Arsimi në Rusi

Arsimi në Rusi është i organizuar në mënyrë të strukturuar dhe qëndrore, duke pasqyruar traditën e gjatë të shtetit rus për të kontrolluar dhe drejtuar politikat arsimore në nivel kombëtar. Në Rusi, shteti ofron shumicën e shërbimeve arsimore që rregullojnë arsimin përmes Ministrisë së Arsimit dhe Ministrisë së Shkencës dhe Arsimit të Lartë . Autoritetet rajonale rregullojnë arsimin brenda juridiksionit të tyre brenda kuadrit mbizotërues të ligjeve federale. Shpenzimet e Rusisë për arsimin janë rritur nga 2.7% e PBB-së në vitin 2005 në 4.7% në vitin 2018, por mbeten nën mesataren e OECD-së prej 4.9%.  

Përpara vitit 1990, kursi i trajnimit shkollor në Bashkimin Sovjetik zgjaste 10 vjet, por në fund të vitit 1990, hyri zyrtarisht në funksion një kurs 11-vjeçar. Arsimi në shkollat e mesme shtetërore është falas; arsimi i parë i lartë (niveli universitar) është falas me rezerva: një numër i konsiderueshëm studentësh regjistrohen me pagë të plotë. Studentët meshkuj dhe femra kanë pjesë të barabarta në të gjitha fazat e arsimit,  përveç në arsimin e lartë ku gratë kryesojnë me 57%. 

Një vlerësim i vitit 2015 nga Agjencia Qendrore e Inteligjencës e Shteteve të Bashkuara e vlerëson shkallën e shkrim-leximit në Rusi në 99.7% (99.7% për burrat, 99.6% për gratë).  Sipas një vlerësimi të OECD-së për vitin 2016, 54% e të rriturve të Rusisë (25 deri në 64 vjeç) kanë përfunduar arsimin e lartë, duke i dhënë Rusisë nivelin e dytë më të lartë të arsimit të lartë midis 35 vendeve anëtare të OECD-së.  47.7% kanë përfunduar arsimin e mesëm (kursin e plotë 11-vjeçar); 26.5% kanë përfunduar shkollën e mesme (9 vjet) dhe 8.1% kanë arsim fillor (të paktën 4 vjet). Shkallët më të larta të arsimit të lartë (24.7%) janë regjistruar tek gratë e moshës 35 deri në 39 vjeç (krahasuar me 19.5% për burrat e të njëjtës grupmoshë). 

Krahasuar me vendet e tjera të OECD-së, Rusia ka afërsisht madhësi mesatare të klasave  dhe disa nga orët më të shkurtra të mësimdhënies në vit. 

Në vitin 2014, Njësia e Inteligjencës Pearson/Economist e vlerësoi arsimin e Rusisë si të 8-tin më të mirë në Evropë dhe të 13-tin më të mirë në botë;  Arritjet arsimore të Rusisë u vlerësuan si të 21-tat më të larta në botë, dhe aftësitë njohëse të studentëve si të 9-tat më të larta. 

Në vitin 2016, kompania amerikane Bloomberg e vlerësoi arsimin e lartë të Rusisë si të tretin më të mirë në botë, duke matur përqindjen e të diplomuarve të shkollave të mesme që vazhdojnë studimet në kolegj, numrin vjetor të të diplomuarve në shkencë dhe inxhinieri si përqindje e të gjithë të diplomuarve në kolegj dhe numrin vjetor të të diplomuarve në shkencë dhe inxhinieri si përqindje e fuqisë punëtore. 

 Nivelet e arsimit 
Sipas ligjit,  sistemi arsimor i Rusisë përfshin 2 lloje arsimi : të përgjithshëm dhe profesional.

Arsimi i përgjithshëm ka këto nivele:

 Arsimi parashkollor (niveli 0 sipas ISCED )
 Arsimi fillor i përgjithshëm (niveli 1 sipas ISCED ) – kohëzgjatja e studimit është 4 vjet
 Arsimi bazë i përgjithshëm (niveli 2 sipas ISCED ) – kohëzgjatja e studimit është 5 vjet
 Arsimi i mesëm i përgjithshëm (niveli 3 sipas ISCED ) – kohëzgjatja e studimit është 2 vjet

Për më tepër, ekziston edhe një arsim i përgjithshëm shtesë (grupe dhe klube studimi në shkollë).

Arsimi profesional ka këto nivele:

 Trajnimi për profesione - është i disponueshëm në bazë të arsimit fillor të përgjithshëm ; kohëzgjatja e studimit varet nga profesioni specifik, si rregull, nuk kalon disa muaj.
 Arsimi profesional – ofrohet në bazë të arsimit bazë të përgjithshëm ose arsimit të mesëm të përgjithshëm ; kohëzgjatja e studimit është 3 vjet (në bazë të arsimit të mesëm të përgjithshëm ) ose 4 vjet (në bazë të arsimit bazë të përgjithshëm ; në këtë rast programi përfshin arsimin e mesëm të përgjithshëm ).
 Arsimi i lartë :
 Diplomë Bachelor – është e disponueshme në bazë të arsimit të mesëm të përgjithshëm ; kohëzgjatja e studimit është 4 vjet
 Diplomë specialiste – është e disponueshme në bazë të arsimit të mesëm të përgjithshëm dhe vetëm për specialitete të caktuara mjekësore dhe inxhinierike ; kohëzgjatja e studimit është nga 5 deri në 6 vjet në varësi të degës akademike specifike.
 Diplomë Masteri – është e disponueshme për personat që kanë ndonjë diplomë akademike ; kohëzgjatja e studimit është 2 vjet
 Arsimi pasuniversitar ( shkollë pasuniversitare, specializim në mjekësi, asistencë në fushën e artit, shtesë në fushën e shkencës ushtarake ) - është i disponueshëm për personat që kanë një diplomë specialiste ose master ; kohëzgjatja e studimit është nga 2 deri në 4 vjet në varësi të disiplinës akademike.

