Limes Porolissensis

Limes Porolissensis, i gjendur në Rumaninë e tanishme, ishte kufiri i Perandorisë Romake në Dacia Porolissensis, më veriorja nga tre provincat dake. Ai ishte një linjë mbrojtëse që daton nga shekulli II i e.s., pas pushtimit të Dakisë deri në tërheqjen e Ushtrisë Romake nga rajoni. Limes ishte një rrjet i ndërlikuar prej mbi 200 vigilarium kulla vrojtimi, kështjellëza, palisada dhe hendeqe, si dhe kështjella të organizuara në një një vijë harkore që ndiqte vargun e rrafshnaltave të Maleve Meseș mbi 200 km nga Malet Apuseni deri në Malet Bistrița, dhe kërkonte deri në 16,000 ushtarë për ta mirëmbajtur dhe ruajtur. 

Limes është emërtuar sipas pikës së tij kyçe mbrojtëse: Porolissum.

Ai integronte edhe fortesat në vijim: Rucconium, Docidava, Largiana, Certiae, Castra e Jacit]], Castra e Tihău-t, Castra e Samumit, Castra e Arcobara-s, Castra e Liveziles, Triphulum dhe Castra e Brâncovenești-t, si dhe mbështetej nga Castra-t e Ulpianumit, Optatianas, Gherlas, ashtu si dhe duke qenë e lidhur me fortesat më të mëdha të Napokës dhe Potaisas.

Seksionet e limesit u zbuluan së pari gjatë shekullit të XIX nga historiani i njohur hungarez Károly Torma. Kërkimi i Torma-s filloi nga një keqinterpretim i një mbishkrimi nga Samumi, i përdorur në ndërtimin e një kështjelle vendore nga e cila ai mori shprehjen "reg(ione) (tr)ans vall(um)" si tregues i një "regio transvallum".

Fortifikimet para-romake
Para pushtimit romak të Dacisë, zona mbrohej nga fortesa kodrinore të përforcuara me hendeqe dhe palisada. Fortifikimet më të hershme kodrinore të këtij lloji i përkasin shekullit të V p.e.s., me disa nga këto që ishin në përdorim gjatë mbretërimit të Burebistës, por shumica e tyre ishin ndërtuar gjatë Periudhës Dake. Në tërësi janë identifikuar trembëdhjetë fortesa kodrinore, me dy grupet kryesore që janë në vijën e Malit Meseș dhe Masivit Șimleu, ky i fundit i vendosur pak jashtë linjës romake. Përveç funskionit ushtarak, ato shërbenin edhe për të mbikëqyrur dhe kontrolluar lëvizjen e njerëzve dhe mallrave. Rreth tyre mund te jetë zhvilluar një qendër politiko-administrative dake, me përmasa më të vogla se ajo në rajonin e Maleve Orăștie.

Ndërtimi
parapamje|234px|Milliarium i Aitonit, një gurë miljeje romake i zbuluar në komunën e Aitonit, pranë Kluzh-Napokës, Rumani. Imazhi është riprodhimi i një vizatimi nga M. P. Szatmary i realizuar në vitin 1758. Guri miljar,  i datuar nga viti 108 i e.s., tregon ndërtimin e rrugës nga Potaisa deri në Napoka, me kërkesë të perandor Trajanit. Ai tregon largësinë e dhjetë mijë këmbëve (P.M.X.) deri në Potaisa. Ai është dëshmia e parë epigrafike e vendbanimeve të Potaisës dhe Napokës në Dakisë Romake. Mbishkrimi u rregjistrua te Corpus Inscriptionum Latinarum, vol. III, teksti i vitit 1627, Berlin, 1863.
Pothuajse të gjitha fortesat dhe strukturat e fortifikuara romake u ndërtuan rreth vitit 106 të e.s., menjëherë pas pushimit të Dakisë dhe më së shumti prej druri. Fortesa më e madhe fillimisht ishte ajo në Certiae (Romita), me Porolissum që mori më vonë vëmendje për shkak të vetive të tij mbrojtëse. Ndërtimi i kufirit ushtarak u zhvillua në një një mënyrë eksploratore: shqyrtimi i tokës u ndoq nga ndërtimi i kullave, kryesisht mbi terrene të larta, të përdorura për sinjalizim dhe komunikim, me llojin e dytë më të zakonshëm të ndërtimit që ishin fortifikime të vogla për të mbushur hapsirat midis vendeve të rëndësishme strategjike. Kampet e marshimit u ndërtuan jashtë vetë limes, disa deri në 70 km largë si ai në Coștiui.

Faza prej guri e këtyre strukturave filloi pak dekada pas fazës prej druri. Një teori e lidh fazën e dytë me rrëmujat në fund të sundimit të Trajanit, me iazygët dhe roksolanët që i sulmuan fortifikimet romake të Dakisë. Gaius Julius Kuadrat Basi, guvernatori romak i Dakisë i caktuar nga Trajani, vdiq në betejë dhe Adriani, pas negocimit të një paqeje me the roksolanët, caktoi Marcius Turbon si guvernator të përkohshëm të Dacisë dhe Panonia Inferior në pranëverën e vitit 118. Me fitoren e Turbos mbi armiqtë e Romës në korrik 118 të e.s., struktura e limesit do të vihej nën shqyrtimin perandorak dhe u nxor një mandatum në lidhje me rindërtimin administrativ dhe ushtarak.

