Pagus

Në Romën e Lashtë, fjala latine  (shumës ) ishte një term adminstrativ që përcaktonte një nënndarje rurale të një territori tribal, i cili përfshinte ferma, fshatra () dhe fortesa () që shërbenin si strehime, ashtu si dhe një term të hershëm gjeografik mesjetar. Nga mbretërimi i Dioklecianit (284–305 i e.s.) e në vijim,  do ti referohej njësisë më të vogël administrative të një province romake. Këto njësi gjeografike përdoreshin për të përshkruar territoret në Periudhat Merovinge dhe Karolinge, pa ndonjë kuptim politik apo administrativ.

Etimologjia
 është një fjalë e vjetër latine nga një rrënjë , një shkallë e zgjatur e  indo-evropiane, një rrënjë foljore, "i lidhur" (pango); mund të përkthehet si "kufi i demarkuar në tokë". Në semantikë,  e përdorur te  është një folje stative me një aspekt leksikor të pashënuar të një gjendjeje që rezulton nga veprimi i përfunduar: "është demarkuar", shndërrohet në një emër nga mbaresa , një lloj i dallueshëm në mbiemrat i shqyrtuar, i përcaktuar, i përkufizuar, i shënuar etj.. Duke konsideruar se të lashtët i shënonin distriktet bashkiake me gurë kufitarë, kuptimi i rrënjës nuk është asgjë më shumë sesa toka e shqyrtuar për një bashki me kufij dhe më vonë të demarkuar nga gurë kufitarë, një proçes që nuk ka ndryshuar përgjatë mijëvjeçarëve.

Hipotezat më të hershme në lidhje me prejardhjen e fjlaës  sugjeronin se ajo është një huazim grek ose nga fjala  (pége, pus fshati), ose  (págos, fortesë kodrinore). William Smith i kundërshtoi këto teza duke u mbështetur se as pusi, as fortesa kodrinore nuk shfaqen në kuptimin e .

Fjala  është origjina e fjalës për vend në gjuhët romanse, siç është  (frëngjisht) dhe  (spanjisht), dhe më largë, për anglishten "peasant". Mbiemrat përkatës  shërbyen si burim për "pagan".

Përdorimi romak
Në latinishten klasike, pagus i referohej një distrikti të një vendi ose në bashkësie brenda një entiteti më të madh politik; Jul Çezari, për shembull, u referohet pagi brenda entitetit më të madh të helvetii keltë.Commentarii de Bello Gallico 1.12.4: nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est ("për kombin helvet si një i tërë ishte i ndarë në katër kantone"). Pagus në këtë kuptim ndonjëherë përkthehet "tribu", fis; zgjedhja e "kanton" mund të jetë ndikuar nga përdorimi i mëvonshëm i fjalës në lidhje me Helvetia.

Pagus dhe vicus (një vendbanim i vogël bërthamor ose fshat) janë organizime karakteristike të zonave ruarale. Në epigrafinë latine të Periudhës Republikane, pagus i referohej ndarjeve territoriale vendore të popujve të Apenineve dhe mendohet se shpreh struktura vendore shoqërore siç ato ekzistonin në mënyrë të larmishme.Guy Jolyon Bradley, Ancient Umbria: State, Culture, and Identity in Central Italy from the Iron Age to the Augustan Era (Oxford University Press, 2000), fq. 56.

Si një përcaktim informal për një distrikt rural, pagus ishte një term fleksibël për të përfshirë horizontet kulturore të "popullit", jetët e të cilit ishin të përcaktuara nga lokaliteti i tyre: punëtorë bujqësorë, fshatarë, skllevër. Brenda zonës së reduktuar të nënndarjeve të provincave të Dioklecianit, pagani mund të kishin disa lloje qendrash. Disa administroheshin nga një qytet, me gjasa selia e një peshkopi; pagi të tjera administroheshin nga një vicus, që mund të mos ishte më shumë se një grumbull shtëpish dhe një treg informal; gjithashtu pagi të tjerë në zona të pronave më të gjera bujqësore (latifundia) administroheshin nëpërmjet vilave në qendër.

Historiani i Krishtërimit Peter Brown ka teorizuar se në kuptimin e tij origjinal, paganus donte të thoshte një civilë ose i zakonshëm, një që ishte i përjashtuar nga pushteti dhe kështu i konsideruar si me rëndësi më të vogël; largë nga qendra administrative, nëse ajo ishte selia e një peshkopi, një qytezë me mure ose thjeshtë një fshat i fortifikuar, banorë të tillë të distrikteve të rrethinave, pagi, prireshin të lidheshin me mënyrat e vjetra dhe i dhanë emrin e tyre "paganëve"; fjala përdorej në mënyrë pezhorative nga të krishterët në Perëndimin Latin për të etiketuar ata që refuzonin të konvertoheshin nga besimet tradicionale të lashtësisë.

