Arsimi në Sllovaki

Arsimi në Sllovaki karakterizohet nga një sistem arsimor falas me dhjetë vjet ndjekje të detyrueshme të shkollës. Shumica e shkollave, veçanërisht universitetet, janë në pronësi të shtetit, megjithëse institucionet private dhe në pronësi të kishës janë shfaqur që nga vitet 1990. 

 Vështrim 
Arsimi është i detyrueshëm për dhjetë vjet në Sllovaki.  Java akademike zgjat nga e hëna në të premte. Të shtunat më parë ishin ditë shkollore, por u eliminuan para viteve 1980. Pushimi veror zgjat nga fillimi i korrikut deri në fillim të shtatorit. Universitetet mund të kenë edhe pushime në qershor. Pushime më të shkurtra janë planifikuar për rreth Krishtlindjeve dhe Pashkëve, si dhe gjatë pranverës, vjeshtës dhe festave zyrtare .  Viti shkollor është i ndarë në dy semestra, ku i pari përfundon në fund të janarit dhe i dyti para pushimeve verore. Nxënësit e shkollave fillore dhe të mesme zakonisht ndjekin afërsisht gjashtë orë 45-minutëshe çdo ditë, me më pak orë për nxënësit më të rinj dhe më shumë për ata më të rritur. Pushimet ndërthuren midis klasave, duke përfshirë disa pushime të shkurtra dhe një "pauzë të madhe" më të gjatë. Arsimi i financuar nga shteti, duke përfshirë tekstet shkollore dhe materialet mësimore deri në nivelin universitar, është përgjithësisht falas, megjithëse shkollat private janë të bazuara në shkollim.  Tekstet shkollore zakonisht kthehen në fund të çdo semestri. Notimi në shkollat standarde përfshin një shkallë numerike nga 1 (më e mira) në 5 (më e keqja). Mësuesit mund të përdorin nota ndërmjetëse jozyrtare për detyra individuale, por raportet zyrtare në fund të çdo semestri listojnë notat përfundimtare. Krahasuar me disa sisteme të Evropës Perëndimore, praktikat sllovake të notimit mund të priren drejt caktimit të më shumë notave në fundin "e mirë" të shkallës, duke rezultuar në një prevalencë më të lartë prej 1s, 2s dhe 3s. Studentët nën nivelin universitar marrin raporte shkollore me notat përfundimtare në fund të çdo semestri.

 Historia 

Historia e arsimit në Sllovaki është e ndërthurur me kontekstin e saj më të gjerë historik. Para krijimit të Çekosllovakisë në vitin 1918, arsimi u ndikua kryesisht nga Perandoria Austro-Hungareze . Pas formimit të Çekosllovakisë, sistemi arsimor iu nënshtrua reformave të rëndësishme për ta unifikuar dhe modernizuar atë në të gjithë kombin e sapoformuar.  Gjatë epokës komuniste (1948-1989), arsimi ishte shumë i centralizuar dhe ideologjikisht i drejtuar, me fokus në trajnimin teknik dhe profesional për të mbështetur ekonominë e planifikuar të shtetit.  Pas Revolucionit të Kadifenjtë në 1989 dhe shpërbërjes së Çekosllovakisë në 1993, Sllovakia filloi një rrugë të reformës arsimore për t'u përshtatur me vlerat demokratike dhe nevojat e ekonomisë së tregut. Kjo periudhë pa përpjekje për decentralizim, rishikime të kurrikulës dhe diversifikimin e llojeve të shkollave, duke përfshirë ngritjen e shkollave private dhe të lidhura me kishën.  Hyrja e Sllovakisë në Bashkimin Evropian në vitin 2004 nxiti më tej reformat që synonin harmonizimin e sistemit të saj arsimor me standardet evropiane, veçanërisht përmes Procesit të Bolonjës në arsimin e lartë. 

