Forumet Romake

Një forum (forma shumës në latinisht: fora)Nga proto-indo-evropianishtja *dʰëorom, 'rrethim, oborr', d.m.th. "diçka e mbyllur nga një derë"; simotër me anglishten door sllavishten e vjetër kishtare дворъ dvorŭ, 'oborr, avlli'. ishte një shesh publik në një municipium, ose ndonjë civitas tw[Roma e Lashtë|Romës së Lashtë]] rezervuar kryesisht për shitjen e mallrave; do me thënë, një treg, bashkë me ndërtesat e përdorura për dyqane dhe stoat e përdorura si kioska të hapura. Por fora të tilla funksiononin së dyti për qëllime të shumta, duke përfshirë si vendtakime publike për diskutime. Shumë fora ndërtoheshin në vende të largëta përgjatë një rruge nga magjistrati përgjegjës për rrugën, rast në të cilin forumi ishte vendbanimi i vetëm në sit, që kishte dhe emrin e vet, siç ishte Forum Popili ose Forum Livi.

Funksionet
Përveç funksionit të tij standard si një vendtregtimi, një forum ishte një vend grumbullimi i një dëmethënieje të madhe shoqërore dhe shpesh skena e veprimtarive të ndryshme, duke përfshirë diskutime dhe debate politike, vendtakim, tubime, et cetera. Në atë rast, ai plotësonte funksionin e një .

parapamje|majtas|448px|Forumi Romak në Romë, Itali
Çdo bashki () kishte një forum. Fora ishin të parat e çdo civitas të sinoecizuar, qoftë latine, italike, etruske, greke, kelte, ose të tjera. Formumet e para ishin të vendosura midis fshatrave të pavarur në atë kohë, të njohur vetëm nëpërmjet arkeologjisë. Pas krijimit të Republikës Romake, forumi më i njohur i Botës Romake — Forumi Romak në vetë Romën —shërbeu si një model i një ndërtimi të ri. Nga Periudha e Vonë Republikane, zgjerimet dhe rimodelimet e forumeve të qytetit kishin frymëzuar Pompe Magnin për të krijuar Teatrin e Pompeut në vitin 55 p.e.s.. Teatri i tij përfshinte një forum masiv mbrapa harkadës së teatrit, të njohur si . Struktura ishte pararendësja e forumit të Jul Çezarit dhe të tjerëve që pasuan.

Forume të tjera të rëndësishme gjenden në Itali. Megjithatë, ata nuk duhet të ngatërrohen me  të qyteteve moderne italiane, të cilat mund të jenë krijuar nga një numër llojesh të ndryshme qendrash të ndryshme qytetare, ose me shumë gjasa ishte një lloj më vete. Ndërsa të ngjashme në përdorim dhe funksionim me forumet, shumica u krijuan në Mesjetë dhe shpesh nuk janë pjesë gjurmës origjinale të qytetit.

parapamje|408px|Forumi Romak i Durrësit, shekulli V
Forumet ishin një pjesë e rregullt e çdo province romake gjatë Republikës dhe Perandorisë, me shembuj arkeologjikë në:
 Forumi i Plovdivit, Bullgari
 Forumi i Filipit, Greqi
 Forumi i Selanikut, Greqi
 Forumi i Bejrutit, Liban
 Forumi dhe Forumi Provincial i Mérida, Spanjë
 Forumi Kolonial dhe Forumi Provincial i Tarragonës, Spanjë.

Në qytetet e reja romake forumi zakonisht vendosej në, ose pranë, kryqëzimit të rrugëve kryesore veri–jug dhe lindje–perëndim (cardo dhe decumanus). Të gjithë forumet do të kishin një tempull të Jupiterit në skajin verior dhe gjithashtu do të përmbanin tempuj të tjerë, ashtu si dhe bazilikën; një tabelë të peshave dhe masave, kështu që klientët në treg mund të siguroheshin se nuk u ishte dhënë një masë më e vogël se standardi; dhe shpesh do të kishin banjo në afërsi. Në kohën e zgjedhjeve, kandidatët do të përdornin shkallët e tempujve në forum për të mbajtur fjalimet e tyre dhe do të prisnin cliens të tyre të vinin për ti mbështetur ata.

parapamje|396px|Forumi i Xherashit, në Jordani. Kolonat shënojnë vendin e një stoaje, ose shëtitoreje të mbuluar, ku kioskat e hapura të shitësve mund të vendoseshin në mot të keq. Vëreni formën gjysmë-rrethore dhe gjurmët e një podiumi qëndror, të ngjashëm në funksion me një teatër.
Strukturat tipike
 Bazilika
 Macellum
 Thermae
 Tempullin Romak
 Harkun e Triumfit
 Kolonën e Fitores

Hapsirat ekuivalente në kulturat e tjera 
 Agora
 Qendra Qytetare
 Forumi i internetit
 Piazza
 Plateia
 Plaza
 Sheshi

parapamje|upright=1.2|Rindërtim grafik i forumit romak të Milanos (Mediolanum).
 Toponime të rrjedhura 
Termi hyn për më tepër në toponime të shumta, duke treguar qendrën politike dhe administrative të një territori pa një qendër të banuar të mëparshme. Gati gjithmonë fiton me shpejtësi karakteristika të vërteta urbane.

