Arkivi i Anës

Arkiva e Annës është një motor kërkimi me burim të hapur për bibliotekat hije, i cili u lansua nga pseudonimi Anna pak pasi autoritetet e zbatimit të ligjit u përpoqën të mbyllnin Z-Library në vitin 2022. Faqja grumbullon regjistra nga Z-Library, Sci-Hub dhe Library Genesis (LibGen), ndër burime të tjera. Ajo e quan veten "biblioteka më e madhe me të vërtetë e hapur në historinë e njerëzimit",[† 1] dhe ka thënë se synon të "katalogojë të gjitha librat që ekzistojnë" dhe "të ndjekë përparimin e njerëzimit drejt bërjes së të gjithë këtyre librave lehtësisht të disponueshëm në formë digjitale". Ajo pretendon se nuk mban përgjegjësi për shkarkimet e veprave të mbrojtura nga e drejta e autorit, pasi nuk hoston drejtpërdrejt asnjë skedar, por lidhet me shkarkime nga palë të treta. Megjithatë, ajo ka qenë objekt i masave për shkelje të gjerë të të drejtave të autorit, duke u përballur me bllokime qeveritare dhe veprime ligjore nga mbajtësit e të drejtave dhe shoqatat tregtare të botimit. 

 Origjina 
Arkiva e Annës lindi nga projekti Pirate Library Mirror (PiLiMi), një përpjekje anonime për të pasqyruar bibliotekat e errëta që kreu një kopje të plotë të Z-Library në shtator 2022. PiLiMi pranoi se "shkelte me qëllim ligjin e të drejtave të autorit në shumicën e vendeve".[1][2] Fokusi fillestar i projektit ishte ruajtja më shumë sesa bërja e të dhënave të tij të kërkueshme. [3] Disa ditë pasi autoritetet ligjzbatuese të SHBA-së sekuestruan disa domena të Z-Library dhe arrestuan operatorët e dyshuar në nëntor 2022, anëtarja e PiLiMi-t, Anna (e njohur edhe si Anna Archivist), lansoi Arkivin e Annës, i cili fillimisht shfaqte rezultatet nga Z-Library dhe LibGen. )   

 Uebfaqja dhe operacionet 
Arkiva e Annës është përshkruar në mënyra të ndryshme si një motor kërkimi,[1] një motor meta-kërkimi,[2] dhe vetë një bibliotekë hije.[3] Ajo operon disa faqe pasqyre nën domena të ndryshme të nivelit të lartë, aktualisht .li, .se, .pm dhe .in.[† 1] Kodi i saj burimor është i dedikuar domenit publik nën licencën CC0.[† 2] Faqja nuk hoston vetë asnjë skedar (gjë që pretendon se e bën atë jo përgjegjëse për shkarkimet e veprave të mbrojtura nga e drejta e autorit), por indekson metadata dhe lidhje për shkarkime nga palë të treta.[† 1][1][4] Gjithashtu ofron shkarkime përmes protokolit IPFS.[a][2][5]

"Bibliotekat burimore" të faqes përfshijnë LibGen, Sci-Hub, Z-Library, Internet Archive, DuXiu, MagzDB, Nexus/STC dhe HathiTrust; Open Library, WorldCat dhe Google Books janë të listuara si burime vetëm me metadata.[† 1] Disa nga këto grupe të dhënash janë tashmë të aksesueshme publikisht, ndërsa të tjera skrapen ose merren në mënyrë private për shpërndarje.[† 1][1] Më pas ato publikohen në masë[b] me skedarë torrent, në mënyrë që të jenë rezistente ndaj heqjeve nga faqet e internetit.[† 2] Që nga janari 2026, Arkiva e Annës përfshin 61,654,285 libra dhe 95,687,150 artikuj,[† 2] dhe lista e saj e unifikuar e torrenteve arrin rreth 1.1 petabajt në madhësi.[† 3]

Një studim i vitit 2025 që krahasoi mbulimin e bazave të të dhënave konvencionale të bibliotekave me alternativa të ndryshme (duke përfshirë motorët e kërkimit shkencor, bazat e të dhënave të tjera të bazuara në internet, rrjetet sociale akademike dhe faqet e piraterisë) zbuloi se Arkivi i Annës kishte ndër mbulimin më gjithëpërfshirës të tekstit të plotë, por e kritikoi atë për një ndërfaqe jo intuitive.  Në mars të vitit 2025, ai mesatarisht pati mbi 650,000 shkarkime ditore, afërsisht 10 herë më shumë se shpërndarja e vlerësuar e Bibliotekës Publike të Nju Jorkut . 

