Vicus

Në Romën e Lashtë, termi latin  (në shumcës ) përkufizonte një fshat brenda një zone rurale () ose rrethinë të një vendbanimi më të madh. Përgjatë Periudhës Republikane, katër  të qytetit të Romës ndaheshin në . Në shekullin e I p.e.s., Augusti e riorganizoi qytetin me qëllime administrative në katërmbëdhjetë rajone], që përfshinin 265 . Secili  kishte bordin e tij të zyrtarëve, që mbikëqyrnin punët vendore. Këto ndarje administrative janë rregjistruar si akoma në fuqi deri të paktën në mesin e shekullit të IV.Siç rregjistrohet në katalogët rajonalë; ; dhe 

Fjala "" përdorej edhe për njësitë më të vogla administrative të një qyteze procinciale brenda Perandorisë Romake, duke iu referuar një venbanimi provincial ad hoc civil që lindëte në afërsi të saj dhe për shkak të një fortese ose veprimtarie të zotëruar nga shteti minerale.

Qeverisja vendore në Romën Lashtë
Sicili vicus zgjidhte katër magjistratë vendorë (vicomagistri) që komandonin një lloj force policore vendore të zgjedhur midis banorëve të vicus me short. Herë pas here oficerët e vicomagistri do të paraqisnin një lloj kremtimi (kryesisht Compitalia) në të cilin ata shoqëroheshin nga dy liktorë.

Vendbanimet Ad hoc
parapamje|Një pamje lidar e fortesës romake Longovicium dhe vicus të Lançesterit në Durham, Angli.
Këto vici dalloheshin nga qytezat e planifikuara civile (civitates), të cilat ishin planifikuar si qendra ekonomike dhe administrative zyrtare vendore, coloniae, që ishin vendbanime të trupave të tërhequra, ose entitete formale politike të krijuara nga vendbanimet ekzistuese, municipia. Të paplanifikuara dhe fillimisht duke u munguar ndërtesat administrative publike, vici nuk kishin status të posaçëm ligjor (ndryshe nga vendbanimet e tjera) dhe shpesh zhvilloheshin në mënyrë që të përfitonin nga prania e trupave romake. Si me shumicën e qytezave garnizone, ato mundësonin argëtim dhe furnizime për trupat, por shumë zhvilluan edhe industri domethënëse, veçanërisht punimin e metaleve dhe qelqit. Disa vici duket se nuk kishin lidhje të drejtpërdrejta me vendosje trupash (p.sh.: Vicus Martis Tudertium).

Vici është termi përdorur për vendbanimet jashtë mureve të ngulimeve të fortesave për njësitë ushtarake (p.sh.: alae dhe kohortat), ndërsa canabae përgjithësisht përdorej për të përshkruar vendbanimet jashtë murore të fortesave madhore legjionare, p.sh.: Eboracum (Jorku modern), Vindobona (Vjena moderne), Durostorum (Silistra, Bullgari).

Fillimisht jetëshkurtër, shumë vici ishin vendbanime kalimtare që ndiqnin një njësi të lëvizshme; kur një garnizon permanent ngulitej ata rriteshin në qyteza të mëdha. Shpesh numri i civitates dhe coloniæ zyrtare nuk ishin të mjaftueshme për të vendosur çdokënd që dëshironte të jetonte në një qytezë dhe kështu vici tërhiqnin gjithashtu një gamë më të gjerë banorësh, me disa që bëheshin qyteza me karta, ku nuk ekzistonin të tjera në afërsi. Disa, siç është ai i Vercovicium (Housesteads), u zhvillua i gjithi përtej fortesës, veçanërisht në shekullin e III, kur ushtarakëve ju lejua të martoheshin.

Vici të hershme nuk kishin administratë civile dhe ishin nën kontrollin e drejtpërdrejtë të komandantit ushtarak romak. Ata që tërhiqnin numra domethënës qytetarësh romakë, më vonë u lejohej të formonin këshilla vendorë dhe disa, siç është vicus në Eboracum (Jorku modern), do të zhvilloheshin në qendra rajonale dhe madje edhe në kryeqytete provinciale.

Emra vendesh moderne
Termi latin, i shqiptuar me një 'u' nistore, do të huazohej në anglishten e vjetër si wic, wick, wich, ose wych. Ai do të bëhej një nga elementet më të kudondodhura të emrave të vendeve, si p.sh.: Wyck, Hackney Wick, Gatwick, Exwick, Wickham, Aldwych, Dulwich, Ipswich, Norwich dhe në mënyrë jo të drejtpërdrejtë Jorku, nga Eoforwic nëpërmjet norsishtes së vjetër Jorvik. Në gjuhët britonike, fjalët motërzë është gwig në uellsisht dhe kornisht dhe guic në bretonisht; të gjitha tani kanë kuptimin "fshat". Emri i vendit Wigan mund të jetë një referencë jo e drejtpërdrejtë ndaj vicus romak të Coccium. Në gjuhët gjermanike kontinentale, termi ndërlidhet me wih ("fshat") të gjermanishtes së vjetër të lartë, Weichbild ("zonë bashkiake") në gjermanishten moderne, wijk ("lagje, distrikt") në holandisht, wik në frizishten e vjetër, wic ("fshat") në saksonishten e vjetër.

Në gjuhën shqipe fjala vis është e ndërlidhur me fjalën latine vicus, dhe përvec fjalëve të mësipërme gjermanike, me fjalën greke οἰκία (oikía, shtëpi) dhe atë sanskrite víś (, vendbanim, bashkësi, fis).

Shiko gjithashtu

 Kantoni
 Komuna
 Komuna (Itali)
 Distrikti
 Paganizmi
 Zona rurale
 Fshati
 Qyteza
 Historia e Romës
 Genius loci
 Folklori Romak
 Folklori i lashtë grek
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Aerarium
 Ager publicus
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti romak
 Auctoritas
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cannaba
 Castra
 Cirku Romak
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Colonus (person)
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Drungos
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Ergastulum
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Forumet Romake
 Fructus
 Gens
 Harku i Triumfit
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Itinerari
 Jus
 Kalendari Romak
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Perandoria Romake
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plebejtë
 Pomerium
 Possessio
 Potestas
 Principati (Roma)
 Pronoia
 Provinca romake e Epirit
 Rogatio
 Roma quadrata
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Usucapio
 Usus
 Valetudinarium
 Varronis De re rustica
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake

Citime fundore

Bibliografia














Kategoria:Qeveria e Romës së lashtë
Kategoria:Gjeografi historike
Kategoria:Gjeografia rurale
Kategoria:Lloje të ndarjes administrative
Kategoria:Vendbanime sipas llojit