Për më tepër, ekziston edhe një arsimim shtesë profesional. Është në dispozicion për të diplomuarit e institucioneve të arsimit profesional ose të lartë.

 Arsimi parashkollor dhe fillor 
Sipas regjistrimit të vitit 2002, 68% e fëmijëve (78% urbanë dhe 47% ruralë) të moshës 5 vjeç ishin të regjistruar në kopshte .  Sipas të dhënave të UNESCO-s, regjistrimi në çdo lloj programi parashkollor u rrit nga 67% në vitin 1999 në 84% në vitin 2005. 

Kopshtet, ndryshe nga shkollat, rregullohen nga autoritetet rajonale dhe lokale. Ministria e Arsimit dhe Shkencës rregullon vetëm një program të shkurtër përgatitor për parashkollorin për fëmijët 5-6 vjeç. Në vitin 2004, qeveria u përpoq t’ua ngarkonte prindërve koston e plotë të kopshteve; kundërshtimi i gjerë publik shkaktoi një përmbysje të politikës. Aktualisht, autoritetet lokale mund t'u faturojnë ligjërisht prindërve jo më shumë se 20% të kostove.  Binjakët, fëmijët e studentëve të universitetit, refugjatët, veteranët e Çernobilit dhe grupet e tjera të mbrojtura shoqërore kanë të drejtë për shërbim falas. 

Në vitin 2019, parashkollori (ose kopshti) fillon në moshën dy muajsh deri në gjashtë vjeç.

Sistemi sovjetik parashikonte shërbim pothuajse universal fillor (çerdhe, mosha 1 deri në 3 vjeç) dhe kopsht (mosha 3 deri në 7 vjeç) në zonat urbane, duke i lehtësuar nënat që punonin nga nevojat e kujdesit për fëmijët gjatë ditës. Deri në vitet 1980, kishte 88,000 institucione parashkollore; ndërsa ngarkesa e studimeve në arsimin e mesëm u rrit dhe kaloi nga standardi dhjetëvjeçar në njëmbëdhjetëvjeçar, programet e kopshtit kaluan nga trajnimi i aftësive themelore sociale, ose aftësive fizike, në përgatitje për hyrjen në nivelin shkollor. Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, numri ra në 46,000; ndërtesat e kopshteve u shitën si pasuri të paluajtshme, u rindërtuan në mënyrë të pakthyeshme dhe u shndërruan në përdorim zyrash.  Në të njëjtën kohë, një pjesë e vogël e kopshteve të suksesshme shtetërore, të konsideruara si një ngritje vertikale drejt shkollimit cilësor, lulëzuan gjatë viteve 1990.  Kopshtet private, megjithëse me kërkesë të lartë, nuk fituan një pjesë të konsiderueshme për shkak të presionit administrativ; pjesa e fëmijëve të regjistruar në kopshte private ra nga 7% në vitin 1999 në 1% në vitin 2005. 

Përmirësimi i ekonomisë pas krizës së vitit 1998, i shoqëruar me kulmin historik demografik, rezultoi në një rritje të shkallës së lindjeve, e regjistruar për herë të parë në vitin 2005.  Qytetet e mëdha u përballën me mungesë të vendeve të lira të kopshteve më parë, në vitin 2002. Lista e pritjes për kopshtet e Moskës përfshinte 15,000 fëmijë; në qytetin shumë më të vogël të Tomskut (me popullsi 488,000) ajo arriti në 12,000.  Qyteti i Moskës krijoi komisione të specializuara për kopshtet, të cilat kanë për detyrë të gjejnë vende bosh për fëmijët; prindërit i regjistrojnë fëmijët e tyre në listën e pritjes sapo lindin. Shkalla e problemit ndryshon midis distrikteve, p.sh. Distrikti Fili-Davydkovo i Moskës (me popullsi 78,000) ka humbur të gjitha kopshtet e tij (banorët duhet të konkurrojnë për vendet e kopshteve diku tjetër), ndërsa Zelenograd pretendon se ka radhë të shkurtër.  Autorë të pavarur pohojnë se ryshfetet ose "donacionet" për pranimet në kopshte konkurrojnë në sasi me pranimet në universitet  ndërsa autoritetet e hedhin poshtë akuzën. 

Numri i fëmijëve rusë të regjistruar në institucionet parashkollore arriti në 7.44 milionë në vitin 2020, duke shënuar një rënie nga një vit më parë. Shkalla e lindjeve shënoi një rënie që nga viti 2020 , pasi u rrit në fund të viteve 2000 dhe në fillim të viteve 2010.
parapamje|480x480px| 1 shtatori, Dita e Dijes në Rusi

 Arsimi i mesëm 
 Korniza e përgjithshme 
Në vitin shkollor 2007–2008 kishte 59,260 shkolla të arsimit të përgjithshëm, një rritje nga 58,503 në vitin e kaluar. Megjithatë, para viteve 2005–2006, numri i shkollave po ulej vazhdimisht nga 65,899 në vitet 2000–2001.  Numri i viteve 2007–2008 përfshin 4,965 shkolla të avancuara të specializuara në gjuhë të huaja, matematikë etj.; 2,347 shkolla të avancuara me qëllim të përgjithshëm,  dhe 1,884 shkolla për të gjitha kategoritë e fëmijëve me aftësi të kufizuara;  nuk përfshin shkollat teknike profesionale dhe teknikumet . Shkollat private përbënin 0.3% të regjistrimeve në shkollat fillore në vitin 2005 dhe 0.5% në vitin 2005.  

Sipas një raporti të UNESCO-s të vitit 2005, 96% e popullsisë së rritur ka përfunduar shkollimin e mesëm të ulët dhe shumica e tyre kanë edhe një arsim të mesëm të lartë. 

