Statusi në sistemin ligjor romak

Në ligjin romak, status përshkruan statusin ligjor të një personi. Individi mund të ishte një qytetar romak (status civitatis), ndryshe nga i huaj; ose ai mund të ishte i lirë (status libertatis), ndryshe nga skllevërit; ose ai mund të kishte një lloj pozicioni në një familje romake (status familiae) ose si kreu i familjes (pater familias), ose si një anëtar i ulët (filii familias).

 Status civitatis 
Në shtetin romak, sipas ligjit civil romak (ius civile), vetëm qytetarët kishin të drejta të plota civile dhe politike. Në lidhje me status civitatis, në shtetin romak, kishte cives, latini and peregrini dhe të huaj. Jashtë shtetit romak, kishte externi, barbari dhe hostes.

 Status familiae 
Status familiae është statusi ligjor i një individi në familje. Pater familias kishte autoritetin në familje () dhe çdokush i nënshtrohej ati bazuar mbi  (farefisnia vetëm nga ana e babait). Kjo kishte një ndikim në ligjin privat. Ka një dallim midis  (personat nën autoritetin ) dhe  (personat autonom ndaj patria potestas, që mund të ishin vetë pater familias). Filius familias kishte  dhe , por në fushën e ligjit privat ai ishte i kufizuar, për shkak të patria potestas.

 Status libertatis 

Statusi shoqëror dhe ligjor i skllevërve në shtetin romak ishte i ndryshëm në periudha të ndryshme. Në kohën e ligjit të vjetër civil () skllavëria kishte një formë patriarkale (një skllav bënte të njëjtën punë dhe jetonte nën të njëjtat kushte si pronari dhe familja e tij). Pas luftërave fitimtare të Romës, nga shekulli III p.e.s., skllevër të shumtë erdhën në Romë, duke rezultuar në tregtinë e skllevërve dhe shfrytëzimin në rritje të skllevërve. Nga ajo kohë e në vijim, një skllav bëhej vetëm një send (res)- .

Statusi ligjor
Gjendja ligjore e skllevërve bazohej në faktin se skllavi nuk ishte një subjekt, por një objekt i ligjit. Një padron kishte të drejtën e pronësisë mbi skllavin. Ai mund ta shiste atë, ta linte peng, por sigurisht jo të dëmtonte ose ta vriste atë. Nëse dikush dëmtonte skllavin e tij, një padron mund të niste një proçedim ligjor dhe të kërkonte mbrojtje. Pronësia mbi skllavin quhej dominica potestas dhe jo dominium si pronësia e objekteve dhe kafshëve.

Në sistemin ligjor romak, një skllav nuk kishte një familje. Marrëdhëniet e tij seksuale me skllevërit e tjerë nuk ishin martesë (matrimonium), por një bashkë-jetesë pa pasoja ligjore ().

Pronarët mund ti jepnin një sasi pronash (si toka, ndërtesa), të njohura si , një skllavi për ti menaxhuar dhe përdorur vetë. Ky  mbrohej nën ligjin romak dhe ishte i paprekshëm nga pronari. Ky ishte një tjetër mjet që skllevërit mund ta përdornin për të blerë lirinë e tyre.

 Mënyrat e bërjes skllav 
Mënyrat më të vjetra të bërjes skllav ishin të kapeshe si një armik në luftë. Megjithatë, edhe një huaj mund të bëhej i lirë prapë, nga ana tjetër edhe një qytetar romak mund të bëhej skllav. Skllavëria ishte e trashëgueshme dhe fëmija i një skllaveje, pavarësisht se kush ishte babai. Sidoqoftë, sipas ligjit klasik, një fëmijë i një skllavi bëhej i lirë (ingenuus), nëse nëna e tij ose saj ishte i lirë, edhe për një periudhë të shkurtër kohe, gjatë shtatzanisë.

Kishte një numër mënyrash nëpërmjet të cilave një njeri i lirë mund të bëhej skllav në shoqërinë romake:
 Sipas Dymbëdhjetë Tabelave:

Një person që pranonte se detyrohej para ose gjykohej se detyrohej para ndaj dikujt duhet ti jepeshin 30 ditë për të paguar.

Pas asaj, kreditori mund të vendoste duart mbi të dhe ta çonte atë në gjykatë. Nëse ai nuk e kënaqte gjykimin dhe askush është garanci për të, kreditori mund ta marrë të akuzuarin me vete në inventar pronësie ose në pranga...

 Gjithashtu, qytetarët e përfshirë në paraqitjen e gënjeshtërt të skllavërisë për përfitim mund të bëheshin skllevër. Nëse një njeri i lirë shitej si skllav, atëherë pas provimit se ai është i lirë ai ndante proçedimet nga shitja me palën që e shiti atë. Një pretor mund ta privonte shitësin nga liria e tij ().
 Të dënuarit (shumica e tyre dënoheshin me vdekje), mund të bëheshin skllevër dhe prona e tyre do ti kalonte shtetit.
 Një qytetare romake mund të bëhej skllave (nën formën 52 ) nëse ajo kishte "jetesë të ndërsjelltë" () me një tjetër skllav të burrit pavarësisht kundërshtimit të pronarit.

 Përfundimi i statusit të skllavit 

Pas Luftërave Punike, Roma filloi shfrytëzimin në masë të skllevërve. Sidoqoftë, zhvillimi i industrisë, tregtisë dhe degëve të tjera të ekonomisë kërkonin punëtorë të aftë të lirë, që të interesoheshin për pynën e tyre.

