Kontët dhe dukët e Gueldersit

Gueldersi është një dukat historik, më parë konte, e Perandorisë Gjermaniko-Romake, e vendosur në Vendet e Ulëta. Fillimisht Geldersi banohej nga menapianët, më vonë, do të vendoseshin sikambrët dhe batavët. Fiset individuale gjermanike u bashkua për të formuar aleancën franke. Ai bënte pjesë te Mbretëria e Austrazisë. Pas rënies së Perandorisë Karolinge, Geldersi i kaloi Dukatit të Lorenës dhe kështu Perandorisë së Frankisë Lindore, nëpërmjet Traktatit të Mersenit në vitin 870.

Geldersi, fillimisht i quajtur Gelre, Gelera, Gelria ose Gielra, përmendet për herë të parë në vitin 812, si Gelleron. Në atë kohë, ai ishte një mjedis që gjendej në Niersin e poshtëm dhe s’ishte akoma një vendbanim. Sunduesit vendorë në këtë zonë ishin kujdestarë (bailifë) të caktuar nga mbreti para vitit 1000. Vetëm Megingozi i Gueldersit, nga viti 973 deri rreth vitit 998 mund të dokumentohet i përmendur si  (kont), edhe pse me gjasa i përkishte fisnikërisë së ulët. Ai kishte pronësinë e zonës së Gueldersit dhe afër Bonit. Sunduesit e Gueldersit ishin të gjithë nën një autoritet tjetër më të madh administrativ, si Arkidioqeza Katolike Romane e Utrehtit, Mynsterit dhe Këlnit, të cilat nga ana tjetër morën territoret e princave saksonë ose frankë si feude për tu administruar në emrin e tyre (si pushteti shekullar). Nga shekulli XI, deri në vitin 1339, zotërit e Gueldersit kryenin funksionin e kontit (Kontea e Gueldersit), pastaj të dukës.

Kontët

parapamje|192px|Stema e Kontesë së Gueldersit, 1236 – 1276
Dera e Vasenbergut
  1096– 1129: Gerardi I
  1129– 1131: Gerardi II, i biri i Gerardit të I
  1131–1182: Hendriku I, i biri i Gerardit të II
 1182–1207: Otoni I, i biri i Hendrikut të I
 1207–1229: Gerardi III, i biri i Otonit të I
 1229–1271: Otoni II, i biri i Gerardit të III
 1271–1318: Reginaldi I, i biri i Otonit të II
 1318–1343: Reginaldi II, i biri i Reginaldit të I

Dukët

parapamje|192px|Stema e Kontesë nga viti 1276 deri në vitin 1379
Dera e Vasenbergut
Gjatë sundimit të Reginaldit të II, Kontea e Gueldersit u ngrit në rangun e një dukati, me Vesenberg-Makanin.

 1318–1343: Reginaldi II
 1343–1344: Eleanora, gruaja e Reginaldit të II, regjentia e Reginaldit të III
 1343–1361: Reginaldi III, i biri i Reginaldit të II dhe Eleanorës
 1361–1371: Eduardi, i biri i Reginaldit të II dhe Eleanorës
 1371: Reginaldi III, hera e dytë

Pas vdekjes së Reginaldit të III pa fëmijë, dy nga gjysmë-motrat e tij diskutuan pasimin e Dukatit të Gueldersit:

 1371–1379 Matilda ( 1384) dhe burri i saj, Johani II, konti i Blois ( 1381)

192px|parapamje|Stema e Gueldersit pas vitit 1379 (Dera Jyliç-Hengebak)
 1371–1379 Maria ( 1397) dhe burri i saj, Uilliami II, duka i Jyliçit ( 1393)

Dera e Jyliç-Hengebakut
 1379–1402: Uilliami I, i biri i Marias dhe Uilliamit të II
 1402–1423: Reginaldi IV, i biri i Marias dhe Uilliamit të II

Dera e Egmontit

 1423–1436: Johani II, babai dhe regjenti i Arnoldit
 1423–1465: Arnoldi, nipi i Reginaldit të IV, i biri i Johanit të II
 1465–1471: Adolfi, i biri i Arnoldit
 1471–1473: Arnoldi, hera e dytë

parapamje|327px|Harta politike e Vendeve të Ulta në vitin 1350
Arnoldi ia shiti Dukatin e Gueldersit Karlit të I, duka i Burgundisë, që u njoh nga perandori gjermaniko-romak, si duka i Gueldersit.

Dera e Burgundisë

 1473–1477: Karli I
 1477–1482: Maria, e bija e Karlit të I, gruaja e Maksimilianit të I

Dera Habsburge

 1477–1482: Maksimiliani I, sundues jure uxoris
 1482–1492: Filipi I, i biri i Maries dhe Maksimilianit të I

Dera e Egmondit

Familja e Egmondit nuk i braktisi pretendimet e saj ndaj Gueldersit dhe Karli II e pushtoi dukatin në vitin 1492. Si dukë, regjentja e tij ishte ëmta e tij, Katerina e Gueldersit. Karli qëndroi në pushtet me mbështetjen e mbretit francez.
 1492–1538: Karli II, i biri i Adolfit

parapamje|339px|Harta e dukateve të bashkuara të Jyliç-Kleve-Bergut, 1540
Në vitin 1528, Karli i Egmondit do të detyrohej nga Karli V me Traktatin e Gorkumit ta njihte Geldersin dhe Zutfenin si feude perandorake. Gjithashtu, në rast të një vdekjeje pa një pasues, ai u desh të pranonte që trashëgimia e tij ti kalonte Perandorisë. Megjithaë, në Traktatin e Fshehtë të Grunsvortit, në vitin 1534, ai ia kalonte trashëgiminë e tij mbretit të Francës, pas vdekjes së tij, në shkëmbim të një një pagese vjetore. Por Karli V e detyroi ta revokonte këtë marrëveshje të fundit në vitin 1536 me Traktatin e Graves dhe të konfirmonte Traktatin e Gorkumit.