Arsimi i mesëm nëntëvjeçar në Rusi është i detyrueshëm që nga 1 shtatori 2007.  Deri në vitin 2007, ishte i kufizuar në nëntë vjet me notat 10-11 opsionale; subjektet federale të Rusisë mund të zbatonin standarde më të larta të detyrueshme përmes legjislacionit vendor brenda programit federal njëmbëdhjetëvjeçar. Moska miratoi arsimin e detyrueshëm njëmbëdhjetëvjeçar në vitin 2005,  legjislacion i ngjashëm ekzistonte në Krai Altai, Sakha dhe Oblastin Tyumen . Një nxënës i moshës 15 deri në 18 vjeç mund të braktisë shkollën me miratimin e prindit të tij/saj dhe autoriteteve lokale,  dhe pa pëlqimin e tyre pasi të mbushë moshën 18 vjeç.  Përjashtimi nga shkolla për shkelje të shumëfishta që prishin jetën shkollore është i mundur duke filluar nga mosha 15 vjeç. 

Semestri njëmbëdhjetëvjeçar shkollor është i ndarë në klasa fillore (vitet 1-4), të mesme (vitet 5-9) dhe të larta (vitet 10-11). Shumica absolute e fëmijëve ndjekin shkolla me program të plotë që ofrojnë arsim njëmbëdhjetëvjeçar; shkolla të kufizuara në klasa fillore ose fillore dhe të mesme zakonisht ekzistojnë në zonat rurale. Nga të gjitha 59,260 shkollat në Rusi, 36,248 ofrojnë programin e plotë njëmbëdhjetëvjeçar, 10,833 ofrojnë arsim nëntëvjeçar "bazë" (fillor dhe të mesëm), dhe 10,198 ofrojnë vetëm arsim fillor.  Numri i tyre është në mënyrë disproporcionale i madh në krahasim me pjesën e tyre të nxënësve për shkak të madhësisë më të vogël të klasave në shkollat rurale. Në zonat ku kapaciteti i shkollës është i pamjaftueshëm për t’u dhënë mësim të gjithë nxënësve sipas një orari normal, nga mëngjesi në pasdite, autoritetet përdorin shkolla me dy turne, ku dy rryma nxënësish ( turni i mëngjesit dhe turni i mbrëmjes ) ndajnë të njëjtin ambient. Në vitet 2007-2008 kishte 13,100 shkolla me dy turne dhe 75 me tre turne, krahasuar me 19,201 dhe 235 në vitet 2000-2001.  

Fëmijët pranohen në vitin e parë në moshën 6 ose 7 vjeç, varësisht nga zhvillimi individual i secilit fëmijë. Deri në vitin 1990, mosha fillestare ishte shtatë vjeç dhe shkollimi zgjaste dhjetë vjet për studentët që planifikonin të vazhdonin arsimin e lartë në universitete. Studentët që planifikonin të vazhdonin studimet në shkollat teknike, si rregull, e bënin këtë pas vitit të 8-të. Kalimi nga një mandat dhjetëvjeçar në njëmbëdhjetëvjeçar u motivua nga rritja e vazhdueshme e ngarkesës në vitet e mesme dhe të larta të moshës. Në vitet 1960, kjo rezultoi në një "konvertim" të vitit të katërt nga shkolla fillore në atë të mesme. Ulja e shkollimit fillor çoi në një pabarazi më të madhe midis fëmijëve që hynin në shkollën e mesme; për të kompensuar vitin e katërt "të munguar", shkollimi fillor u zgjat me një "vit zero" për gjashtëvjeçarët. Ky veprim mbetet subjekt polemikash.  

Fëmijët e klasave fillore normalisht janë të ndarë nga klasat e tjera brenda katit të tyre të një ndërtese shkollore. Ato mësohen, idealisht, nga një mësues i vetëm gjatë të katër viteve të shkollës fillore (përveç edukimit fizik dhe, nëse është e mundur, gjuhëve të huaja); 98.5% e mësuesve të shkollave fillore janë gra.  Numri i tyre ra nga 349,000 në vitin 1999 në 317,000 në vitin 2005.  Duke filluar nga viti i pestë, çdo lëndë akademike jepet nga një mësues i dedikuar lënde (80.4% gra në vitin 2004, një rritje nga 75.4% në vitin 1991).  Raporti nxënës-mësues (11:1) është në të njëjtin nivel me vendet e zhvilluara evropiane.  Pagat mesatare mujore të mësuesve në vitin 2008 variojnë nga 6,200 rubla (200 dollarë amerikanë) në Mordovia  në 21,000 rubla (700 dollarë amerikanë) në Moskë. 

Viti shkollor zgjat nga 1 shtatori deri në fund të majit dhe është i ndarë në katër semestra. Programi i studimit në shkolla është i fiksuar; ndryshe nga disa vende perëndimore, nxënësit e shkollës ose prindërit e tyre nuk kanë zgjedhje lëndësh studimi. Ngarkesa e klasës për nxënës (638 orë në vit për nëntëvjeçarët, 893 për trembëdhjetëvjeçarët) është më e ulët se në Kili, Peru ose Tajlandë,  dhe pak më e ulët se në shumicën e shteteve të Shteteve të Bashkuara,  megjithëse orët zyrtare shpesh shtohen me punë shtesë në klasë. Studentët vlerësohen në një shkallë me 5 hapa, që varion në praktikë nga 2 ("e papranueshme") deri në 5 ("shkëlqyeshëm"); 1 është një shenjë e rrallë e dështimit ekstrem. Mësuesit i ndajnë rregullisht këto nota (domethënë 4+, 5−) në përdorim të përditshëm, por rezultatet e semestrit dhe të vitit shkollor vlerësohen në mënyrë strikte me 2, 3, 4 ose 5.

Disa shkolla të mesme zhvillojnë, përveç programit standard, një studim të thelluar të disa lëndëve (shkolla të fokusuara në matematikë, gjuhë të huaja, arte, lëndë që lidhen me ushtrinë, etj.). Këto shkolla konsiderohen më prestigjioze sesa shkollat e mesme të zakonshme. 

