Arkitektura Otoniane

Arkitektura Otoniane është një stil arkitekturor i cili evoluoi gjatë sundimit të perandorit Otoni i Madh. Stili u zhvillua në Gjermani dhe zgjati nga mesi i shekullit të X deri në mesin e shekullit të XI.

 Historia 
parapamje|majtas|381px|Kisha e Shën Mikaelit, Hildeshajm
Arkitektura Otoniane e mer frymëzimin e saj nga Arkitektura Karolinge dhe Bizantine. Ajo huazon gjithashtu nga arti i krishter. Ky stil arkitekturor është një shembull i një kombinimi të arkitekturës së krishterë ashtu si dhe stileve gjermanike dhe mesdhetare. Mjaft e ndikuar nga Arkitektura Karolinge, madje Otoni I barti kolona mermeri nga Italia për ti përdorur në kishat e tij në Gjermani. Megjithëse ka karakteristika shumë të ngjashme me Arkitekturën Karolinge, dallimi është në arkitektët otonian që përdornin elemente klasike në mënyrë të përkryer për të krijuar atë që njihet si Arkitektura Otoniane. Përveç disa shembujve të ndikuar nga Kapela Palatine tetëkëndore e Akenit siç është Ottmarsheim (shekulli XI, Alsacë) dhe absida e Abacisë së Trinisë së Shenjtë në Esen, arkitektura fetare prirej të dallonte nga plani i qendërzuar. E frymëzuar nga bazilika romake mbetet konkuruese, Megjithëse Arkitektura Otoniane ruan tipare karolinge me funde të dyfishta me absida në të dy skajet e kishës.

parapamje|339px|Harta e Perandorisë Otoniane në shek. e XI
Arkitektura Otoniane, veçanërisht në krijimin e kishave, është e ndikuar nga bazilika romake. Kishat nga kjo periudhë paraqesin navata dhe absida të gjata.Inxhinieria arkitekturore e ndërtesave të tyre mbështetet fortë te matematika, e cila mund të shihet se si në strukturat otoniane matjet janë përllogaritur nga njësitë katrore dhe se sa simetrike janë planet e brendshme dhe të jashtme. Një veçori e dalluar e këtij stili janë fashat e holla në muret e jashtme të ndërtesave të bëra prej guri. Kjo veçori e dizajnit zë fill nga Italia dhe stilet arkitekturore Romake. Kjo mund të shihet veçanërisht në kishat nga kjo periudhë dhe është në mënyrë tipike duke u përdorur thjesht si një veçori e dizajnit. Kisha e Shën Mikaelit në Hildesheim është një nga kishat e rralla otoniane që ruan akoma stilin e saj dallues arkitekturor. Në kishat otoniane dhe karolinge, përdorimi i mjaft altarëve, transeptëve, ashtu si dhe kriptave do të bëhej më i theksuar. Vëllai i Otonit të Madh, Bruno i Madh, punoi për të dizenjuar, ndërtuar ashtu si dhe rikonstruktuar shumë ndërtesa në stilin arkitekturor Otonian.

 Funksioni 
parapamje|majtas|381px|Kisha abaciale e Shën Servatiusit dhe kështjella e Kvetlinburgut
Arkitektura e mbijetuar Otoniane zbulon se funksioni i ndërtimit të këtyre ndërtesave të mëdha ishte kryesisht fetar dhe qeveritar. Mbretërit Otonianë, tepër të ndikuar nga sundimi i Karlit të Madh dhe perandoria e tij, u përpoqën të theksonin rëndësinë e besimit të krishter. Duke nisur me Otonin e I, ata e arritën këtë duke bashkuar rolet e tyre si mbretër dhe udhëheqës fetarë të kohës, duke lidhur kishat e mëparshme të sundimit të mëparshëm sakson nëpërmjet dhurimeve bujare të tokave për kishat.

parapamje|358px|Façata perëndimore e Katedrales së Tririt pjesë e trashëgimisë botërore të UNESCO-s
Arkitektura Otoniane luajti një rol në ritualet e Perandorisë së Shenjtë Gjermaniko-Romake, siç ishte kurorëzimi i perandorëve dhe vendi i varrimit të anëtarëve të familjes mbretërore.  Përmasat dhe vendosja e këtyre ndërtesave u bë thelbësore për rëndësinë e tyre pasi ato shërbenin për të legjitimuar autoritetin mbretëror dhe të krishter. Aftësia për të mbledhur një audiencë të madhe për të dëshmuar për ritualet dhe ceremonitë mbretërore të kohës e rritën në rëndësi pasi mbretërit otonian u përpoqën të ruanin madhështinë dhe shkallën e Karolingëve. Kjo mund të ketë çuar në adoptimin e kishave për të shërbyer si vende të adhurimit dhe salla grumbullimi për ceremonitë zyrtare.

