Vejushat e zeza (Latrodectus)

Latrodectus është një gjini merimangash e përhapur gjerësisht me disa lloje që zakonisht njihen si vejushat e vërteta. Ky grup përbëhet nga ato që shpesh quhen lirshëm merimangat e veja të zeza, merimangat e veja kafe dhe merimangat e ngjashme.     Megjithatë, diversiteti i specieve është shumë më i madh. Një anëtar i familjes Theridiidae, kjo gjini përmban 34 lloje, të cilat përfshijnë disa "vejusha të zeza" të Amerikës së Veriut (vejusha e zezë jugore Latrodectus mactans, vejusha e zezë perëndimore Latrodectus hesperus dhe vejusha e zezë veriore Latrodectus variolus). Përveç këtyre, Amerika e Veriut ka edhe vejushën e kuqe Latrodectus bishopi dhe vejushën kafe Latrodectus geometricus, e cila, përveç Amerikës së Veriut, ka një shpërndarje shumë më të gjerë gjeografike. Diku tjetër, të tjerët përfshijnë vejushën e zezë evropiane (Latrodectus tredecimguttatus), merimangën australiane të kuqe (Latrodectus hasseltii) dhe katipō të Zelandës së Re të lidhur ngushtë (Latrodectus katipo), disa lloje të ndryshme në Afrikën Jugore që mund të quhen merimangat me butona, dhe Amerika e Jugut merimangat e zeza (Latrodectus corallinus dhe Latrodectus curacaviensis). Llojet ndryshojnë shumë në madhësi. Në shumicën e rasteve, femrat janë me ngjyrë të errët dhe mund të identifikohen lehtësisht nga shenjat e kuqërremta në pjesën e poshtme qendrore të barkut, të cilat shpesh janë në formë orë rëre.

Këto merimanga të vogla kanë një helm jashtëzakonisht të fuqishëm që përmban neurotoksinën latrotoxin, e cila shkakton gjendjen latrodectism, të dyja të emëruara sipas gjinisë. Merimangat e veja femra kanë gjëndra helmi jashtëzakonisht të mëdha dhe pickimi i tyre mund të jetë veçanërisht i dëmshëm për vertebrorët e mëdhenj, përfshirë njerëzit. Megjithatë, pavarësisht nga fama e tyre, kafshimet e Latrodectus rrallë shkaktojnë vdekje ose shkaktojnë komplikime serioze. Vetëm kafshimet e femrave janë të rrezikshme për njerëzit.

 Përshkrim 
Merimangat femra të veja zakonisht kanë ngjyrë kafe të errët ose ngjyrë të zezë me shkëlqim kur janë rritur plotësisht, zakonisht shfaqin një orë rëre të kuqe ose portokalli në sipërfaqen e barkut (në anën e poshtme) të barkut ; disa mund të kenë një palë njolla të kuqe ose të mos kenë fare shenja. Merimangat meshkuj të veja shpesh shfaqin shenja të ndryshme të kuqe ose të kuqe dhe të bardhë në sipërfaqen dorsale (anën e sipërme) të barkut, duke filluar nga një shirit i vetëm deri te shufrat ose pikat, dhe të miturit shpesh janë të ngjashëm me modelin mashkullor. Femrat e disa llojeve janë kafe më të zbehta dhe disa nuk kanë shenja të ndritshme. Trupat e merimangave të veja të zeza variojnë nga 3–10 mm në madhësi; disa femra mund të jenë 13 mm në gjatësinë e trupit të tyre (pa përfshirë këmbët).  Duke përfshirë këmbët, femrat e veja të zeza të rritura zakonisht janë 25–38 mm.  

