Lidhja fenikase

Një bashkim, lidhje, ngjitje apo kapje fenikase () është një teknikë bashkimi dërrasash druri në ndërtimtarinë navale për të bashkuar trupin e anijes. Teknika e bashkimit me kunja apo pyka druri konsiston në shpimin e një të çare, apo foleje, në skajin e dy dërrasave dhe bashkimi i tyre një kllapë drejtkëndore. Bashkimi pastaj fiksohet duke futur kunja druri përmes një apo më shumë vrimave të hapura nga ana e çarjes.

Fenikasit ishin të parët që e përdorën këtë teknikë bashkimi në ndërtimtarinë navale për të siguruar dërrasat nënujore të anijeve. Përdorimi i kapjes me kllapa në ndërtimtarinë navale u përhap në perëndim nga bregdeti levantin. Shembuj të përdorimit të bashkimit fenikas në mesdheun e lashtë përfshijnë anijen e mbytur të Uluburunit, të datuar rreth vitit 1320±50 p.e.s. dhe anijen e mbytur në kepin Gelidonja, të datuar rreth vitit 1200 p.e.s.

Na mijëvjeçari i I p.e.s., bashkimi fenikas bë një metodë e zakonshme lidhjeje skajë më skaj të dërrasave. Ndërtuesit e anijeve të Greqisë dhe Romës së lashtë e adoptuan teknikën e lidhjes fenikase. Shkrimtarët romakë ia atribuojnë teknikën e lidhjes fenikasve duke e quajtur  ose . Historiani i lashtë grek, Polibi raporton se romakët e kopjuan teknikën nga një luftanije punike që kishte ngecur në cektinë në vitin 264 p.e.s.. Ata e shfrytëzuan këtë teknikë për përfitimin e tyre herët gjatë Luftës së I-rë Punike në vitin 260 p.e.s., që i lejoi ata të ndërtonin një flotë prej 100 pesërremëshesh brenda një periudhe prej dy muajsh.

 Historia 
[[File:Giseh Sonnenbarke 07.jpg|thumb|left|389px|Anija Diellore e faraonit Khufu, Dërrasat dhe kornizat e sajë janë lidhur bashkë me Stipa tenacissima Esparto ose halfah grass në anglisht.
Lidhja fenikase është më e vonë se lundrat e qepura që u mungon teknika e kapjes me kllapa. Gjetjet arkeologjike tregojnë lundra të ndërmjetme që përfshijnë elemente nga të dyja mënyrat. Shoqëritë neolotike kineze përdornin këtë mënyrë, po nuk përdornin një kapje drejtkëndore, as bashkimin e skajeve të dërrasave. Metoda e bashkimit me kllapa dhe pyka gjendet rreth vitit 3000 p.e.s. në lidhje jo të ndërtimtarisë navale në Egjiptin e Lashtë, por jo në dërrasat e skeletit të anijes, që paraqesin vetëm çarje pa kapje me kunja.

Në mijëvjeçarin e tretë dhe fillimin e të dytit p.e.s., egjiptianët e lashtë përdornin një teknikë të ngjashme, megjithatë, lidhjet me kllapa nuk ishin të fiksuara duke përdorur kunja. Për të siguruar qëndrueshmërinë e trupit të anijes, egjiptianët e lashtë përdornin teknikën e tyre të lidhjes së dërrasave pa kunja. Një shembull i kësaj teknike është Anijet mortore të Khufusë nga Dinastia e IV e Egjiptit (rretj vitit 2600 p.e.s.), një anije e plotë  e gjatë prej Cedri libanez, që u zbulua në Kompleksi piramidal i Gizës. Dërrasat prej cedri të varkës ishin të lidhura me njëra-tjetrën duke përdorur teknikën e kllapave dhe zgavrave pa kunja dhe dy lloje lidhjeje litarësh midis dërrasave gjatësore kufizuese dhe, nga lakimi në lakim. Përdorimi i përzier i kapjeve pa kunja të kllapave dhe zgavrave me lidhjen me rripa të drurit dëshmohet edhe në anijet e vona të egjiptiane nga el-Lishti (rreth vitit 1950 p.e.s.) dhe Dahshuri (rr. 1859 p.e.s.). Përdorimi i kllapave me zgavra me kunja në ndërtimtarinë navale në Egjipt nuk mbështetet nga dëshmitë materiale para vitit 500 p.e.s..

