Turma (njësi ushtarake)

Turma (, turmë, skuadër; shumës ; ) ishte një njësi kalorësie e Ushtrisë Romake të Periudhës Republikane dhe Perandorake. Në Perandorinë Bizantine, ajo u përdor në ndarje më të mëdha administrative ushtarake të madhësisë së regjimentit të një Thema. Fjala përkthehet shpesh si "skuadron", por i tillë është termi ala, një njësi që përbëhej nga disa turmae.

Ushtria Romake
Republika
Në shekujt e III dhe të II p.e.s., periudha e Luftërave Punike dhe ekspansionit romak në Hispania dhe Greqi, bërthama e Ushtrisë Romake përbëhej nga qytetarë, të shtuar nga kontigjente nga aleatët e Romës (socii). Organizimi i legjionit romak të periudhës përshkruhet nga historiani grek, Polibi (e ashtuquajtura "Ushtria Romake e mesit të republikës"), i cili shkruan se secili legjion me 4,200 këmbësorë shoqërohej nga 300 kalorës qytetarë (equites). Ky kontingjent ndahej në dhjetë turmae. Sipas Polibit, anëtarët e skuadronit do të zgjidhnin si oficerët e tyre tre decuriones ("drejtues të dhjetë vetave"), nga të cilët i pari për tu zgjedhur do të vepronte si komandant i skuadronit, ndërsa dy të tjerët si përfaqësues të tij.Polibi. Historitë, 6.25 Si në kohët e hershme, këta persona mereshin midis 18 centuriae të rendit ekuestrian, klasat më të pasura të romakëve, që mund të përballonin të furnizimin e kuajve dhe pajisjes së tij vetë.

Perandoria
parapamje|majtas|345px|Rindërtim i një kalorësi romak të Principatit, Nijmegen
Me riorganizimin e ushtrisë në perandor Oktavian Augustin ( 27 p.e.s. – 14 i e.s.) dhe pasuesit e tij, turma u bë një nën-njësi bazë e kalorësisë, pak a shumë e barasvlefshme me centuria-n e këmbësorisë, të dyja pjesë e auxiliaria, që formonte pjesën kryesore të kalorësisë romake dhe në formacionet legjionare të kalorësisë. Auxiliaria cohors equitata ishte një njësi e përzier që kombinonte këmbësorinë me kalorësinë, duke ekzistuar në dy lloje: cohors equitata quingenaria, me një kohortë këmbësorie prej 480 vetash, 4 turmae kalorësie dhe alae përforcuese cohors equitata milliaria, me 800 këmbësorë dhe 8 turmae. Ngjashmërisht, kalorësia e thjeshtë alae përmbante ose 16 (ala quingenaria) ose 24 turmae (ala milliaria). Turmae individuale kalërues gamiljesh (dromedarii) shfaqen gjithashtu midis cohortes equitatae në Lindjen e Mesme, ndërsa perandor Trajani ( 98–117) themeloi njësinë e parë kalorësiake të gjithën me gamilje, Ala I Ulpia dromedariorum Palmyrenorum.

Edhe turma komandohej nga një decurio, i ndihmuar nga dy zëvendësues principales (nën-oficerë), një sesquiplicarius (ushtar me pagesë sa një e gjysma e standardit) dhe një duplicarius (ushtar me pagesë sa dyfishi i standardit), gjithashtu një signifer ose vexillarius (një standard-bartës, të quajtur vexillum). Këto rangje korrespondonin përkatësisht me tesserarius të këmbëësorisë (oficer i rojave), optio dhe signifer. Madhësia e saktë e turmës nën Principatin, gjithësesi, është e paqartë: 30 veta ishte norma në ushtrinë republikane dhe dukshëm te cohortes equitatae, por jo për alae. De Munitionibus Castrorum, për shembull, rregjistron se një cohors equitata milliaria numëronte saktësisht 240 trupa, d.m.th. 30 veta për turmë,Hyginus Gromaticus, De Munitionibus Castrorum, 26. por jep gjithashtu numrin e kuajve për ala milliaria, të përbërë nga 24 turmae, në 1000.Hyginus Gromaticus, De Munitionibus Castrorum, 16. Nëse hiqen kuajt shtesë të oficerëve (dy për një decurio, një për çdo dy zëvendës nën-oficerë), një mbetet me 832 kuaj, e cila nuk pjesëtohet barabartë me 24. Në të njëjtën kohë, Arriani thotë shprehimisht se ala quingenaria llogariste 512 veta,Arriani. Ars Tactica, 17.3. duke sugjeruar një madhësi prej 32 vetash për secilën turma.