 Sjellja 
Prevalenca e kanibalizmit seksual, një sjellje në të cilën femra ha mashkullin pas çiftëzimit, ka frymëzuar emrin e zakonshëm "merimangat e veja".  Kjo sjellje mund të nxisë gjasat e mbijetesës së pasardhësve;  megjithatë, femrat e disa specieve vetëm rrallë e shfaqin këtë sjellje, dhe shumë nga provat e dokumentuara për kanibalizëm seksual janë vërejtur në kafaze laboratori ku meshkujt nuk mund të shpëtonin. Merimangat meshkuj të vejave të zeza kanë tendencë të zgjedhin bashkëshortët e tyre duke përcaktuar nëse femra ka ngrënë tashmë për të mos u ngrënë vetë. Ata janë në gjendje të tregojnë nëse femra është ushqyer duke ndjerë kimikate në rrjetë.   Latrodectus hesperus përmendet si një "kanibal oportunist" sepse në situata të rënda ai do t'i drejtohet kanibalizmit.  Përveç kanibalizmit seksual, Latrodectus hesperus dihet gjithashtu se përfshihet në kanibalizmin e vëllezërve. 

Ashtu si anëtarët e tjerë të Theridiidae, merimangat e veja ndërtojnë një rrjetë fibrash mëndafshi të parregullt, të ngatërruar dhe ngjitës.  Merimangat e veja të zeza preferojnë të bëjnë fole pranë tokës në zona të errëta dhe të patrazuara, zakonisht në vrima të vogla të prodhuara nga kafshët, ose rreth hapjeve të ndërtimit ose grumbujve të drurit. Foletë e brendshme janë në vende të errëta, të patrazuara, si poshtë tavolinave ose mobiljeve ose në një bodrum.  Merimanga shpesh varet me kokë poshtë pranë qendrës së rrjetës së saj dhe pret që insektet të gabojnë dhe të ngecin. Më pas, para se insekti të mund të çlirohet, merimanga nxiton për ta helmuar dhe për ta mbështjellë me mëndafsh. Për t'u ushqyer, goja e merimangës pulson lëngje tretëse mbi gjahun, e cila lëngohet, të cilën merimanga e përvetëson me veprim kapilar, duke thithur llumin në gojë.   Preja e tyre përbëhet nga insekte të vogla si mizat, mushkonjat, karkalecat, brumbujt dhe vemjet.  Nëse merimanga percepton një kërcënim, ajo shpejt e lëshon veten në tokë në një linjë sigurie prej mëndafshi.

Ashtu si me endësit e tjerë të rrjetave, këto merimanga kanë shikim shumë të dobët dhe varen nga dridhjet që i arrijnë përmes rrjetave të tyre për të gjetur gjahun e bllokuar ose për t'i paralajmëruar për kërcënime më të mëdha. Kur një merimangë e ve është e bllokuar, nuk ka gjasa të kafshojë, duke preferuar të luajë mëndafsh të ngordhur ose të lëkundet në kërcënimin e mundshëm; pickimet ndodhin kur nuk mund të shpëtojnë.  Shumë lëndime të njerëzve janë për shkak të kafshimeve mbrojtëse të shkaktuara kur një merimangë shtrydhet ose shtypet pa dashje. Lloji blu i baltës dauber, Chalybion californicum, është një grenzë që, në Amerikën e Veriut perëndimore, është grabitqari kryesor i merimangave të vejave të zeza. 

Forca e fundit në tërheqje dhe vetitë e tjera fizike të mëndafshit Latrodectus hesperus (vejusha e zezë perëndimore) janë të ngjashme me vetitë e mëndafshit nga merimangat që thurin rruzullin, të cilat janë testuar në studime të tjera. Forca në tërheqje për tre llojet e mëndafshit të matur në studimin Blackledge ishte rreth 1000 MPa. Forca përfundimtare e raportuar në një studim të mëparshëm për Trichonephila edulis ishte 1290 ± 160 MPa.  Forca në tërheqje e mëndafshit të merimangës është e krahasueshme me atë të telit të çelikut me të njëjtën trashësi.  Megjithatë, meqenëse dendësia e çelikut është rreth gjashtë herë më e madhe se ajo e mëndafshit,  mëndafshi është përkatësisht më i fortë se teli i çelikut me të njëjtën peshë.

