Mbretëria e Kroacisë-Sllavonisë

Mbretëria e Kroacisë-Sllavonisë ( Kroacisht; Hungarisht ose ; German) ishte një mbretëri nominalisht autonome dhe një komb politik i veçantë i përcaktuar kushtetutshëm brenda Perandorisë Austro-Hungareze. U krijua në vitin 1868 duke bashkuar mbretëritë e Kroacisë dhe Sllavonisë pas Marrëveshjes Kroato-Hungareze të vitit 1868. Ishte e lidhur me Mbretërinë e Hungarisë brenda shtetit të dyfishtë Austro-Hungarez, duke qenë brenda Tokave të Kurorës së Shën Stefanit, e njohur edhe si Transleithania. Ndonëse Kroacisë i ishte dhënë një autonomi e gjerë e brendshme me "karakteristika kombëtare", në realitet, kontrolli kroat mbi çështjet kryesore si taksat dhe çështjet ushtarake ishte minimal dhe pengohej nga Hungaria.   Zyrtarisht, brenda vendit, ajo njihej si Mbretëria Triune e Kroacisë, Sllavonisë dhe Dalmacisë, e njohur edhe thjesht si Mbretëria Triune, dhe kishte pretendime mbi Dalmacinë, e cila administrohej veçmas nga Cisleithania austriake.  Qyteti i Rijekës, pas një seksioni të diskutueshëm në Marrëveshjen e vitit 1868 të njohur si , u bë një corpus separatum dhe ishte ligjërisht në pronësi të Hungarisë, por administrohej si nga Kroacia ashtu edhe nga Hungaria.

Mbretëria e Kroacisë-Sllavonisë drejtohej nga perandori i Austrisë, i cili mbante titullin Mbret i Kroacisë, Sllavonisë dhe Dalmacisë dhe u konfirmua nga Sabori i Shtetit (Parlamenti i Kroacisë-Sllavonisë ose Dieta Kroato-Sllave) pas pranimit në fron.  Administratori i emëruar nga Mbreti ishte Ban i Kroacisë dhe Sllavonisë. Më 21 tetor 1918, Perandori Karl I, i njohur si Mbreti Karl IV në Kroaci, lëshoi një manifest Trialist, i cili u ratifikua nga pala hungareze të nesërmen dhe i cili bashkoi të gjitha Tokat e Kurorës Kroate.  Një javë më vonë, më 29 tetor 1918, Sabori i Shtetit Kroat shpalli një mbretëri të pavarur e cila hyri në Shtetin e Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve .
majtas|parapamje|150x150px| Ivan Mažuranić, Ban (nënkryetari) i Mbretërisë Triune të Kroacisë (në detyrë 1873–1880)
Mbretëria përdori titullin formal të Mbretërisë Triune të Kroacisë, Sllavonisë dhe Dalmacisë, duke këmbëngulur kështu në pretendimin e saj mbi Mbretërinë e Dalmacisë . Por Dalmacia ishte një Kronland brenda pjesës perandorake austriake të Austro-Hungarisë (e njohur edhe si Cisleithania ). Pretendimi, për pjesën më të madhe të kohës, u mbështet nga qeveria hungareze, e cila mbështeti mbretërinë Kroaci-Sllavoni në një përpjekje për të rritur pjesën e saj në shtetin e dyfishtë. Megjithatë, bashkimi midis dy tokave kryesisht kroate të Austro-Hungarisë nuk ndodhi kurrë.  Sipas Nenit 53 të Marrëveshjes Kroato-Hungareze, që rregullonte statusin politik të Kroacisë në pjesën e Austro-Hungarisë të sunduar nga Hungaria, titulli zyrtar i banit ishte "Ban i Mbretërisë së Dalmacisë, Kroacisë dhe Sllavonisë".  The Hungaro–Croatian Compromise   Jo vetëm që pjesë të ndryshme të Monarkisë do të përdornin stile të ndryshme titujsh në të njëjtën kohë, por edhe të njëjtat institucione do të përdornin në të njëjtën kohë standarde të ndryshme emërtimi për të njëjtin institucion. Për shembull, kur Oborri Perandorak dhe Mbretëror në Vjenë do ta rendiste Banin Kroat si një nga Zyrtarët e Mëdhenj të Shtetit në Mbretërinë e Hungarisë ( Barones Regni ),  stili i përdorur do të ishte Regnorum Croatiae, Dalmatiae et Slavoniae Banus, por kur Oborri do të rendiste zyrtarët më të lartë të Mbretërisë së Kroacisë dhe Sllavonisë, titulli do të stilizohej si "Ban i Kroacisë, Sllavonisë dhe Dalmacisë" (duke e vendosur Sllavoninë para Dalmacisë dhe duke hequr "Mbretërinë").  Ligjet e miratuara në Kroaci-Sllavoni përdornin shprehjen "Mbretëria e Dalmacisë, Kroacisë dhe Sllavonisë". 