Shembuj qytetesh të lindura në këtë mënyrë janë:
 Forum Aemilii (zona arkeologjike e Flumerit përgjatë Via Appia, në caput viae të Via Aemilia in Hirpinis)
 Forum Appii (Borgo Faiti, njësi bashkiake e bashkisë së Latinës)
 Forum Aurelii (Montalto di Castro)
 Forum Cassii (Kishëza e Santa Maria di Forcassi, pranë Vetrallas)
 Forum Clodii (Kisha e Santi Marco, Marciano e Liberato, pranë Canale Monterano)
 Forum Clodii (Garfagnana)Scheda del database europeo Archaeologis.
 Forum Cornelii (Imola)
 Forum Decii (Bacugno, njësi bashkiake e Posta (RI)
 Forum Flaminii (San Giovanni Profiamma, njësi e Foligno-s)
 Forum Fulvii (Villa del Foro, pranë Alessandria)
 Forum Gallorum (Castelfranco Emilia)
 Forum Iulii (Cividale del Friuli)
 Forum Iulii ([[Fréjus, Francë)
 Forum Lepidi (Reggio Emilia)
 Forum Livii (Forlì)
 Forum Novum (Vescovio, pranë Torri in Sabina)
 Forum Novum (Fornò, pranë Forlì-t)
 Forum Novum (Fornovo, Parma)
 Forum Novum (Fornonuovo, midis Padulit dhe Sant'Arcangelo Trimonte)
 Forum Popilii (Forlimpopoli)
 Forum Sempronii (Fossombrone)
 Forum Traiani (Fordongianus)
 Forum Vibii (Cavour)

Shiko gjithashtu

 Amfiteatri
 Planifikimi urban
 Sheshi
 Akropoli
 Polisi
 Çarshia
 Çardaku
 Bezisteni
 Tregtia romake me Indinë
 Marrdhëniet Indiano-Romake
 Marrdhëniet Sino-Romake
 Jus
 Ager publicus
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Municipium
 Aerarium
 Agger
 Amfiteatri i Durrësit
 Amfiteatri Romak
 Konsulli Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Burgus
 Cannaba
 Castellum
 Castra
 Vigiles
 Magjistratët romakë
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Cirku Romak
 Panteoni, Romë
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Ekonomia Romake
 Equites
 Ergastulum
 Festivalet Romake
 Gens
 Gjeografia e Strabonit
 Harku i Triumfit
 Horacët dhe Kuriacët
 Horreum
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Kalendari Romak
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Koloseumi
 Kolumbarium
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Lapis manalis
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët e Lashtë
 Latium
 Legjioni romak
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Llaçi romak
 Luftërat Romako-Latine
 Lupanari
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Miliarium
 Miliarium Aureum
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mundus Cereris
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Njësitë matëse romake
 Optimates dhe populares
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Patricët romakë
 Plaçkitja Visigote e Romës
 Plebejtë
 Pomerium
 Roma quadrata
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skulptura Romake
 Spektaklet Romake
 Statio
 Tabula Peutingeriane
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Umbilicus urbis Romae
 Ura e Trajanit
 Ura romake
 Urbanistika Romake
 Urbs
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vallum
 Vicus
 Vila Romake
 Vivarium
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë
 Shtëpia e fortifikuar
 Shtëpia kullë
 Kulla kështjellë
 Kulla fortifikuese
 Rrethoja Bizantine e Durrësit
 Kopshtet e lashta greke

Citime fundore

Bibliografia
Burime të lashta

  Versioni anglisht këtu .




 Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
 Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
 Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.












Burime historiografike moderne


 Jean-Pierre Adam, L'arte di costruire presso i romani. Materiali e tecniche Editore: Longanesi, 2003.





 Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.
















 Pierre Gros - Mario Torelli, Storia dell'urbanistica. Il mondo romano, Laterza 2007.


 Léon Homo, Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité, Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.


  (titulli origjinal i veprës 









 Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990) –  for Prosper's hagiographic portrayal of Leo.




 Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.


 M. Quercioli, Le mura e le porte di Roma, Newton Compton, Roma, 1982.










Lidhje të jashtme





Kategoria:Planifikim urban
Kategoria:Sheshe sipas shteteve
Kategoria:Kultura Romake
Kategoria:Arkitektura Romake
Kategoria:Qytete të lashta
Kategoria:Zonat urbane