Fenikasit qenë të parët që përdorën teknikën e kllapave dhe zgavrave të ngulitura me kunja në ndërtimtarinë navale për të siguruar dërrasat që qëndronin nën ujë të anijeve. Përdorimi i lidhjes me kunja druri të kllapave dhe zgavrave në ndërtimtarinë navale u përhap nga bregdeti levantin në perëndim. Sipas McGrail, kjo metodë lidhjeje duhet ta ketë rritur reputacionin fenikas në aftësinë lundruese. Trupi i anijes së mbytur të Uluburunit, një anije e hershme fenikase/kanaanite e datuar rreth vitit 1320±50 p.e.s., është dëshmia më e hershme e lidhjes fenikase me kunja kllapa-zgavër në ndërtimtarinë navale mesdhetare. Trupi i anijes është ndërtuar me cedër libanez, me kapje lisi.Cedri është i mirëdokumentuar në burimet e kohës së bronzit si materiali i parapëlqyer për ndërtimin e anijeve. Ky parapëlqim është për shkak të peshës së lehtë, rezistencës ndaj dëmtimit të ujit të kripur nga periudha të gjata lundrimi dhe për shkak të aftësisë së tij për të mos u tkurrur tepër. Dëshmi të tjera të përdorimit të lidhjes fenikase vijnë nga një tjetër anije e mbytur kanaanite në Kepin Gelidonja të Turqisë të datuar rreth vitit 1200±50 p.e.s.. Anijet e Uluburunit dhe Gelidonjës u lejojnë studiuesve ta datojnë veprimtarinë detare fenikase në një periudhë më e hershme sesa mendohej se detaria kananite nuk fillon para mijëvjeçarit të parë p.e.s. dhe se tregtia detare në Mesdheun Lindor zhvillohej vetëm nga mikenasit.

Nga mijëvjeçari i parë p.e.s., lidhjet fenikase u bënë një metodë e zakonshme lidhjeje skajore në Mesdheun e lashtë. Ndërtuesit navalë grekë e braktisën nxitimthi teknikën e drurit të lidhur dhe adoptuan teknikën fenikase. Studiuesit mendojnë se ndërtuesit navalë grekë e morën teknikën e lidhjes kllapa dhe zgavra me kunja nga fenikasit. Ndikimi fenikas në teknologjinë e ndërtimtarisë navale greke rezultoi nga kontaktet midis dy popujve gjatë ekspansionit perëndimor fenikas. Nga mesi i mijëvjeçarit të parë p.e.s. ndërtuesit navalë zhvilluan një kuptueshmëri më të thellë teknikës kllapa dhe zgavra me kunja fiksuese siç dëshmohet në anijen e mbytur në shekullin e IV p.e.s. në Kirenia të Qipros dhe anija e mbytur nga shekulli III p.e.s. në Marsala të një luftanijeje punike.

Në vitin 264 p.e.s., romakët kapën një pesërremëshe fenikase që kishte ngecur në cektinë. Polibi raporton se anija shërbeu si një model për anijet e flotës romake; ata e kuptuan përparësinë e përdorimit të lidhjes fenikase në ndërtimtarinë navale, pasi dërrasat gjatësore të përdorura në anije me lidhje skajore nuk kishin nevojë për tu tharë. Herët në Luftën e Parë Punike në vitin 260 p.e.s., teknika e lidhjes fenikase u mundësoi romakëve të ndërtonin një flotë prej 100 pesërremëshesh bremda dy muajve.

