Kolonia Holandeze e Kepit

Kolonia Holandeze e Kepit (holandisht: ), zyrtarisht e njohur si Stacioni Kalimtar i Kepit të Shpresës së Mirë (holandisht: ), ishte një koloni e Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore (VOC) dhe Republikës Batave në Afrikën Jugore. E përqëndruar  rreth Kepit të Shpresës së Mirë, prej nga rrjedh emri i saj, u themelua në vitin 1652 nga një ekspeditë e VOC-ut nën drejtimin e Jan van Riebeeck për të shërbyer si port furnizimi dhe ndalimi për anijet e VOC-ut që tregtonin me Azinë. Kepi ishte nën sundimin e VOC-ut nga viti 1652 deri në vitin 1795 dhe sundimin e Republikës Batave nga viti 1803 deri në vitin 1806. Për habinë e aksionerëve të VOC-ut, që përqëndroheshin kryesisht në bërjen e fitimeve nga tregtia aziatike, në vitet pas themelimit të saj, Kolonia e Kepit u zgjerua me shpejtësi në një ngulim kolonial.

Historia
parapamje|majtas|354px|Mbërritja e Jan van Riebeeck, Pikturë e Charles Bell
Në vitin 1647, një anije holandeze u shkatërrua në Gjirin e tanishëm të Tavolinës në Kapshtad. Ekuipazhi i mbetur, evropianët e parë që u orvatën të nguliteshin në zonë, ndërtuan një fortesë dhe qëndruan për një vit, deri sa u shpëtuan. Pak më vonë, VOC-u (në holandishten e atëhershme: Vereenigde Oostindische Compagnie, ose shkurt VOC) vendosi të themelonte një ngulim të përhershëm. VOC-u, një nga kompanitë evropiane kryesore tregtare që lundronte rrugën e erëzave drejtë Azisë Lindore, nuk synonte ta kolonizonte zonën, por donte vetëm të themelonte një kamp bazë të sigurtë, kur kalonin anijet dhe mund të strehoheshin ose kur lundërtarët e uritur mund të mernin furnizime të freskëta mishi, frutash dhe perimesh. Për këtë qëllim, një ekspeditë e vogël e VOC-ut nën komandën e Jan van Riebeeck mbërrit në Gjirin e Tavolinës më 6 prill 1652.

Për të përballuar mungesën e krahur të punës, VOC-u liroi një numër të vogël punonjësish të saj nga kontrata e tyre dhe u lejoi të krijonin ferma me të cilat ata do të furnizonin ngulimin e VOC-ut nga të korrat e tyre. Ky organizim doli shumë i suksesshëm, duke prodhuar furnizime të bollshme frutash, perimesh, gruri dhe vere; ata gjithashtu më vonë ngritën mbarështuan edhe bagëti. Grupi i vogël fillestar i "burgerëve të lirë", siç ishin të njohur këta fermerë, u shtuan në mënyrë të qëndrueshme dhe nisën ti zgjeronin fermat e tyre më në veri dhe lindje.

parapamje|majtas|379px|De Tafelbaai nga Aernout Smit, 1683
Shumica e burgerëve kishin prejardhje holandeze dhe i përkisnin Kishës së Reformuar Kalviniste të Holandës, por kishte edhe shumë gjermanë ashtu si dhe disa skandinavë. Në vitin 1688 holandezët dhe gjermanët u bashkuan nga hygenotët francezë, gjithashtu kalvinistë, që po i iknin përndjekjes fetare në Francë  nën mbretërimin e Luigjit të XIV. Hygenotët në Afrikën Jugore u përthithën në popullsinë holandeze, por ata luajtën një rol të rëndësishëm në Historinë e Afrikës Jugore.

Që nga fillimi, VOC-u e përdori kepin si një vend për të furnizuar anijet në udhëtimin midis Holandës dhe Indive Lindore. Kishte një lidhje të ngushtë midis Kepit dhe këtyre zotërimeve holandeze në Lindjen e Largët. Van Riebeeck dhe VOC-u filluan të importonin numra të mëdhenj skllevërisht, kryesisht nga Madagaskari dhe Indonezia. Këta skllevër shpesh martoheshin me kolonë holandezë dhe pasardhësit e tyre u bënë të njohur si kejp koloreds dhe kejp malajas.

