Orient Express

Orient Express ishte një shërbim treni luksoz pasagjerësh në distanca të gjata i krijuar në vitin 1883 nga kompania belge Compagnie Internationale des Wagons-Lits (CIWL) që operoi deri në vitin 2009. Treni përshkoi gjatësinë e Evropës kontinentale, me stacione terminale në Paris në veriperëndim dhe Stamboll në juglindje, dhe degë që shtrinin shërbimin në Athinë, Bruksel dhe Londër .

 Vështrim 
Orient Express nisi udhëtimin e tij fillestar më 5 qershor 1883, nga Parisi në Vjenë, duke u shtrirë përfundimisht në Stamboll, duke lidhur kështu skajet perëndimore dhe lindore të Evropës. Rruga pati ndryshime dhe zgjerime, duke përfshirë prezantimin e Simplon Orient Express pas hapjes së tunelit Simplon në 1919, duke rritur joshjen dhe rëndësinë e shërbimit. Disa rrugë përdornin njëkohësisht emrin ose variacionet e Orient Express . Megjithëse Orient Express origjinal ishte thjesht një shërbim normal hekurudhor ndërkombëtar, emri u bë sinonim i intrigave dhe udhëtimeve luksoze hekurudhore . Emrat e qyteteve më të spikatura të shërbyera dhe të lidhura me Orient Express janë Parisi dhe Stambolli,   fundi origjinal i shërbimit me orar.  Trupi lëvizës i Orient Express ndryshoi shumë herë.

Megjithatë, pas Luftës së Dytë Botërore, Orient Express u përpoq të ruante epërsinë e saj mes peizazheve gjeopolitike në ndryshim dhe rritjes së udhëtimeve ajrore. Itinerari ndaloi shërbimin në Stamboll në 1977, u ndërpre në një shërbim gjatë natës nga Parisi në Bukuresht, i cili u ndërpre më tej në 1991 në Budapest, më pas në 2001 në Vjenë, përpara se të nisej për herë të fundit nga Parisi më 8 qershor 2007.   Pas kësaj, rruga, e quajtur ende Orient Express, u shkurtua për të nisur nga Strasburgu,  duke u nisur çdo ditë pas mbërritjes së një TGV nga Parisi. Më 14 dhjetor 2009, Orient Express pushoi së funksionuari tërësisht dhe itinerari u zhduk nga oraret e hekurudhave evropiane, një "viktimë e trenave me shpejtësi të lartë dhe linjave ajrore me tarifa të ulëta". 

Në kohët bashkëkohore, trashëgimia e Orient Express është ringjallur përmes sipërmarrjeve private si Venecia Simplon-Orient-Express,  e iniciuar nga James Sherwood në 1982, e cila ofron udhëtime nostalgjike nëpër Evropë në vitet 1920 dhe 1930 të restauruara, duke përfshirë edhe vagonë origjinale CIWL nga Parisi në Stamboll.  Që nga dhjetori i vitit 2021, një ÖBB Nightjet shkon tre herë në javë në linjën Paris-Vjenë, megjithëse nuk është quajtur si Orient Express.  Në fund të vitit 2026, Accor do të nisë Orient Express- in e vet me udhëtime nga Parisi në Stamboll.  

 Historia 
Më 5 qershor 1883, Express d'Orient i parë u nis nga Parisi për në Vjenë nëpërmjet Mynihut . Vjena mbeti terminali deri më 4 tetor 1883, kur itinerari u zgjerua në Giurgiu, Rumani. Në Giurgiu, pasagjerët u transportuan përmes Danubit për në Ruse, Bullgari, për të marrë një tren tjetër për në Varna . Ata më pas përfunduan udhëtimin e tyre për në Kostandinopojë, pasi qyteti quhej ende zakonisht në perëndim në atë kohë, me traget. Në 1885, një tjetër rrugë filloi të funksionojë, këtë herë duke arritur në Kostandinopojë përmes hekurudhës nga Vjena në Beograd dhe Nish, me karrocë për në Plovdiv dhe me hekurudhë përsëri në Stamboll. 