Në hungarisht, Kroacia përmendet si Horvátország dhe Slavonia si Szlavónia . Shteti i kombinuar njihej me emrin zyrtar Horvát-Szlavón Királyság . Forma e shkurtër e emrit ishte Horvát-Szlavónország dhe, më rrallë Horvát-Tótország . A Magyar Sz. Korona országai Magyarország, Horvát-Tótország és a Katonai Őrvidék új térképe Magyarország  (map), 1877. Retrieved 25 December 2012.  

Rendi i përmendjes së Dalmacisë ishte një çështje e diskutueshme, pasi ishte renditur ndryshe në versionet në gjuhën kroate dhe hungareze të Marrëveshjes së vitit 1868. 

 Histori 
Mbretëria e Kroacisë-Sllavonisë u krijua në vitin 1868, kur ish-mbretëritë e Kroacisë dhe Sllavonisë u bashkuan në një mbretëri të vetme (administrata e plotë civile u fut në Mbretërinë e Sllavonisë në vitin 1745 dhe, si një nga Tokat e Kurorës së Shën Stefanit, ajo ishte përfshirë administrativisht si në Mbretërinë e Kroacisë ashtu edhe në Mbretërinë e Hungarisë, por praktikisht ekzistonte deri në vitin 1868). Parlamenti kroat, i zgjedhur në një mënyrë të diskutueshme, konfirmoi nënshtrimin e Kroacisë-Sllavonisë ndaj Hungarisë në vitin 1868 me nënshkrimin e kushtetutës së bashkimit hungaro-kroat të quajtur Nagodba ( Zgjidhja Kroato-Hungareze, e njohur edhe si Marrëveshja Kroato-Hungareze ose Kompromisi Hungaro-Kroat i vitit 1868).  Kjo mbretëri përfshinte pjesë të Kroacisë dhe Serbisë së sotme (pjesa lindore e Syrmisë ).

Pas Kompromisit Austro-Hungarez të vitit 1867, e vetmja çështje e mbetur e hapur e shtetit të ri ishte statusi i Kroacisë, i cili do të zgjidhej me Kompromisin Hungarezo-Kroat të kompromisit Kroaci-Hungarez të vitit 1868, kur u arrit një marrëveshje midis Parlamentit të Hungarisë nga njëra anë dhe Parlamentit Kroat nga ana tjetër, në lidhje me përbërjen me një miratim të përbashkët të çështjeve kushtetuese në diskutim midis tyre.  Marrëveshja e arritur midis Hungarisë dhe Kroacisë ishte në versionin kroat të Marrëveshjes e quajtur " Marrëveshja midis Mbretërisë së Hungarisë, të bashkuar me Erdély nga njëra anë dhe Mbretërive të Dalmacisë, Kroacisë dhe Sllavonisë ".  Në versionin hungarez  as Hungaria, as Kroacia, Dalmacia dhe Sllavonia nuk quhen mbretëri, dhe Erdély as nuk përmendet, ndërsa marrëveshja emërtohet si marrëveshja midis Parlamentit të Hungarisë dhe Parlamentit të Kroacisë, Sllavonias dhe Dalmacisë. Të dy versionet morën miratimin Mbretëror dhe si të tilla u bënë ligje themelore të shtetit me rëndësi kushtetuese, në përputhje me nenin 69. dhe 70. të marrëveshjes.