Arkitektura e këtyre ndërtesave lehtësonte gjithashtu traditën monastike. Vende si Kisha e Shën Mikaelit nën peshkop Bernvardin, shërbyen edhe si një vend për krijimin e relikeve dhe dorëshkrimeve edhe si një vend për depozitimin e këtyre krijimeve të shenjta. Shkolla të tjera katedraleje, siç ishte ajo e Majncit, do të rinovoheshin për prodhimin e tyre të dorëshkrimeve të iluminuara, duke përfshirë Codex Sangallensis 398. Megjithë pelegrinazhin personal të Otonit të III në Romë dhe Aken, shumë pak pelegrinazhe të dokumentuara ndodhën në vitet e Dinastisë Otoniane (919–1024). Megjithatë, vendndodhjet do të prisnin më shumë vizitorë, kur pelegrinazhi do të fitonte popullaritet në vitet e mëvonshme.

 Shëmbëlltyrat 
 Gjermani 
Pikërisht në zonën gjermane mund të shihen shembujt më të mirë të ndirtimeve monumentale të Periudhës Otoniane, megjithëse pjesa më e madhe e katredaleve të themeluara në atë periudhë do të tronditej thellësisht në shekujt pasues, si Katedralja e Magdenburgut, e themeluar në vitin 955 nga Otoni i Madh, që paraqiste një strukturë bazilikale me transept të dyfishtë dhe që u shkatërrua nga një zjarr i dyfishtë.

 Hildeshajm 
parapamje|372px|Kisha e Shën Mikaelit të Hildeshajmit, kullëzat-fanarë
Në Saksoninë e Ulët kryevepra e kësaj periudhe është kisha abaciale e Shën Mikaelit në Hildeshajm, me plan të gjeneruar nga skema gjeometrike me tre katrorë: një qendror i navatave dhe dy gati binjakë në skaje, një me transeptin dhe tre absida, një me një absidë të thellë me ambulator të vendosur mbi kriptën. Është një nga shëmbulltyrat e ruajtura më mirë të Arkitekturës Otoniane. Edhe lartësia është përllogaritur mbi përpjesëtime harmonike të llojit matematik (1/1, ½ ose 1/3) dhe ka një vizion si solidë gjeometrikë të përcaktuara nga muraturat e lëmuara dhe kompakte, që ndërthuren në një lojë të zbrazëtash dhe të plotash. Në brendësi shtyllat dhe kolonat alternohen midis navatave dhe në skaje të transepteve gjenden të ashtuquajturit kore të engjëjve (në katin e sipërm Matroneu i Engjëjve), me dritare që zvogëlohen në lartësi sipas raportesh matematike.

E urdhëruar në mënyrë të famshme nga peshkop Bernvardi, ndërtimi filloi në vitin 1010 dhe do të përfundonte nga vitit 1033, pas vdekjes së Bernvardit. Kisha ka marë famë për bujtjen e disa veprave të artit dhe relikuareve para se atë më vonë të zhvendoseshin në Katedralen e Hildeshajmit.

 Saksonia Anhalt 
 Katedralja e Magdeburgut (Saksonia Anhalt): u themelua në vitin 937 një kishë e parë kushtuar Shën Mauricit. Punimet u financuan nga Otoni i I dhe pasqyrojnë stilin Romanik. Ndërtesa ishte madhështore dhe i ekuilibruar; kishte me shumë gjasa një navatë qendrore me katër anësore, një gjerësi prej 41 metrash dhe një gjatësi prej 80 metrash. Lartësia vlerësohej në rreth 60 metra. Kisha u zgjerua në vitin 955, kur do të veçohej me statusin e katedrales. Por do të shkatërrohej në vitin 1207 nga një zjarr. Ndërtesa e tanishme është në stilin gotik.
 Kishat otoniane të Kvetlinburgut (Saksonia Anhalt) Shën Servatiusi, Shën Viperti, Shën Mëria.

