Shtëpia Romake

1. fauces (hyrja)
2. tabernae (punishte artizanale)
3. atrium (mesore)
4. impluvium (çisterna e ujit)
5. tablinum (studio)
6. hortus (kopshti)
7. oecus tricliniare (salla e ngrënies)
8. alae (mjedise anësore)
9. cubiculum (dhoma e gjumit)
Shtëpia Romake, duke mbajtur parasysh hapsirën e pakët arkitekturore në dispozicion për ndërtimin e strukturës së saj, në kundërshtim me atë që mendohet, ishte shumë e ngjashme me atë të ditëve të sotme.

«Duke parë rëndësinë e qytetit dhe dendësinë e skajshme të popullsisë, është e nevojshme që të shumëfishohet numri i banesave. Pasi banesat vetëm në katin përdhes nuk mund të strehojnë këtë masë popullsie në qytet, kemi qenë të shtrënguar, duke konsideruar këtë situatë, të kryejmë ndërtime në lartësi.» —Mark Vitruvius Polioni, De architectura, II, 8, 17.

 Shtimi i popullsisë dhe hapsira ndërtimore 
Në hipotezë se Roma Perandorake shtrihej në një sipërfaqe prej rreth 2.000 hektarësh, kjo ishte shumë e pamjaftueshme për banesa të një popullsie të përllogaritur në gati 1 miljon e 200.000 banorë. Ekzistonte një varg ndërtesash publike, faltoresh, bazilikash, magazinash, përdorimi për të banuar i të cilave ishte i kufizuar në një numër të pakët personash: roje, magazinierë, skribë etj. Duhet llogaritur pastaj kufizimi i hapsirës për tu përdorur për banesa, nga ajo e zënë nga rrjedha e Tiberit, me parqe dhe kopshte që të vendosur në shpatet e Eskuilinit dhe të Pinciusit, nga zona Palatine, rezervuar përjashtimisht perandorëve dhe në fund nga terreni i madh i Fushës së Marsit, tempujt, palestrat, varret dhe portikët e të cilës zinin 200 hektarë, por nga të cilat banesat ishin të përjashtuar për respektin që u rezervohej perëndive.

parapamje|majtas|upright=1.6|Rindërtim hipotetik në brendësi të Shtëpisë së Caius Martius, pikturë e Lawrence Alma-Tadema.
Nëse llogaritet zhvillimi i pamjaftueshëm teknik i transportit, mund të pohohet se romakët qenë të dënuar të banonin në kufijë territorialë të ngushtë, të cilët ishin ngulitur nga Augusti dhe nga pasuesit e tij. Romakët e paaftë për ta përshtatur territorin e banueshëm me rritjen e popullsisë, përveç nëse do të shkatërronin bashkimin e jetës së Urbs, u desh të kërkonin zgjidhje ndaj mungesës së hapsirës territoriale dh ngushtësisë së rrugëve qytetare në lartësinë e shtëpive të tyre.

Vetëm pas studimeve të publikuara në fillim të Nëntëqintës mbi gërmimet arkeologjike të Ostias dhe mbi mbetjet e gjetura nën shkallën e Basilica di Santa Maria in Aracoeli, mbi ato afër Palatinit në Via dei Cerchi, kanë mundësuar të kihet një kuptim i gjerë i strukturës së shtëpisë romake deri atëherë të ngatërruar me shtëpitë e gjetura në gërmimet e Pompejit dhe Herkolanit, ku mbizotëronte domus klasik i të pasurve që ishte shumë e ndryshme nga insulae që përbënin shumicën në Romë: midis këtyre të fundit dhe domus është e njëjta diferencë që sot mund të shohim midis një apartamenti dhe një vile në një lokalitet villash.