 Opsioni i trajnimit profesional 
Pas përfundimit të një programi nëntëvjeçar, studenti ka mundësinë të zgjedhë ose të përfundojë dy vitet e mbetura në shkollën normale, ose të transferohet në një shkollë të specializuar për trajnim profesional . Historikisht, ato ndaheshin në PTU me prestigj të ulët dhe në teknikume më të vlerësuara dhe shkolla mjekësore (niveli i infermierisë); në vitet 2000, shumë institucione të tilla, nëse ishin funksionale, janë riemëruar si kolegje . Ato u ofrojnë studentëve një kualifikim për aftësi profesionale dhe një certifikatë të shkollës së mesme ekuivalente me arsimin 11-vjeçar në një shkollë normale; programi, për shkak të komponentit të tij të trajnimit në punë, shtrihet në 3 vjet. Në vitet 2007–08 kishte 2,800 institucione të tilla me 2,280,000 studentë.  Shkollat profesionale ruse, ashtu si shkollat Tech Prep në SHBA, nuk përfshihen në klasifikimin ISCED, Participation in formal technical and vocational training, p. 10 kështu që numri i regjistrimeve i raportuar nga UNESCO është më i ulët, 1.41 milion;  ndryshimi i atribuohet klasave të larta të teknikëve që tejkalojnë standardin e arsimit të mesëm. 

Të gjitha certifikatat e arsimit të mesëm (Certifikatë maturimi, Russian   ), pavarësisht nga institucioni lëshues, përputhen me të njëjtin standard kombëtar dhe konsiderohen, të paktën në ligj, plotësisht ekuivalente.  Shteti përcakton një grup minimal (dhe pothuajse të plotë) lëndësh studimi që duhet të shfaqen në secilën certifikatë. Në praktikë, zgjatja e afateve të studimit në tre vjet i disavantazhon paksa studentët meshkuj të shkollave profesionale që synojnë të vazhdojnë: ata arrijnë moshën e rekrutimit para diplomimit ose menjëherë pas tij dhe normalisht duhet të shërbejnë në ushtri përpara se të aplikojnë në institucionet e nivelit universitar.

Edhe pse të gjithë nxënësit meshkuj kanë të drejtë të shtyjnë rekrutimin e tyre për të marrë arsim të lartë, ata duhet të jenë të paktën të regjistruar për provimet e pranimit në universitet në momentin që marrin njoftimin e rekrutimit nga ushtria. Shumica e zyrtarëve të komisariateve ushtarake janë mjaft të kujdesshëm ndaj rekrutëve të mundshëm në këtë çështje dhe zakonisht u japin të diplomuarve kohë të mjaftueshme për të zgjedhur universitetin dhe për t'u regjistruar për pranim ose për t'u regjistruar atje me pagesë, pavarësisht faktit se periudha e rekrutimit të pranverës nuk ka përfunduar ende kur shumica e studentëve diplomohen. Të gjithë këta njerëz mund të urdhërohen ligjërisht të paraqiten në qendrat e rekrutimit të nesërmen pas diplomimit.

Meshkujt në moshë rekrutimi që zgjedhin të mos e vazhdojnë arsimin e tyre në asnjë fazë zakonisht njoftohen nga ushtria brenda gjysmë viti pas përfundimit të arsimimit të tyre, për shkak të natyrës periodike të periudhave të rekrutimit në ushtrinë ruse. 

 Provimet e shtetit 
Tradicionalisht, universitetet dhe institutet kryenin testet e tyre të pranimit pavarësisht nga rezultatet shkollore të aplikantëve. Nuk kishte një masë uniforme të aftësive të të diplomuarve; notat e dhëna nga shkollat e mesme perceptoheshin si të papajtueshme për shkak të ndryshimeve në notim midis shkollave dhe rajoneve. Në vitin 2003, Ministria e Arsimit nisi programin e Provimit të Bashkuar Shtetëror (USE). Seti i testeve të standardizuara për maturantët e shkollave të mesme, i lëshuar në mënyrë uniforme në të gjithë vendin dhe i vlerësuar pavarësisht nga drejtuesit e shkollës së nxënësit, i ngjashëm me testin SAT të Amerikës së Veriut, supozohej të zëvendësonte provimet e pranimit në universitetet shtetërore. Kështu, arsyetuan reformatorët, USE do t'u jepte mundësi të diplomuarve të talentuar nga vende të largëta të konkurronin për pranime në universitetet e tyre të zgjedhura,  duke eliminuar njëkohësisht ryshfetin e lidhur me pranimin, i cili atëherë vlerësohej në 1 miliard dollarë amerikanë në vit. Në vitin 2003, 858 punonjës universitetesh dhe kolegjesh u paditën për ryshfet; "tarifa" e pranimit në MGIMO thuhet se arriti në 30,000 dollarë amerikanë. 

Drejtuesit e universiteteve, veçanërisht rektori i Universitetit Shtetëror të Moskës, Viktor Sadovnichiy, i rezistuan ndryshimit, duke argumentuar se shkollat e tyre nuk mund të mbijetojnë pa u ngarkuar aplikantëve pengesat e tyre të pranimit. Megjithatë, ligjvënësit miratuan USE në shkurt të vitit 2007. Në vitin 2008, ishte i detyrueshëm për studentët dhe opsional për universitetet; është plotësisht i detyrueshëm që nga viti 2009.  Disa institucione të arsimit të lartë ende lejohen të prezantojnë testet e tyre të pranimit përveç vlerësimit USE; teste të tilla duhet të publikohen paraprakisht.