Gjatë shekullit të XVIII, kolonët holandezë në zonën e Kepit u shtuan dhe begatuan. Nga fundi i viteve 1700, Kolonia e Kepit ishte një nga ngulimet evropiane më mirë të zhvilluara jashtë Europës dhe Amerikës. Këto dy baza të ekonomisë së Kolonisë së Kepit për pothuajse të gjithë historinë e saj ishin transporti detar dhe bujqësia. Pozicioni i saj strategjik nënkuptonte se pothuajse çdo anije që lundronte midisEuropës dhe Azisë ndalonte pranë kryeqyteti të Kolonisë, Kejptaunit. Furnizimi i këtyre anijeve me ushqime të freskëta, fruta dhe verë mundësonte një treg shumë të madh për tepricat e prodhimeve të Kolonisë.

parapamje|396px|Një paraqitje e trekboerëve të parë
Disa burgersa të lirë vazhduan të zgjeroheshin në brendësinë shkëmbore të veriut dhe lindjes, shumë filluan të zhvillonin një stil jetese gjysmë-endacak blegtor, në disa mënyra jo të largëta nga ajo e khoikhoive, që kishin shpërngulur. Përveç tufës së tyre, një familje mund të kishte një karro, një tendë, një bibël dhe pak armë. Pasi ata u bënë më të ngulitur, do të fillonin të ndërtonin një kasolle me mure balte, shpesh të vendosur, në mënyrë të posaçme, ditëve të udhëtimit nga ngulimi më i afërt evropian. Këta ishin trekboerët e parë (bujqit endacakë, më vonë të shkurtuar në boerë), tërësisht të pavarur nga kontrolli zyrtar, jashtëzakonisht të vetë-mjaftueshëm dhe të izoluar nga qeverisja dhe ngulimi kryesor në Kejptaun.

Holandishtja ishte gjuha zyrtare, por ishte formuar një dialekt që ishte mjaft i dalluar nga holandishtja standarde. Afrikanishtja rrjedh kryesisht nga dialektet holandeze të shekullit të XVII.

Ky dialekt holandez, ndonjëheë konsiderohet si "gjuha e kuzhinës" (kombuistaal), në vijim, në fundin e shekullit të XIX do të njihej si një gjuhë e veçantë e quajtur afrikaans dhe do të zëvendësonte holandishten si gjuha zyrtare e afrikanerëve.

parapamje|majtas|396px|Pamje e Gjirit të Tavolinës me anijet e VOC-ut, rr. v. 1762
Pasi shekulli XVIII iu afrua fundit, fuqia tregtare holandeze filloi të zbehej dhe Britania u vendos për të mbushur zbrazëtinë. Në vitin 1795, ata e zaptuan Koloninë e Kepit, për të parandaluar që ajo të binte në duart e Francës, pastaj shkurtimisht e kthyen prapë te Holanda (1803), para se ta pushtonin atë përfundimisht në vitin 1806. sovraniteti britanik i zonës u njoh në Kongresin e Vjenës në vitin 1815. Në kohën që Kolonia Holandeze u zaptua nga Britania në vitin 1806, ajo ishte rritur në një ngulim të qëndrueshëm me 25,000 skllevër, 20,000 kolonë të bardhë, 15,000 khoisanë dhe 1,000 skllevër të liruar. Jashtë Kejptaunit dhe brendësinë e afërt, vendin e popullonin blegtorë të izoluar të zinj dhe të bardhë.

Interesat holandeze në Afrikën Jugore bazoheshin kryesisht në vendndodhjen strategjike të portit të VOC-ut. Që në shekullin e XVII dhe të XVIII holandezët krijuan themelet e shtetit modern të Afrikës së Jugut. Trashëgimia holandeze në Afrikën e Jugut është e dukshme kudo, por veçanërisht në banorët afrikanerë dhe gjuhën afrikaanse.

Ndarjet administrative
Kolonia Holandeze e Kepit ndahej në katër distrikte. Në vitin 1797, popullsia e tyre e rregjistruar ishte:

Distrikti Të krishterë të lirë Skllevër "Hottentotë"  Totali (1797) Distrikti i Kepit6,26111,891 - 18,152 Distrikti i Stellenbosch-it dhe Drakenstein-it7,25610,7035,000  22,959 Distrikti i Zuellendamit3,9672,196500  6,663 Distrikti i Graaff Reynet-it4,2629648,947  14,173