Me këtë kompromis, parlamentet separatiste të bashkimit Austro-Hungarez (në të cilin Kroacia-Sllavonia kishte vetëm njëzet e nëntë, pas vitit 1881 - dyzet deputetë) kontrollonin ushtrinë, sistemin financiar, Ligjin Detar, Ligjin Tregtar, ligjin e Kambialit dhe Ligjin Minierë, dhe në përgjithësi çështjet e tregtisë, doganave, telegrafit, Postës, hekurudhave, porteve, transportit detar dhe atyre rrugëve e lumenjve që prekin së bashku Hungarinë dhe Kroacinë-Sllavoninë. 
majtas|parapamje| Hartë e Mbretërisë së Kroacisë-Sllavonisë në Austro-Hungari (1867-1918).
Ngjashëm me këto çështje, çështjet tregtare duke përfshirë edhe shitjen me pakicë të mallrave, po ashtu në lidhje me shoqëritë që nuk ekzistojnë për përfitim publik, si dhe në lidhje me pasaportat, policinë kufitare, shtetësinë dhe natyralizimin, legjislacioni ishte i përbashkët, por pushteti ekzekutiv në lidhje me këto çështje i rezervohej Mbretërisë së Kroacisë-Sllavonisë.  Shtetësia u quajt "shtetësi hungarezo-kroate" në Kroaci-Sllavoni.  Në fund, pesëdhjetë e pesë përqind e të ardhurave totale të Kroacisë-Sllavonisë iu caktuan Thesarit të Përbashkët ("Ministria e Përbashkët e Financave Hungarezo-Kroate").

Mbretëria ekzistoi deri në vitin 1918, kur iu bashkua Shtetit të sapo formuar të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve, i cili së bashku me Mbretërinë e Serbisë formuan Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve . Mbretëria e re Serbo-Kroato-Sllovene u nda në qarqe midis viteve 1918 dhe 1922 dhe në oblaste midis viteve 1922 dhe 1929. Me formimin e Mbretërisë së Jugosllavisë në vitin 1929, pjesa më e madhe e territorit të ish-Mbretërisë së Kroacisë-Sllavonisë u bë pjesë e Banatit të Savës dhe në vitin 1939 e Banovinës autonome të Kroacisë .

 Qeveria dhe politika 
 ← perandor-mbret i përbashkët, shërbesa të përbashkëta ← entitete ← shtete partnere
Kompromisi Austro-Hungarez i vitit 1867 ( Ausgleich ) krijoi Monarkinë e Dyfishtë. Sipas Kompromisit, Austria dhe Hungaria kishin secila parlamente të veçanta ( Këshilli Perandorak dhe Dieta e Hungarisë ) që miratonin dhe mirëmbanin ligje të ndara. Çdo rajon kishte qeverinë e vet, të kryesuar nga kryeministri i vet. "Monarkia e përbashkët" përbëhej nga mbreti-perandor dhe ministrat e përbashkët të punëve të jashtme, mbrojtjes dhe financave në Vjenë. Kompromisi konfirmoi marrëdhënien historike tetëshekullore të Kroacisë-Sllavonisë me Hungarinë dhe përjetësoi ndarjen e tokave kroate, pasi si Dalmacia ashtu edhe Istria mbetën nën administrimin austriak (si Mbretëria e Dalmacisë dhe Markgraviati i Istrias ). 

Me këmbënguljen e Franz Jozefit, Hungaria dhe Kroacia arritën Kompromisin (ose Nagodba në kroatisht) në vitin 1868, duke u dhënë kroatëve një status të veçantë në Hungari. Marrëveshja u dha kroatëve autonomi mbi punët e tyre të brendshme. Ban Kroat tani do të emërohej nga qeveria e përbashkët kroato-hungareze e udhëhequr nga Kryeministri hungarez dhe do të emërohej nga mbreti. Fushat me shqetësim "të përbashkët" për hungarezët dhe kroatët përfshinin financat, çështjet e monedhës, politikën tregtare, postën dhe hekurudhën. Kroatishtja u bë gjuha zyrtare e qeverisë së Kroacisë dhe përfaqësuesit kroatë që diskutonin çështje "të përbashkëta" përpara se dieta kroato-hungareze të lejonte të flisnin kroatisht.  Një ministri e Punëve Kroate u krijua brenda qeverisë hungareze. 