Dhënia e notave USE përfshin dy faza. Në këtë sistem, një "notë fillore" është shuma e pikëve për detyrat e përfunduara, ku secila prej detyrave ka një numër maksimal pikësh të ndara. Nota maksimale totale në shkollën fillore ndryshon sipas lëndës, kështu që dikush mund të marrë, për shembull, një notë fillore prej 23 nga 37 në matematikë dhe një notë fillore prej 43 nga 80 në frëngjisht. Notat e klasave fillore shndërrohen më pas në nota përfundimtare ose "nota testimi" me anë të një llogaritjeje statistikore të sofistikuar, e cila merr parasysh shpërndarjen e notave të klasave fillore midis të anketuarve. Ky sistem është kritikuar për mungesën e transparencës.

Sesioni i parë mbarëkombëtar i USE që mbulonte të gjitha rajonet e Rusisë u mbajt në verën e vitit 2008. 25.3% e studentëve dështuan në testin e letërsisë, 23.5% dështuan në matematikë; notat më të larta u regjistruan në frëngjisht, anglisht dhe studime shoqërore. Njëzet mijë studentë paraqitën kundërshtime kundër notave të tyre; një e treta e kundërshtimeve u zgjidhën në favor të studentit. 

Provimi Shtetëror Bazë mbahet gjithashtu pas nëntë vitesh arsimimi, dy vjet para Provimit Shtetëror të Bashkuar. 

 Arsimi për personat me aftësi të kufizuara 
 Aftësi të kufizuara fizike 
Fëmijët me aftësi të kufizuara fizike, varësisht nga natyra dhe shkalla e aftësisë së kufizuar dhe disponueshmëria e institucioneve të specializuara lokale, ndjekin ose institucione të tilla ose klasa speciale brenda shkollave të rregullta. Që nga viti 2007, kishte 80 shkolla për të verbërit dhe fëmijët me shikim të dobët;  afati i tyre shkollor është zgjatur në 12 vjet dhe klasat janë të kufizuara në 9-12 nxënës për mësues. Arsimi për të shurdhërit ofrohet nga 99 kopshte të specializuara dhe 207 shkolla të mesme me konvikt; fëmijët që kanë lindur të shurdhër pranohen në kopshte të specializuara sa më shpejt të jetë e mundur, idealisht nga mosha 18 muajsh; ata shkollohen veçmas nga fëmijët që kanë humbur dëgjimin pasi kanë fituar aftësitë themelore të të folurit.  Shkollat profesionale për personat e shurdhër që punojnë dhe nuk kanë përfunduar arsimin e mesëm ekzistojnë vetëm në pesë qytete.  Një rrjet tjetër i gjerë institucionesh të specializuara kujdeset për fëmijët me çrregullime të lëvizshmërisë. 60–70% e të gjithë fëmijëve me paralizë cerebrale shkollohen përmes këtij kanali.  Fëmijët pranohen në kopshte të specializuara në moshën tre ose katër vjeç dhe ndahen në grupe të ngushta specialiteti; specializimi vazhdon gjatë gjithë vitit shkollor dhe mund të zgjasë deri në trembëdhjetë vjet. Megjithatë, sistemi nuk është gati të pranojë fëmijë që shfaqin edhe aftësi të kufizuara të dukshme zhvillimore ; ata nuk kanë zgjidhje tjetër përveç shkollimit në shtëpi .  Të gjithë të diplomuarit e shkollave për persona me aftësi të kufizuara fizike kanë të drejtë për të njëjtin nivel certifikatash të arsimit të mesëm si të diplomuarit e zakonshëm.

Ekzistojnë 42 kolegje të specializuara të trajnimit profesional (pa diplomë) për personat me aftësi të kufizuara; më të shquarat janë Shkolla e Muzikës për të Verbërit në Kursk dhe Shkolla Mjekësore për të Verbërit në Kislovodsk . Arsimi universitar plotësisht i ndarë ofrohet nga dy kolegje: Instituti i Arteve për Personat me Aftësi të Kufizuara (me 158 studentë të regjistruar në vitin 2007) dhe Instituti Social Humanitar (me 250 studentë të regjistruar), të dyja në Moskë .  Institucione të tjera ofrojnë trajnim gjysmë të ndarë (grupe të specializuara brenda një mjedisi normal universitar) ose deklarojnë akses të plotë për personat me aftësi të kufizuara në klasat e tyre të rregullta. Universiteti Teknik Shtetëror Bauman i Moskës dhe Universiteti Shtetëror i Çeljabinskut kanë numrin më të lartë të studentëve me aftësi të kufizuara (170 secili, 2007). Universiteti Bauman përqendrohet në arsimin për të shurdhërit; Instituti Pedagogjik Herzen regjistron grupe të ndryshme të aftësisë së kufizuar fizike. Megjithatë, studime të pavarura pohojnë se universitetet dështojnë në integrimin e personave me aftësi të kufizuara në jetën e tyre akademike dhe shoqërore. 

 Paaftësia mendore 
Rreth 20% e fëmijëve që largohen nga kopshti nuk arrijnë të përshtaten me kërkesat e shkollës fillore dhe kanë nevojë për shkollim special.  Fëmijët me zhvillim të vonuar që mund të kthehen në shkollat normale dhe të studiojnë së bashku me fëmijët normalë, trajnohen në klasa kompensuese brenda shkollave të rregullta. Sistemi synon t’i përgatisë këta fëmijë për shkollën normale në moshën më të hershme të mundshme, duke ngushtuar (kompensuar) hendekun midis tyre dhe nxënësve normalë. Është një zhvillim relativisht i ri që filloi në vitet 1970 dhe fitoi miratim kombëtar në vitet 1990. 

Aftësi të kufizuara mendore të vazhdueshme, por të lehta, që pengojnë bashkëarsimimin me fëmijë normalë në të ardhmen e parashikueshme, por që nuk kualifikohen si prapambetje e moderuar, e rëndë ose e rëndë  kërkojnë korrigjim të specializuar ( Russian   ) shkolla me konvikt që zgjerohen nga mosha 8–9 deri në 18–21 vjeç. Detyra e tyre është ta përshtatin personin me jetën në një shoqëri moderne, në vend të arsimit të mëvonshëm. 