Më 1 qershor 1889, treni i parë direkt për në Konstandinopojë u nis nga Parisi nga Gare de l'Est . Stambolli, siç u bë i njohur në anglisht nga vitet 1930, mbeti ndalesa e tij më lindore deri më 19 maj 1977. Terminali lindor ishte Terminali Sirkeci pranë Bririt të Artë . Shërbimi i trageteve nga kalatat pranë terminalit do t'i çonte pasagjerët përtej Bosforit në Terminalin Haydarpaşa, fundi i linjave aziatike të Hekurudhave Osmane . 

Treni u riemërua zyrtarisht Orient Express në 1891. 

Me fillimin e Luftës së Parë Botërore në 1914, shërbimet e Orient Express u pezulluan. Ata rifilluan në fund të armiqësive në 1918, dhe në 1919 hapja e tunelit Simplon lejoi futjen e një rruge më jugore nëpërmjet Milanos, Venecias dhe Triestes . Shërbimi në këtë itinerar njihej si Simplon Orient Express, dhe funksiononte përveç shërbimeve të vazhdueshme në itinerarin e vjetër. Traktati i Saint-Germain përmbante një klauzolë që kërkonte që Austria të pranonte këtë tren: më parë, Austria lejonte që shërbimet ndërkombëtare të kalonin nëpër territorin austriak (që përfshinte Triesten në atë kohë) vetëm nëse kalonin përmes Vjenës. Simplon Orient Express shpejt u bë rruga më e rëndësishme hekurudhore midis Parisit dhe Stambollit. 

Vitet 1930 panë shërbimet e Orient Express në më të njohurat e tyre, me tre shërbime paralele: Orient Express, Simplon Orient Express, dhe gjithashtu Arlberg Orient Express, i cili kalonte nëpërmjet hekurudhës Arlberg midis Cyrihut dhe Innsbruck-ut në Budapest, me veturat e fjetjes që shkonin tutje nga atje në Bukuresht dhe Athinë . Gjatë kësaj kohe, Orient Express fitoi reputacionin e tij për komoditet dhe luks, duke transportuar makina gjumi me shërbim të përhershëm dhe makina restorantesh të njohura për cilësinë e kuzhinës së tyre. Mbretërit, fisnikët, diplomatët, njerëzit e biznesit dhe borgjezia në përgjithësi e patronizonin atë. Secili prej shërbimeve të Orient Express përfshinte gjithashtu makina gjumi që kishin nisur nga Calais në Paris, duke e zgjeruar kështu shërbimin nga një skaj i Evropës kontinentale në tjetrin. 

Fillimi i Luftës së Dytë Botërore në 1939 ndërpreu përsëri shërbimin, i cili nuk rifilloi deri në vitin 1945. Gjatë luftës, kompania gjermane Mitropa kishte kryer disa shërbime në rrugën përmes Ballkanit,  por partizanët jugosllavë sabotonin shpesh pistën, duke e detyruar të ndalonte këtë shërbim. 

Pas përfundimit të luftës, shërbimet normale rifilluan, përveç në këmbën e Athinës, ku mbyllja e kufirit midis Jugosllavisë dhe Greqisë pengoi funksionimin e shërbimeve. Ai kufi u rihap në vitin 1951, por mbyllja e kufirit bullgaro-turk nga viti 1951 deri në 1952 pengoi që shërbimet të shkonin në Stamboll gjatë asaj kohe. Ndërsa perdja e hekurt ra në të gjithë Evropën, shërbimi vazhdoi të funksiononte, por kombet komuniste zëvendësuan gjithnjë e më shumë makinat Wagon-Lits me karroca të drejtuara nga shërbimet e tyre hekurudhore.

