Limes Moesicus

Limes Moesicus (Limesi Mezik) është një term modern i dhënë një vargu të ndërlidhur fortesash romake në kufirin verior të provincës romake të Mezisë përgjatë Danubit, midis bregdetit të Detit të Zi dhe Panonisë (Hungaria e tanishme), që daton nga shekulli I i e.s.. Ishte seksioni lindor i të ashtuquajturit Limes DanubiiFrontiers of the Roman Empire – The Danube Limes (Bulgaria) dhe mbronte provincat romake të Mezisë së Sipërme dhe të Poshtme në jug të lumit. Seksioni lindor (tani në Rumani) shpesh quhet Limes Scythiae minorisFrontiers of the Roman Empire - The Danube Limes (Romania)  pasi gjendej në provincën romake të Scythia Minor.

 Historia 

Ndërtimi
Augusti ishte i pari që e zgjeroi kufirin jug-lindor të perandorisë nga Maqedonia në vijën e Danubit për të rritur thellësinë strategjike midis kufirit dhe Italisë dhe gjithashtu për të mundësuar një itinerar të rëndësishëm lumor furnizimi midis ushtrive romake në rajon.Res Gestae 30 Danubit të Poshtëm iu dha prioritet dhe Mark Licinius Krasi, prokonsull i Maqedonisë nga viti 29 p.e.s.,Dion Kasi, LI.23.2 i largoi bastarnët drejtë Danubit. Legio IV Scythica fillimisht ishte i vendosur në Mezi (me gjasa në Viminacium) për të përballuar kërcënimet nga trakët fqinj dhe popujt agresivë në veri të Danubit.

parapamje|majtas|422px|Sistemi kufitar i Danubit para vitit 106 të e.s.
Por si pasojë e plaçkitjeve të vazhdueshme dake që ndodhnin kurdoherë që Danubi ngrinte, Augusti vendosi të dërgonte kundër tyre disa nga gjeneralët e tij të sprovuar, si Sekst Elius Katin dhe Gneu Kornelius Lentul Augurin (dikur midis viteve 1-11 të e.s.R. Syme, Danubian Papers, Londër 1971, fq. 40 dhe Addenda fq. 69 ff). Lentuli i smbrapsi ata përgjatë Danubit dhe vendosi garnizone të shumta në bregun e majtë të lumit për tu mbrojtur kundër inkursioneve të mundshme të ardhshme.Luc An Flori, Epitome of Roman History, II, 28, 18-19. Këto fushime do të bëheshin Limes Moesicus. Në këtë fazë fortesat gjatë kufirit përbëheshin nga mure dheu me palisada druri.

Mezia u bë një provincë e veçantë në vitin 6 të e.s.. Ekspeditat ushtarake romake përgjatë Danubit vijuan mbi 100 km në veri të Deltës së Danubit.Frontiers of the Roman Empire - The Danube Limes (Romania)

Dakët sulmuan në jug të Danubit në vitin 68/69 të e.s.Taciti, Historiae, III, 46. dhe në fund të vitit 85 ose në fillim të vitit 86 të e.s. mbreti dak Duras sulmoi Mezinë dhe i kapi romakët në befasi pasi guvernatori romak, Opius Sabini dhe forcat e tij u asgjësuan.Mócsy (1974), fq. 82. Pak para Luftës Dake të Domicianit që pasoi, Domiciani i zëvendësoi muret prej druri dhe dheu të fortesave danubiane me mure guri në vitin 87 të e.s. (p.sh.: në Taliata). I shoqëruar nga Kornelius Fusku, prefekti i gardës pretoriane, ai mbërriti personalisht në Mezi me legjionet Legio IV Flavia Felix nga Dalmacia, Legio I Adiutrix dhe Legio II Adiutrix dhe në vijim i largoi pushtuesit nga provinca.

Shtrirja përtej
Në dimrin e vitit 98/99 të e.s. Trajani mbërriti në Danub, fushoi në Fortësën Diana pranë Kladovos, duke nisur përgatitjet e Luftës Dake në grykat e Portave të Hekurta. Ai e shtriu rrugën në gryka për 30 milje, pasi ai filloi në mbishkrimin e mirënjohur të vitit 100 të e.s.. Në vitin 101 gërmoi gjithashtu një kanal të afërt, si ai rregjistroi gjithashtu në një pllakë mermeri pranë Fortesës së Dianës, që shkruan:

«për shkak të katarakteve të rrezikshme ai e devijoi lumin dhe e bëri të gjithë Danubin të lundrueshëm: (ob periculum cataractarum, derivato flumine, tutam Danuvii navigationem facit).»

Trajani restauroi mbrojtjet prej guri në zonë dhe rindërtoi të gjitha pendat me gurë. Pak poshtë Fortesës Pontes, u ndërtuan një port i madh dhe horrea masive.