Fëmijët me forma më të forta të aftësisë së kufizuar intelektuale, që nga viti 2008, janë kryesisht të përjashtuar nga sistemi arsimor. Disa trajnohen brenda grupeve të rënda të aftësisë së kufizuar të shkollave korrektuese me konvikt dhe jetimoreve, të tjerët ndihmohen vetëm përmes këshillimit. 

 Arsimi terciar (niveli universitar) 
Sipas një raporti të UNESCO-s të vitit 2005, më shumë se gjysma e popullsisë së rritur ruse ka përfunduar arsimin e lartë, që është dy herë më i lartë se mesatarja e OECD-së . 

Që nga viti akademik 2007–2008, Rusia kishte 8.1 milionë studentë të regjistruar në të gjitha format e arsimit të lartë (duke përfshirë institucionet ushtarake dhe policore dhe studimet pasuniversitare).  Studentët e huaj përbënin 5.2% të të regjistruarve, gjysma e të cilëve ishin nga vende të tjera të CIS .  6.2 milionë studentë ishin të regjistruar në 658 institucione shtetërore dhe 450 institucione private civile në nivel universitar të licencuara nga Ministria e Arsimit; numri total i pedagogëve arriti në 625 mijë në vitin 2005. 

Numri i institucioneve shtetërore po rritej vazhdimisht nga 514 në vitin 1990 në 655 në vitin 2002 dhe mbetet pothuajse konstant që nga viti 2002. Numri i institucioneve private, i raportuar për herë të parë si 193 në vitin 1995, vazhdon të rritet.  Trendi i konsolidimit filloi në vitin 2006 kur universitetet dhe kolegjet shtetërore të Rostov-mbi-Don, Taganrogut dhe qyteteve të tjera jugore u bashkuan në Universitetin Federal Jugor, me seli në Rostov-mbi-Don; një konglomerat i ngjashëm u formua në Krasnoyarsk si Universiteti Federal Siberian ; i treti u shfaq në Vladivostok si Universiteti Federal i Lindjes së Largët .  Universiteti Shtetëror i Moskës dhe Universiteti Shtetëror i Shën Petersburgut morën statusin e universitetit federal në vitin 2007 pa ndryshime të mëtejshme organizative.

Andrei Fursenko, Ministër i Arsimit, po bën fushatë për një ulje të numrit të institucioneve për të zhdukur fabrikat e diplomave dhe kolegjet nën standard; në prill 2008, qëndrimi i tij u miratua nga presidenti Dmitry Medvedev : "Kjo shumë, rreth një mijë universitete dhe dy mijë degë të tjera, nuk ekziston askund tjetër në botë; mund të jetë e tepërt edhe për Kinën ... pasojat janë të qarta: zhvlerësim i standardit të arsimit".  Edhe mbështetësit e reduktimit si Yevgeny Yasin pranojnë se ky veprim do të forcojë konsolidimin e akademisë në Moskë, Shën Petersburg dhe Novosibirsk dhe do të shkatërrojë provincat, duke i lënë subjektet federale të Rusisë pa kolegje për trajnimin e mësuesve të shkollave lokale.  Për krahasim, Shtetet e Bashkuara kanë një total prej 4,495 institucionesh që japin diploma sipas Titullit IV : 2,774 institucione me diploma BA/BSc dhe 1,721 institucione me diploma AA/ASc. 

Vështirësitë financiare dhe të vizave historikisht e kanë bërë të vështirë marrjen e arsimit të lartë jashtë vendit për të rinjtë në epokën pas-sovjetike. 

 Modeli tradicional 
Ndryshe nga modeli i Shteteve të Bashkuara ose i procesit të Bolonjës, arsimi i lartë rus tradicionalisht nuk ishte i ndarë në nivele universitare (bachelor) dhe pasuniversitare (master). Në vend të kësaj, arsimi i lartë kryhej në një fazë të vetme, zakonisht pesë ose gjashtë vjet në kohëzgjatje, gjë që rezultonte në një diplomë specialiste .  Diplomat e specializuara u perceptuan të barabarta me kualifikimin perëndimor MSc/MA.   Një i diplomuar specialist nuk kishte nevojë për kualifikime të mëtejshme akademike për të ndjekur një karrierë profesionale, me përjashtim të disa (por jo të gjitha) degëve të profesioneve mjekësore që kërkonin një fazë specializimi pasuniversitar. Arsimi në kolegjin ushtarak zgjaste katër vjet dhe renditej si ekuivalent me diplomën e specialistit .

Historikisht, arsimi i lartë civil ishte i ndarë midis një pakice universitetesh tradicionale me kurrikulë të gjerë dhe një numri më të madh institutesh me specializim të ngushtë (përfshirë shkollat e artit). Shumë nga këto institute, të tilla si Instituti i Fizikës Inxhinierike në Moskë dhe Instituti i Kinematografisë Gerasimov, janë të përqendruara kryesisht në Moskë dhe Shën Petersburg. Institutet, të diplomuarit e të cilëve janë shumë të kërkuar në të gjithë Rusinë, siç janë institutet mjekësore dhe të mësuesve, janë të shpërndara në mënyrë më të barabartë në të gjithë vendin. Institutet në fusha gjeografikisht specifike do të priren të jenë të vendosura në zona që u shërbejnë specialiteteve të tyre. Institutet e minierave dhe metalurgjisë ndodhen në territore të pasura me xehe, ndërsa institutet detare dhe të peshkimit ndodhen në komunitetet portuale.

Edukimi ligjor në Rusi ekziston si brenda universiteteve, ashtu edhe si institute të pavarura juridike si Universiteti Akademik i Drejtësisë (rusisht: Академический правовой университет, АПУ) i themeluar nën kujdesin e Institutit të Shtetit dhe Ligjit . Në vitet 1990, shumë institute teknike dhe shkolla të reja private krijuan departamentet e tyre të drejtësisë; që nga viti 2008, departamentet e drejtësisë trajnuan rreth 750 mijë studentë. 

