Avni Jonuzi

Inxhinier Prof. Dr. Avni JonuziBuletini i referateve mbi kandidatët për zgjedhjen e personelit mësimor - Këshilli mësimor-shkencor i Fakultetit të xehtarisë dhe metalurgjisë, Viti X, nr. 29, f. 12-17. Prishtinë, 1976. Gjithashtu, nga materiali arkivor i familjes.   

U lind në Prishtinë, më 10 nëntor të vitit 1940 dhe vdiq në Prishtinë, më 29 dhjetor të vitit 1981.  

Avni Jonuzi ka qenë një ndër udhëheqësit kryesorë të procesit të industrializimit të Kosovës në vitet '60 dhe '70. 

Karriera akademike 

Në Prishtinë, me sukses të shkëlqyeshëm, përfundoi shkollën fillore dhe gjimnazin. Studimet i përfundoi në vitin 1965 në Fakultetin Teknologjik – Seksioni i Metalurgjisë, në Universitetin e Shkupit, po ashtu me sukses të shkëlqyeshëm. Ishte ndër gjeneratat e para dhe i vetmi student shqiptar në gjeneratën e tij. 

Studimet pasuniversitare, gjithashtu me sukses të shkëlqyeshëm, i përfundoi në Fakultetin e Inxhinierisë Kimike dhe të Teknologjisë në Universitetin e Zagrebit, në vitin 1974 ku mbrojti temën e magjistraturës me titull Ndikimi i katalizatorëve në sintetizimin e amoniakut. Në këtë punim studioi katalizatorët që përdoren në prodhimin e amoniakut. Krahas kësaj ka hulumtuar aktivitetin e katalizatorëve, stabilitetin termik dhe kimik të tyre si dhe vetitë tjera të rëndësishme për aplikimin e tyre. 

Në të njëjtin fakultet, në vitin 1978, mbrojti disertacionin e doktoraturës me titull Ndikimi i katalizatorit në sintetizimin e amoniakut me gazin e përfituar me gazifikimin e linjitit të Kosovës nën mentorimin e Ivan Lovreček, inxhinier kimie dhe themelues i Departamentit të Inxhinierisë Kimike në Fakultetin e Teknologjisë, në Zagreb. Në disertacion studioi ndikimin e katalizatorit në prodhimin e amoniakut me gazin e përfituar me gazifikimin e linjitit të Kosovës. Me këtë rast ka analizuar ndikimin e përbërjes kimike, strukturës dhe madhësisë së grimcave të katalizatorit, temperaturës, shtypjes si dhe përbërjes së përzierjes së sintezës në procesin e prodhimit të amoniakut. Krahas kësaj ka analizuar ndikimin kimik, strukturën dhe madhësinë e katalizatorit, temperaturat dhe shtypjen si dhe përbërjen për sintezën në procesin e prodhimit të amoniakut. Ka konstatuar se aktiviteti i katalizatorit qenësisht ndikon në procesin e prodhimit dhe atë si nga aspekti i lëndëve, ashtu dhe nga aspekti konstruktiv dhe i parametrave teknologjike dhe se aktiviteti i katalizatorit me gazin e përfituar me gazifikimin linjitit të Kosovës është i njëjtë sikurse me gazin e sintezës të përfituar me proceset e tjera teknologjike dhe nga lëndët tjera.

Aktiviteti profesional

Nga viti 1965 deri në vitin 1977 punoi në Kombinatin xehtaro-energjetik-metalurgjik-kimik (KXEMK) “Kosova” në Obiliq. Fillimisht u emërua inxhinier në tertorën e kombinati, ku punoi deri në aktivizimin e saj, duke udhëhequr fazën e provave funksionale deri në fillimin e prodhimit të rregullt. Pas aktivizimi të tertores, kaloi në repartin e gazifikimit të Kombinatit “Kosova”, ku si shef i repartit të përpunimit të ujërave fenolë dhe pastrimit biologjik të ujërave industriale ka udhëhequr ndërtimin investiv të këtyre objekteve.

