Kombinati i Trepçës

Kombinati i Trepçës është një kombinat me karakter minerar, metalurgjik dhe kimik e cila dikur ishte një ndërmarrje e rëndësishme dhe një nga grupet më të mëdha industriale të ish-Federatës Jugosllave. Ai përfaqësonte prodhuesin më të madh të plumbit dhe zinkut në Europë, duke luajtur një rol kyç në ekonominë e rajonit. Skema organizative e kombinatit shtrihej në 16 komuna të ndryshme, përfshirë dy republika dhe dy krahina autonome të ish-Jugosllavisë. Gjeologët e parë anglezë e identifikuan zonën e "Trepçës" dhe malet përreth që në vitin 1924, ndërsa shoqëria aksionare "Trepça Mines Limited" u regjistrua në dhjetor të vitit 1927.

 Vështrim 
parapamje|Trepça Mines Limited Contract
Derisa në vitin 1960 "Trepça" ishte e përbërë nga Miniera e Stantërgut dhe Repartet në Zveçan (flotacioni, shkritorja e plumbit, rafineria, termocentrali etj.), më 1962 ajo u zgjerua dhe përfshiu të gjitha minierat e plumbit dhe zinkut të Republikës së Kosovës dhe më gjerë. Në vijim, u zhvilluan dhe forma të tjera integrimesh dhe bashkëpunimi afarist me më shumë se 11 ndërmarrje të republikave dhe krahinave të Jugosllavisë. Si rezultat, skema organizative e kombinatit në vitin 1977 përfshinte 26 ndërmarrje prodhuese dhe më shumë se 25,000 punonjës. 

Kompleksi industrial i "Trepçës" ishte një ndërmarrje e përbërë ekonomike që prodhonte plumb dhe zink si prodhime kryesore, por gjithashtu dhe metale të tjera shoqëruese, si argjendi (Ag), ari (Au), bizmuti (Bi), antimoni (Sb) dhe kadmi (Cd). Sipas statistikave të vitit 1987, struktura e prodhimit në kombinat ishte e ndarë si më poshtë: xehetaria me 20.9%, metalurgjia me 19.33%, prodhimi i akumulatorëve me 17.33%, përpunimi i metaleve me 17.63%, prodhimet kimike me 5.24% dhe veprimtaritë e tjera me 19.57%. Në vitin 1983, "Trepça" eksportoi mallra me vlerë 103 milionë dollarë, duke u pozicionuar në vendin e pestë mes eksportuesve më të mëdhenj në ish-Jugosllavi.

Përgjatë 58 viteve të aktivitetit të saj prodhues, "Trepça" prodhoi gjithsej 33 milionë tonë xeherorë me një përmbajtje mesatare prej 9.0% Pb+Zn. Po ashtu, në metalurgjinë e kombinatit, për periudha të ndryshme, u prodhuan sasi të konsiderueshme të metaleve të çmueshme, siç janë: argjendi (Ag) me 4,572 tonë për 45 vjet; ari (Au) me 8,675 kg për 34 vjet; bizmuti (Bi) me 4,115 tonë për 43 vjet dhe kadmi (Cd) me 1,655 tonë për 20 vjet. 

Rezervat e xeherorëve të plumb-zink të kombinatit, përfshirë ato të grupeve të minierave të Stantërgut, Kishnicës-Novobërdës dhe Kopaonikut, në vitin 1986 arritën në 37.7 milionë tonë, me përmbajtje mesatare prej 4.28% Pb, 3.00% Zn dhe 75 g/t Ag. Prodhimi i planifikuar për vitin 1986 ishte 1.6 milionë tonë xeherorë. Shërbimi gjeologjik i kërkim-zbulimeve të "Trepçës" ishte ndër më të suksesshmit në ish-Jugosllavi, duke siguruar vazhdimisht lëndën minerare për kombinat.

Fabrikat e pasurimit në sistemin e kombinatit "Trepça" ishin të ndërtuara për secilin grup të minierave me aftësi të ndryshme: flotacioni në "Tunel" i minierës Stantërg me kapacitet prej 1 milion tonë në fazën I dhe 1.5 milion tonë në fazën II; flotacioni i Badofcit i grup-minierave Kishnicë-Novobërdë me kapacitet 1.1 milion tonë xeherorë dhe flotacioni në Leposaviq për grupin e minierave të Kopaonikut me kapacitet 0.5 milion tonë xeherorë. 

Metalurgjia e plumbit në "Trepçë" ka nisur që në vitin 1940, kur u ndërtua shkritorja e plumbit në Zveçan me kapacitet 28,000 tonë plumb lëndor në vit. Më pas, gjatë periudhave të ndryshme (1950, 1967 dhe 1982), ajo kaloi nëpër rikonstruktime dhe zgjerime për të arritur aftësinë maksimale prej 175,000 tonë plumb lëndor në vit, me efikasitet prej 49.4-79.2%. 

Në vitin 1976, u ndërtua elektroliza e zinkut në Mitrovicë me aftësi prodhuese prej 30,000 tonë Zn elektrolit dhe 80 tonë kadmi. Pas një dekade, kjo teknologji u bë e vjetruar, kështu që në vitin 1986 u inaugurua një elektrolizë e re, me kapacitet 50,000 tonë Zn elektrolit, 5,000 tonë oksid zinku, 140,000 tonë acid sulfurik dhe 368 tonë kadmium. Industria kimike e "Trepçës" prodhonte gjithashtu produkte të rëndësishme, si superfosfat pluhur (250,000 tonë në vit), plehra komplekse NPK (144,000 tonë në vit), dhe acid fosforik (50,000 tonë në vit).

Në vitin 1968, u përurua Fabrika e Akumulatorëve në Mitrovicë, me kapacitet 6,000 tonë akumulatorë, dhe më pas u realizua zgjerimi i prodhimit deri në 35,000 tonë akumulatorë në vit. Fabrika e akumulatorëve Ni-Cd prodhonte 1 milion bateri, dhe në vitin 1989 arriti të rrisë prodhimin në 110%. Fabrikat e tjera në kuadër të "Trepçës" përfshinin fabrikën e llamarinës së zinkuar në Vushtrri, fabrikën "Metaliku" në Gjakovë, dhe fabrikën për përpunimin e metaleve të çmueshme "Famipa" në Prizren.

Pas vitit 1999, objektet e kombinatit "Trepça" u ndanë në pjesën veriore dhe jugore. U formua një version i ri i kombinatit "Trepça" në kuadër të UNMIK-ut, dhe më vonë ky kombinat kaloi në administrimin e Agjencisë Kosovare të Mirëbesimit dhe, përfundimisht, në administrimin e Agjencisë Kosovare të Privatizimit. Në vitin 2016, Qeveria e Kosovës miratoi një ligj të veçantë për "Trepçën", duke krijuar kështu parakushtet ekonomike, pronësore dhe juridike për rimëkëmbjen e kapaciteteve prodhuese të këtij kombinati.

 Shih edhe 
 Miniera e Trepçës

 Referime 

Kategoria:Trepça