Edhe pse Nagodba i dha një masë autonomie politike Kroacisë-Sllavonisë, ajo ishte e varur politikisht dhe ekonomikisht nga Hungaria në entitetin kroato-hungarez të Monarkisë. 
djathtas|parapamje| Standarti Mbretëror i Banit të Levin Rauch, Bani i parë i Kroacisë-Sllavonisë (1868–1871)
djathtas|parapamje| Skulpturë që simbolizon Mbretërinë Trinitare të Kroacisë, Zagreb
Parlamenti kroat ose Sabori Mbretëror Kroato-Sllavo-Dalmat ( kroatisht : Kraljevski Hrvatsko–slavonsko–dalmatinski sabor ose Sabor Kraljevina Hrvatske, Slavonije i Dalmacije ) kishte autoritet legjislativ mbi çështjet autonome sipas Marrëveshjes kroato-hungareze të vitit 1868. Një projektligj, i miratuar nga Dieta, u bë statut (akt) pas pëlqimit (sanksionit) mbretëror. Gjithashtu duhej të nënshkruhej nga Bani i Kroacisë. Mbreti kishte të drejtë të vinte veton ndaj të gjithë legjislacionit të miratuar nga Dieta, si dhe ta shpërndante atë dhe të thërriste zgjedhje të reja. Nëse Mbreti e shpërndante Dietën, ai do të duhej të thërriste zgjedhje të reja brenda një periudhe tre-mujore.

Parlamenti thirrej çdo vit në Zagreb nga Mbreti ose nga komisioneri i emëruar posaçërisht nga Mbreti (zakonisht Ban). Ishte një dhomëshe, por krahas 88 deputetëve të zgjedhur (në vitin 1888), 44 anëtarë ex officio ishin fisnikë të lartë kroatë dhe sllavë (princa, kontë dhe barone meshkuj - ngjashëm me kolegët trashëgimtarë - mbi moshën 24 vjeç që paguanin të paktën 1,000 florinj në vit taksë toke), dinjitarë të lartë të kishave katolike romake, katolike greke dhe ortodokse lindore dhe prefektë supremë të qarqeve ( veliki župani ) të të gjitha qarqeve kroato-sllave. Mandati legjislativ ishte tre vjet, pas vitit 1887 - pesë vjet.

Parlamenti Kroat zgjodhi njëzet e nëntë (pas rikrijimit të Kufirit Ushtarak Kroat dhe Kufirit Ushtarak Sllavonian në 1881 - dyzet) deputetë në Dhomën e Përfaqësuesve dhe dy anëtarë (pas vitit 1881 - tre) në Dhomën e Magnatëve të Dietës së Hungarisë. Delegatëve të Kroacisë-Sllavonisë iu lejua të përdornin kroatishten në procedura, por ata votuan personalisht.

Mbretëria e Kroacisë-Sllavonisë mbajti zgjedhje të pavarura për Parlamentin Kroat në vitet 1865, 1867, 1871, 1872, 1878, 1881, 1883, 1884, 1887, 1892, 1897, 1901, 1906, 1908, 1910, 1911, 1913 .

Partitë kryesore politike të përfaqësuara në Parlament ishin Partia Popullore (Partia Liberale Popullore), Partia Popullore e Pavarur (pas vitit 1880), Partia Kroato-Hungareze (Partia Kushtetuese Popullore (Nacionale) ose Partia Unioniste) (1868–1873), Partia e të Drejtave, Partia e Pastër e të Drejtave (pas vitit 1895), Partia e të Drejtave e Starçeviçit (pas vitit 1908), Partia e Pavarur Serbe (pas vitit 1881), Partia Fshatare Popullore Kroate (pas vitit 1904), Koalicioni Kroato-Serb (pas vitit 1905) etj.