 Insula 

parapamje|358px|Model i rindërtuar i një Insula
Shtëpia Romake mund të ishte e dy llojeve: domus dhe insula. Struktura arkitekturore e domus, një banesë private aristokrate urbane që dallohej nga villa periferike, që nga ana tjetër ishte një banesë private e vendosur jashtë mureve të qytetit dhe nga villa rustica, e vendosur në zona rurale e pajisur nga mjedise të posaçme për punimet bujqësore,  parashikonte se do të ndërtohej me mure pa asnjë dritare të jashtme, ndërsa ishte tërësisht e hapur drejtë brendësisë; në dallim, shtëpitë popullore kanë hapje drejtë pjesës së jashtme dhe kur insula përbëhet nga një varg ndërtesash të vendosura në mënyra katërkëndore, drejtoheshin nga një oborr qendror: gjithashtu ka porta, dritare dhe shkallë qoftë së jashtmi, ashtu dhe së brendshmi.

Domus përbëhej nga mjedise standard, të paracaktuara me dhoma që proçedojnë në një rend të fiksuar: fauces, atrium, alae, triclinium, tablinum, peristilium.

Ndërsa insula është e përbërë nga cenacula, ato që sot do ti quanim apartamente, të përbëra nga mjedise që nuk kanë një funksion përdorimi të paracaktuar dhe që janë të vendosura në të njëjtin plan vertikal sipas një mbivendosjeje të përpiktë.

Domus që rimerte rregullat e Arkitekturës Helenistike organizohet në kuadrin horizontal, ndërsa insula, e shfaqur rreth shekullit të IV p.e.s. do të zhvillohej vertikalisht për t’iu përgjigjur nevojave të një popullsie gjithmonë e më të madhe, duke arritur një lartësi që mrekullonte jo vetëm lashtësinë, por mbi të gjitha Periudhën moderne për ngjashmërinë e saj me banesat moderne urbane.

Por që nga shekulli III p.e.s. ishin mësuar të shikonin insulae prej tre katesh (tabulata, contabulationes, contignationes) sa që Tit Livi, duke rrëfyer ngjarje që në dimrin mes viteve 218-17 p.e.s. i kishin paraprirë ofensivës së Hanibalit, tregon për një dem që i kishte ikur pronarit të tij në Forum Boarium dhe që, duke u futur në një portë, ishte ngjitur deri në katin e tretë dhe ishte hedhur prej andej duke terrorizuar kalimtarët.

Lartësia e këtyre insulae tashmë ishte tejkaluar në Periudhën Republikane dhe Mark Tulius Ciceroni shkruan se në Romë me shtëpitë e saj duket si pezull në ajër («Romam cenaculis sublatam atque suspensam»).<ref>

 Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
 Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
 Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.





 Plini i Vjetri, Naturalis Historia XIX; 





 Marl Vitruvius Polioni, De architectura, Torino, Einaudi, 2 vol., 1997.




Burime historiografike moderne

 Jean-Pierre Adam, L'arte di costruire presso i romani. Materiali e tecniche Editore: Longanesi, 2003.


 Ranuccio Bianchi Bandinelli dhe Mario Torelli, L'arte dell'antichità classica, Etruria-Roma, Utet, Torino 1976.






 Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.





 Cayot, Fabrice (2003). "Les maisons seigneuriales rurales à la fin du Moyen Age (XIVe–XVIe s.) dans l'Yonne" (në frëngjisht). Annales de Bourgogne, 75, fq. 259–288.
 Cesare Cesariano. Vitruvio. De architectura. Libri 2º-4º. I materiali, i templi, gli ordini Curato da: Rovetta A.Editore: Vita e Pensiero 2002 Collana: Biblioteca erudita ISBN 88-343-0660-0.



 Filippo Coarelli, Roma, Laterza 2008.





 Andrea Giardina, L'uomo romano, «Economica Laterza», 1908.




 Pierre Gros - Mario Torelli, Storia dell'urbanistica. Il mondo romano, Laterza 2007.


 Léon Homo, Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité, Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.


  (titulli origjinal i veprës 










 Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.


 M. Quercioli, Le mura e le porte di Roma, Newton Compton, Roma, 1982.


 G. Rickman, (1971): Roman Granaries and store buildings. Cambridge.





 S. Taricco, Piccola storia dell’arte astigiana. Quaderno del Platano Ed. Il Platano 1994.


Kategoria:Site Romake
Kategoria:Shtëpi
Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në periudhën antike
Kategoria:Historia e arkitekturës