Nga viti 1968 u caktua inxhinier kryesor i Azotikut të Kombinatit “Kosova”, ku mori pjesë në projektimin, ndërtimin dhe testimin funksional të saj deri sa ka filluar prodhimi i rregullt. 

Në vitin 1970 u emërua drejtor i Azotikut. E mbajti këtë detyrë deri në vitin 1977, kur me kërkesën e tij kaloi në marrëdhënie pune në Fakultetin e Xehetarisë dhe Metalurgjisë në Mitrovicë, si profesor i lëndës Termodinamika me termoteknikë, ku punoi deri në vdekje. 

Gjatë periudhëns1968-1977, Avni Jonuzi kreu një numër të madh të specializimeve në funksion të rritjes së cilësisë së punës dhe rritjes së nivelit të prodhimtarisë së stabilimenteve të cilat i ka udhëhequr gjatë ndërtimit dhe prodhimtarisë. 

Specializimet në ish-RSFJ: 

 Tertorja “Vreoci” – Kombinati Kollubara;

 “Azotiku” në Gorazhdë;
 Kombinati i koksit “Boris Kidriq” në Llukavc;
 “Azotiku” në Pançevë;
 “Azotiku” në Kutinë.

Specializimet jashtë ish-RSFJ:
 në Institutin e minierave “Montecatini & Edison” afër Milanos (Itali) ku ka përcjellur fazat e projektimit të Kombinatit të azotikut “Kosova”;
 në Maghera afër Venedikut ka përfunduar praktikën profesionale në stabilimentet e ngjashme me ato të Kombinatit të azotikut “Kosova”.
 Si anëtar i delegacionit jugosllav të shoqatës për bujqësi në Francë ka përfunduar specializimin në stabilimentet e petrokimisë dhe plehrave minerale.
 Në kompleksin kimik “The Dow Chemical Company” afër qytetit Terneuzen në Holandë, ka përfunduar specializimin në stabilimentet e ngjashme me ato të Kombinatat të azotikut “Kosova”.
 Në Institutin e kimisë fizike të Universitetit Lomonosov në Moskë, ish BRSS ka punuar në hulumtimin e katalizatorit për sintetizimin e amoniakut të prodhuar në GIAP.Në fushën e inxhnierisë dhe metalurgjisë, veçanërisht në kontekstin e inxhinierisë kimike dhe sintezës së amoniakut, akronimi GIAP nënkupton Gosudarstvenny Institut Azotnoi Promyshlennosti (origj. rus. Государственный научно-исследовательский и проектный институт азотной промышленности и продуктов органического синтеза). GIAP, https://www.giap.ru/O-Kompanii/Obshchaya-informaciya/. Instituti shtetëror i kërkimeve dhe projektimit të Industrisë së azotit dhe produkteve të sintezës organike (shk. Instituti Shtetëror për Industrinë e Azotit - GIAP) ka qenë një nga institutet më të rëndësishme kërkimore në Bashkimin Sovjetik, i specializuar në zhvillimin e teknologjive, proceseve dhe pajisjeve për prodhimin e amoniakut, plehrave me bazë azoti dhe gazifikimin e thëngjillit. Ka luajtur një rol kyç në zhvillimin e katalizatorëve dhe programeve industriale për impiante të mëdha kimike në të gjithë Bashkimin Sovjetik dhe vendet aleate. Inxhinierët dhe studiuesit që janë marrë me sintezën e amoniakut shpesh kanë bashkëpunuar me GIAP-in ose janë kualifikuar aty, ku GIAP përmendet në kontekstin e kërkimeve për katalizatorët e sintezës së amoniakut.
 Të njëjtat hulumtime i ka realizuar edhe në Montedison afër Milanos (Itali) dhe
 në Institutin “Haldor Topsoe” afër Kopenhagës në Danimarkë. 
 Në Mbretërinë e Bashkuar, në Skotlandë, në parkun shkencor kimik “INEOS”, në Grangemouth afër Edinburgut, ka përfunduar specializimin në gazifikimin e thëngjillit.
 Në Institutin “Air Products” afër Londrës ka përfunduar specializimin në stabilimentet e zbërthimit të gazit.
 Specializimin e ngjashëm e ka kryer edhe në kompleksin e kimik “Chernieanlagen (KCA)” afër Drezdenit, në ish-Republikën demokratike të Gjermanisë (DDR). 