 Qeveri Autonome 
Qeveria Autonome ose Qeveria Tokësore, zyrtarisht "Qeveria Mbretërore Tokësore Kroato-Sllavo-Dalmate" ( Kroacisht   ) ose Kraljevska hrvatsko–slavonsko–dalmatinska zemaljska vlada )  u krijua në 1869 me seli në Zagreb (Akti i Parlamentit Kroat Nr. II i 1869).  Deri në vitin 1914, ajo zotëronte tre departamente:

 Departamenti i Punëve të Brendshme ( Kroacisht   );
 Departamenti i Fesë dhe Arsimit ( Kroacisht  );
 Departamenti i Drejtësisë ( Kroacisht   ).
 Departamenti i Ekonomisë Kombëtare u krijua në vitin 1914 si një departament i katërt ( Kroacisht   )

Në krye të Qeverisë Autonome në Kroaci-Sllavoni qëndronte Bani, i cili ishte përgjegjës para Dietës Kroato-Sllave. 

 Ban (Kryeministër dhe Zëvendës mbret) 
parapamje| Banski dvori (Gjykata e Banit), pallati i Banit të Kroacisë, në Zagreb, sot selia e Qeverisë Kroate.
Bani u emërua nga Mbreti, me propozimin dhe nën-kundër firmën e ministrit të përbashkët hungarez-president . 

Lista e banëve (zëvendës mbretërve) nga viti 1868 deri në vitin 1918:

 1868 – 1871: Baroni Levin Rauch de Nyék
 1871 – 1872: Koloman pl. Bedeković de Komor
 1872 – 1873: Antun pl. Vukanoviq duke vepruar
 1873 – 1880: Ivan Mažuranić
 1880 – 1883: Konti Ladislav Pejaçeviq de Virovitica
 1883: Herman pl. Ramberg duke vepruar
 1883 – 1903: Konti Károly Khuen-Héderváry de Hédervár
 1903 – 1907: Konti Teodor Pejaçeviq de Virovitica
 1907 – 1908: Aleksandar pl. Rakodczay
 1908 – 1910: Baron Pavao Rauch de Nyék
 1910 – 1912: Nikolla pl. Tomashiq
 1912 – 1913: Baroni Slavko Cuvaj de Ivanska
 1913 – 1917: Baroni Ivan Skerlecz de Lomnica
 1917 – 1918: Antun pl. Mihaloviq

 Ligji 
Gjykata supreme e Mbretërisë së Kroacisë dhe Sllavonisë ishte Tavolina e Shtatë në Zagreb ("Tavolina e Septemvirëve" ose "Gjykata e Shtatë"; kroatisht: Stol sedmorice, latinisht: Tabula Septemviralis ), ndërsa gjykata e nivelit të dytë ( gjykata e apelit ) ishte Tavolina e Banit ose Gjykata e Banit ( kroatisht: Banski stol, latinisht: Tabula Banalis ) në Zagreb. 