Në dhjetor 2025, thuhet se Anna's Archive mblodhi pothuajse 300 terabajt të dhëna nga shërbimi i transmetimit të muzikës Spotify, duke publikuar 256 milionë rreshta meta të dhënash të këngëve dhe duke deklaruar planet për të publikuar 86 milionë skedarë audio.  Ndërsa audioja përbënte vetëm 37% të koleksionit të plotë të Spotify, ajo përfaqësonte 99.6% të dëgjimeve në platformë.  Në përgjigje, kompania deklaroi se kishte "identifikuar dhe çaktivizuar llogaritë e përdoruesve të dëmshëm që merreshin me vjedhje të paligjshme".   Disa kritikuan mungesën e mbulimit të publikimit për këngët më pak të transmetuara.  Publikimi i meta të dhënave u krahasua me bazën e të dhënave të hapur MusicBrainz, e cila përmban afërsisht 5 milionë këngë, rreth 37 herë më të vogla.   Aktivistët pro-të drejtave të autorit parashikuan se muzika e rrjedhur do të përdorej për të trajnuar modelet e inteligjencës artificiale. 

 Financat 
Shkarkimet me shpejtësi të lartë në Anna's Archive janë të disponueshme vetëm për përdoruesit me një anëtarësim me pagesë, ndërsa jo-anëtarët duhet të përdorin opsione më të ngadalta me verifikimin e shfletuesit për të parandaluar abuzimin nga botët. Ai e përshkruan veten si një organizatë jofitimprurëse, duke pretenduar se tarifat e anëtarësimit dhe donacionet shpenzohen kryesisht në infrastrukturën e serverit dhe se asnjë nuk përdoret personalisht nga operatorët e faqes.  Ai u jep anëtarësime dhe "shpërblime" monetare disa kontribuesve vullnetarë. 

Arkivi i Annës ofron akses me shpejtësi të lartë në koleksionin e tij të plotë nëpërmjet SFTP për grupet që trajnojnë modele të mëdha gjuhësore (LLM) në këmbim të kontributeve të mëdha parash ose të dhënash.  Tha se u ofroi akses të tillë rreth 30 kompanive që nga janari 2025, kryesisht me seli në Kinë, duke përfshirë si kompanitë LLM ashtu edhe ndërmjetësit e të dhënave .   Modeli VL i DeepSeek u trajnua pjesërisht në të dhënat e librave elektronikë nga faqja e internetit.  Disa avokatë kanë kritikuar pretendimet se kjo përbën përdorim të drejtë sipas ligjit të të drejtave të autorit në SHBA, duke përmendur precedentin për rëndësinë e dëmit në treg. 

 Motivimi 

Arkivi i Annës ka thënë se objektivat e tij janë të "katalogojë të gjitha librat ekzistues" dhe "të ndjekë progresin e njerëzimit drejt bërjes së të gjitha këtyre librave lehtësisht të disponueshëm në formë dixhitale".  Është përshkruar si vazhdim dhe zgjerim i madh i ambicieve të bibliotekave të mëparshme në hije me vizionin e tij për një "bibliotekë universale" që ruan sa më shumë libra të jetë e mundur. Është interpretuar si pjesë e një "kulture mosbesimi ndaj korporatave, institucioneve, qeverive dhe ligjeve... në rritje që ndoshta filloi me rënien financiare të vitit 2008 dhe lëvizjet "Pushtoni Wall Street " të cilat panë rritjen e teknologjive decentralizuese. 