 Struktura e sistemit arsimor 
+Struktura e sistemit arsimor në Sllovaki  Niveli/Nota Mosha tipike Kopshti ( Jasle ) 0–3 Kopshti i fëmijëve ( Materská škola ) 3–6 Arsimi fillor ( Základná škola ) Klasa e parë ( Prvý ročník ) 6–7 Klasa e dytë ( Druhý ročník ) 7–8 Klasa e 3-të ( Tretí ročník ) 8–9 Klasa e 4-të ( Štvrtý ročník ) 9–10 Klasa e 5-të ( Piaty ročník ) 10–11 Klasa e 6-të ( Šiesty ročník ) 11–12 Klasa e 7-të ( Siedmy ročník ) 12–13 Klasa e 8-të ( Ôsmy ročník ) 13–14 Klasa e 9-të ( Deviaty ročník ) 14–15 Arsimi i mesëm ( Stredná škola ) Klasa e parë ( Prvý ročník ) 15–16 Klasa e dytë ( Druhý ročník ) 16–17 Klasa e 3-të ( Tretí ročník ) 17–18 Klasa e 4-të ( Štvrtý ročník ) 18–19 Arsimi terciar ( Vysoká škola ) Arsimi terciar ( kolegj ose universitet ) Zakonisht tre vjet për diplomën Bachelor dhe dy vjet për diplomën Master

 Arsimi në fëmijërinë e hershme 
Arsimi në fëmijërinë e hershme në Sllovaki përfshin çerdhe ( jasle ) për fëmijët e moshës 0-3 vjeç dhe kopshte ( materská škola ) për fëmijët e moshës 3-6 vjeç. Frekuentimi i kopshtit nuk është i detyrueshëm, por është gjithnjë e më i zakonshëm, me përqindje të larta regjistrimi në vitet para shkollës fillore.  Kopshtet e fëmijëve luajnë një rol vendimtar në përgatitjen e fëmijëve për edukimin formal, duke u fokusuar në zhvillimin social, emocional dhe njohës përmes të mësuarit të bazuar në lojë dhe aktiviteteve të strukturuara. 

 Arsimi fillor 
Arsimi fillor ( základná škola ) zakonisht fillon në vitin kur fëmija mbush gjashtë vjeç dhe zgjat nëntë vjet, i ndarë në dy faza. Në disa raste, shkollat fillore kombinohen me kopshte në një institucion të vetëm.  Një alternativë ndaj shkollës fillore standarde nëntëvjeçare është "gjimnazi tetëvjeçar" ( osemročné gymnázium ), një lloj gjimnazi në të cilin nxënësit mund të hyjnë pasi të kenë përfunduar klasën e katërt ose të pestë të shkollës fillore. Këto gjimnaze ofrojnë një kurrikulë më të fokusuar akademikisht që në moshë të hershme. Kurrikula e arsimit fillor është e strukturuar në dy faza: 

 Faza e parë e arsimit fillor (klasat 1-4, mosha 6-10) 
Kjo fazë hedh themelet për të mësuarit në të ardhmen, duke u fokusuar në shkrim-leximin bazë, llogaritjen dhe aftësitë sociale.

 Faza e dytë e arsimit fillor (klasat 5-9, mosha 10-15) 
Kjo fazë zgjeron kurrikulën dhe përgatit nxënësit për arsimin e mesëm. Nxënësit mund të ndjekin ose klasat 5-9 të një shkolle fillore standarde ose klasat 5-8 (ose 5-9 në varësi të pikës hyrëse) të një gjimnazi tetëvjeçar. Për shkak të zhvendosjeve demografike dhe rënies së lindjeve, shumë shkolla fillore, veçanërisht në zonat rurale, janë mbyllur ose konsoliduar që nga viti 2000.  Lëndët e mësuara në fazën e dytë të arsimit fillor përfshijnë: 

 Gjuhë dhe letërsi sllovake (ose hungareze/ukrainase në shkollat e pakicave)
 Gjuhë të huaja (zakonisht anglisht plus një zgjedhje gjermane, frënge, ruse ose spanjisht)
 Matematikë (përfshirë gjeometrinë) * Gjeografi (fizike dhe politike)
 Biologjia (përfshirë botanikën, zoologjinë, biologjinë njerëzore, gjeologjinë dhe shkencën mjedisore)
 Kimia
 Fizika
 Historia
 Feja ose etika (zgjedhje opsionale)
 Edukimi fizik
 Edukimi muzikor
 Edukimi artistik
 arsim teknik

Përveç shkollimit të rregullt, Sllovakia ka një traditë të "shkollave fillore të artit" ( základná umelecká škola ), të cilat ofrojnë klasa jashtëshkollore pasdite në muzikë, arte pamore, dramë dhe kërcim. Këto shkolla janë të njohura dhe frekuentohen nga një numër i konsiderueshëm nxënësish të shkollave fillore. 

