Civitas

Në Romën e Lashtë, termi latin  (; në shumës ), sipas Ciceronit në kohën e Republikës së vonë Romake, ishte trupa shoqërore e , ose qytetarëve, të bashkuar nga ligji (). Është ligji që i lidhte ata bashkë, duke u dhënë përgjegjësi () nga një anë dhe të drejtat e qytetarisë nga tjetra. Marrëveshja () kishte një jetë të sajën, duke krijuar një  ose "entitet publik" (sinonim me ), në të cilin individët kanë lindur ose pranuar dhe nga i cili ata largohen kur vdesin ose janë dëbuar.  nuk është thjeshtë trupa kolektive e të gjithë qytetarëve, është kontrata që i lidh ata të gjithë bashkë, pasi secili prej tyre është një .

 është një emër abstrakt i formuar nga fjala . Claude Nicolet e gjurmon fjalën dhe konceptin fillestar për qytetarin në Romë, në rastin e parë të njohur nga sinoecizmi i romakëve dhe sabinëve të paraqitur në legjendat e Mbretërisë Romake. Sipas Tit Livit,Tit Livi, Ab urbe condita, I.13.4. dy popujt morën pjesë në një ceremoni bashkimi, pas të cilës ata u quajtuën quirites, sipas qytetit sabine të Cures. Dy grupet u bënë  e parë, kuvendet e varura, nga  ("bashkë kuvendar", ku  do të thotë "burr", pasi vetëm burrat merrnin pjesë në qeverisje). Quirites ishin . Dy popujt kishin fituar një status. Fjala latine përr quirites sabinë ishte , që në një analizë vjenë nga indo-evropianishtja *kei-, "ulem", rri poshtë në kuptimin e qëndrim, anëtar i të njëjtës shtëpi. Qytet, civik, civil dhe civilizim të gjitha rrjedhin nga kjo rrënjë. Dy njerëz ishin tani nën të njëjtën çati, le të themi.

 ishte një fjalë popullore dhe gjerësisht e përdorur në Romën e Lashtë, me reflekse në kohët moderne. Përgjatë shekujve, përdorimi u zgjerua në një spektër kuptimesh të cituar në fjalorët e mëdhenj latinë: ajo mund të dojë të thotë gjithashtu qytetarinë e krijuar nga kushtetuta e qytet-shtetit, ose res publica, populus i asaj res publica (jo populli si popull por populli si qytetarë), çdo qytet-shtet ose i mirëfilltë ose që i ngjasonte shtetit, madje ideal, ose (kryesisht nën perandorinë) qyteti fizik, ose urbs. Nën këtë kuptim të fundit disa vende morën emrin, civitas, ose e përfshinë në emrin e tyre, me këtë të fundit të pasqyruar si civita ose civida.

Llojet e civitates
Pasi perandoria u zgjerua, banorët që gjendeshin në provincat romake ose do të klasifikoheshin si dediticii, që do të thotë "kapitullues", ose do të trajtoheshin si shtete kliente me njëfarë pavarësie të garantuar nëpërmjet traktateve. Kishte tre kategori bashkësish autonome vendase nën sundimin romak: më i larti, civitates foederatae ("shtetet aleate"), formoheshin me qytete formalisht të pavarura dhe të barabarta dhe vuloseshin nga një traktat i përbashkët (foedus); në vijim vinin civitates liberae ("qytetet e lira"), që trgonin bashkësi që u ishin dhënë privilegje të posaçme nga Roma, shpesh në formën e përjashtimit nga taksimi (prej këtej rrjedh koncepti liberae et immunes); i fundit dhe grupi shumë më i zakonshëm, ishin civitates stipendariae ("shtetet tributare"), që ndërkohë ruanin autonominë e tyre të brendshme legjislative ishin të detyruara të paguanin taksa.

Vendbanimet prestigjoze dhe ekonomikisht të rëndësishme si Massilia dhe Messana janë shembuj të rajoneve të pushtuara që u jepej gjysmë-autonomie gjatë Republikës Romake. Ishullit të Maltës iu dha ky status si shpërblim për besnikërinë ndaj Romës gjatë Luftës së Dytë Punike. Vendbanimet e reja urbane të romanizuara të këtyre tribuve kliente lejoheshin të quheshin civitates dhe zakonisht rithemeloheshin pranë vendit të një kryeqyteti të vjetër para-romak. Në Cirencester, për shembull, romankët përdorën bazën ushtrarake që fillimisht mbikëqyrte oppidum-in e afërt tribal për të krijuar një civitas.