 Demografia 
Gjatë kësaj periudhe, një pjesë domethënëse e martesave ishin ndër-rracore, kjo i atribuohet pjesërisht mundesës së grave të bardha ose të krishtera brenda kolonisë. Çfarë më vonë u bë ndarja rracore midis popullsive të bardha dhe jo të bardha fillimisht filloi si një ndarje midis popullsive të krishtera dhe jo të krishtera. Geslags-registeers vlerësojnë se shtatë përqint e pellgut gjenetik të afrikanerëve në vitin 1807, ishte jo i bardhë.
+VitiBurra të bardhëGra të bardhaFëmijë të bardhëTë bardhë në tërësiPopullsia tërësoreBurimet/shënimet1658360Popullsia e rregjistruar vetëm në Kapshtad.17014182422951,265 -Duke përjashtuar shërbyesit e borxheve.17236794335442,245 -Duke përjashtuar shërbyesit e borxheve.17531,4781,0261,3965,419 -Duke përjashtuar shërbyesit e borxheve.17732,3001,5782,1388,285 -Duke përjashtuar shërbyesit e borxheve.17954,2592,8703,96314,929Duke përjashtuar shërbyesit e borxheve.1796 - - - -61,947Tërësia për të gjitha grupet.

parapamje|Jan van Riebeeck

Komandantë dhe guvernatorë të Kolonisë së Kepit (1652–1806)
Titullari i themelimit të Kolonisë së Kepit, Jan van Riebeeck, u vendos si "komandant i Kepit", një pozicion që ai e mbajti nga viti 1652 deri në vitin 1662. Gjatë mandatit të Simon van der Stel, kolonia u ngrit në rangun e një guvernatoriati, kështu që ai u promovua në pozicionin e "guvernatorit të Kepit".

+ Komandantët e Kolonisë së Kepit (1652–1691) Emri Periudha Titulli Jan van Riebeeck 7 prill 1652 – 6 maj 1662 Komandant Zacharias Wagenaer 6 maj 1662 – 27 shtator 1666 Komandant Cornelis van Quaelberg 27 shtator 1666 – 18 qershor 1668 Komandant Jacob Borghorst 18 qershor 1668 – 25 mars 1670 Komandant Pieter Hackius 25 mars 1670 – 30 nëntor 1671 Komandant dhe guvernator 1671–1672 Këshilli i komanduar Albert van Breugel]] Prill 1672 – 2 tetor 1672 Komandant i komanduar Isbrand Goske 2 tetor 1672 – 14 mars 1676 Guvernator Johan Bax van Herenthals 14 mars 1676 – 29 qershor 1678  Komandant Hendrik Crudop 29 qershor 1678 – 12 tetor 1679 Komandant i komanduar Simon van der Stel 10 December 1679 – 1 June 1691 Komandant, pas vitit 1691 guvernator

parapamje|372px|Takimi mes guvernatorit Jan Willem Janssens dhe prijësit xhosa, Gaika, 1803
+ Guvernatorët Kolonisë së Kepit (1691–1795) Emri Periudha Titulli Simon van der Stel 1 qershor 1691 – 2 nëntor 1699 Guvernator Willem Adriaan van der Stel 2 nëntor 1699 – 3 qershor 1707 Guvernator  Johan Cornelis d'Ableing 3 qershor 1707 – 1 shkurt 1708 Guvernator i komanduar Louis van Assenburgh 1 shkurt 1708 – 27 dhjetor 1711 Guvernator Willem Helot 27 dhjetor 1711 – 28 mars 1714 Guvernator i komanduar Maurits Pasques de Chavonnes 28 mars 1714 – 8 shtator 1724 Guvernator Jan de la Fontaine 8 shtator 1724 – 25 shkurt 1727 Guvernator i komanduar Pieter Gysbert Noodt 25 shkurt 1727 – 23 prill 1729 Guvernator Jan de la Fontaine 23 prill 1729 – 8 mars 1737 Guvernator i komanduar Jan de la Fontaine 8 mars 1737 – 31 gusht 1737 Guvernator Adriaan van Kervel 31 gusht 1737 – 19 shtator 1737 (vdiq pas 3 javësh në post) Guvernator Daniël van den Henghel 19 shtator 1737 – 14 prill 1739 Guvernator i komanduar Hendrik Swellengrebel 14 prill 1739 – 27 shkurt 1751 Guvernator Ryk Tulbagh 27 shkurt 1751 – 11 gusht 1771 Guvernator Baron Joachim van Plettenberg 12 gusht 1771 – 18 maj 1774 Guvernator i komanduar Baron Pieter van Reede van Oudtshoorn 1772 – 23 janar 1773 (vdiq në det gjatë rrugës së tij për në Kep) I emëruar guvernator Baron Joachim van Plettenberg 18 maj 1774 – 14 shkurt 1785 Guvernator Cornelis Jacob van de Graaff 14 shkurt 1785 – 24 qershor 1791 Guvernator Johan Isaac Rhenius 24 qershor 1791 – 3 korrik 1792 Guvernator i komanduar Sebastiaan Cornelis Nederburgh dheSimon Hendrik Frijkenius 3 korrik 1792 – 2 shtator 1793 Komisionerë të përgjithshëm Abraham Josias Sluysken 2 shtator 1793 – 16 shtator 1795 Komisioner i përgjithsëm