 Arsimi i mesëm 
Pranimi në arsimin e mesëm ( stredná škola ), duke përfshirë gjimnazin tetëvjeçar, është shpesh konkurrues dhe mund të kërkojë provime pranuese nëse ka më shumë aplikantë se sa vendet e disponueshme.  Shkollat e mesme zakonisht zgjasin katër vjet (klasat 9-12, moshat 15-19), megjithëse gjimnazi mund të ketë gjithashtu programe pesëvjeçare (dygjuhëshe) ose tetëvjeçare.

Ekzistojnë disa lloje të shkollave të mesme në Sllovaki: 

Arsimi i përgjithshëm (jo profesional):

 Gymnázium ( Gjimnazi / Gjimnazi / Shkolla e mesme ): Ofron programe 4-vjeçare, 5-vjeçare (dygjuhëshe) ose 8-vjeçare (mosha 15–19 ose 10–18). Përgatit studentët për arsimin e lartë dhe mëson të paktën dy gjuhë të huaja. Gjimnazitë përgjithësisht konsiderohen prestigjioze akademike.

Arsimi profesional:

 Stredná odborná škola (Shkolla e Mesme Profesionale): Zakonisht programe 4-vjeçare (mosha 15–19). Ofron formim profesional në fusha të veçanta duke përgatitur edhe studentët për arsimin e lartë.
 Stredné odborné učilište (Qendra e Trajnimit Profesional të Mesëm): Zakonisht programe 3 ose 4-vjeçare (mosha 15–19). Përqendrohet kryesisht në trajnimin profesional dhe praktikën.
 Združená stredná škola (Shkolla e mesme e integruar): Kombinon arsimin e përgjithshëm dhe profesional brenda një institucioni të vetëm.

Gjimnazitë shpesh perceptohen si shkollat e mesme më prestigjioze për shkak të fokusit të tyre të qartë në përgatitjen e studentëve për universitet dhe proceset e tyre selektive të pranimit. Gjimnazitë më konkurruese janë të vendosura në qytetet kryesore si Bratislava (p.sh. Gamča, Gymnázium Metodova, Gymnázium Jura Hronca dhe shkolla për fëmijë jashtëzakonisht të talentuar) dhe Košice (p.sh. Gymnázium Poštová), si dhe gjimnazi me konvikt si Bilingvázálne në Milano . Këto shkolla shpesh kanë pranime shumë selektive, duke pranuar një përqindje të vogël të aplikantëve. 

Shumë gjimnaze ofrojnë klasa të specializuara, të tilla si programe të përqendruara në gjuhë ose dygjuhëshe (p.sh. Gymnázium Milana Hodžu, Gymnázium Metodova, Gymnázium Jura Hronca ) ose programe të specializuara në matematikë ose shkenca kompjuterike (p.sh. Gamča, Gymnázium Jura Hronca ). Gamça, për shembull, ka një histori të gjatë që daton që nga viti 1626.  Bilingválne Gymnázium Milana Hodžu (GBAS), i themeluar në vitin 1993, është i njohur për programin e tij të fortë dygjuhësh anglisht-sllovakisht dhe rolin e tij në promovimin e debatit dhe mundësive të arsimit ndërkombëtar për studentët sllovakë. 

Pas përfundimit të arsimit të mesëm, nxënësit zakonisht i nënshtrohen provimit të përfundimit të shkollës, i njohur si maturita (ose maturita skúška ). Kalimi i maturës është parakusht për arsimin e lartë. Sistemi i provimeve të maturës ka pësuar disa reforma. Aktualisht, ai përfshin komponentë të standardizuar të jashtëm dhe të brendshëm, me lëndë që përfshijnë gjuhën dhe letërsinë sllovake, një gjuhë të huaj, matematikë (opsionale për disa lloje shkollash) dhe lëndë me zgjedhje. Sistemi i reformuar synon të përmirësojë krahasueshmërinë dhe potencialisht të zëvendësojë provimet e pranimit në universitet në të ardhmen. 

