Romanitas

Romanitas është koleksioni i koncepteve dhe praktikat politike dhe kulturore nga të cilat romakët përcaktonin veten e tyre. Është një fjalë latine, e përdorur fillimisht në shekullin e tretë të e.s., me kuptimin "romanitet" dhe u përdor nga historianët modernë si koncept për t’iu referuar identidetit dhe vetë-perceptimit romak.

Kuptimi leksikor dhe origjina 
Romanitas do të thotë, si një afërsim i përgjithshëm, romanitet në latinisht, megjithëse ai ësthë përkthyer edhe si "romanizëm, mënyra romnake". Termi, jo i zakonshëm në burimet romake, u përdor për herë të para nga shkrimtari romak i shekullit të III, Tertuliani, një paleo-kristian nga Afrika e Veriut, në veprën e tij De Pallio.Tertuliani, de Pallio (IV,1) Tertuliani e përdorte këtë term në mënyrë pezhorative, për t’iu referuar atyre që, në Kartagjenën e tij të lindjes, imitonin kulturën romake.

Konceptimet pas kuptimit leksikor 
Romanitas përdorej për tiu referuar grumbullit të koncepteve dhe praktikave politike dhe kulturore që përcaktonin të qenit romak. Një pjesë e shquar e identitetit kulturor romak bazohej mbi të qenit pjesë e një bashkësie politike dhe romake me vlera, zakone, moralitet dhe mënyra të përbashkëta jetese. Ajo i bëri historianët të përpiqeshin ta përkufizonin romanitas duke përdorur një numër qasjesh: një mënyrë është të konsiderohen idealet e përgjithshme romake që i atribuonin vetes së tyre; një tjetër qasje, e cila ka arritur konsensusin midis studjuesit, është që të konsiderohet nddërtimi i identitetit romak gjatë procesit të kolonizimit. Megjithatë, jo të gjithë studjuesit e pranojnë nocionin e identitetit, q është trashëguar nga shkencat shoqërore, është i përshtatshëm për të kuptuar atë që ishte romake.António José Marques da Silva, 2012, From lost Roman pottery to broken identities in Post-modern times: on the use of the concept of identity in Roman Archaeology, 28th Congress of the Rei Cretariae Romanae Fautores, Katania.

Ajo nuk është një fjalë e përdorur shpesh në kohët e lashta, por është përdorur nga shkrimtarët modernë për të shprehur idealet që frymëzonin shtetin romak. Ai nënkupton një numër të madh gjërash, por shkurtimisht ai nënkupton atë që ishte romake (do me thënë, romaniteti). Ideali romak ishte qytetari-ushtar-bujk. Bujku ishte një punëtor i madh, i kursyer, praktik, që punonte tokën me duart e tij. Ushtari ishte një burrë trim dhe i fortë që u bindej urdhërave dhe rrezikonte jetën e tij në emër Romës. Para formimit, nën Gaius Marius, të ushtrisë profesioniste romake, Roma kishte një forcë mbrojtëse të tipit të milicisë, e cila mund të thirrej në kohën e luftës dhe pastaj të shpërndahej gjatë kohës së paqes. Ideali i homo militaris – që mishëronte funksionet e qytetarit, ushtarit dhe bujkut – ishte Lucius Kuinktius Cincinati. Sipas legjendës romake, Cincinati po punonte në fermën e tij kur mbërriti një lajmëtar, duke i thënë se Roma ishte nën sulm dhe ai ishte zgjedhur dictator. Në fillim ai ishte pa dëshirë të shkonte, por senati e bindi. Ai e mundi fisin armik brenda disa javësh dhe, megjithëse kishte shumëcën e mandatit të tij gjashtë-mujor si diktator me pushtet absolut për të sunduar, ai u kthye në punët e tij bujqësore.

Arritja dhe zotërimi i virtytit të gravitas ishte tepër i vlerësuar nga romakët e republikës së hershme dhe nga intelektualët romakë. Në të vërtetë, gravitas ishte karakteristika i vec[antë më qartësuese e shoqërisë së hershme republikane të Romës. Polibi thekson se:

«Zakonet dhe parimet romake në lidhje me fitimin e pasurisë janë më të mira se ato të kartagjenasit. Në pikëpamjen e këtyre të fundit nuk është asgjë e pahijshme që të bënë të fitosh; me të parët asgjë nuk është më e pahijshme sesa të marësh rryshfete dhe të fitosh me mënyra të papërshtatshme. Për ta pasuria e fituar nga transaksione të pandershme ishte po aq subjekt i qortimit sa një fitim i ndershëm nga burime të respektueshme është e qortueshme. Një provë e këtij fakti është: Kartagjenasit e mernin postin me rryshfete të hapura, por midis romakëve dënimi për këtë ishte me vdekje.»Polibi, Ἱστορίαι Historíai, 6.56

