Muret mbrojtëse romake

Muret mbrojtëse janë një veçori e Arkitekturës Romake. Romakët përgjithësisht i fortifikonin qytetet, në vend se të ndërtonin fortesa të veçuara, por ka disa fushime të fortifikuara, ashtu si në Litus Saxonicus, Portus Adurni në Angli. Muret e qyteteve ishin tashmë domethënëës në Arkitekturën Etruske dhe në përpjekjen për kontrollin e Italisë, gjatë Republikës së Hershme, u ndërtuan shumë më tepër, duke përdorur teknika të ndryshme. Ato përfshinin masive të puthitura qëndrueshmërisht blloqesh poligonale, të formuara për tu përshtatur saktësisht në një mënyrë që të kujton punimet e mëvonshme inkase. Romakët e quanin një pengesë të thjeshtë muri një agger; në këtë kohë, nuk ishte e nevojshme lartësia e madhe.

parapamje|majtas|362px|Seksion i Murit Romak të Lugos, Spanja, 263–276 i e.s.
Muri Servian përreth Romës ishte një projekt ambicioz i fillimit të shekullit të IV p.e.s.. Muri ishte deri në 10 metra (32.8 këmbë) i lartë në disa vende, 3.6 metra (12 këmbë) i gjerë në bazën e tij, 11 km (7 milje) i gjatë,Fields, Nic; Peter Dennis The Walls of Rome, Osprey Publishing; 10 mars 2008  fq. 10 dhe besohet se kishte 16 porta kryesore, megjithëse disa prej tyre janë përmendur vetëm nga shkrimet, pa mbetje të tjera të njohura. Disa pjesë të tij kishin një fossa ose hendek përballë dhe një agger mbrapa, që ishin të mjaftueshme për ta përmbajtur Hanibalin. Më vonë Muri Aurelian e zëvendësoi atë, duke mbyllur një qytet të zgjeruar dhe duke përdorur dizajne më të sofistikuara, me fortesa të vogla në intervale të caktuara.

Romakët i pajisnin me mure qytetet dhe qytezat e rëndësishme në zona që ata i konsideronin si të brishta dhe pjesë të shumë mureve mbeten të përfshira në mbrojtjet e mëvonshme, si në Kordoba (shekulli II p.e.s.), Çesteri (ledhe dheu dhe druri në vitet 70 të e.s., ndërsa nga viti 100 prej guri) dhe Jorku (nga vitet 70 të e.s.). Mure strategjike mbronin kufijtë e perandorisë që shtriheshin përgjatë vendit të hapur ishin mjaft të rrallë dhe Muri i Hadrianit (nga viti 122) dhe Muri i Antoninit (nga viti 142, i braktisur vetëm 8 vjetë pas përfundimit) janë shembujt më domethënës, të dy në kufirin pikt. Shumica e mbrojtjeve të kufijve të Perandorisë Romake mbështeteshin në sisteme fortesash dhe rrugësh pa u përpjekur të vendosnin një pengesë të vazhdueshme.

 Shembuj
parapamje|372px|Porta Nigra e Tririt, Gjermani, kryeqyteti i provincës romaketë Gallia Belgica, e ndërtuar midis viteve 186 dhe 200 të e.s.
parapamje|362px|Muret e Diokletianopolisit, Hisarja, Bullgari
Mure të shquara të ndërtuara nga romakët përfshijnë, në rend kronologjik sipas ndërtimit:

 Murus Romuli, i ndërtuar përrreth Romës së hershme në lashtësinë e largët;
 Muri Servian, i ndërtuar përreth Romës në fillim të shekullit të IV p.e.s.
 Muret Romake të Kordobës
 Muret e qytetit të Kolçesterit, të ndërtuara pas Rrebelimit Budikan rreth viteve 65–80 të e.s.;
 Muret e qytetit të Çesterit, që filluan si pjesë e fortesës së Deva Victrix midis viteve 70 dhe 80 të e.s.
 Muret e qytetit të Jorkut, të ndërtuara fillimisht rreth vitit 71 të e.s., kur Jorku ishte një koloni romake;
 Muri i Hadrianit, i ndërtuar në Angli duke nisur nga viti 122 i e.s. në skaj të zotërimeve romake për të mbajtur jashtë piktët;
 Muri i Antoninit, një mur e përparuar kufitar, por jetë-shkurtër, i ndërtuar në Skoci, në veri të Murit të Adrianit duke nisur nga viti 142 i e.s.
 Muret e para mbrojtëse të Serdikës u ndërtuan midis viteve 176 dhe 180, gjatë sundimit të Mark Aurelit siç dëshmohet nga mbishkrimet mbi porta. Serdika lulëzoi prapë në shekullin e VI, gjatë sundimit të Justinianit, kur muret e saj mbrojtëse u përforcuan, duke e dyfishuar trashësinë e tyre dhe duke i shtuar më shumë kulla, mbetjet e të cilave mund të shihen akoma edhe sot;
 Muri i Londrës, i ndërtuar përreth Londinium-it romak midis viteve 190 dhe 225, me gjasa midis viteve 200 dhe 220
 Muret Romake të Lugos, të ndërtuara midis viteve 263 dhe 276 për të mbrojtur qytezën romake të Luk Augustit (në atë që tani është Spanja);
 Muret Aureliane, muri i mëvonshëm i Romës, i ndërtuar në fund të shekullit të III;
 Muret e Diokletianopolisit prej 2.3 km gjatësi e përgjithshme u ndërtuan në fillim të shekullit të IV, pas pushtimeve gote;
 Muret e Kostandinopojës, një mur i madh mbrojtës, që e mbronte kryeqytetin metropolitan nga shekulli IV deri në vitin 1453;
 Muri i Anastasit, një mur i ndërtuar në fund të shekullit të V për të siguruar mbrojtje shtesë për Kostandinopojën. Nuk qe shumë efektiv dhe u braktis në shekullin e VII;
 Venta Silurum, Caeruent, Uells. Duke qenë se Venta Silurum ishte një qytezë në provincën romake Britannia. Muret janë disa nga shembujt më të mirë në Mbretërinë e Bashkuar

Shiko gjithashtu

 Kufijtë ushtarakë dhe fortifikimet romake
 Limes
 Boudica
 Limes Britannicus
 Muret e lashta të Durrësit
 Muri i Hadrianit
 Muri i Antoninit
 Peregrinus
 Claustra Alpium Iuliarum
 Valetudinarium
 Mjekësia Romake
 Dux
 Lupanari
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Muri i Madh Kinez
 Historia e Murit të Madh Kinez
 Agentes in rebus
 Agger
 Albaniana (fortesë romake)
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Arx
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Burgus
 Castellum
 Castra
 Cirku Romak
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dominati (Roma)
 Domus
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja e lashtë greke
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fëmijëria në Romën e lashtë
 Filozofia e lashtë romake
 Harku i Triumfit
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Insula (ndërtesë)
 Insula (hapsirë urbane)
 Kalendari Romak
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kohorta (njësi ushtarake)
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Mark Fabius Kuintiliani
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Limes Alutanus
 Limes Danubii
 Limes Moesicus
 Limes Pannonicus
 Limes Porolissensis
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Ludi
 Legjioni romak
 Magjistratët ekzekutivë të Republikës Romake
 Magjistratët romakë
 Magister militum Ilirikum
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Monarkia romake
 Mos maiorum
 Muri i Trajanit
 Notitia Dignitatum
 Novus homo
 Optimates dhe populares
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Peripli
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Pronoia
 Principati (Roma)
 Republika Romake
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 SPQR
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Tirones
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Turma (njësi ushtarake)
 Ujësjellësi Romak
 Ura romake
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vigiles
 Vila Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

REFERENCAT

Bibliografia

 Fields, Nic; Peter Dennis The Walls of Rome, Osprey Publishing; 10 mars 2008 
 Wilson, Barbara, Mee, Frances, The City Walls and Castles of York: The Pictorial Evidence, 2005, York Archaeological Trust, 

Kategoria:Kështjella
Kategoria:Fortifikime
Kategoria:Ushtria Romake
Kategoria:Site Romake