Merimangat e gjinisë Steatoda (gjithashtu e Theridiidae) shpesh ngatërrohen me merimangat e veja dhe njihen si "merimangat e veja rreme"; ndërsa pickimi i tyre mund të jetë i dhimbshëm, ato janë dukshëm më pak të dëmshme për njerëzit.

 Taksonomia 

Gjinia Latrodectus u ngrit nga Charles Athanase Walckenaer në 1805, për speciet Latrodectus tredecimguttatus dhe Latrodectus mactans.  Araknologu Herbert Walter Levi e rishikoi gjininë në vitin 1959, duke studiuar organet seksuale të femrës dhe duke vënë në dukje ngjashmërinë e tyre midis specieve të përshkruara. Ai arriti në përfundimin se variacionet e ngjyrave ishin të ndryshueshme në të gjithë botën dhe nuk ishin të mjaftueshme për të garantuar statusin e specieve, dhe riklasifikoi kuqja dhe disa lloje të tjera si nëngrupe të merimangës së vejushës së zezë. 

Levi gjithashtu vuri në dukje se studimi i gjinisë kishte qenë i diskutueshëm; në vitin 1902, si FO Pickard-Cambridge ashtu edhe Friedrich Dahl e kishin rishikuar gjininë, ku secili kritikonte tjetrin. Kembrixhi vuri në pikëpyetje speciet ndarëse të Dahl-it për ato që ai konsideronte detaje të vogla anatomike, dhe ky i fundit e hodhi poshtë të parën si një "injorant". 

 Llojet 
, Katalogu Botëror i Merimangave pranoi speciet e mëposhtme:

 Latrodectus antheratus (Badcock, 1932) – Paraguay, Argentina
 Latrodectus apicalis Butler, 1877 – Galapagos Islands
 Latrodectus bishopi Kaston, 1938 – USA
 Latrodectus cinctus Blackwall, 1865 – Cape Verde Is., Africa, Kuwait, Iran
 Latrodectus corallinus Abalos, 1980 – Argentina
 Latrodectus curacaviensis (Müller, 1776) – Lesser Antilles, South America
 Latrodectus dahli Levi, 1959 – North Africa, Cyprus, Turkey, Azerbaijan, Kazakhstan, Middle East, Iran, Central Asia
 Latrodectus diaguita Carcavallo, 1960 – Argentina
 Latrodectus elegans Thorell, 1898 – India, Myanmar, Thailand, China, Japan
 Latrodectus erythromelas Schmidt & Klaas, 1991 – India, Sri Lanka
 Latrodectus garbae Rueda & Realpe, 2021 – Colombia
 Latrodectus geometricus C. L. Koch, 1841 – Africa. Introduced to both Americas, Poland, Middle East, Pakistan, India, Thailand, Japan, China, Papua New Guinea, Australia, Hawaii
 Latrodectus hasselti Thorell, 1870 – Southeast Asia to Australia. Introduced to Iran, Pakistan, India, Japan, New Zealand
 Latrodectus hesperus Chamberlin & Ivie, 1935 – Canada, USA, Mexico. Introduced to Israel, Korea
 Latrodectus hurtadoi Rueda & Realpe, 2021 – Colombia
 Latrodectus hystrix Simon, 1890 – Yemen (mainland, Socotra)
 Latrodectus tabularum O. Pickard-Cambridge, 1904 – Namibia, South Africa
 Latrodectus karrooensis Smithers, 1944 – South Africa
 Latrodectus katipo Powell, 1871 – New Zealand
 Latrodectus lilianae Melic, 2000 – Spain, Algeria?
 Latrodectus mactans (Fabricius, 1775) – Probably native to North America only. Introduced to South America, Asia
 Latrodectus menavodi Vinson, 1863 – Madagascar, Comoros, Seychelles (Aldabra)
 Latrodectus mirabilis (Holmberg, 1876) – Argentina
 Latrodectus tabularum Dahl, 1902 – Cape Verde Is., Madagascar
 Latrodectus occidentalis Valdez-Mondragón, 2023 – Mexico
 Latrodectus pallidus O. Pickard-Cambridge, 1872 – Cape Verde Is. to Libya, Turkey, Kazakhstan, Iran, Central Asia
 Latrodectus quartus Abalos, 1980 – Argentina
 Latrodectus renivulvatus Dahl, 1902 – Africa, Yemen, Saudi Arabia, Iraq
 Latrodectus revivensis Shulov, 1948 – Israel, Iran, possibly the Canary Islands
 Latrodectus rhodesiensis Mackay, 1972 – Southern Africa
 Latrodectus thoracicus Nicolet, 1849 – Chile
 Latrodectus tredecimguttatus (Rossi, 1790) (type) – Mediterranean, Ukraine, Caucasus, Russia (Europe to South Siberia), Kazakhstan, Iran, Central Asia, China
 Latrodectus umbukwane B. M. O. G. Wright, C. D. Wright, Lyle & Engelbrecht, 2019 – South Africa
 Latrodectus variegatus Nicolet, 1849 – Chile, Argentina
 Latrodectus variolus Walckenaer, 1837 – USA, Canada