Midis luftës së parë dhe të dytë dake, nga viti 103 deri në vitin 105, arkitekti perandorak, Apollodori i Damaskut ndërtoi Urën e Trajanit, një nga arritjet më të mëdha të Arkitekturës Romake.

parapamje|majtas|408px|Limes Moesicus dhe muret e tjera romake të ndëlidhura
Pushtimi i plotë ushtarak i ultësirës midis kodrave rrëzë Karpateve dhe Danubit mund të ketë pas ndodhur tashmë nga fundi i Luftës së Parë Dake të Trajanit (101–102). Shumica e fortesave aty, megjithatë, u ndërtuan pas pushtimit përfundimtar të Mbretërisë Dake në vitin 106 të e.s.. Sidoqoftë, romakët i larguan garnizonet e Limes Danubii, për shkak të nevojës për të ruajtur kontrollin e transportit dhe tregtisë përgjatë Danubit dhe sepse trupat aty ishin një lloj rezerve strategjike për frontet e tjera nëse nevojitej.

Në fakt, si braktisja e Moldavisë, ashtu dhe krijimi i Limes Transalutanus, të dyja mund të datojnë gjatë sundimit të Adrianit.

Pas një periudhe të gjatë paqeje Septim Severi rindërtoi mbrojtjet e Moesia Superior dhe nën Karakalën u bënë rindërtime të mëtejshme, siç mund të shihet në Pontes ku, si me shumë fortesa të tjera të Portës së Hekurt, modeli origjinal u shtuan me portat dhe kullat. Një fortesë e re u ndërtua mbi një ishull në Lumin Porečka.

Tërheqja në Danub
Braktisja romake e Dakisë me gjasa ndodhi gjatë sundimit të Galienit ( 260-268), para datës tradicionale rreth vitit 275, kur Aureliani krijoi provincën e re të Dakisë në jug të Danubit.I.B. Cătăniciu, Evolution of the system of defence works in Roman Dacia, BAR International series 116, Oxford, 1981 fq. 53-55

Në Periudhën e Vonë Romake, shtrirja e kontrollit dhe pushtimit ushtarak mbi territorin në veri të Danubit mbetet kundërthënës. Një fortesë romake (Pietroasa de Jos), mjaft përtej Limes Danubii dhe pranë Moldavisë, duket se ka qenë pushtuar në shekullin e IV, ashtu si dhe urat e fortifikuar (Sucidava,Sucidava photos Barboşi dhe Konstantiniana Dafne e palokalizuar) përgjatë bregut të majtë të lumit. Archeological research about Romans in Romania during the 3rd and 4th centuries (në rumanisht)]

"Brazda lui Novac de Nord" (ose "Muri i Kostandinit") është zbuluar nga gërmimet e fundit, i datuar gjatë sundimit të Kostandinit rreth vitit 330 të e.s.,Wacher. The Roman World, fq.189 në të njëjtën kohë si "Limes Sarmatiae" (ose Pendat e Dreqit), një varg pengesash dhe hendeqesh mbrojtëse prej dheu të ndërtuara nga romakët midis Rumanisë dhe Fushat Panonike.Map showing the Roman fortifications in the 4th century

Në mënyrë të ngjashme, megjithëse mendohet i shekullit të I dhe besohet se është ndërtuar para Limes Transalutanus, funksioni dhe origjina e një seksioni të shkurtër të brigjeve hendeqeve të njohura si "Brazda lui Novac de Sud" mbetet i paqartë. Mungesa e ndonjë dëshmie për Fortesat Romake të vona ose vendbanimet përgjatë itinerarit të tij dhe në jug të tij, përkundrazi, sugjerojnë një datë më të vonë, me gjasa mesjetare.

Karakteristikat

Limes Moesicus përfshin thelbësisht fortesat dhe stacionet e ndërlidhura përgjatë Danubit, nga Singidunumi (Beogradi i tanishëm) deri në grykëderdhjen e Danubit në Detin e Zi.R. Ployer, M. Polak, R. Schmidt, The Frontiers of the Roman Empire. A Thematic Study and proposed World Heritage Nomination Strategy, Vjenë/Nijmegen/Mynih, 2017, fq. 41, 75-76 Ai nuk ishte i fortifikuar me palisada ose një mur kufitar, por fortesat ishin të ndërlidhura nga një rrugë, duke përfshin tetë fortesa legjionare, shumë fortesa për trupat auxilia dhe kulla vrojtimi/sinjalizimi.) Fortesat përgjatë Danubit janë 10 deri në 30 km largë dhe ndërmjet tyre shpesh shikimi nuk ekziston.