Pas riorganizimit gjyqësor të viteve 1874 – 1886 (ndarja e plotë e pushtetit gjyqësor dhe administrativ, ligjet mbi pavarësinë e gjyqtarëve dhe organizimin gjyqësor, Akti i Organizimit të Gjykatave të Shkallës së Parë i vitit 1874 (me ndryshimet e vitit 1886), Akti i Pushtetit Gjyqësor i vitit 1874 dhe Akti i Përgjegjësisë Disiplinore të Gjyqtarëve (etj.) i vitit 1874, Akti i Procedurës Penale Kroate i vitit 1875, Akti i Procedurës Penale Kroate i vitit 1875) dhe riinkorporimit të Kufirit Ushtarak Kroat dhe Kufirit Ushtarak Sllavonian në vitin 1881; Gjykatat e shkallës së parë u shndërruan në 9 gjykata mbretërore me gjyqtarë kolegjialë ( kroatisht: kraljevski sudbeni stolovi në Zagreb, Varaždin, Bjelovar, Petrinja, Gospić, Ogulin, Požega, Osijek dhe Mitrovica; juridiksion penal dhe civil i madh; të gjitha të cilat kishin qenë ish-gjykata qarku dhe Gjykata e Tokës/ Tabelë e Gjykatës së Qarkut Mbretëror në Zagreb), afërsisht 63 gjykata mbretërore të rrethit me gjyqtarë të vetëm ( kroatisht: kraljevski kotarski sudovi; kryesisht juridiksion civil dhe kundërvajtjesh; ish-zyra administrative dhe gjyqësore të rrethit dhe gjykata qyteti) dhe gjykata lokale ( kroatisht: mjesni sudovi ), gjithashtu me gjyqtarë të vetëm, të cilët u krijuan në çdo komunë dhe qytet sipas Aktit të Gjykatave Vendore dhe të Procedurës së Gjykatave Vendore të vitit 1875 si gjykata të posaçme për çështje civile të vogla. Tryeza e Gjykatës Mbretërore në Zagreb ishte gjithashtu një gjykatë jurie për veprat penale të shtypit. Gjyqtarët emëroheshin nga mbreti, por pavarësia e tyre ishte e garantuar ligjërisht. 

 Qarqet 
djathtas|parapamje|190x190px| Qarqet e Kroacisë-Sllavonisë brenda Austro-Hungarisë
Në 1886, nën ndalimin kroat Dragutin Khuen-Héderváry, Kroaci-Sllavonia u nda në tetë qarqe ( županije, i njohur si comitatus ): 

 Qarku Modrush-Rijeka
 Qarku i Zagrebit
 Qarku i Varazhdinit
 Qarku Bjelovar-Križevci
 Qarku Virovitica
 Qarku Požega
 Qarku Srijem
 Qarku Lika-Krbava

Lika-Krbava u bë qark pas inkorporimit të Kufirit Ushtarak Kroat në Kroaci-Sllavoni në vitin 1881.  Qarqet më pas u ndanë në gjithsej 77 distrikte ( kroatisht: kotari, të ngjashme me Bezirke austriake) si njësi qeveritare. Qytetet ( gradovi ) dhe komunat ( općine ) ishin autoritete lokale.

 Simbolet 

 Flamuri 

Sipas Marrëveshjes së vitit 1868 dhe Dekretit nr. 18.307 të 16 nëntorit 1867 të Departamentit të Brendshëm të Qeverisë Mbretërore të Fshatit:

Trengjyrëshi kuq-bardhë-blu është flamuri civil në Mbretëritë e Kroacisë dhe Sllavonisë, i cili me stemën e bashkuar të Kroacisë, Sllavonisë dhe Dalmacisë me kurorën e Shën Stefanit në maje është flamuri zyrtar për përdorim në çështjet autonome. Flamuri civil i lartpërmendur mund të përdoret nga kushdo në një mënyrë të përshtatshme. 

Gjithashtu u tha se emblema për "punët e përbashkëta të territoreve të Kurorës Hungareze" formohet nga stema e bashkuar e Hungarisë dhe Dalmacisë, Kroacisë dhe Sllavonisë .  

Megjithatë, ekzistonin disa variacione të versionit të flamurit të përdorur brenda vendit, me disa variante që përdornin një lloj kurore jozyrtare ose thjesht e hiqnin kurorën në vend të Kurorës Hungareze të Shën Stefanit, e cila ishte përcaktuar zyrtarisht. Kishte gjithashtu ndryshime në dizajnin e mburojës. Stema jozyrtare ishte dizajni i preferuar dhe përdorimi i saj i gjerë ishte arsyeja që Bani nxori një Dekret më 21 nëntor 1914, duke deklaruar se ishte bërë " zakon në Mbretëritë e Kroacisë dhe Sllavonisë të përdoren flamuj që nuk janë të përshtatshëm as në kuptimin shtetëror-juridik dhe as në atë politik " dhe që forconin ligjet që lidhen me flamurin. Ai përsëriti përkufizimet e lartpërmendura të flamujve kroatë nga viti 1867 dhe deklaroi më tej se " Autoritetet policore do të ndëshkojnë shkeljet e këtij Dekreti me një gjobë prej 2 deri në 200 mijë lekë ose me arrest nga 6 orë deri në 14 ditë dhe do të konfiskojnë flamurin ose emblemën e paautorizuar. "  