 Këln 
Rreth mesit të shekullit të XI një kantier i rëndësishëm ishte Kisha e Shën Mërisë në Kapitol në Këln, e themeluar si vend kulti i një konventi të dashur nga perandori, do të ndërtohej me porosi të abateshës Hilda, duke përfundohej në vitin 1065. Trupi i kishës me tre navata karakterizohet nga harkata të rregullta mbi shtylla deri në absidata madhështore, të rrethuara nga një ambulator, i krijuar si vijim i navatave anësore, dhe të mbuluara me volta. Racionaliteti i planit garanton ekuilibër dhe madhështi.

Kisha e Shën Pantaleonit u ndërtua në Këln, Gjermani. Fillimisht, në shekullin e IX vendi i kësaj ndërtese zihej nga një kishë e vogël jashtë qytetit të Këlnit. Më vonë, rinovimet për të shndërrua kishën do të bëheshin nga patron arkipeshkv Brunoja, vëllai i vogël i Otonit të Madh. Kisha, e lidhur me familjen mbretërore Otoniane, shërbeu si vend varrimi si për Brunon në vitin 965, ashtu dhe për gruan e Otonit të II në vitin 991.

 Spajer 
Ndërtimi katedrales së Spajerit u promovua nga Konradi II, pak pas zgjedhjes së tij në vitin 1024. Ajo u shenjtërua në vitin 1061. Navata qendrore monumentale, e mbuluar me tarracë të sheshtë, ndërsa navatat anësore kanë volta, është veçanërisht e zhvilluar në gjatësi dhe lartësi. Hapsira ritmohet nga gjysmë-kolona të bashkangjitura me shtylla, falë gjatësisë së jashtëzakonshme të të cilave që shkon përtej kleristorit, ku mbajnë harqe pak poshtë artikulimit të tavanit: jehonë që vetë faqja e murit nis të trajtohet si një element plastik për tu modeluar, nëpërmjet variacioneve në elementet arkitekturore, për të arritur efekte të veçanta. Në kriptë, panteoni i perandorëve të Dinastisë Salike, gjenden edhe këtu gjysmë-kolona të mbështetura në shtylla, duke shërbyer si mbështetje për harqet, i japin një qartësi mjaft të dukshme strukturës mbajtëse. Kisha do të rindërtohej në Periudhën Romanike, prandaj sot pamja e saj origjinale njihet vetëm nëpërmjet rindërtimeve dhe vizatimeve.

 Genrode 
parapamje|372px|Pamje e kishës abaciale të Gernrodes.
Fatmirësisht mund të kihet një ide nëpërmjet studimit të Kishës së Shën Ciriakut në Genrode apo Kishës së Gernrods, e ndërtuar midis viteve 960 dhe 965. Kisha abaciale e Gernrodes, e njohur si Kisha e Sankt Ciriakus, u urdhëruar nga margravi Geron. Trupi i saj qendror është i përbërë nga tre navata të shkurtra, të rrethuara nga transepti lindor dhe westwerk-u, përkrahë të cilit janë vendosur dy kulla shkallare. Këtyre elementeve tipikë karolingë u shtohen risitë e ndryshme, mbi të gjitha në lartësi, si alternimi i kolonave (që theksojnë kampatën e vetme në vend të zhvillimit gjatësor të navatës), muratura e trashësuar masive, harkadat gjysmë të verbra në brendësi të galerive në navatën qendrore, racionaliteti gjeometrik; ndërsa te kapitelet kundërvihet një inventivë fantazioze, ku midis gjetheve të skalitura të një stili korintik të stilizuar shfaqen koka njerëzish: të gjitha elemente strukturore dhe dekorative, që i paraprijnë Arkitekturës Romanike.

Arkitektura e saj dallon nga shumë shembuj të tjerë të Arkitekturës Otoniane, për shkak se këndet e ndërtesës nuk formojnë kënde të mirëfillta të drejta. Megjithë formën e saj të parregullt, ndërtesa mban modelin standard otonian të bazilikës. Veçori të tjera të dallueshme të kishës përfshijnë harqet e brendshme të stilit Longobard, të cilat janë vetëm stilistike dhe një tavan i sheshtë druri.