Në vitet 1990, institutet zakonisht e riemërtuan veten në universitete, duke ruajtur specializimin e tyre historikisht të ngushtë. Kohët e fundit, një numër i këtyre 'universiteteve' të reja private janë riemëruar përsëri në 'institute' për të pasqyruar specializimin e tyre më të ngushtë. Në këto institute, specializimi i studentit brenda një departamenti të zgjedhur përcaktohej që në momentin e pranimit dhe lëvizja midis degëve të ndryshme brenda të njëjtit departament ishte e vështirë. Programet e studimit ishin (dhe ende janë) të përcaktuara në mënyrë të ngurtë për të gjithë semestrin e studimit; studentët kanë pak zgjedhje në planifikimin e progresit të tyre akademik. Lëvizshmëria midis institucioneve me programe studimi të pajtueshme lejohej rrallë, zakonisht për shkak të zhvendosjes së familjes nga një qytet në tjetrin.
 Lëvizja drejt Procesit të Bolonjës 
Rusia është në procesin e migrimit nga modeli i saj tradicional i arsimit të lartë, i papajtueshëm me diplomat akademike ekzistuese perëndimore, drejt një strukture diplomash në përputhje me modelin e Procesit të Bolonjës . (Rusia bashkë-nënshkroi Deklaratën e Bolonjës në vitin 2003.)  Në tetor 2007, Rusia miratoi një ligj që zëvendëson modelin tradicional pesëvjeçar të arsimit me një qasje me dy nivele: një diplomë bachelor katërvjeçare ( Russian   ) diplomë e ndjekur nga një master dy-vjeçar ( Russian  , diplomë magjistrature. 

Ky veprim është kritikuar për qasjen e tij thjesht formale: në vend që të riformësojnë kurrikulën e tyre, universitetet thjesht do të fusnin një akreditim BSc/BA në mes të programeve të tyre standarde pesë ose gjashtëvjeçare. Tregu i punës në përgjithësi nuk është në dijeni të ndryshimit dhe kritikët parashikojnë se diplomat e pavarura BSc/BA nuk do të njihen si arsim universitar "i vërtetë" në të ardhmen e parashikueshme, duke e bërë diplomën të panevojshme dhe të padëshirueshme pa specializim të mëtejshëm. Institucione si MFTI ose MIFI kanë praktikuar një ndarje dy-nivelëshe të programeve të tyre të specializuara për dekada të tëra dhe kanë kaluar në përcaktimet e procesit të Bolonjës shumë kohë përpara ligjit të vitit 2007, por shumica absolute e studentëve të tyre përfundojnë të gjitha gjashtë vitet e kurrikulës MSc/MA, duke e konsideruar fazën BSc/BA si të padobishme në jetën reale. 

Lëvizshmëria e studentëve midis universiteteve tradicionalisht është dekurajuar dhe për këtë arsye është mbajtur në një nivel shumë të ulët; nuk ka shenja se pranimi formal i Procesit të Bolonjës do t'i ndihmojë studentët që kërkojnë arsim më të mirë. Së fundmi, ndërsa trajnimi pesëvjeçar i specializuar më parë ishte falas për të gjithë studentët, faza e re e MSc/MA nuk është kështu. Ky ndryshim i detyron studentët të paguajnë për atë që ishte falas për klasën e mëparshme; kostoja është e pashmangshme sepse vetëm diploma BSc/BA konsiderohet e padobishme.  Mbrojtësit e Procesit të Bolonjës argumentojnë se vitet e fundit të programit të specializuar ishin formale dhe të padobishme: oraret akademike ishin të relaksuara dhe pa kërkesa të larta, duke u lejuar studentëve të punonin diku tjetër. Shkurtimi i programit të specializuar pesëvjeçar në një program katërvjeçar BSc/BA nuk do ta ulë përmbajtjen aktuale akademike të shumicës së këtyre programeve. 

 Nivelet pasuniversitare 
Struktura e diplomave pasuniversitare deri më tani ruan modelin e saj unik sovjetik të vendosur në vitin 1934. Sistemi bën një dallim midis gradave shkencore, që dëshmojnë arritjet personale pasuniversitare në kërkimin shkencor, dhe titujve akademikë të lidhur, por të veçantë, që dëshmojnë arritjet personale në arsimin universitar.

Ekzistojnë dy diploma pasuniversitare të njëpasnjëshme: kandidat nauk ( Kandidat i shkencave ) dhe doktor nauk ( Doktor i Shkencave ). Të dyja janë një certifikatë arritjesh shkencore, dhe jo akademike, dhe duhet të mbështeten nga një punë shkencore origjinale/e re, e dëshmuar nga botime në revista të rishikuara nga kolegët dhe një disertacion i mbrojtur para bordit të lartë akademik. Titujt lëshohen nga Komisioni i Atestimit të Lartë i Ministrisë së Arsimit. Një diplomë jepet gjithmonë në njërën nga 23 fushat e paracaktuara të shkencës, edhe nëse arritja themelore i përket fushave të ndryshme. Kështu, është e mundur të mbrohen dy gradë kandidatësh në mënyrë të pavarur, por jo njëkohësisht; një doktor në një fushë mund të jetë gjithashtu kandidat në një fushë tjetër.

Kandidat nauk mund të arrihet brenda mjedisit universitar (kur universiteti është i angazhuar në kërkim aktiv në fushën e zgjedhur), në qendra kërkimore të specializuara ose brenda njësive të kërkimit dhe zhvillimit në industri. Rruga tipike e kandidatëve nauk nga pranimi deri në diplomë zgjat 2-4 vjet. Punimi i disertacionit duhet të përmbajë një zgjidhje të një problemi shkencor ekzistues, ose një propozim praktik me potencial të konsiderueshëm ekonomik ose ushtarak.  Titulli shpesh perceptohet si ekuivalent me doktoraturën perëndimore, megjithëse kjo mund të ndryshojë në varësi të fushës së studimit dhe mund të mos shihet si i tillë jashtë Rusisë, por si një diplomë më e rëndësishme.