 Stema 

 Demografia 

 Kombësia 
+Regjistrimi Kombëtar i Kroacisë-Sllavonisë i vitit 1910  Kombësia Popullsia Përqindja Totali 2,621,954 100.0% Kroatët 1,638,354 62.5% Serbët 644,955 24.6% Gjermanët 134,078 5.0% hungarezët 105,948 4.1% Të tjerë 98,619 3.8%

 Të dhënat e vitit 1875 (pa Kufirin Ushtarak )
 Kroatë dhe Serbë 1,032,000
 Gjermanët 31,700
 Hungarezët 12,000
 Çekët dhe Sllovakët 5,000
 Italianët 2,000
 Sllovenët 2,000
 Të tjerë 2,000

 Feja 
Të dhënat e marra nga regjistrimi i vitit 1910. 

 Katolikë Romakë: 1,877,833
 Ortodoksët Lindorë: 653,184
 Protestant: 51,707
 Uniat: 17,592

 Shkrim-lexim 
Sipas regjistrimit të vitit 1910, shkalla e analfabetizmit në Mbretërinë e Kroacisë-Sllavonisë ishte 45.9%. Analfabetizmi më i ulët ishte në Zagreb, Osijek dhe Zemun .
+Shkalla e analfabetizmit në Mbretërinë e Kroacisë-Sllavonisë 1880–1910  Viti Analfabetizëm total Meshkujt Femrat Popullsia totale 1880 73.9% 67.8% 79.9% 1,892,449 1890 66.9% 60.1% 73.5% 2,186,410 1900 54.4% 46.8% 61.8% 2,416,304 1910 45.9% 37.6% 53.7% 2,621,954

 Ushtarak 
parapamje| Memorial për ushtarët kroatë që luftuan në Luftën e Parë Botërore
Roja Mbretërore Kroate e vendit ishte ushtria e Mbretërisë. Përveç kësaj, kroatët përbënin 5 përqind të anëtarëve në Ushtrinë e Përbashkët Austro-Hungareze, një përqindje më e lartë se përqindja e popullsisë së përgjithshme të perandorisë që ata përbënin.  Kroatë të shquar në Ushtrinë Austro-Hungareze përfshinin Marshallin e Fushës Svetozar Boroević, komandantin e Trupave të Aviacionit Perandorak dhe Mbretëror Emil Uzelac, komandantin e Marinës Austro-Hungareze Maximilian Njegovan dhe Josip Broz Tito, i cili më vonë u bë Marshall dhe President i Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë . Pero Simic: Tito, tajna veka Novosti; 2nd edition (2009) 

 Kulturë 
Universiteti modern i Zagrebit u themelua në vitin 1874. Akademia Jugosllave e Shkencave dhe Arteve dhe Matica hrvatska ishin institucionet kryesore kulturore në mbretëri. Në vitin 1911, institucioni kryesor kulturor në Mbretërinë e Dalmacisë, Matica dalmatinska, u bashkua me Matica hrvatska. Vijenac ishte një nga revistat kulturore më të rëndësishme në mbretëri. Ndërtesa e Teatrit Kombëtar Kroat në Zagreb u hap në vitin 1895. Teatri Kombëtar Kroat në Osijek u themelua në vitin 1907. Spitali Motrat e Bamirësisë në Zagreb ishte i pari i themeluar në mbretëri.