Dera La Mark
Megjithë shtrëngesat e Karlit të V, Karli i Egmontit vijoi të përpiqej tia linte trashëgiminë e tij Francës. Zotërimet e tij e kundërshtuan me forcë këtë dhe në vitin 1538 e detyruan atë t’ia çedonte tokat të birit të dukës në fuqi të Dukateve të Bashkuara, Johanit të Jyliç-Kleves-Bergut. Po atë vit, Karli do të vdiste dhe Uilliami i Pasuri do të të bëhej duka i Gueldersit, megjithëse Karli V ishte kundër kësaj.

 1538–1543: Uilliami II, i afërm i largët dhe pasues i Dera e Egmondit

I lidhur me Francën, Uilliami e mbajti postin për në kohë të gjatë. Megjithatë, në vitin 1543, vetë Karli V u paraqit në Rinin e Poshtëm, duke e detyruar Uilliamin t'ia çedonte Gueldersin atij në Traktatin e Venlos, më 7 shtator, gjë që e bashkoi përfundimisht me Holandat Burgundo-Habsburge.

parapamje|312px|Vendndodhja e  Dukatit të Gueldersit në Vendet e Ulta, 1350
Dera Habsburge

 1543–1555: Karli III, i biri i Filipit të I
Perandori Karli V e bashkoi Gueldersin me Shtatëmbëdhjetë Provincat e Holandës Habsburge, në vitin 1549, sipas Sanksionit Pragmatik, duke i dhënë fund pavarsisë së tij.
 1555–1598: Filipi II, i biri i Karlit të III

Kur Karli V abdikoi në vitin 1556 në favor të Filipit II, territoret e Qarkut Burgund i kaluan Kurorës Spanjolle. Në vitin 1581 tre zonat veriore të Gelderlandit u bashkuan me Bashkimin e Utrehtit, duke u bërë pjesë e Provincave të Bashkuara Holandeze me Aktin e Betimit, ndërsa vetëm Gueldersi i Sipërm mbeti pjesë e Holandës Spanjolle.

Me Traktatin e Utrehtit, që i dha fund Luftës së Pasimit Spanjoll në vitin 1713, Gueldersi i Sipërm Spanjoll u nda prapë midis Gueldersit Prusian (Geldern, Viersen, Horst, Venray), Provincave të Bashkuara Holandeze (Venlo, Montfort, Echt), Austrisë (kjo pjesë vijoi si dukat: Roermond, Niederkrüchten, Weert) dhe Dukati i Jyliçit (Erkelenz). Në vitin 1795, Gueldersi, u pushtua dhe u përfshi në Republikën e Parë Franceze, duke u ndarë midis departamenteve të Roer dhe Meuse-Inférieure. Por më vonë këto territore do të ndaheshin midis Belgjikës dhe Holandës.

Gueldersi në kulturën popullore 
William Thatcher, karakteri kryesor në filmin e vitit 2001, A Knight's Tale, i luajtur nga Heath Ledger, pretendoi se ishte Sir Ulrich von Liechtenstein nga Gelderlandi, duke u shfaqur me prejardhje fisnike dhe duke u kualifikuar kështu për të marrë pjesë në turneun e duluftimeve kalorsiake.

Shiko edhe

 Guelders
 Gelderland (provincë)
 Konti i Hollandës
 Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
 Lista e monarkëve të Holandës
 Lista e piktorëve të hershëm holandikë
 Lista e stadtholderve në Vendet e Ulta
 Lista e pensionarëve të mëdhenj
 Lista e monarkëve në Vendet e Ulta
 Lista e fiseve të hershme gjermanike
 Lista e mbretërve frankë
 Lista e sunduesve të Saksonisë
 Lista e udhëheqësve të Frizisë
 Lista e zotërve dhe kontëve të Egmontit
 Konti i Artois
 Konti i Flandrës
 Lista e peshkopëve dhe princ-peshkopëve të Liezhit
 Lista e monarkëve të Belgjikës
 Zotërit dhe margravët e Bergen op Zoom
 Lista e kontëve të Berghut
 Kontët, dukët dhe dukët e mëdhenj të Oldenburgut
 Dukati i Klevesit
 Dukati i Builjonit
 Lista e zotërve të Builjonit
 Duka i Brabantit
 Duka i Burgundisë
 Konti i Hainautit
 Lista e peshkopëve dhe kryepeshkopëve të Kambrait
 Historia e Gjermanisë
 Shtatëmbëdhjetë Provincat
 Historia e Holandës
 Lista e kryeministrave të Holandës

 Referime 

Lidhje të jashtme


 Map of Upper Guelders in 1789 – Northern Part
 Map of Upper Guelders in 1789 – Southern Part

Kategoria:Fisnikë gjermanë
Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës
Kategoria:Konte të mëparshme në Evropë
Kategoria:Dukate të mëparshme në Evropë
Kategoria:Themelime në 973
Kategoria:Themelime shekulli X në Evropë
Kategoria:Shpërbërje në 1549
Kategoria:Shpërbërje shekulli XVI në Evropë
Kategoria:Evropa mesjetare
Kategoria:Lista (politikë)
Kategoria:Historia e gjermanëve
Kategoria:Historia e Vendeve të Ulta
Kategoria:Fisnikëria në Evropë
Kategoria:Fisnikë holandezë
Kategoria:Monarkia Habsburge
Kategoria:Perandoria Gjermaniko-Romake