Ana e ka justifikuar kundërshtimin e tyre ndaj të drejtës së autorit mbi baza etike, duke deklaruar se ata "besojnë se ruajtja dhe strehimi i këtyre skedarëve është moralisht i drejtë"  dhe se ata dhe bibliotekarë të tjerë në hije besojnë se "informacioni dëshiron të jetë i lirë".  Ata kanë sugjeruar që ligji i të drejtës së autorit duhet të reformohet si çështje e sigurisë kombëtare, duke propozuar që vendet perëndimore të bëjnë përjashtime ligjore për nxjerrjen e tekstit dhe të dhënave në mënyrë që të mbeten përpara në garën e armatimit të inteligjencës artificiale . 

Anna citon programuesin dhe aktivistin e informacionit Aaron Swartz si frymëzues për mbledhjen e meta të dhënave të projektit.  Faqja rekomandon shkrimet e Swartz, si dhe librin e Stephen Witt “How Music Got Free” dhe librin e Michele Boldrin dhe David K. Levine “ Against Intellectual Monopoly”, të cilat kritikojnë ligjin ekzistues të të drejtës së autorit dhe janë shoqëruar me lëvizjen “copyleft ”. 

 Bllokimet e faqes dhe problemet ligjore 
parapamje|Harta e vendeve që bllokojnë Arkivin e Annës:

 Shtetet e Bashkuara 
Që nga viti 2023, domenet e Anna's Archive janë shfaqur në Listën vjetore të Tregjeve të Famshme të Zyrës së Përfaqësuesit të Tregtisë së Shteteve të Bashkuara, e cila nxjerr në pah tregjet dixhitale dhe fizike që dyshohet se janë të përfshira në shkelje të pronësisë intelektuale në shkallë të gjerë. Këto raporte e përshkruajnë faqen si të lidhur me Sci-Hub dhe LibGen.    Në përgjigje të një kërkese për koment nga Zyra mbi Listën e saj të vitit 2023, Shoqata e Botuesve Amerikanë e identifikoi Anna's Archive si një faqe shkelëse dhe analizoi portofolet e saj të kriptomonedhave për të zbuluar se kishte marrë mbi 29,000 dollarë fonde që nga korriku 2023.  

Në përgjigje të një padie të marsit 2024 që akuzonte Nvidia-n për trajnimin e LLM-ve mbi të dhëna nga një bibliotekë hije,  kompania kundërshtoi karakterizimin e Anna's Archive dhe depove të tjera si "biblioteka hije", pavarësisht përdorimit të termit nga vetë Anna.   [ <span title="The material near this tag may contain information that is not relevant to the article's main topic. (July 2025)">relevante?</span> ]

 Padi ndaj OCLC-së 
Në tetor 2023, u raportua se Arkivi i Annës kishte vjedhur të gjithë WorldCat, bazën e të dhënave bibliografike më të madhe në botë, dhe i kishte bërë të dhënat e saj pronësore të disponueshme lirisht, gjë që Anna e përshkroi si "një moment të rëndësishëm në hartëzimin e të gjitha librave në botë".  OCLC, mirëmbajtësi i WorldCat, u përgjigj duke paditur faqen në një gjykatë federale të Ohajos në janar 2024, duke pretenduar se vjedhja u arrit përmes sulmeve kibernetike në serverat e saj.  Ajo kërkoi mbi 5 milionë dollarë dëmshpërblim total dhe një urdhër gjyqësor për të ndaluar Arkivin e Annës nga vjedhja ose ndarja e të dhënave të saj.  OCLC sqaroi se megjithëse sistemet e saj të brendshme nuk u shkelën, ajo beson se veprimet e faqes përbëjnë ligjërisht hakim.  I vetmi i pandehur i emëruar mohoi çdo përfshirje me vjedhjen ose Arkivin e Annës.  Shkrimtari i teknologjisë Glyn Moody e kritikoi padinë si "të kushtueshme dhe të pakuptimtë", duke thënë se ajo shkonte kundër misionit të deklaruar të OCLC për ta bërë informacionin të arritshëm. 

Në korrik 2024, pas padisë, pasqyra .org e Arkivit të Annës u zëvendësua me një pasqyrë të re .gs për të shmangur rënien nën juridiksionin e SHBA-së; megjithatë, menjëherë pas kësaj, domeni .gs u pezullua dhe pasqyra u rikthye në domenin origjinal .org .  

