionary 1955.


 Thomas Rowlandson, O Tempora, O Mores!.
 Seneka i Vjetri, Suasoriae 6.3.
 Susan O. Shapiro (2005) O Tempora! O Mores! Cicero's Catlinarian Orations: A Student Edition with Historical Essays

Kategoria:Figura stilistike
Kategoria:Retorikë
Kategoria:Fjalë dhe shprehje latine
Kategoria:Thënie
Kategoria:Republika Romake
Kategoria:Letërsia e Romës së lashtë