Richard Réti

Richard Réti (28 maj 1889 - 6 qershor 1929) ishte një shahist austro-hungarez dhe më vonë çekosllovak, autor shahu dhe kompozitor i studimeve të fundlojërave.

Ai ishte një nga mbështetësit kryesorë të hipermodernizmit në shah. Me përjashtim të librit të Nimzowitsch Sistemi Im, ai konsiderohet të jetë kontribuesi më i shquar letrar i lëvizjes.

Jeta e hershme
Réti lindi në një familje jehude në Bazin, Austro-Hungari (tani Pezinok, Sllovaki), ku babai i tij punonte si mjek në shërbim të ushtrisë austriake.

Vëllai i tij më i madh Rudolph Reti (i cili nuk përdorte theksin e mprehtë) ishte një pianist i njohur, teoricien muzikor dhe kompozitor. Ai është stërgjyshi i piktorit gjerman Elias Maria Reti. Réti erdhi në Vjenë për të studiuar matematikë në Universitetin e Vjenës."Memoir of Reti", in Reti's Best Games of Chess, annotated by H. Golombek (Dover 1974).

Karriera e shahut
Një nga lojtarët më të mirë në botë gjatë viteve 1910 dhe 1920, ai e filloi karrierën e tij si një lojtar klasik kombinues, duke favorizuar hapje të tilla si Gambiti i Mbretit (1.e4 e5 2.f4). Megjithatë, pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, stili i tij i lojës ndryshoi dhe ai u bë një nga mbështetësit kryesorë të hipermodernizmit, së bashku me Aron Nimzowitsch dhe të tjerë. Ai pati sukseset e tij më të mëdha të hershme në periudhën 1918 deri në 1921, në turne në Kaschau (Košice; 1918), Rotterdam (1919), Amsterdam (1920), Vjenë (1920), dhe Göteborg (1921).  

Në vitin 1925, Réti vendosi një rekord botëror për shah symbyllur me 29 lojëra të luajtura njëkohësisht. Ai fitoi 21, barazoi 6 dhe humbi 2.

Réti ishte gjithashtu një kompozitor i shquar i studimeve të fundlojërave.

Vdekja
Réti vdiq më 6 qershor 1929 në Pragë nga skarlatina. Hiri i tij është varrosur në varrin e babait të Réti, Dr. Samuel Réti, në seksionin hebraik të Zentralfriedhof në Vjenë, në Seksioni T1, Grupi 51, Rreshti 5, Varri 34.jewishgen.org Online Worldwide Burial Registry - Austria. 

Trashëgimia
Hapja e Réti (1.Nf3 d5 2.c4) mban emrin e tij.

Réti mundi Kampionin e Botës José Raúl Capablanca në turneun e shahut në Nju Jork në vitin 1924 me 31 lëvizje - humbja e parë e Capablanca në tetë vjet, humbja e tij e vetme ndaj Réti dhe e para që kur u bë kampion bote. Ky turne ishte gjithashtu i vetmi rast në të cilin Réti mundi kampionin e ardhshëm të botës Alexander Alekhine, duke e arritur këtë sukses në të njëjtin numër lëvizjesh.

Shkrimet e Réti janë bërë klasike të letërsisë së shahut. Idetë Moderne në Shah (1923) dhe Mjeshtrat e Bordit të Shahut (1933) studiohen sot.

Studimi i famshëm i fundlojës

Réti kompozoi një nga studimet më të famshme të shahut, të paraqitura në këtë diagram. Ai u botua në Ostrauer Morgenzeitung më 4 dhjetor 1921. Duket e pamundur që mbreti i bardhë të kapë ushtarin e zi të avancuar, ndërsa ushtari i bardhë mund të ndalet lehtësisht nga mbreti i zi. Ideja e zgjidhjes është që mbreti të lëvizë për të avancuar në të dy ushtarët në të njëjtën kohë duke përdorur veti specifike të gjeometrisë së shahut.

1. Mg7! h4 2. Mf6 Mb6 
Ose 2...h3 3.Me7 dhe mbreti i bardhë mund të mbështesë ushtarin e vet.
3. Me5!!
Dhe tani mbreti i bardhë vjen pikërisht në kohë te ushtarin e bardhë, ose kap atë të ziun.
3... h3 4. Md6 dhe barazim.

Referime

Lidhje të jashtme
 Richard Réti profili dhe lojërat në Chessgames.com
 Edward Winter, The Réti Brothers
 Complete works of Richard Reti (në spanjisht)

Kategoria:Lindje 1889
Kategoria:Vdekje 1929
Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut
Kategoria:Teoricienë të shahut
Kategoria:Shahistë çekosllovakë
Kategoria:Shahistë nga Austro-Hungaria