Umai

Umai është perëndeshë e pjellorisë sipas mitologjisë turke dhe së tengrizmit e cila lidhet me gratë, nënat dhe fëmijët.  Umai mbron dhe edukon foshnjat, si dhe mund të ndajë shpirtin nga të vdekurit, veçanërisht fëmijët e vegjël. Ajo jeton në parajsë dhe është e padukshme për njerëzit e thjeshtë. Shpirtrat e foshnjave që do të lindin mbahen në tempullin që ndodhet në malin "Ymay-tas" ose Amai. Kakasët (grup etnik turk) e theksojnë atë në veçanti. Funk, Dmitriy (2018). "Siberian Cosmologies". The International Encyclopedia of Anthropology. Callan, Hilary (ed). John Wiley & Sons, Ltd. pp. 3-4. . Nga Umai, lindi esenca e zjarrit (Od Ana). 

 Etimologjia 
Rrënja turke e fjalës "umāy" (umai) i referohet fjalës "placentë ose paslindje" dhe filloi të përdorej si emër për perëndeshën, funksioni i së cilës ishte të kujdesej për gratë dhe fëmijët e cila me pjellorinë.   Në mongolisht, umai do të thotë "mitër", duke reflektuar ndoshta prejardhjen kulturore të mongolëve nga turqit ose lidhjet e lashta leksikore midis mongolëve dhe turqve. 

 Perëndesha e fëmijëve 
Emri shfaqet në mbishkrimin e shekullit të 8-të të Kul Tigin "Umay teg ögüm katun kutıŋa" e cila nënkuptojn "nën kujdesin e nënës sime që është si perëndeshë umai".

Umai mbron gratë e fëmijët. Dëshmohet shumë herët në shkrimet e monumenteve orkon. Nga këto shkrime kuptohet se Umai pranohej të ishte nënë dhe udhërrëfyese. Gjithashtu, kaganët mendoheshin se përfaqësonin Kök Tengrin. Gratë kagane, katun ose hatun, konsideroheshin gjithashtu të ishin umai. Me ndihmën e 'Umait, kaganët s'kishin fëmijë dhe këto foshnje ishin garancia e perëndeshës. Sipas Divanü Lügat'it-Türk, kur gratë adhurojnë Umain, ato bëjnë djem. Gratë turke lidhnin fije te djepet e vegla për foshnja nga Umai. Ky besim shihet tek popujt tungusikë në Siberinë jugore dhe popullin altai. Umai është përshkruar gjithmonë së bashku me një fëmijë.  Besohet se kur Umai lë një fëmijë për një kohë të gjatë, fëmija sëmuret dhe shamanët përfshihen për të thirrur Umain. Buzëqeshja e një foshnjeje në gjumë tregon se Umai është afër tij dhe kur ai qan, do të thotë që Umai është larguar. 

Potapovi thotë se, si mbrojtës i foshnjave, Umai i dërgon fëmijët e vdekur  në parajsë. 

Sipas pikëpamjes së kirgistanezve, Umai jo vetëm që i mbron fëmijët, por edhe komunitetet turke në mbarë botën. 

Meqë thuhet se Umai është e lidhur me diellin, ajo quhet Sarı Kız 'Vajza e Verdhë' dhe e verdha është ngjyra dhe simboli i saj. 

 Referime 

Kategoria:Artikuj nga CEE Spring 2025