Në mars të vitit 2025, gjykata ia shtyu gjykimin për aspekte të çështjes Gjykatës Supreme të Ohajos për shkak të shqetësimeve rreth risisë së saj ligjore, duke mohuar si një kërkesë për gjykim në mungesë nga OCLC ashtu edhe një kërkesë për shkarkim nga e pandehura e emëruar.  Në prill, OCLC arriti një marrëveshje me të pandehurën e emëruar për ta hequr atë nga çështja, duke u përqendruar në marrjen e gjykimit kundër vetë faqes.  Në nëntor, OCLC hoqi dorë nga kërkesa për dëmshpërblim, duke i përqendruar përpjekjet e saj në marrjen e një urdhri gjyqësor që do t'i detyronte ndërmjetësit e palëve të treta të ndalonin ndarjen e të dhënave. 

 Padia e Metës 
Në shkurt të vitit 2025, emailet e brendshme u zbuluan në një padi kundër Meta në një gjykatë të Kalifornisë për dyshimin e trajnimit të modeleve të saj të inteligjencës artificiale mbi vepra të mbrojtura me të drejta autoriale, të cilat zbuluan se kompania kishte shkarkuar mbi 81 terabajt të dhëna përmes torrenteve të Anna's Archive, përveç të dhënave të shkarkuara më parë nga LibGen. Paditësit në këtë rast, një grup autorësh përfshirë Richard Kadrey, Sarah Silverman dhe Christopher Golden, pretenduan se CEO Mark Zuckerberg autorizoi personalisht përdorimin e bibliotekave hije. Kompania kishte argumentuar se përdorimi i të dhënave të mbrojtura me të drejta autoriale në trajnimin e inteligjencës artificiale përbënte përdorim të drejtë.   

Në qershor 2025, gjykata vendosi pjesërisht në favor të Metës, duke konstatuar se trajnimi ishte "shumë transformues" dhe për këtë arsye përdorim i drejtë. Vince Chhabria, gjykatësi në çështje, theksoi se vendimi nuk do të thoshte që veprimet e Metës ishin në fakt legjitime, por tha se paditësit nuk arritën të zhvillonin argumente të forta. Ai identifikoi "hollimin e tregut" si një argument bindës për dëmin financiar që nuk u ndoq nga paditësit - ideja se "duke trajnuar modele gjeneruese të IA-së me vepra të mbrojtura me të drejta autori, kompanitë po krijojnë diçka që shpesh do ta dëmtojë në mënyrë dramatike tregun për ato vepra".   

 Italia 
Në janar 2024, agjencia kombëtare e komunikimit e Italisë urdhëroi ofruesit kryesorë të shërbimeve të internetit (ISP) në vend që të bllokonin Arkivin e Annës për shkak të një ankese për të drejtat e autorit nga Shoqata Italiane e Botuesve .  Një hetim nga Drejtoria e Shërbimeve Dixhitale konfirmoi praninë e veprave të mbrojtura me të drejta autori në faqe dhe zbuloi se disa nga serverët e saj me shumë gjasa ishin në pronësi të një ofruesi ukrainas të hostingut, por nuk arriti të zbulonte identitetin e operatorëve të tij. 

 Holanda 
Në mars të vitit 2024, Gjykata e Distriktit të Roterdamit urdhëroi ofruesit kryesorë të shërbimeve të internetit në Holandë të bllokonin Anna's Archive dhe LibGen për shkak të një kërkese nga grupi i avokimit BREIN . Urdhri ishte "dinamik", që do të thotë se nëse faqet e bllokuara ndryshonin domene ose adresa IP në të ardhmen, ofruesit e shërbimeve të internetit do të ishin të detyruar të përditësonin bllokimet e tyre.    