 Arsimi i Lartë 
djathtas|parapamje| Selia e Universitetit Comenius në Šafárikovo námestie në Bratislavë
Termi sllovak vysoká škola ("shkolla e arsimit të lartë") përfshin të gjitha institucionet e arsimit të lartë, duke përfshirë universitetet dhe kolegjet jouniversitare ( vysoké školy odborné ). Universiteti më i vjetër në Sllovaki ishte Universitas Istropolitana, i themeluar në 1465. Universiteti më i madh dhe më gjithëpërfshirës sot është Universiteti Comenius në Bratislavë . Për një listë gjithëpërfshirëse, shihni Lista e kolegjeve dhe universiteteve në Sllovaki .

Ligji për Institucionet e Arsimit të Lartë (2002) bën dallimin midis tre llojeve të institucioneve të arsimit të lartë: 

Institucionet e Arsimit të Lartë Publik: Lloji më i zakonshëm, i krijuar me ligj dhe i financuar kryesisht nga qeveria, si dhe nëpërmjet aktiviteteve të mundshme të biznesit. Shumica e universiteteve sllovake janë publike. 

Institucionet e Arsimit të Lartë Shtetëror: Këto përfshijnë shkolla ushtarake, policore dhe mjekësore, të krijuara nga ministritë përkatëse të qeverisë dhe të financuara nga qeveria dhe aktivitetet e mundshme të biznesit. 

Institucionet private të arsimit të lartë: Krijohen dhe financohen nga subjekte joqeveritare, por kërkojnë akreditim nga Ministria e Arsimit. Institucionet private janë më pak të zakonshme se institucionet publike ose shtetërore.

Shkollimi në universitetet publike dhe shtetërore është përgjithësisht falas për qytetarët sllovakë dhe studentët e BE-së për programet që mësohen në sllovakisht. Sidoqoftë, programet në gjuhët e huaja, veçanërisht në anglisht, zakonisht kërkojnë tarifa shkollimi, që variojnë nga afërsisht 2,300 deri në 13,500 dollarë amerikanë për vit akademik, në varësi të fushës së studimit.  Studentëve ndërkombëtarë nga jashtë BE-së në përgjithësi u kërkohet të paguajnë tarifat e shkollimit, pavarësisht nga gjuha e mësimit. Studentëve ndërkombëtarë nga jashtë BE-së në përgjithësi u kërkohet të paguajnë tarifat e shkollimit, pavarësisht nga gjuha e mësimit.  Diplomat e huaja duhet t'i nënshtrohen një procesi njohjeje në Sllovaki për t'u njohur zyrtarisht për regjistrimin në universitet. 

Pranimi në arsimin e lartë është konkurrues dhe provimet pranuese janë të zakonshme, të ndryshme sipas institucionit dhe programit. Rezultatet e maturës konsiderohen gjithashtu në procesin e pranimit. Numri i institucioneve të arsimit të lartë dhe programeve të disponueshme është rritur ndjeshëm që nga fundi i shekullit të 20-të, duke çuar në një shkallë më të lartë të regjistrimit të përgjithshëm në arsimin terciar. Një numër në rritje i studentëve sllovakë gjithashtu ndjekin arsimin e lartë jashtë vendit, veçanërisht në Republikën Çeke, për shkak të afërsisë gjuhësore, faktorëve ekonomikë dhe ngjashmërive të sistemit. 

Programet e arsimit të lartë në Sllovaki janë të strukturuara sipas Procesit të Bolonjës, me tre nivele ose faza kryesore: 

Faza 1: Diplomë Bachelor ( bakalár, Bc.): 3–4 vjet në kohëzgjatje.

