Biblioteka kombëtare

Biblioteka kombëtare është një bibliotekë e krijuar nga një qeveri si depoja kryesore e informacionit të një vendi.  Ndryshe nga bibliotekat publike, këto rrallë i lejojnë qytetarët të huazojnë libra. Shpesh, ato përfshijnë vepra të shumta të rralla, të vlefshme ose domethënëse. Bibliotekë kombëtare është ajo bibliotekë që ka për detyrë të mbledhë dhe të ruajë literaturën e kombit brenda dhe jashtë vendit. Kështu, bibliotekat kombëtare janë ato biblioteka, komuniteti i të cilave është kombi në përgjithësi. Shembujt përfshijnë Bibliotekën Britanike në Londër dhe  në Paris.  

Ekzistojnë përkufizime më të gjera të bibliotekës kombëtare, duke i vënë më pak theks karakterit të ruajtjes.  

Bibliotekat kombëtare zakonisht dallohen për madhësinë e tyre, në krahasim me bibliotekat e tjera në të njëjtin vend. Disa shtete nënkombëtare që dëshirojnë të ruajnë kulturat e tyre të veçanta kanë krijuar biblioteka të krahasueshme me të gjitha atributet e bibliotekave kombëtare, si për shembull depozitimi ligjor .

Shumë biblioteka kombëtare bashkëpunojnë brenda Seksionit të Bibliotekave Kombëtare të Federatës Ndërkombëtare të Shoqatave dhe Institucioneve të Bibliotekave (IFLA) për të diskutuar detyrat e tyre të përbashkëta, për të përcaktuar dhe promovuar standarde të përbashkëta dhe për të realizuar projekte që i ndihmojnë ata të përmbushin detyrat e tyre. Bibliotekat kombëtare të Evropës marrin pjesë në Bibliotekën Evropiane . Ky është një shërbim i Konferencës së Bibliotekarëve Kombëtarë Evropianë (CENL).

 Historia 
Bibliotekat e para kombëtare e kishin origjinën në koleksionet mbretërore të sovranit ose të ndonjë organi tjetër suprem të shtetit.

Një nga planet e para për një bibliotekë kombëtare u hartua nga matematikani anglez John Dee, i cili në 1556 i paraqiti Marisë I të Anglisë një plan vizionar për ruajtjen e librave, dorëshkrimeve dhe regjistrimeve të vjetra dhe themelimin e një biblioteke kombëtare, por ai propozimi nuk u pranua. 

Në Angli, Propozimi i Sir Richard Bentley për ndërtimin e një biblioteke mbretërore, i botuar në 1694, nxiti një interes të ri për këtë temë. Sir Robert Cotton, Baroneti i Parë, nga Connington, një antikuar i pasur, mblodhi koleksionin më të pasur privat të dorëshkrimeve në botë në atë kohë dhe themeloi Bibliotekën Cotton . Pas shpërbërjes së Manastireve, shumë dorëshkrime të paçmuara dhe të lashta që u përkisnin bibliotekave manastire filluan të shpërndaheshin midis pronarëve të ndryshëm, shumë prej të cilëve nuk ishin në dijeni të vlerës kulturore të dorëshkrimeve. Gjeniu i Sir Robertit ishte në gjetjen, blerjen dhe ruajtjen e këtyre dokumenteve të lashta.  Pas vdekjes së tij, nipi i tij ia dhuroi bibliotekën kombit si bibliotekën e parë kombëtare. Ky transferim krijoi formimin e Bibliotekës Britanike.  

Biblioteka e parë e vërtetë kombëtare në Mbretërinë e Bashkuar u themelua në vitin 1753 si pjesë e Muzeut Britanik . Ky institucion i ri ishte i pari i një lloji të ri muzeu – kombëtar, që nuk i përket as kishës dhe as mbretit, i hapur lirisht për publikun dhe synon të mbledhë gjithçka.  Themelet e muzeut qëndrojnë në testamentin e mjekut dhe natyralistit Sir Hans Sloane, i cili mblodhi një koleksion të lakmueshëm kuriozitetesh gjatë jetës së tij, të cilat ia la trashëgim kombit për 20,000 £. 

Në Francë, biblioteka e parë kombëtare ishte  , e cila u zhvillua nga origjina e saj si një bibliotekë mbretërore e themeluar në Pallatin e Luvrit nga Charles V në 1368. Me vdekjen e Charles VI, ky koleksion i parë u ble në mënyrë të njëanshme nga regjenti anglez i Francës, Duka i Bedford, i cili e transferoi atë në Angli në 1424. Me sa duket u shpërnda pas vdekjes së tij në 1435.   Shpikja e shtypjes rezultoi në fillimin e një koleksioni tjetër në Luvër të trashëguar nga Louis XI në 1461.  Françesku I e transferoi koleksionin në 1534 në Fontainebleau dhe e bashkoi atë me bibliotekën e tij private.

Biblioteka e parë në Spanjë u themelua nga Mbreti Philip V në 1711 si Biblioteka Mbretërore ose Biblioteka Publike e Pallatit. Patenta e Letrave Mbretërore që ai dha, paraardhësi i kërkesës aktuale të depozitimit ligjor, e bëri të detyrueshme që printerët të dorëzonin në bibliotekë një kopje të çdo libri të shtypur në Spanjë. Në 1836, Kurora ia transferoi bibliotekën Ministrisë së Qeverisjes dhe ajo u riemërua si Biblioteka Kombëtare e Spanjës . Një vit më vonë, grave iu lejua aksesi në bibliotekë për herë të parë, pasi një peticion nga shkrimtarja Antonia Gutiérrez iu dha nga Mbretëresha Regent Maria Christina . 