 Mbretëria e Bashkuar 
Në dhjetor 2024, Shoqata e Botuesve të Mbretërisë së Bashkuar fitoi një urdhër nga Gjykata e Lartë e Drejtësisë që u kërkonte ofruesve kryesorë të shërbimeve të internetit (ISP) të bllokonin Anna's Archive dhe faqe të tjera që shkelin të drejtat e autorit, duke zgjeruar një listë të faqeve të bllokuara që nga viti 2015 sipas seksionit 97A të Aktit të të Drejtave të Autorit, Dizajneve dhe Patentave . Shoqata tha se identifikoi mbi një milion të dhëna të librave dhe artikujve të revistave të mbrojtura me të drejta autori në domenet e Anna's Archive.  

 Belgjikë 
Në korrik 2025, një grup organizatash që përfaqësonin autorë belgë dhe mbajtës të të drejtave të autorit – duke përfshirë Shoqatën e Botuesve Belgë (ADEB), Shoqërinë Civile të Autorëve Multimedialë (La Scam), Kooperativën për Perceptimin dhe Kompensimin e Botuesve Belgë (Copiebel), Librius, Grupin e Botuesve Arsimorë dhe Shkencorë (GEWU), Groundin e Botuesve të Përgjithshëm (GAU) dhe Shoqatën e Autorëve Flamandë (VAV) – ia doli me sukses Gjykatës Tregtare të lëshonte një peticion kundër pesë faqeve të dyshuara për pirateri: Anna's Archive, LibGen, Sci-Hub, Z-Library dhe OceanofPDF . Gjykatësi urdhëroi shërbimin anti-pirateri të FPS Economy të bllokonte faqet ndërkohë. Në rast mosrespektimi, faqet përballen me gjoba deri në 500,000 euro.    

 Gjermania 
Më 11 tetor 2025, TorrentFreak raportoi se ofruesit kryesorë të shërbimeve të internetit në Gjermani kishin bllokuar aksesin në domenet kryesore të Arkivit të Annës. Bllokimi u iniciua nga  (CUII), një koalicion i mbajtësve të të drejtave dhe ofruesve të shërbimeve të internetit që koordinon masat vullnetare të bllokimit të faqeve të internetit. 

 Çështje të tjera 
Anna's Archive ishte ndër dhjetë domenet më të raportuara në Google Search për heqje sipas DMCA deri në qershor 2024.[1] Deri në nëntor 2025, Google kishte hequr 749 milionë URL-e të Anna's Archive nga rezultatet e saj të kërkimit, që përbënin 5 për qind të të gjitha kërkesave për heqje të dërguara motorit të kërkimit që nga viti 2012. Këto kërkesa vinin nga më shumë se 1,000 autorë dhe botues. [2] Ai ka qenë një nga faqet më të synuara nga shërbimi holandez kundër piraterisë Link-Busters, i cili dërgon kërkesa për heqje te Google dhe motorët e tjerë të kërkimit në emër të botuesve të mëdhenj.[3][4][5]  

Në janar të vitit 2025, aplikacioni i mesazheve Telegram pezulloi kanalin Anna's Archive për shkelje të të drejtave të autorit, pavarësisht se operatorët thuhet se morën masa paraprake për të shmangur shkeljen e postimeve në aplikacion. Kanali Telegram i Z-Library u pezullua po atë javë dhe asnjëri nuk u njoftua për veprimin. U spekulua se heqjet ishin të lidhura me veprime ligjore nga një gjykatë indiane . 

Në janar të vitit 2026, pasqyra kryesore .org e Arkivit të Annës me sa duket u pezullua nga Regjistri i Interesit Publik i cili menaxhon domenin. Kjo nxiti krijimin e pasqyrave shtesë .pm dhe .in .  

 Shënime 
Sipas blogut personal të Annës, ata nuk e mikpresin më vetë IPFS sepse besojnë se ende nuk është i përshtatshëm për qëllimet e tyre.[† 3]
Sipas një postimi në blogun e Annës, të dhënat e projektit janë standardizuar nën formatin e personalizuar Anna's Archive Containers për të lejuar publikime inkrementale.[† 5]

 Referime 

 Lidhje të jashtme 


 Official blog
 PiLiMi team website (archived 2023) (the live link redirects to Datasets - Anna's Archive)

Kategoria:Censurim i internetit
Kategoria:Biblioteka digjitale