Faza 2: Diplomë Master ( magjistër, Mgr.), Diplomë Inxhinier ( inžinier, Ing.) ose Doktoraturë (në fusha specifike): Programet e Masterit zakonisht zgjasin 1–3 vjet pas një diplome Bachelor. Programet e doktoraturës në këtë fazë përfshijnë:

 Doktor i Mjekësisë (MUDr.)
 Doktor i Mjekësisë Veterinare (MVDr.)
 Doktor i Mjekësisë Dentare (MDDr.)

Faza 2/3: "Ekzaminime të rrepta" Doktoratura: Jepen pas ekzaminimeve të mëtejshme rigoroze dhe mbrojtjes së tezës, duke përfshirë:

 Doktor i Shkencave të Natyrës (RNDr.)
 Doktor i Farmacisë (PharmDr.)
 Doktor i Filozofisë (PhDr.)
 Doktor i Drejtësisë (JUDr.)
 Doktor i Pedagogjisë (PaedDr.)
 Doktor i Teologjisë (ThDr.) (jo-katolik)

Faza 3: Doktoraturë/PhD ( Philosophiae Doctor, PhD. ose Doctor Artis, ArtD.): Programe të fokusuara në kërkime që zgjasin 3-4 vjet, të dhëna si PhD. ose ArtD. Në këtë fazë përfshihen edhe doktoratat e teologjisë katolike (ThDr.) dhe studimet e specializuara mjekësore.

Ligji për Institucionet e Arsimit të Lartë (2002) gjithashtu bën dallimin midis:

Institucionet e arsimit të lartë të tipit universitar (Universitetet): Ofrojnë programe studimi në të treja fazat dhe me një përqindje të konsiderueshme të fazës së dytë dhe të tretë. Vetëm këto shkolla lejohen të përdorin fjalën "universitet" në emrin e tyre. Shkollat e arsimit të lartë të tipit jouniversitar = shkollat profesionale të arsimit të lartë : Këto janë shkollat e mbetura (që ofrojnë kryesisht vetëm fazën e parë)

Viti akademik në arsimin e lartë zgjat nga 1 shtatori deri më 31 gusht, megjithëse mësimi përfundon zakonisht në maj ose qershor. Viti akademik zakonisht ndahet në dy semestra, ose ndonjëherë në tremujorë. Metodat e mësimdhënies përfshijnë leksione, seminare, ushtrime praktike, punë laboratorike, projekte dhe konsultime. Sllovakia miratoi Sistemin Evropian të Transferimit të Kredive (ECTS) në 1998 për të standardizuar akumulimin dhe transferimin e krediteve nëpër programet e arsimit të lartë. Ngarkesa standarde akademike është 60 kredite ECTS në vit (30 për semestër). 

Akomodimi i studentëve në konvikte është shpesh i disponueshëm dhe i përballueshëm, megjithëse banesat private po bëhen gjithnjë e më popullore. Mensat universitare ofrojnë ushqime të subvencionuara. Studentët janë përgjegjës për marrjen e materialeve të tyre të studimit, por përfitojnë ulje të ndryshme dhe shteti mbulon sigurimet shëndetësore dhe kontributet e sigurimeve shoqërore për studentët me kohë të plotë nën 26 vjeç.

Universitetet ofrojnë gjithashtu programe studimi të jashtme (me kohë të pjesshme), të cilat zakonisht janë një vit më të gjata se programet me kohë të plotë dhe nuk i kualifikojnë studentët për përfitime shtetërore. Programet e jashtme janë krijuar për të akomoduar studentët që punojnë, me orare të modifikuara të kurseve. Provimet përfundimtare janë të njëjta si për studentët me kohë të plotë ashtu edhe për studentët me kohë të pjesshme.

Ndër më të dëshiruarat nga punëdhënësit janë diploma STEM me përparësi të diplomuar në IT, mundësisht nga Universiteti Sllovak i Teknologjisë në Bratislavë dhe diploma inxhinierike. Diploma të tjera të dëshirueshme për punonjësit janë nga ekonomia, kryesisht nga Universiteti i Ekonomisë në Bratislavë . 

 Shih edhe 
 Universiteti i Bratisllavës

 Referime 

Kategoria:Arsimi në Sllovaki