Në vitin 1962, Orient Express origjinal dhe Arlberg Orient Express kishin pushuar së funksionuari, duke lënë vetëm Simplon Orient Express . Kjo u zëvendësua në vitin 1962 nga një shërbim më i ngadalshëm i quajtur Direct Orient Express, i cili drejtonte makina të përditshme nga Parisi në Beograd dhe dy herë në javë nga Parisi në Stamboll dhe Athinë.

Në vitin 1971, kompania Wagon-Lits ndaloi funksionimin e karrocave vetë dhe fitoi të ardhura nga një shtesë e biletave. Në vend të kësaj, ajo shiti ose u dha me qira të gjitha vagonat e saj kompanive të ndryshme hekurudhore kombëtare, por vazhdoi të siguronte staf për vagonët. Në vitin 1976 u tërhoq shërbimi i drejtpërdrejtë Paris-Athinë dhe në vitin 1977, Direct Orient Express u tërhoq plotësisht, me shërbimin e fundit Paris-Stamboll që funksiononte më 19 maj të atij viti.  

Tërheqja e Direct Orient Express nga shumë mendohej se do të sinjalizonte fundin e Orient Express në tërësi, por në fakt një shërbim me këtë emër vazhdoi të funksiononte nga Parisi në Bukuresht si më parë (nëpërmjet Strasburgut, Mynihut, Vjenës dhe Budapestit). Megjithatë, një makinë gjumi nga Parisi në Bukuresht u përdor vetëm deri në vitin 1982, dhe gjithashtu një makinë me ndenjëse përdorej vetëm sezonalisht. Kjo do të thoshte se, ndërsa autobusët Paris-Budapest dhe Vjenë-Bukuresht po ecnin të mbivendosur, një udhëtim ishte i mundur vetëm me ndryshimin e vagonëve – pavarësisht emrit dhe numrit të pandryshuar të trenit. Në vitin 1991, pjesa e trenit Budapest-Bukuresht u ndërpre, stacioni i ri përfundimtar tani bëhet Budapest. Në sezonin e verës të vitit 1999 dhe 2000, një makinë gjumi nga Bukureshti në Paris u rishfaq dy herë në javë, e operuar tani nga CFR . Kjo vazhdoi deri në vitin 2001, kur shërbimi u ndërpre vetëm në Paris-Vjenë, si një tren EuroNight, megjithëse autobusët në fakt ishin të lidhur me një ekspres të rregullt Paris- Strasburg për atë pjesë të udhëtimit. Ky shërbim vazhdoi çdo ditë, i shënuar në oraret me emrin Orient Express, deri më 8 qershor 2007. 

Me hapjen e linjës hekurudhore të shpejtësisë së lartë LGV Est Paris-Strasburg më 10 qershor 2007, shërbimi Orient Express u ndërpre më tej në Strasburg-Vjenë, duke u nisur çdo natë në orën 22:20 nga Strasburgu dhe ende mban emrin,   por humbi numrat e trenit të lindur 26 dekadë për 26 vjet.

Mbetjet e trenit origjinal kishin një lidhje të përshtatshme me TGV Strasburg-Paris, por për shkak të çmimeve më pak fleksibël, itinerari u bë më pak tërheqës. Në vitet e fundit përmes trajnerëve midis Vjenës dhe Karlsruhes (duke vazhduar fillimisht në Dortmund, më pas në Amsterdam dhe në fund në Frankfurt ) u ngjitën. Treni i fundit me emrin Orient-Express (tani me vizë) u nis nga Vjena më 10 dhjetor 2009 dhe një ditë më vonë nga Strasburgu.

Më 13 dhjetor 2021, një tren ÖBB Nightjet filloi të qarkullojë tre herë në javë në linjën Paris-Vjenë, megjithëse nuk është quajtur si Orient Express. 

Një nga vagonet e fundit të njohur të gjumit CIWL nga periudha para Luftës së Parë Botërore mund të shihet në Amfikleia lokacioni i stacionit në Greqi. 

 Shih edhe 
 Akropolis Ekspres
 Hekurudha Selanik-Shkup-Mitrovicë

 Referime 

Kategoria:Transporti hekurudhor ndërkombëtar