Zona jashtë limesit
Limesi përfaqësonte edhe zonën e kontaktit të Perandorisë Romake me popullsinë jo romake të rajonit të jashtëm, me të cilin ishin vendosur marrëdhënie tregtare. Në Porolissum, fuksiononte një zyrë doganore dhe dëshmi të tregisë intensive janë dhënë edhe nga gjetjet arkeologjikesi artefakte. Rruga e cila vinte nga Potaisa, vijonte jashtë limesit romak me një destinacion të mundshëm që ishte Aquincum. Pak vendbanime popllsie të lirë me një kulturë të përzier – kryesisht dake, por edhe sarmate dhe gjermanike – u lejuan të zhvilloheshin pas vitit 106 të e.s. në afërsi.

Rreth kohës së Luftërave Markomanike në zonën e ndëveprimit, e cila shtrihej nga jugu i Karpateve Veriore, pak a shumë Baseni i Sipërm i Tisës, deri në Malet Apuseni, artefakte të Kulturës Przevorsk u bënë të shpeshta dhe shfaqen vendbanime më të shumta, disa vetëm pak kilometra largë nga fortifikimet. Një lloj i veçantë artefaktesh, të përfaqësuara nga pektorale të vogla bronzi u gjetën gjithashtu brenda provincës romake, duke sinjalizuar ndoshta praninë e popullsisë skllave femërore që rezultoi pas luftërave.

Prania e Kulturës Przevorsk vijoi në zonën e jashtme rreth kohës së braktisjes së limes duke i hapur rrugë një kulture me karakteristika dake dhe ndikime romake të njohur si Kultura Blazice-Bereg.

Exercitus Daciae Porolissensis
Duke pasuar riorganizimin e kryer nga Adriani, një legjion i vetëm ishte i vendosur në mënyrë të përhershme në Daki, në Apulum, deri në vitin 168/169. Me gjasa i lidhur me luftërat me markomanët, Legio V Macedonica u kthye në Daki rreth kësaj kohe dhe kampet në Potaisa. Legjioni iu bashkua garnizonit të provincës së sapo-krijuar të Dacia Porolissensis të përbërë prej 3 alae dhe 12 auxilliares duke arritur në një tërësi prej afërsisht 11,000 ushtarësh.

Shiko gjithashtu

 Rumania parahistorike
 Dakia
 Dakët
 Burebista
 Dioqeza e Dakisë
 Agger
 Amfiteatri Romak
 Anijet Romake
 Arkitektura Romake
 Arkitektura e Teatrove Romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Arti romak
 Arx
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Burgus
 Castellum
 Castra
 Cirku Romak
 Claustra Alpium Iuliarum
 Contio
 Cursus honorum
 Çitadela
 Dominati (Roma)
 Domus
 Dux
 E drejta romake
 Ekonomia Romake
 Feja romake
 Festivalet Romake
 Fëmijëria në Romën e lashtë
 Filozofia e lashtë romake
 Forumet Romake
 Harku i Triumfit
 Honesta missio
 Honestiores dhe humiliores
 Iliro-romakët
 Institucionet politike të Romës së lashtë
 Kalendari Romak
 Kleisoura (distrikt bizantin)
 Klima e Romës së Lashtë
 Kolona e Fitores
 Kolonia Romake
 Kopshtet romake
 Kufijtë ushtarakë dhe fortifimet romake
 Kultura e Romës së lashtë
 Kuzhina antike romake
 Larja në Romën e Lashtë
 Legjioni romak
 Limes
 Limes Alutanus
 Limes Britannicus
 Limes Dacicus
 Limes Danubii
 Limes Moesicus
 Limes Pannonicus
 Limes Sarmatiae
 Limes Transalutanus
 Lista e toponimeve latine në Ballkan
 Lista e kolonive romake
 Llaçi romak
 Lupanari
 Magjistratët romakë
 Magister militum Ilirikum
 Mansio
 Mare Nostrum
 Marina Romake
 Martesa në Romën e lashtë
 Mitologjia romake
 Mjeksia Romake
 Moda e flokëve në Romën e lashtë
 Mos maiorum
 Muret e lashta të Durrësit
 Muret mbrojtëse romake
 Muri i Antoninit
 Muri i Hadrianit
 Muri i Trajanit
 Notitia Dignitatum
 Novus homo
 Optimates dhe populares
 Pallatet perandorake të Romës
 Pax Romana
 Perandoria Romake
 Peregrinus
 Periudha e Ngrohtë Romake
 Principati (Roma)
 Republika Romake
 Romanitas
 Romanizimi (kulturor)
 Rrugët romake
 Shpyllëzimi gjatë periudhës romake
 Shtatë Kodrat e Romës
 Shtetësia Romake
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Soli (hyjni)
 Spektaklet Romake
 Tempulli Romak
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Thermae
 Traditat romake të emërtimit
 Triumfi Romak
 Ujësjellësi Romak
 Ura romake
 Ushqimi dhe darka në Perandorinë Romake
 Ushtria Romake
 Valetudinarium
 Vallum
 Veshjet në Romën e lashtë
 Veshjet ushtarake të Romës së lashtë
 Vigiles
 Vila Romake
 Zjarrfikja në Romën e Lashtë

 Referime 

Bibliografia













Defensive strategies and trans-border policies at the Lower Danube
Alexandru V. Matei, Robert Gindele - Roman defensive system from north-western part of Dacia. Field researches at Supuru de Sus (Satu Mare County) and literature sources.
 Comuna Buciumi, important areal de convergenţă turistică
About the tactics and fighting particularity of the auxiliary infantry in Roman Dacia

Lidhje të jashtme
 Roman castra from Romania - Google Maps / Earth 
 http://www.upm.ro/cercetare/studia_historia/docs/studia_4.pdf

Kategoria:Kufij
Kategoria:Fortifikime
Kategoria:Site Romake
Kategoria:Historia antike e Ballkanit
Kategoria:Historia e Rumanisë