 Majnc 
Katedralja e Majncit, e quajtur edhe Katedralja e Shën Martinit, u ndërtua rreth vitit 975 nën arkipeshkv Viligisin. Fillimisht, siti mbante një ndërtesë romake ose franke para se Viligisi të vendoste ta zgjeronte atë, duke krijuar bazilikën e stilit otonian të ndarë në dy presbiterë me një transept të madh perëndimor. Kjo bazilikë e stilit kishtar do të pësonte dëmtime të rënda nga zjarri në ditën e shenjtërimit të saj në vitin 1009, duke çuar në rindërtimin e saj prapë në vitin 1036. Ajo u dogj prapë në vitin 1081, duke lënë vetëm pak nga veçoritë origjinale otoniane në katedralen mederne, përkatësisht katet e poshtme të shkallëve rrethore të kullave dhe pjesë të skajit perëndimor.

 Esen 
Rimarja e motiveve karolinge është tipike për këtë periudhë, por ato gjithmonë do të modifikohen, madje shtrembërohen, si në kishën abaciale të Trinisë së Shenjtë të Esenit, e cila ndjek modelin e Kapelës Palatine të Akenit, ku harkadat e dyfishta nuk mbajnë asnjë kupolë, kështu që kujtojnë shembullin e Akenit, por nuk kanë të njëjtën valencë strukturore.

 Francë 
Kisha e Saint-Pierre-aux-Nonnains në Metz, punime të perandorit Otoni i Madh për një abaci benediktine kushtuar murgjëve. Restaurimi u ideua për të qenë me pamje Para-Romanike; është një nga pak ndërtesat që ruajnë këtë pamje. Në Alsacë ruhen disa monumente, rreth qyteteve të Rinit, që mund të konsiderohen se i përkasin Artit Otonian. Dy lloj faltoresh e karakterizojnë shekullin e XI: ndërtesa me plan qendror, rrethor apo katërfletësh përreth një bërthame qendrore dhe bazilika.
 Në skajin e lokalitetit të Avolsheim, kapela e vjetër e Shën Ulrikut e ngritur rreth vitit 1000 në formë tetrakonke, karakteristike të ndërtesave me plane qendror, ruan një kompleks të rrallë pikturash murale të shekullit të XIII;
 Kisha e abacisë së Eshout, e ndërtuar rreth vitit 1000, riprodhon një lloj të veçantë bazilike me një transept të gjerë poshtë;
 Katedralja e parë e Strasburgut, kripta e të cilës mbijeton akoma.

Ka gjithashtu shëmbëlltyra interesante në Lorenë (bregu i djathtë i Mozës formonte kufirin me Perandorinë Gjermaniko-Romake):
 Katedralja e Verdunit dhe plani i saj Romaniko-Renan;
 Kisha e Notre-Dame de Mont-devant-Sassey me kriptën dhe kullën e saj të hyrjes (tour-porche);
 Tour-porche e kishës abaciale të Saint-Michel de Saint-Mihiel;
 Katedralja primitive e Metzit (shekulli XI) dhe kripta e saj e vogël otoniane e ruajtur nën korin e tanishëm.

 Itali 
Përveç katedraleve të mëdha në Evropë, haset formimi i një sistemi kishëzash të vogla rurale, që do të favorizonin një riorganizim administrativ të territorit. Edhe në Itali pati shumë nga këta shembuj, midis të cilëve spikat Pieve di Gallaiano, me pagëzimore, të frymëzuara nga modeli i San Satiros, mor më monumentale për masat masive të përdorura në muratura.

Midis vepramë më domethënëse të shekullit të XI në Itali është Kisha e Santa Maria Maggiore-s në Lomello (1025-1040), me tre navata me një transept të ulur, origjinaliteti i të cilit qëndron në harqet e mëdha transversale që përshkojnë navatën dhe në dekorimin e faqeve të murit të navatës qendrore: këtu shtyllat vijojnë në lezena deri në kleristerium, ndërsa harqet që ndajnë navatat mbështeten mbi gjysmë-kolona që bashkangjiten me vetë shtyllat anësore; kështu kapitelet (të thjeshta ose pllaka mermeri horizontale) gjenden pak a shumë vijime të shtyllave në faqen e murit dhe formojnë një motiv që kujton kryqin.

Interesante janë edhe kripta e Katedrales së Ivreas, mbetja e vetme e ndërtesës së zhvilluar midis viteve 969 dhe 1002, me bashkangjitjen tipike otoniane të shtyllave dhe kolonave, apo Bazilika e Sant'Abbondio-s në Komo, që paraqet zgjidhje të ngjashme.