Gjatë perandorisë së vonë, termi përdorej jo vetëm për fiset dhe qytetet e tyre miqësore, por edhe për ndarje e qeverisjes vendore në provincat paqësore, që zhvillonin administrimin civil. Toka e destinuar për tu bërë një civitas ndahej zyrtarisht, një pjesë u jepej vendasve dhe një pjesë zotërohej nga qeverisja vendore. Një rrjet bazë rrugor do të shqyrtohej aty, por zhvillimi i civitas nga aty i lihej banorëve megjithëse herë pas here bëheshin dhurime perandorake për ndërtesa të reja publike.

Taciti përshkruan se si describes romako-britonët përqafuan qendrat e reja urbane: «Ata flisnin për risi të tilla si 'civilizim', kur kjo ishte vërtetë vetëm një veçori e skllavërisë së tyre.»Taciti, Agricola, 21

Civitates dallonin nga më pak të mirë-planifikuarit vici, që u rritën në mënyrë të rrëmujshme përreth bazave ushtarake; coloniae, që ishin vendbanime të trupave të tërhequra; dhe municipia, entitete formale politike të krijuar nga vendbanimet ekzistuese. Civitates ishin qytete rajonale me tregje të pajisura me një kompleks bazilike dhe forumi që mundësonin një qendër administrative dhe ekonomike. Civitates kishin një qëllim parësor për të nxitur ekonominë vendore në mënyrë që shtoheshin taksat dhe prodhimi i lëndëve të para. Të gjitha këto veprimtari administroheshin nga një ordo ose curia, një këshill civitas që përbëhej nga burra me status shoqëror të mjaftueshëm për të qenë të aftë të mbanin poste publike.

Masat mbrojtëse kufizoheshin në civitates, rrallë më shumë sesa ledhe me palisada në kohët e trazuara, nëse ndodhte. Afër fundit të perandorisë, civitates''' zotëronin milicinë vendore, të drejtuara nga një dekurion, me gjasa shërbente siu forca e vetme mbrojtëse në zonat largëta të romanizuara, të kërcënuara nga barbarët. Ka të dhëna se disa civitates mbajtën njëfarë shkalle të romanizimit dhe shërbyen si qendra popullsie përtej tërheqjes zyrtare romake, megjithë burimet e kufizuara.

Disa grupe civitates mbijetuan si grupime të veçanta fisnore edhe përtej Rënies së Perandorisë Romake, veçanërisht në Britani dhe Spanjën Veriore.

 Shiko gjithashtu 

 Civitas sine suffragio
 Qyteti
 Qyteza
 Qyteti i mbyllur
 Qytetshteti
 Polisi
 Shteti kukull
 Qytetërimi
 Ager publicus
 Vicus
 Pagus
 Alba Longa
 Albanët (latinë)
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bovillae
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Castra
 Cirku Romak
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Clivus Palatinus
 Colonus (person)
 Consilum principis
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Dediticii
 Dominati (Roma)
 Domus
 Dux
 E drejta romake
 Latifundium
 Ergastulum
 Ekonomia Romake
 Equites
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Fiset Italike
 Forumet Romake
 Gens
 Harku i Triumfit
 Historia e Kushtetutës romake
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Horreum
 Iliro-romakët
 Horreum (Epir)
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Itinerari
 Kalendari Romak
 Këshilli i Plebejve
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendi i Centurionëve
 Kuvendi i Kuriatit
 Kuvendet Romake
 Kuvendi Tribal
 Kuzhina antike romake
 Labici
 Larja në Romën e Lashtë
 Latinët në Itali
 Legjioni romak
 Limes Britannicus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Lupanari
 Lustrum
 Lustratio
 Magjistratët romakë
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Misteret greko-romake
 Mitologjia romake
 Mjekësia Romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Mos maiorum
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Ordines
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plebejtë
 Primus inter pares
 Principati (Roma)
 Provinca romake e Epirit
 Republika Romake
 Rogatio
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Sabinët
 Sabelianët
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura e Trajanit
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Referime 

Bibliografia



 Tit Livi, Ab urbe condita''.


 Taciti, Agricola.

Kategoria:Ligji romak
Kategoria:Historia e qyteteve
Kategoria:Vendbanime sipas llojit
Kategoria:Historia e Mesdheut
Kategoria:Historia e shtetësisë
Kategoria:Asimilim kulturor
Kategoria:Status shoqëror