Biblioteka Kombëtare e Polonisë vazhdon traditën e Bibliotekës Załuski .  Biblioteka Załuski u hap për lexuesit në Varshavë më 8 gusht 1747, falë bashkëpunimit të Józef Załuski me vëllain e tij Andrzej Załuski, por ideja e Bibliotekës daton në vitin 1732 (prezantuar në Programma literarium nga Józef Załuski).   Biblioteka ishte një nga bibliotekat e para kombëtare dhe bibliotekat publike më të mëdha të Evropës së shekullit të tetëmbëdhjetë.   Pas vdekjes së themeluesve të saj, biblioteka u bë pronë e shtetit polak dhe që nga viti 1774 u emërua Biblioteka e Komonuelthit Polako-Lituanez ( Polish   ).   Në vitin 1780, Sejmi i Komonuelthit Polako-Lituanez i dha Bibliotekës të drejtën për të marrë një kopje të depozitës ligjore falas të çdo libri të shtypur në vend.  Pas kryengritjes së dështuar të Kościuszkos, në prag të ndarjes së tretë të Polonisë dhe rënies së shtetësisë polake, Biblioteka e Komonuelthit Polako-Lituanez u mbyll dhe u dërgua në Shën Petersburg në 1794, me vendim të Perandoreshës Katerina II, ku ajo formoi bazën e Bibliotekës Kombëtare të Rusisë .   Para se të dërgoheshin në Rusi, koleksionet numëronin rreth 400,000 vëllime, duke përfshirë rreth 13,000 dorëshkrime mesjetare dhe moderne. 

Biblioteka e parë kombëtare që u krijua në Amerikë u bë Biblioteka Kombëtare e Kolumbisë që u themelua më 9 janar 1777, si Biblioteka e vërtetë nga Manuel Antonio Flórez, Zëvendës Mbreti i Granadës së Re . 

Në republikën e sapoformuar amerikane, James Madison propozoi për herë të parë krijimin e një biblioteke kongresi në 1783.  Biblioteka e Kongresit u krijua më 24 prill 1800, kur presidenti John Adams nënshkroi një akt të Kongresit që parashikonte transferimin e selisë së qeverisë nga Filadelfia në kryeqytetin e ri të Uashingtonit. Një pjesë e legjislacionit përvetësoi 5,000 dollarë "për blerjen e librave të tillë që mund të jenë të nevojshëm për përdorimin e Kongresit ... dhe për pajisjen e një apartamenti të përshtatshëm për t'i mbajtur ato." Librat u porositën nga Londra dhe koleksioni, i përbërë nga 740 libra dhe tre harta, u vendos në Kapitolin e ri. 

Biblioteka Publike Perandorake u krijua në 1795 nga Katerina e Madhe, koleksionet private të së cilës përfshinin bibliotekat vendase të Volterit dhe Diderot, të cilat ajo i kishte blerë nga trashëgimtarët e tyre. Biblioteka personale e Volterit është ende një nga pikat kryesore të koleksionit. Plani i një biblioteke publike ruse iu dorëzua Katerinës në 1766, por Perandoresha nuk e miratoi projektin për bibliotekën perandorake deri më    , tetëmbëdhjetë muaj para vdekjes së saj. Guri i themelit të departamentit të gjuhëve të huaja erdhi nga Komonuelthi Polako-Lituanez në formën e Bibliotekës së Zaluskit (420,000 vëllime), e nacionalizuar nga qeveria ruse në kohën e ndarjeve .  Librat në gjuhën polake nga biblioteka (që numërojnë rreth 55,000 tituj) u kthyen në Poloni nga RSFSR-ja ruse në vitin 1921. 

Megjithëse Gjermania u krijua si shtet vetëm në 1871, biblioteka e parë kombëtare u krijua në kontekstin e revolucioneve gjermane të 1848-ës . Librashitës dhe botues të ndryshëm ofruan veprat e tyre në Parlamentin e Frankfurtit për një bibliotekë parlamentare. Biblioteka, e drejtuar nga Johann Heinrich Plath, u quajt Reichsbibliothek ("Biblioteka e Rajhut "). Pas dështimit të revolucionit, biblioteka u braktis dhe stoku i librave tashmë ekzistues u ruajt në Muzeun Kombëtar Germanisches në Nuremberg.  Në vitin 1912, qyteti i Leipzigut, selia e Panairit vjetor të Librit të Lajpcigut, Mbretëria e Saksonisë dhe Börsenverein der Deutschen Buchhändler (Shoqata e librashitësve gjermanë) ranë dakord të themelonin një Bibliotekë Kombëtare Gjermane në Leipzig. Duke filluar nga 1 janari 1913, të gjitha botimet në gjermanisht u mblodhën sistematikisht (përfshirë librat nga Austria dhe Zvicra).

 Shih edhe 
 Biblioteka
 Bibliotekonomia
 Biblioteka akademike

 Referime 

Kategoria:Ndërtesa qeveritare
Kategoria:Lloje të bibliotekave
Kategoria:Biblioteka kombëtare