Puna pedagogjike 

Avni Jonuzi filloi punën pedagogjike para se të përfundonte studimet. Nga viti 1963 ishte mësimdhënës në Shkollën e Mesme Teknike në Mitrovicë (disa lëndë profesionale), ndërsa nga viti 1966 ligjëroi lëndë "Statika" në Shkollën e Mesme Teknike në Prishtinë. Nga viti 1968 deri në vitin 1972 u rikthye në Shkollën e Mesme Teknike në Mitrovicë ku ligjëroi lëndën “Makineritë dhe aparaturat në industrinë kimike”. 

Në vitin 1976 u angazhua si profesor në Fakultetin Xehtaro – Metalurgjik në Mitrovicë. Në vitin 1979 u emëruar prodekan i këtij fakulteti, detyrë të cilën e mbajti deri në vdekje. 

Punimet profesionale dhe shkencore dhe projektet 

Në “Përmbledhjen e punimeve profesionale dhe shkencore” të Kombinatit XEMK “Kosova” në Obiliq përfshihen: 

 “Ekstraktimi i linjitit të Kosovës me tretjet organike me qëllim të përfitimit të rrëshirave organike dhe mbetjeve të thëngjillit aktiv” (1968). 
 “Përdorimi i mbeturinave të thëngjillit aktiv pas ekstraktimit me tretjet organike, si masë aktive për absorbim” (1969). 
 Është autor i dispensës për metalurg dhe teknologë “Termodinamika me termoteknikë” dhe “Përmbledhje detyrash me zgjidhje nga termodinamika me termoteknikë”. 

Ka përkthyer në shqip librat: 

 “Mekanika”, autor V. Mitroviq (1966); 
 “Teknologjia e përpunimit të materialeve: doracak për aftësimin profesional të punëtorëve të kualifikuem të degës metalike”, autor R. Gjalloviq (1968).

Projektet ku ka marrë pjesë ose ka udhëhequr janë: 

 Projektit jugosllavo-amerikan për gazifikimin e thëngjillit;
 “Projektimi dhe punimi i rezervuarit sferik për amoniakun e lëngët me velkim prej 2000 m3 me stabilimentet përcjellëse për ftohjen e kombinatit të azotikut “Kosova”; 
 “Projektimi dhe konstruktimi i terminalit për pranimin dhe largimin, ngarkimin dhe shkarkimin e amoniakut në kombinatin e azotikut “Kosova”; 
 “Përzgjedhja e gjeneratorit optimal për gazifikimin e linjitit ë Kosovës”. 

Aktivitetet e tjera

Ka qenë anëtar i shumë organeve profesionale dhe shoqërore: Këshillit Ekzekutiv të Shoqatës së Inxhinierëve dhe Teknikëve të Kosovës, komisioneve recensuese të projekteve shkencore dhe industriale, Komitetit komunal të Prishtinës, kryetar i sindikatave të industrisë dhe xehetarisë të Komunës së Prishtinës, anëtar dhe kryetar i Këshillit iniciativ në Këshillin federativ të sindikatave, kryetar i Lidhjes për inovacione dhe produktivitet në Komunën e Prishtinës, etj.

Për punën e tij në prodhimtari u nderua me “Shpërblimin e nëntorit” të qytetit të Prishtinës (1970).

Në vitin 1979 ishte pjesë e delegacionit të pedagogëve në kuadër të programit të bashkëpunimit arsimor-shkencor dhe kulturor midis Universitetit të Prishtinës dhe Universitetit të Tiranës. 

Avni Jonuzi ishte poliglot: përveç serbo-kroatishtes, bullgarishtes/maqedonishtes dhe turqishtes, fliste edhe italishten, frëngjishten dhe rusishten.  

 Referime