+ Guvernatorë të pushtimit të parë britanik (1797–1803) Name Period Title George Macartney, konti i Irë i Macartney 1797–1798 Guvernator Francis Dundas (hera e I-rë)  1798–1799 Guvernator i komanduar Sir George Yonge  1799–1801 Guvernator Francis Dundas (hera e II-të) 1801–1803 Guvernator

+ Guvernatorë të Kolonisë së Kepit për Republikën Batave (1803–1806) Emri Periudha Titulli Jacob Abraham Uitenhage de Mist 1803–1804 Guvernator Jan Willem Janssens 1804–1807  Guvernator

Shiko edhe

 Kompania Holandeze e Indisë Lindore
 Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore
 India Hollandeze
 Bengali Hollandez
 Inditë Lindore Holandeze
 Kepi i Shpresës së Mirë
 Historia e Republikës Afrika Jugore
 Demografia e Afrikës Jugore
 Boerët
 Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë
 Eksplorimet detare portugeze
 Armadat Portugeze të Indisë
 India Portugeze
 Aparteidi
 Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore
 Lista e ngulimeve dhe pikave tregtare të Kompanisë Holandeze të Indisë Perëndimore
 Loango-Angola Holandeze
 Bregu i Artë Holandez
 Senegambia
 Bregu Holandez i Skllevërve
 Kompania Suedeze e Indisë Lindore
 Kompania e Ostendit
 Kompania Mbretërore Prusiane e Azisë
 Kompanitë Austriake të Azisë
 Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze
 Lufta Tetëdhjetë Vjeçare
 Holanda Burgunde
 Holanda Habsburge
 Shtatëmbëdhjetë Provincat
 Armada Spanjolle
 Holanda Spanjolle
 Perandoria Spanjolle
 Luftërat e Grepit dhe Merlucit
 Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
 Holanda gjatë Periudhës Romake
 Parahistoria e Holandës
 Epoka e Artë Holandeze
 Lufta Tridhjetëvjeçare
 Arkitektura Koloniale Holandeze
 Hollanda e Re (Australi)
 Abel Tasman
 Kolonizimi Holandez i Amerikës
 Brazili Holandez
 Kolonizimi Holandez i Guajanës
 Inditë Perëndimore Holandeze
 Karaibet Holandeze
 Antilet Holandeze
 Holanda Austriake
 Hapsburgët
 Monarkia Hapsburge
 Republika Batave
 Holanda Napoleonike
 Mbretëria e Bashkuar e Holandës
 Historia e Holandës
 Historia e Holandës (1900-Tani)

 Referime 
Shpjegime

 Referime 

 Bibliografia 













 Lidhje të jashtme 
 Simon van der Stel's journal
 daily record of his journey to Namaqualand me Kompaninw Holandeze të Indisë Lindore, 1685, nga Library of Trinity College Dublin

Kategoria:Kolonizimi Holandez i Afrikës
Kategoria:Perandoria Koloniale Hollandeze
Kategoria:Afrikë Jugore
Kategoria:Historia e Holandës
Kategoria:Shekulli XVII në Afrikë
Kategoria:Shekulli XVIII në Afrikë
Kategoria:Shekulli XIX në Afrikë
Kategoria:Themelime në 1652
Kategoria:Shpërbërje në 1806
Kategoria:Themelime në shekullin e XVII në Afrikë
Kategoria:Shpërbërje në shekullin e XIX në Afrikë
Kategoria:Historia e tregtisë ndërkombëtare
Kategoria:Periudha e hershme moderne
Kategoria:Histori e transportit
Kategoria:Histori ekonomike
Kategoria:Gjeografi historike
Kategoria:Gjeografi detare
Kategoria:Histori detare
Kategoria:Transport detar