 Feja 

 Kisha Katolike 
Afërsisht 75% e popullsisë ishin katolikë romakë, ndërsa 25% e mbetur ishin ortodoksë. Kisha Katolike kishte hierarkinë e mëposhtme brenda mbretërisë:
Dioqezat Emri kroat Est. Katedralja Kryepeshkopata e Zagrebit Zagrebačka nadbiskupija 1093 Katedralja e Zagrebit Eparkia e Krizhevcit ( greko-katolike ) Križevačka biskupija ( Križevačka eparhija ) 1777 Katedralja e Trinisë së Shenjtë në Križevci Dioqeza e Srijemit Srijemska biskupija shekulli i 4-të Katedralja e Shën Pjetrit dhe Shën Palit në Gjakovë Dioqeza e Senj-Modrusit Biskupija e Senjsko-Modrushkës 1168 Katedralja e Ngjitjes së Virgjëreshës së Bekuar në Senj

 Judaizmi 
Në vitin 1890, në mbretëri jetonin 17,261 hebrenj. Në vitin 1867 u ndërtua Sinagoga e Zagrebit .

 Transporti 
Linja e parë hekurudhore e hapur në mbretëri ishte linja Zidani Most - Zagreb - Sisak, e cila filloi të funksionojë në vitin 1862. Linja Zapreshiq – Varazhdin – Çakovec u hap në vitin 1886 dhe linja Vinkovci – Osijek u hap në vitin 1910.

 Sporte 
Shoqata Kroate e Sporteve u formua në vitin 1909 me Franjo Bučar si president të saj. Ndërsa Austro-Hungaria kishte garuar në Lojërat Olimpike moderne që nga lojërat e para në vitin 1896, Komiteti Olimpik Austriak dhe Komiteti Olimpik Hungarez mbanin të drejtën ekskluzive për të dërguar atletët e tyre në lojëra. Shoqata organizoi një ligë kombëtare futbolli në vitin 1912.

Në vitin 1918, gjatë ditëve të fundit të Luftës së Parë Botërore, parlamenti kroat shfuqizoi bashkimin personal hungarez-kroat, dhe të dy pjesët e Mbretërisë së Kroacisë dhe Sllavonisë dhe Mbretëria e Dalmacisë (duke përjashtuar Zadarin dhe Lastovën ), u bënë pjesë e Shtetit të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve, i cili së bashku me Mbretërinë e Serbisë, formuan Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (e njohur më vonë si Mbretëria e Jugosllavisë ). Mbretëria e re Serbo-Kroato-Sllovene u nda në qarqe midis viteve 1918 dhe 1922 dhe në oblaste midis viteve 1922 dhe 1929. Me formimin e Mbretërisë së Jugosllavisë në vitin 1929, pjesa më e madhe e territorit të ish-Mbretërisë së Kroacisë-Sllavonisë u bë pjesë e Banovinës së Savës, dhe pjesa më e madhe e ish-Mbretërisë së Dalmacisë u bë pjesë e Banovinës së Bregdetit .

Në bazë të marrëveshjes politike midis Dragiša Cvetkoviç dhe Vlatko Maček ( Marrëveshja Cvetković-Maček ) dhe "Dekreti mbi Banovinën e Kroacisë " ( Uredba o Banovini Hrvatskoj ) të datës 24 gusht 1939, Banovina autonome e Kroacisë u krijua nga njësia Banovina e Kroacisë (Kroatia )., Banovina Littoral, dhe rrethet Brčko, Derventa, Dubrovnik, Fojnica, Gradačac, Ilok, Shid dhe Travnik .

 Shënime 

 Referime 

 Biondich, Mark (2000). Stjepan Radić, Partia Fshatare Kroate dhe Politika e Mobilizimit Masiv . Shtëpia Botuese e Universitetit të Torontos.  ISBN 0-8020-8294-7 .

 Lexime të mëtejshme 


 Lidhje të jashtme 


 Codex diplomaticus Regni Croatiae, Slavoniae et Dalmatiae, Internet Archive – digital library
 Euratlas Maps
 Erdélyi Magyar Adatbank Map 
 Map 
 Ethnic map
Kategoria:Mbretëri të mëparshme
Kategoria:Vende të mëparshme
Kategoria:Vende të mëparshme në Ballkan
Kategoria:Artikuj me lidhje të jashtme të vdekura përfundimisht
Kategoria:Artikuj me lidhje të jashtme të vdekura
Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Artikuj nga CEE Spring 2025