Karakteri virtuoz i romakëve, ndershmëria dhe besueshmëria e tyre, tregohet në mënyrën se si ata menaxhonin financat e tyre. Polibi thekson se: "shtetarët grekë, nëse u besohej një talent i vetëm, megjithëse të mbrojtur nga dhjetë nëpunës kontrollues, po aq vula dhe dyfishin e dëshmitarëve, prapë nuk mund të drejtohen për të ruajtur besimin; ndërsa ndërmjet romakëve, në magjistraturat dhe ambasadat e tyre, njerëzit kishin zotërimin e një sasie të madhe parash dhe prapë nga respekti i thjeshtë për betimin e tyre, e ruajnë besimin e tyre."

Karakteristikat e tyre kulturore çuan në zhvillimin e "vetë qeverisjes" duke adoptuar një republikë klasore dhe kështu kjo klasë formonte shtyllën kurrizore të Republika Romake.

Për shkak të ndikimit të gjerë të letërsisë klasike, idea e homo militaris do të hidhte rrënjë në periudhën koloniale dhe të hershme të Shteteve të Bashkuara.

Shiko gjithashtu

 Romakët
 Latinët në Itali
 Mos maiorum
 O tempora, o mores!
 Identiteti kulturor
 Identiteti (shkenca shoqërore)
 Identiteti kombëtar
 Kulti i të parëve
 Tellurokracia
 Thalasokracia
 Revolucioni Amerikan
 Etërit Themelues të Shteteve të Bashkuara
 Deklarata e Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara
 Albaniana (fortesë romake)
 Kohorta (njësi ushtarake)
 Gaius Marius
 Martesa në Romën e lashtë
 Appius Claudius Caecus
 Vlera kulturore
 Kodi i nderit
 Justitia
 Lucius Annaeus Seneca
 Mark Fab Kuintiliani
 Ciceroni
 Turma (njësi ushtarake)
 Polibi
 Agentes in rebus
 Appius Claudius Caecus
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Braccae
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Castra
 Curia Calabra
 Diktatori romak
 Dominati (Roma)
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Enea Ankiziadi
 Eneida
 Feja romake
 Fëmijëria në Romën e lashtë
 Filozofia e lashtë romake
 Frumentarii
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Jus trium liberorum
 Kalendari Romak
 Kalendat
 Kodeksi i Justinianit
 Kodeksi i Theodosit
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Labici
 Letërsia e vjetër greke e romake
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lustrum
 Lustratio
 Legjioni romak
 Magjistratët romakë
 Martesa në Romën e lashtë
 Mitologjia romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Monarkia romake
 Notitia Dignitatum
 Novus homo
 Panem et circenses
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Principati (Roma)
 Remi dhe Romuli
 Republika Romake
 Roma e lashtë
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Sabinët
 Sabelianët
 Senati Romak
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Të Drejtat Latine
 Tirones
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Veshjet në Romën e lashtë
 Virgjili

Shënime

 Referime 

 Bibliografia 

 Charles Norris Cochrane, Christianity and Classical Culture; A Study of Thought and Action From Augustus to Augustine,  Oxford University Press, Nju Jork Siti (Clarendon Press, 1940) 1980. fq. 62
 M. I. Finley (red.), The Portable Greek Historians: The Essence of Herodotus, Thucydides, Xenophon, Polybius, The Viking Press, Nju Jork, 1959. Bk VI, sec 56; fq. 499



 Erich S. Gruen, Culture and National Identity in Republican Rome, Cornell University Press, 1992.
 Edith Hamilton, The Roman Way, W.W. Norton & Co., Nju Jork Siti. 1932, W.W. Norton 1964, 1993.

 Polibi, Ἱστορίαι Historíai 6.56
 Carl J. Richard, The Founders and the Classics: Greece, Rome and the American Enlightenment,  Harvard University Press. 
 David H. Kelly, Mixed Government and Classical Pastoralism. kapitull i The Founders and the Classics.
 António José Marques da Silva, From lost Roman pottery to broken identities in Post-modern times: on the use of the concept of identity in Roman Archaeology, 2012, 28th Congress of the Rei Cretariae Romanae Fautores, Katania.
 Tertuliani, de Pallio (IV,1)




Kategoria:Kultura Romake
Kategoria:Identitet kolektiv
Kategoria:Ideologji shtetërore
Kategoria:Historia e Mesdheut
Kategoria:Romanistikë