Doktor nauk, faza tjetër, nënkupton arritjen e një prodhimi të rëndësishëm shkencor. Ky titull shpesh barazohet me habilitimin gjerman ose skandinav. Punimi i disertacionit duhet të përmbledhë kërkimin e autorit, duke rezultuar në deklarata teorike që kualifikohen si një zbulim i ri, ose zgjidhje e një problemi ekzistues, ose një propozim praktik me potencial të konsiderueshëm ekonomik ose ushtarak.  Rruga nga kandidat në doktoraturë zakonisht zgjat 10 vjet aktivitet të përkushtuar kërkimor; një në katër kandidatë arrin këtë fazë. Sistemi nënkupton që aplikantët duhet të punojnë me kohë të plotë në fushën e tyre të kërkimit; megjithatë, diplomat në shkencat sociale u jepen rregullisht politikanëve aktivë. 

Titujt akademikë dotsent dhe profesor u jepen stafit aktiv të universitetit që tashmë kanë arritur gradën kandidat ose doktor ; rregullat përcaktojnë afatin minimal të qëndrimit në detyrë, shkrimin e teksteve shkollore të përcaktuara në fushën e tyre të zgjedhur dhe mentorimin e praktikantëve të suksesshëm pasuniversitarë; rregulla të veçanta, më pak formale, zbatohen për profesorët e arteve. 

Arsimi pasuniversitar ushtarak bie rrënjësisht jashtë skemës standarde. Përfshin kurse të akademisë ushtarake dhe ndihmëse ( Russian   ). Ndryshe nga akademitë e tyre perëndimore me emrin e tyre, akademitë ushtarake ruse janë institucione pasuniversitare që zhvillojnë programe të trajnimit të avancuar për oficerë të porositur. Kalimi i kursit të një akademie nuk rezulton në një diplomë të përcaktuar qartë dhe i mundëson të diplomuarit të vazhdojë në një nivel të caktuar komande (ekuivalent i komandantit të batalionit e lart). Adjunctura është një analog ushtarak i shkollës pasuniversitare civile, e cila u lejon oficerëve të porositur të marrin gradën akademike të kandidatit të shkencave ushtarake dhe të emërohen në pozicione mësimdhënieje dhe shkencore në institucione arsimore ushtarake dhe kërkimore shkencore . 
 Shtrirja shkencore 
Më 1 qershor 2021, hyri në fuqi Ligji Federal i 5 prillit 2021 №85-FZ "Për ndryshimet në Ligjin Federal 'Për arsimin në Federatën Ruse'"  .  Ky ligj përcakton konceptin e aktivitetit të shtrirjes në publik : është një aktivitet që kryen programe arsimore jashtë shtetit, i cili synon përhapjen e njohurive dhe përvojës, formimin e aftësive, vlerave dhe kompetencës, me qëllim zhvillimin intelektual, shpirtëror dhe moral, krijues, fizik dhe (ose) profesional të individit, si dhe përmbushjen e nevojave arsimore të individit. Mënyra, kushtet dhe modalitetet e zbatimit të aktiviteteve të informimit, si dhe procedura për kontrollin e një aktiviteti të tillë, rregullohen nga Qeveria e Rusisë . Aktivitetet e informimit mund të kryhen nga autoritetet publike dhe lokale, si dhe nga persona fizikë dhe juridikë që kanë lidhur kontrata me institucionet arsimore në mënyrën e përcaktuar nga Qeveria e Rusisë . Edhe pse Akademia Ruse e Shkencave dhe shumë shoqëri kulturore dhe arsimore e kundërshtuan projektligjin,    ai u miratua nga Duma Shtetërore, u miratua nga Këshilli i Federatës dhe u nënshkrua nga Presidenti i Rusisë Vladimir Putin . 

Sipas shkencëtarëve, popullarizuesve të shkencës, edukatorëve, juristëve, ky ligj, në fakt, vendos censurën paraprake të pothuajse çdo mënyre për të ndarë njohuritë dhe bindjet, në kundërshtim me nenet 19 dhe 29 të Kushtetutës së Rusisë .    Sipas autorëve, ligji synon të mbrojë qytetarët rusë nga propaganda anti-ruse.  

 Propaganda qeveritare 
Më 21 maj 2020, gazeta The Moscow Times raportoi se Presidenti rus Vladimir Putin bëri një përpjekje tjetër për të futur "mësime patriotike" për studentët rusë.  Pas pushtimit rus të Ukrainës, qeveria ruse rriti përpjekjet e saj për të futur "edukimin patriotik" në shkolla.  Ministri i Arsimit Sergey Kravtsov është një nga arkitektët e mësimeve të “ Bisedave të Rëndësishme”, të cilat mbulojnë tema të ndryshme nga perspektiva e qeverisë ruse, të tilla si identiteti kombëtar, patriotizmi, vlerat tradicionale dhe ngjarjet botërore. Associated Press raportoi se disa prindër u tronditën nga natyra militariste e mësimeve të “Bisedave të Rëndësishme”, me disa që i krahasuan ato me “edukimin patriotik” të ish -Bashkimit Sovjetik .  Disa studentë rusë dhe prindërit e tyre janë hetuar nga policia, ose janë kërcënuar me përjashtim, për shkak se kanë refuzuar të ndjekin mësimet e “ Bisedave të Rëndësishme” .   Putini organizoi një mësim të parë me studentë të zgjedhur në enklavën ruse të Kaliningradit, më 1 shtator 2022. 

 Shih edhe 
 Universiteti Shtetëror i Moskës
 Instituti i Letërsisë Maksim Gorki
 Universiteti Shtetëror i Shën Petersburgut

 Referime 

Kategoria:Arsimi në Rusi
Kategoria:Arsimi në Evropë sipas vendit