Fortesat 
Kufiri ishte i ndarë në dy seksione kryesore nga Lumi Iskar bë Oescus, i cili shënonte gjithashtu kufirin midis provincave të Moesia Superior dhe Inferior.

Grykat e lumit në Djerdap formonin një barrierë midis Mezisë veri-perëndimore dhe veri-lindore që ishte e vështirë të tejkalohej, duke e bërë komunikimin midis ushtrive panonike dhe mezike fillimisht të vështirë. Ky problem u zgjidh vetëm nga ndërtimi i një rruge 3 metra të gjerë gjatë sundimit të Trajanit, që e çoi Legio VII Claudia të skaliste muret shkëmbore duke zëvendësuar një ndërtim druri që ishte i brisht ndaj dëmtimit nga akulli rrëshkitës. Përmirësime të tjera për transportin lumor përfshinin ndërtimin e një kanale afër Novi Sipit, për të shmangur rrjedhat e shpejta dhe cektinat e atyshme. Dy skajet e kanalit u siguruan me fortesa. Ndërtesa më e mirënjohur përgjatë Limes Moesicus ishte Ura e Trajanit në Drobeta/ Turnu Severin nga fillimi i shekullit të II, ura e parë permanente ndërlidhëse përgjatë Danubit të Poshtëm, që ruhej edhe në të dy brigjet me fortesa.

Fortesat legjionare përfshinin:
 Singidunumi (Beogradi i tanishëm)
 Viminatium
Aquae (Prahovo e tanishme)
 Ratiaria (afër qytezës së Arçarit)
 Oescus
 Novae (afër qytezës së Svishtovit)
 Dorostorum (afër qytezës së Silistras)
 Troesmis

Fortesat e tjera përgjatë Limesit Danubian përfshinin:
 Augustae (pranë fshatit të Hurletsit)
 Valeriana (afër fshatit të Dolni Vadinit)
 Variana (afër fshatit të Leskovecit)
 Almus (afër qytezës së Lomit)
 Regianum (afër qytezës së Kozlodujit)
 Dimum afër Belenes.
 Nikopoli
 Dorticum (Vravi)
 Sexaginta Prista (pranë qytezës së Ruses)
 Scaidava afër qytezës së Batinit.
 Bononia në Vidin.
 Ad mare Castrum afër qytezës së Koshavës.

Shiko gjithashtu

 Dakia
 Dakët
 Dioqeza e Dakisë
 Mëzia
 Mëzia e Epërme
 Trajani
 Ura e Trajanit
 Adriani
 Galieni
 Aureliani
 Kostandini i Madh
 Singidunumi
 Horreum
 Rumania parahistorike
 Moldavia (rajon historik)
 Agger
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Arx
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Burgus
 Castellum
 Castra
 Cirku Romak
 Claustra Alpium Iuliarum
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Domus
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Filozofia e lashtë romake
 Forumet Romake
 Harku i Triumfit
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Itinerari
 Kalendari Romak
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Legjioni romak
 Limes
 Limes Alutanus
 Limes Britannicus
 Limes Dacicus
 Limes Danubii
 Limes Pannonicus
 Limes Porolissensis
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Lupanari
 Magjistratët romakë
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Mjekësia Romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Mos maiorum
 Muret e lashta të Durrësit
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Muri i Hadrianit
 Muri i Trajanit
 Optimates dhe populares
 Pallatet perandorake të Romës
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Republika Romake
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 Tabula Peutingeriane
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura romake
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vila Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Referime 

Bibliografia

 I.B. Cătăniciu, Evolution of the system of defence works in Roman Dacia, BAR International series 116, Oxford, 1981 fq. 53-55
 Luc An Flori, Epitome of Roman History.






 R. Ployer, M. Polak, R. Schmidt, The Frontiers of the Roman Empire. A Thematic Study and proposed World Heritage Nomination Strategy, Vjenë/Nijmegen/Mynih, 2017.
 R. Syme, Danubian Papers, Londër 1971.
 Taciti, Historiae.


Lidhje të jashtme
 Roman presence north of the lower Danube delta 
 Romanian Limes Project
 ROMAN FRONTIER WITHIN THE CROSS-BORDER REGION ROMANIA-BULGARIA 
 Frontiers of the Roman Empire – The Danube Limes (Bulgaria)
 Frontiers of the Roman Empire - The Danube Limes (Romania) 

Kategoria:Kufij
Kategoria:Mezia
Kategoria:Fortifikime
Kategoria:Ndërtesa dhe struktura të mëparshme në Evropë
Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në shekullin e II
Kategoria:Lokalitete arkeologjike
Kategoria:Ndërtesa të përfunduara në periudhën antike
Kategoria:Site Romake
Kategoria:Historia e Serbisë
Kategoria:Historia e Rumanisë
Kategoria:Historia antike e Ballkanit