Teknika shihet edhe në Vietnam. Gërmimet e zhvilluara në varret e përmbytura në Dong Xa të Vietnamit treguan adoptimin e një larmie teknikash kllapa dhe zgavra me kunja në ndërtimin e një kanoe. Varka daton nga Kultura Dong Son në periudhën e vonë të prehistorisë vietnameze (500 p.e.s. deri në vitin 200).

 Përshkrimi 
Teknika me kllapa dhe zgavra të fiksuara me kunja apo pyka druri konsiston në prerjen e një zgavre, ose foleje, në faqet e dy dërrasave për tu lidhur bashkë. Një copë druri, zakonisht në formën e një drejtkëndëshi, futet në secilën zgavër për ti lidhur dy dërrasat bashkë. Bashkimi ngulitet duke futur një kunjë apo pykë druri përmes njërës ose më shumë vrimave të hapura faqet ku lidhen bashkë dy dërrasat në skaje. Kjo teknikë është e njohur si lidhja fenikase, kur zbatohet në ndërtimtarinë navale.

 Etimologjia 
Origjina e termit bashkim apo lidhje fenikase vjen nga latinishtja, pasi shkrimtarët romakë ja atribuan teknikën fenikasve duke e quajtur atë  ose . Termi latin është i njohur përmes shkrimeve ekzistuese si ato të Katonit të Vjetër. Në traktatin e tij mbi bujqësinë, De agri cultura,<ref group=Shpjegime>
"Bëje diskun e shtypjes së vajit 4 këmbë të gjerë, me lidhje fenikase, 6 gishta të trashë, shto kapje lisi. Kur këto të jenë përputhur në vendin e tyre, siguroi me kunja thanukle. Fut tre shkopinj në disk; bëji shkopinjtë dhe diskun të jenë drejtë nëpërmjet gozhdëve prej hekuri. Bëje diskun prej vidhi ose lajthie; nëse i ke të dyja, vendosi në mënyrë të alternuar". Katoni përshkuan ndërtimin e një disku druri të përdorur në shtypjen e vajit duke përdorur teknikën e lidhjes me kllapa dhe zgavra të fiksuara me kunja; ai i referohet teknikës si , duke ia atribuar armiqëve të Romës.</ref>

Punicanis do të thotë punik (d.t.th. kartagjenas apo fenikas perëndimor) që rrjedh nga latinishtja poenus dhe punicus, që përdoreshin kryesisht për t’iu referuar kartagjenasve dhe fenikasve të tjerë perëndimorë. Këta terma rrjedhin nga termi i greqishtes së lashtë  ("foiniks"), forma e shumësit  ("foinikes"), një ekzonim i përdorur pa dallim për t’iu referuar si fenikasve perëndimorë ashtu edhe atyre lindorë.  apo "coagmenta" do të thotë të lidhësh bashkë apo bashkosh.

 Shiko edhe 
 Fenikasit
 ndërtimtaria navale
 Lundrimi fenikas përqark Afrikës
 Peripli
 Portolanët
 Historia e detarisë së lashtë
 Marinat dhe anijet e lashta
 Thalasokracia
 Fuqia Detare
 Komanda e Deteve
 Historia Detare
 Republikat Detare
 Shkencat Nautike Iberike 1400–1600
 Shkenca Nautike Portugeze
 Epoka e Lundrimit me Vela
 Historia e Navigimit
 Lundrimi Përqark Botës
 Epoka e zbulimeve
 Eksplorimet Detare Portugeze
 Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600

 Shpjegime 

 Referime 

Bibliografia





































Kategoria:Përpunim i drurit
Kategoria:Zdrukthtari
Kategoria:Anije
Kategoria:Ndërtimtari navale
Kategoria:Histori detare
Kategoria:Historia e lashtë
Kategoria:Shpikje të lashta
Kategoria:Historia e Libanit
Kategoria:Transport detar
Kategoria:Mesdhe
Kategoria:Levant
Kategoria:Kanan