Një skllav mund të fitonte lirinë nëpërmjet aktit të manumisionit, nëpërmjet të cilit një pronar do ta lironte atë nga autoriteti i tij. Manumisionet ishin të ndryshme në periudha të ndryshme. Ligji i vjetër civil () njihte disa lloje manumisionesh:
 Manumissio censu, bëhej nga një pronar në kohën e Asamblenë Centuriate. Një pronar që dëshironte ta lironte skllavin e tij kishte nevojë ta fuste atë në listën e censorit si një qytetar.
 Manumissio vindicta, ishte lirimi i një skllavi nëpërmjet një lutje të sajuar për lirim (). Ajo bëhej para një magjistrati, kur disa qytetarë () e preknin një skllav me një shkop () dhe fjalët e duhura të thëna se skllavi ishte një njeri i lirë. Nëse një pronar nuk e kundërshtonte atë pohim (), një magjistrat do ta çertifikonte lirinë e skllavit (). Kjo bëhej nën ligjin e vjetër civil (ius civile Quiricium)
 Manumissio testamento, ishte lirimi i një skllavi nëpërmjet një vullneti testamentar. Në një testament padroni zakonisht thoshte:  dhe skllavi do të ishte i lirë pa pronar.
 Manumissio testamento fideicommissaria, ndodhte kur një padron i kërkonte pasuesit të tij ta lironte një skllav. Nëse skllavi lirohej, njeriu që e lironte atë bëhej patroni i tij (por jo pronari).
 Manumissio inter amicos, ishte lirimi i një skllavi nëpërmjet një pohimi përballë miqve. Pretorët i mbronin këta skllevër të lirë (nëpërmjet Lex Junia Norbana, këta persona jetonin si të lirë por vdisnin si skllevër). Ky lloj manumisioni e kishte origjinën në fundin e republikës.
 Manumissio per epistulam, e njëjtë si e mësipërmja, vetëm e bërë nëpërmjet një pohimi në një letër.
 Manumissio per mensam ishte e ngjashme me manumisionet e mësipërme. Kjo nuk ishte aq formale sa manumisionet në kohën e ligjit të vjetër civil, por kishte të njëjtën vlerë si manumisionet pretorike. Manumisionet e këtij lloji e kishin origjinën në knoë e perandorisë.
 Manumissio in ecclesia, ishin manumisionet e bëra në kohën e perandorëve të krishterë përballë një prifti.

Në fillim të perandorisë, për shkak të numrit të manumisioneve, u bënë kufizime ligjore të manumisioneve. Këto kufizime u zbatuan nëpërmjet dy ligjeve: Lex Fufia Caninia dhe Lex Aelia Sentia.

Sipas ligjit romak, skllevërit që ishin liruar (libertinus, përkundrejtë pronarit të tij libertus) bëheshin banorë romakë, por ata kishin shumë më pak të drejta sesa qytetarët romakë që kishin lindur të lirë (ingenuus). Pronari i mëparshëm i skllavit tani bëhej patroni i tij (patronus) dhe libertus kishte akoma detyrime përkundrejtë tij (kjo rregullohej nga ligji). Libertus duhet ti bindej dhe ta respektonte patronin e tij (obsequium et reverentia). Patroni mund ta ndëshkonte një libertus të pabindur. Në kohët e vjetra ai edhe mund ta vriste atë (ius vitae necisque), por më vonë ai nuk mundëte. Në disa rrethana ai edhe mund ti kërkonte një magjistrati ta kthente libertus-in prapë në skllav (accusatio ingrati).

Shiko gjithashtu

 Statusi shoqëror
 Personi shumë i rëndësishëm
 Klasa shoqërore
 Pomerium
 Umbilicus urbis Romae
 Roma quadrata
 Miliarium Aureum
 Magjistratët e Perandorisë Romake
 Drungos
 Portrizmi Romak
 Ager publicus
 Albanët (latinë)
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arcana imperii
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arti romak
 Besimet e lashta mesdhetare
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Cirku Romak
 Civitas
 Civitas libera
 Civitas foederata
 Civitas sine suffragio
 Civitas stipendaria
 Clivus Palatinus
 Colonus (person)
 Consilium principis
 Consistorium
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dashuria Greke
 Dediticii
 Domus
 Dux
 Dymbëdhjetë Tabelat
 Mundus Cereris
 Lapis manalis
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Equites
 Ergastulum
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fiset Italike
 Forumet Romake
 Gens
 Harku i Triumfit
 Honestiores dhe humiliores
 Horreum
 Horreum (Epir)
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Instrumentum regni
 Jus trium liberorum
 Kalendari Romak
 Klasa shoqërore në Romën e Lashtë
 Klima e Romës së Lashtë
 Kodeksi i Justinianit
 Kodeksi i Theodosit
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuvendet Romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Latifundium
 Latinët
 Latinët në Itali
 Latium
 Lidhja Latine
 Limes Britannicus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Magjistratët romakë
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Misteret greko-romake
 Mjekësia Romake
 Mos maiorum
 Municipium
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Nikopoli i Epirit
 Novus homo
 Nobiles
 Optimates dhe populares
 Ordines
 Pagus
 Pallatet perandorake të Romës
 Panem et circenses
 Patricët romakë
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Plebejtë
 Primus inter pares
 Provinca romake e Epirit
 Rogatio
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Selitë perandorake romake
 Senati Romak
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Shtëpia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura e Trajanit
 Urbs
 Ushtria Romake
 Veshjet në Romën e lashtë
 Vicus
 Vigiles
 Vila Romake
 Zgjedhjet në Republikë Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

Citeme fundore

Bibliografia




Lidhje të jashtme
 The Roman Law Library
 Symbols Status Civitatis 

Kategoria:Ligji romak
Kategoria:Status shoqëror
Kategoria:Histori shoqërore
Kategoria:Grupe shoqërore