 Pagus post-romak 
Koncepti i pagus mbijetoi Rënies së Perandorisë Perëndimore Romake. Në mbretëritë franke të shekujve të VIII–IX, sidoqoftë, pagus do të shërbente si një përkufizim vendor gjeografik në vend të një njësie administrative. Lokalitete të veçanta shpesh emërtoheshin si pjesë të më shumë sesa një pagus, ndonjëherë edhe brenda të njëjtit dokument. Historianët tradicionalalisht e konsideronin pagus nën Perandorinë Karolinge si një territor të mbajtur nga një kont, por burimet karolinge nuk u referohen kurrë kontëve të pagi të veca[antë dhe nga shekulli X e në vijim "konte" ose comitatus ndonjëherë dallonte shprehimisht me pagus. Ndryshe nga comitati, qendrat e të cilave shpesh janë të identifikueshme si seli të kontëve, qytezat nuk njiheshin të kenë rrjedhur nga ndonjë domethënie e veçantë politike nga shërbimi si qendra të dukshme të pagi.

Shumica e pays të frëngjishtes moderne janë pak a shumë në bashkekzistencë me kontetë e vjetra (p.sh.: kontea e Comminges, kontea e Ponthieu, etj.) Për shembull, në fillim të shekullit të V, kur u hartua Notitia provinciarum et civitatum Galliae, Provincia Gallia Lugdunensis Secunda formonte provincën kishtare të Ruenit, me gjashtë seli sufragane; ajo përfshinte shtatë qytete (civitates). Provinca e Ruenit përfshinte civitas të Rotomagus (Rueni), i cili formonte pagus Rotomagensis (Roumois); për më tepër kishte pagi Caletus (Pays de Caux), Vilcassinus (Vexin), Tellaus (Talou); Bayeux, pagus Bajocassinus (Bessin, duke përfshirë shkurtimisht në shekullin e IX Otlinga Saxonia); atë të Lisieux, pagus Lexovinus (Lieuvin); atë të Coutances, pagus Corilensis dhe pagus  Constantinus (Cotentin); atë të Avranches, pagus Abrincatinus (Avranchin); atë të Sez, pagus Oximensis (Hiémois), pagus Sagensis dhe pagus  Corbonensis (Corbonnais); dhe atë të Evreux, pagus Ebroicinus (Evrecin) dhe pagus Madriacensis (pays de Madrie).

Mbretëria pasuese ullsiane e Powys, e mer emrin e saj nga pagus ose pagenses, dhe i jep emrin e saj kontesë moderne uellsiane.

Pagus ishte e barasvlefshme me atë që historianët anglisht-folës ndonjëherë i referohen si "Carolingian shire", i cili në gjermanisht është gau. Në tekstet latine, një kanton i Konfederatës Helvetike përkthehej pagus.

Shiko gjithashtu

 Kantoni
 Komuna
 Komuna (Itali)
 Distrikti
 Paganizmi
 Zona rurale
 Fshati
 Rrethi (njësi administrative)
 Genius loci
 Folklori Romak
 Folklori i lashtë grek
 Plaçkitja Vandale e Romës
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Aerarium
 Ager publicus
 Amfiteatri Romak
 Amicitia
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Auctoritas
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cannaba
 Castra
 Cirku Romak
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Colonus (person)
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Drungos
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Forumet Romake
 Fructus
 Gens
 Harku i Triumfit
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Hospitium
 Imperium
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Itinerari
 Jus
 Kalendari Romak
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Mundus Cereris
 Municipium
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Optimates dhe populares
 Orcus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Perandoria Romake
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plebejtë
 Pomerium
 Possessio
 Potestas
 Principati (Roma)
 Pronoia
 Provinca romake e Epirit
 Rogatio
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 Statusi në sistemin ligjor romak
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Usucapio
 Usus
 Vicus
 Vila Romake
 Villa rustica
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake

Citime fundore

Bibliografia

 Guy Jolyon Bradley, Ancient Umbria: State, Culture, and Identity in Central Italy from the Iron Age to the Augustan Era (Oxford University Press, 2000).

 Jul Çezari, Commentarii de Bello Gallico.











Lidhje të jashtme


 Ivan Sache, "The formation of the French provinces"



Kategoria:Qeveria e Perandorisë Romake
Kategoria:Gjeografi historike
Kategoria:Gjeografia rurale
Kategoria:Lloje të ndarjes administrative