Një moment të veçant kalimi shënon Abacia e Pomposa-s, e shenjtëruar në vitin 1026 nga abat Guidoja, miku personal i Henrikut të III, ku do të shtohej një portik me skulptura që duket se parathonë përdorimin e relieveve në façatat romanike. Edhe kulla kambanare e magister Deusdedit (1063), është një shembull i hershëm i një tipologjie ndërtimore që do të përhapej në të gjithë Italinë: me bazë katrore dhe me muratura masive, paraqet një varg fashash lombarde në secilin kat midis të cilëve hapen dritare me përmasa gjithmonë e më të mëdha: nga mazgalli në kuadriforën e madhe në nivelin e nëntë.

 Vende të tjera 
 Kisha e abacisë së Alpirsbahut në Shvarcvald të Baden-Vyrtembergut
 Kisha e kollegjore e Saint-Denis me plan tetëkëndor në Belgjikë.
 Kisha e Sainte-Gertrude të Niveles në Bellgjikë.
 Kapela e Nijmegenit, Holandë.
 Kapela e Sint Nicolaas, Nijmegen, Holandë.
 Beromünster në Zvicër.
 Amsoldingen në Zvicër.

 Shiko gjithashtu 

 Saksonët
 Lista e sunduesve të Saksonisë
 Historia e Gjermanisë
 Kultura e Gjermanisë
 Arti Mesjetar
 Arti dhe Arkitektura Visigote
 Arti paleokristian
 Arti i Dyndjeve Barbare
 Arkitektura Paleokristiane
 Arti Ravenas
 Arkitektura Para-Romanike
 Arti Romanik
 Monumentet paleokristiane të Ravenës
 Arkitektura Romanike
 Arti Ravenas
 Arti Gotik
 Arkitektura Gotike
 Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Romanike
 Arti Bizantin
 Arkitektura Mesjetare Skandinave
 Arkitektura Bizantine
 Arti dhe arkitektura mozarabe
 Arti dhe Arkitektura Para-Romanike
 Bizhuteritë e lashta romake
 Arkitektura Mesjetare
 Miniatura Merovinge
 Miniatura Karolinge
 Argjendaria Karolinge
 Periudhat në historinë e artit perëndimor
 Arti dhe Arkitektura Merovinge
 Arti Anglo-Sakson
 Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike
 Arkitektura Anglo-Saksone
 Arkitektura Merovinge
 Arkitektura Visigote
 Arti dhe Arkitektura e Repoblación
 Arti Longobard
 Arkitektura Cistercense
 Arkitektura Longobarde
 Skulptura Longobarde
 Piktura Longobarde
 Argjendaria Longobarde
 Romaniku i Parë
 Arti mesjetar në Shqipëri
 Arkitektura shekullare dhe shtëpiake Gotike
 Miniatura e lashtë
 Miniatura Paleo-Kristiane
 Miniatura Bizantine
 Miniatura Otoniane
 Miniatura Romanike
 Lista e mbretërve frankë
 Gotiku Ndërkombëtar
 Romano-Gotiku
 Arkitektura Normane
 Arti romak
 Kultura Normano-Arabo-Bizantine
 Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
 Arti Arkaik Romak
 Arti Romak Plebe
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Masakra e Latinëve
 Arkitektura në Rusin Kievan
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Shtëpia Romake
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Arkitektura Asturiane
 Portretizimi Romak
 Arti Karoling
 Arkitektura Karolinge
 Arkitektura Romake
 Rilindja Karolinge
 Arti Viking
 Romanizimi (kulturor)
 Arti Otonian
 Rilindja Otoniane
 Romanitas
 Rilindja e shekullit të XI
 Rilindja e shekullit të XII
 Rilindjet Mesjetare
 Varangianët
 Anijet Mesjetare
 Luftërat Avaro-Bizantine
 Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake
 Bota Greko-Romake
 Llaçi romak
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Skulptura Romake
 Tempulli Romak

 Citime fundase 

 Bibliografia 



























































































































































































































 Lidhje të jashtme 

Kategoria:Kultura e Gjermanisë
Kategoria:Mesjeta e hershme
Kategoria:Arti mesjetar
Kategoria:Historia e Italisë
Kategoria:Historia e arteve pamore
Kategoria:Historia e arkitekturës
Kategoria:Evropa mesjetare
Kategoria:Histori e artit
Kategoria:Historia e Gjermanisë
Kategoria:Historia e Francës
Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta
Kategoria:Arti Perëndimor