Pal Benko

Pal Charles Benko (15 korrik 1928 - 25 gusht 2019) ishte një mjeshtër i madh shahu hungarez dhe amerikan dhe kompozitor i studimeve të fundlojërave dhe problemeve të shahut.

 Jeta e hershme 
Benko lindi më 15 korrik 1928, në Amiens të Francës, ku prindërit e tij hungarezë ishin me pushime. Ai u rrit në Hungari. Benko mësoi të luante shah në moshën tetë vjeç nga i ati, por nuk mori pjesë në turne deri në moshën 17 vjeç për shkak të Luftës së Dytë Botërore. Gjatë luftës, ai hapi kanale për ushtrinë hungareze përpara se të kapej nga ushtria sovjetike, e cila e detyroi të punonte si punëtor krahu.Benko, Pal. Silman, Jeremy. Pal Benko: My Life, Games, and Compositions. Siles Press.  (2004) Ai përfundimisht iku në shtëpinë e tij, vetëm për të zbuluar se vëllai dhe i ati ishin dërguar në Rusi si punëtorë krahu, dhe nëna e tij vdiq ndërsa lufta po i afrohej përfundimit të saj.

Benko bëri përparim të shpejtë pasi filloi të luante turne dhe u bë kampion hungarez në moshën 20 vjeç. Ai u vlerësua me titullin Mjeshtër Ndërkombëtar në vitin 1950. Ai u kualifikua për turneun Ndërzonal të vitit 1952, por nuk mundi të garonte pasi u dërgua në një kamp përqendrimi në mars të vitit 1952 për përpjekjen për t'u arratisur në ambasadën amerikane në Berlinin Perëndimor gjatë një turneu shahu në Berlinin Lindor. Ai mbeti i burgosur për 16 muaj, duke u liruar pas vdekjes së Stalinit. Ai emigroi në Shtetet e Bashkuara në vitin 1958 pasi dezertoi pas Kampionatit Botëror të Ekipit të Studentëve në Reykjavík, Islandë, në vitin 1957. FIDE i dha atij titullin Mjeshtër i madh në vitin 1958.

 Kandidat për titullin botëror 
Arritja më e lartë e Benkos ishte kualifikimi dhe garimi në Turneun e Kandidatëve - turneu për të përcaktuar sfiduesin për Kampionatin Botëror - në vitet 1959 dhe 1962. Të dy turnetë kishin tetë nga lojtarët më të mirë në botë. Ai përfundoi i teti në vitin 1959 dhe i gjashti në vitin 1962. Në ciklin tjetër të kampionatit botëror, ai u kualifikua për ndërzonalin e vitit 1964, por nuk arriti të përparonte në Kandidatë.

Benko u kualifikua gjithashtu për turneun ndërzonal të vitit 1970, por ia la vendin e tij Bobby Fischer, i cili vazhdoi të fitonte Kampionatin Botëror në vitin 1972.

 Arritje të tjera 
Benko përfundoi në vendin e parë (ose i barabartë me vendin e parë) në tetë Kampionate Amerikane të Hapura të Shahut, një rekord. Titujt e tij ishin: 1961, 1964, 1965, 1966, 1967, 1969, 1974 dhe 1975. Ai fitoi Kampionatin Kanadez të Hapur të Shahut në vitin 1964. Ai përfaqësoi Hungarinë në Olimpiadën e Studentëve të vitit 1957 në Reykjavík në tabelën e parë, duke shënuar 7½/12, dhe Hungaria ishte e katërta si ekip. Ai kishte luajtur më parë për ekipin kombëtar hungarez në Olimpiadën e Moskës në vitin 1956, në tabelën e tretë, duke shënuar 10/15, dhe duke ndihmuar Hungarinë të fitonte medaljen e bronztë. Ai u transferua në Shtetet e Bashkuara, por vetëm në vitin 1962 u shfaq në ekipin e SHBA-së. Ai do të përfundonte në gjashtë ekipe radhazi. Në Varna të vitit 1962, Benko luajti në tabelën e dytë, shënoi 8/12 për medaljen e argjendtë në tabelën e tij, dhe SHBA-të përfunduan të katërtat. Në Tel Aviv të vitit 1964, ai ishte përsëri në tabelën e dytë, shënoi 9½/14, dhe SHBA-të përfunduan të gjashtat. Në Havana të vitit 1966, Benko ishte në tabelën e tretë, shënoi 8/12, dhe amerikanët fituan medaljen e argjendtë të ekipit. Në Lugano të vitit 1968, ai shënoi 6/12 në tabelën e tretë, dhe SHBA-të përfunduan të katërtat. Në Siegen të vitit 1970, Benko ishte në vendin e katërt, duke shënuar 8½/12, dhe amerikanët përsëri përfunduan të katërtit. Olimpiada e tij e fundit ishte Shkupi 1972, ku ai luajti në tabelën tre, shënoi 9½/16, dhe SHBA-të përfunduan të nëntat.

Benko mundi katër lojtarë që mbanin titullin Kampion Bote në një moment. Ata janë Bobby Fischer, Mikhail Tal, Tigran Petrosian, dhe Vasily Smyslov. Rezultati i tij në karrierë kundër Fischer ishte tre fitore, tetë humbje dhe shtatë barazime. Pasi Fischer u tërhoq, Benko ishte një nga lojtarët e paktë me të cilët ai mbajti kontakt; thuhet se të dy korrespondonin çdo javë. Sipas Chessmetrics, në momentin e tij më të mirë, Benko u rendit i 17-ti në botë, me një vlerësim maksimal prej 2687.Chessmetrics Player Profile: Pal Benko

 Trashëgimia 
Disa hapje shahu që Benko i krijoi si pionier janë emëruar sipas tij:

 Gambiti i Benkos (1.d4 Kf6 2.c4 c5 3.d5 b5), të cilin ai e popullarizoi dhe e luajti me shumë sukses nga mesi i viteve 1960.
 Hapja e Benkos (1.g3), të cilën ai e prezantoi në Turneun e Kandidatëve të vitit 1962, duke mposhtur Bobby Fischer dhe Mikhail Tal me të.

 Shënime 

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 Pal Benko vlerësimi dhe rekord turneu në Federatën Amerikane të Shahut
 Pal Benko profili dhe lojërat në Chessgames.com
 Pal Benko lojërat e shahut në 365chess.com
 "Best Chess Bio Yet?" by Taylor Kingston; review of Benko biography, containing additional info on Benko
 Pal Benko U.S. Chess Hall of Fame
 "Pal Benko (1928–2019)" by Edward Winter

Kategoria:Lindje 1928
Kategoria:Vdekje 2019
Kategoria:Shahistë amerikanë
Kategoria:Shkrimtarë amerikanë të shahut
Kategoria:Mjeshtra të mëdhenj shahu
Kategoria:Teoricienë të shahut
Kategoria:Shahistë hungarezë
Kategoria:Shahistë të shekullit të 20-të