Si për legjionet, gjatë Principatin, secila kishte një kalorësi të organizuar në katër turmae. Një turmë legjionare drejtohej nga një centurion, i ndihmuar nga një optio dhe një vexillarius si principales të vjetër. Secila prej tyre drejtonte një rresht prej dhjetë trupash, për një shumë të përgjithshme prej 132 kalorësisht në secilin legjion. Statusi i tyre ishte qartësisht inferior ndaj atij të këmbësorisë legjionare: centurionët dhe principales të turmae legjionare klasifikoheshin si supernumerarii dhe megjithëse njerëzit e tyre përfshiheshin në listat e kohortës legjionare, ata fushonin ndarazi nga ta.

parapamje|456px|Inskenim modern i një turme të kohës së Adrianit, 2017
Në Ushtrinë e vonë romake, turma dhe struktura e saj u mbajtën, me ndryshime vetëm në titullaturë: turma ishte akoma e drejtuar nga një decurio, i cili drejtonte edhe radhën e parë prej dhjetë forcash, ndërsa dy të tjerët drejtoheshin nga catafractarii zëvendësues, në thelb pasuesë të duplicarii dhe sesquiplicarii të perandorisë së hershme. Gjurmë të kësaj strukture mbijetuan gjithashtu dukshëm në ushtrinë e shekullit të VI Perandorisë Lindore: në Stratexhikonin e Mauricit të fundit të shekullit të VI, radhët e kalorësisë drejtoheshin nga një dekarchos (, "drejtues i dhjetëve").

Perandoria Bizantine
Në shekullin e VII, si pasojë e krizës së shkaktuar nga pushtimet e hershme myslimane, forcat bizantine dhe sistemi administrative do të reformoheshin: ndarja e vjetër e Perandorisë së Vonë Romake midis administratës ushtarake dhe civile u braktis dhe mbetjet e Ushtrisë Lindore Romake në kamp u vendosën në distrikte të mëdha, themata, që u emërtuan sipas tyre. Termi turma, në transkriptimin e saj grek tourma ( ose ), rishfaqet në atë kohë si ndarja kryesore e një thema. Ushtria e secilës thema (përveç Optimatoi-t) ndahej në dy deri në katër tourmai, dhe secila tourma ndahej më tej në një numër moirai () ose droungoi (), e cila ishte e përbërë nga disa banda (njëjës: bandon, , nga , "simbol heraldik").

Kjo ndarje u bart përgjatë administrimit territorial të secilës thema: tourmai dhe banda (por jo moirai/droungoi) identifikoheshin qartas me distriktet, të cilat shërbenin si garnizonet dhe zonat e tyre të rekrutimit. Te Taktika e tij, perandor Leoni VI i Dituri ( 886–912) paraqet një thema të idealizuar si të përbërë prej tre tourmai, secila e ndarë në tre droungoi, etj. Kjo panoramë, gjithësesi, është ngatërruese, pasi burimet nuk mbështesin ndonjë shkallë uniformiteti të madhësisë ose numrit të nën-ndarjeve në thematat e ndryshme, as një përkitje e saktë e ndarjeve territorjale me ato taktike: në varësi të nevojave taktike, tourmai më të vogla administrative mund të bashkoheshin gjatë një fushate dhe më të mëdhatë të ndaheshin. Meqë njësia elementare, bandon, mund të numëronte vetë midis 200 dhe 400 veta, tourma gjithashtu mund të arriste deri në 6000 veta, megjithëse 2000–5000 duket se ka qenë norma midis shekujve të VII dhe fillimit të të tetit.

parapamje|majtas|Vula e Theofilos, basilikos spatharios dhe tourmarchēs i Kibyrrhaeot-ëve
Secila tourma zakonisht drejtohej nga një tourmarchēs (, "komandant i një tourma"). Në disa raste, sidoqoftë, një ek prosōpou, një përfaqësues i përkohshëm i stratēgos që qeveriste secilën thema, mund të caktohej në vend të tij. Titulli shfaqet së pari rreth vitit 626, kur njëfarë Georgos ishte tourmarchēs i Themës Armeniake. Tourmarchēs zakonisht ishte i vendosur në një qytet të fortifikuar. Përveç përgjegjësive të tij ushtarake, ai ushtronte detyra fiskale dhe gjyqësore në zonën nën kontrollin e tij. Në listat e zyrave (taktika) dhe vulave, tourmarchai zakonisht mbante rangun e spatharokandidatos, spatharios ose kandidatos. Në funksion dhe rang, tourmarchēs korrespondonin me topotērētēs të regjimenteve profesionale tagmata perandorake. Tourmarchai paguheshin sipas rëndësisë së themës së tyre: ata të themave më prestigjioze Anatolike mernin 216 nomismata ari në vit, ndërsa ata të themave evropiane mernin 144 nomismata, të njëjtën sasi paguheshin the droungarioi dhe oficerët e tjerë të vjetër të themës. Në disa burime, termi më i hershëm merarchēs (, "komandant i një meros, divizioni"), i cili zinte një pozicion të ngjashëm hierarkik në shekujt e VI–VII, është përdorur në mënyrë të ndërkëmbyeshme me tourmarchēs. Në shekujt e IX–X, shpesh gjendet në formën e variantit meriarchēs (). Megjithatë, nga studjues si John Bagnell Bury dhe John Haldon është sugjeruar se ky i fundit ishte një post i ndryshëm, i mbajtur nga tourmarchēs të bashkangjitur me stratēgos qeverisës të secilës thema dhe që qëndronin në kryeqytetin thematik.

Në mesin e shekullit të X, madhësia mesatare e shumicës së njësive u zvogëlua. Në rastin e tourma, ajo ra nga 2000–3000 veta në 1000 veta dhe më pak, në thelb në nivelin e droungos së mëparshëm, megjithëse tourmai më të mëdha rregjistrohen akoma. Me gjasa nuk është rastësi që termi "droungos" zhduket nga perdorimi pak a shumë rreth kësaj kohe. Rrjedhimisht, tourma ndahej drejtpërdrejtë në pesë deri në shtatë banda, secila prej 50–100 kalorësish ose 200–400 këmbësorësh. Termi tourma vetë ra shkallë shkallë në mospërdorim në shekullin e XI, por mbijetoi të paktën deri në fund të shekullit të XII si një term administrativ. Tourmarchai dëshmohen akoma në gjysmën e parë të shekullit të XI, por titulli duket se ka rënë në mospërdorim në vjim.

Shiko gjithashtu

 turma
 Arriani
 Polibi
 Historitë e Polibit
 Agentes in rebus
 Albaniana (fortesë romake)
 Frumentarii
 Kohorta (njësi ushtarake)
 Legjioni romak
 Limes
 Plumbata
 Scholae Palatinae
 Tirones
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vigiles
 Garda pretoriane
 Garda Varangiane
 Leoni VI i Dituri
 Kostandini VII Purpurogjeniti
 De Administrando Imperio
 Kalorësia
 Kalorësi
 Burgus
 Castellum
 Castra
 Pronoia
 Thema
 Thema e Durrësit
 Thema e Nikopojës
 Thema e Delmacisë
 Arbëria nën Perandorinë Bizantine
 Stratiotët
 Akinxhijtë
 Spahiu
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Curia Calabra
 Diktatori romak
 Dominati (Roma)
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja romake
 Filozofia e lashtë romake
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Jus trium liberorum
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Ludi
 Luftërat dalmato-romake
 Lufta e Dytë Punike
 Luftërat e hebrenjve
 Lufta e parë judeo-romake
 Luftërat iliro-romake
 Luftërat judeo-romake
 Lufta jugurtine
 Lufta kimbrike
 Luftërat romako-greke
 Luftërat romako-maqedonase
 Luftërat romako-parthiane
 Luftërat romako-perse
 Legjioni romak
 Magjistratët romakë
 Magister militum Ilirikum
 Martesa në Romën e lashtë
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Mos maiorum
 Notitia Dignitatum
 Novus homo
 O tempora, o mores!
 Panem et circenses
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Principati (Roma)
 Republika Romake
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Senati Romak
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Veshjet në Romën e lashtë

 Referime 

 Bibliografia 

 Arriani, Ars Tactica.



 Hyginus Gromaticus, De Munitionibus Castrorum



 Polibi. Historitë, 6.25



Kategoria:Kalorësi
Kategoria:Njësi dhe formacione ushtarake të Perandorisë Romake
Kategoria:Ushtria bizantine
Kategoria:Histori ushtarake