Nomina dubia

 L. dotatus C. L. Koch, 1841
 L. limacidus Cantor, 1842
 L. pallidus Caporiacco, 1933

 Shpërndarja 
Merimangat e veja gjenden në çdo kontinent të botës përveç Antarktidës. Në Amerikën e Veriut, vejushat e zeza të njohura zakonisht si jugore (Latrodectus mactans), perëndimore (Latrodectus hesperus) dhe veriore (Latrodectus variolus) gjenden në Shtetet e Bashkuara, njëlloj në Meksikën perëndimore (Latrodectus occidentalis), si dhe pjesë të jugut. Kanadaja – veçanërisht në Luginën Okanagan të Kolumbisë Britanike, siç janë merimangat "gri" ose "merimangat e veja kafe" (Latrodectus geometricus) dhe "merimangat e veja të kuqe" (Latrodectus bishopi). Preston-Malfham, 1998.

Lloji më i përhapur që ndodh në Azinë Lindore dhe Australi quhet zakonisht kuqja (Latrodectus hasselti).

Ata shpesh ngatërrohen me merimangat në gjininë Steatoda, të njohura si merimangat e veja të rreme, për shkak të pamjes së tyre të ngjashme. 

 Helmi 

Për shkak të pranisë së latrotoksinës në helmin e tyre, kafshimet e vejushës së zezë janë potencialisht të rrezikshme dhe mund të rezultojnë në efekte sistemike (latrodektizëm) duke përfshirë dhimbje të forta muskulore, ngërçe abdominale, diaforezë, takikardi dhe spazma muskulore.  Simptomat zakonisht zgjasin për 3-7 ditë, por mund të vazhdojnë për disa javë.  Në vitin 1933, në një fakultet mjekësor të Universitetit të Alabamës, Allan Blair kreu një eksperiment mbi veten e tij për të dokumentuar simptomat e një kafshimi të vejushës së zezë dhe për të testuar nëse dikush mund të krijojë imunitet pasi të kafshohet.  Efektet e kafshimit ishin aq të dhimbshme dhe të ashpra sa Blair nuk arriti ta përfundonte eksperimentin dhe nuk e vazhdoi me kafshimin për herë të dytë.

Në Shtetet e Bashkuara çdo vit, rreth 2,500  njerëz raportojnë se janë kafshuar nga një vejushë e zezë, por shumica nuk kanë nevojë për trajtim mjekësor. Disa pickime nuk kanë helm të injektuar - një pickim "i thatë". Në Shtetet e Bashkuara, asnjë vdekje për shkak të vejushave të zeza nuk është raportuar në Shoqatën Amerikane të Qendrave të Kontrollit të Helmimeve që nga viti 1983.  Vejushat e zeza nuk janë merimangat veçanërisht agresive dhe ato rrallë kafshojnë njerëzit nëse nuk tremben ose kërcënohen ndryshe. Why Black Widow Spider Venom Is So Potent. 

Ndryshe nga besimi popullor, shumica e njerëzve që kafshohen nuk pësojnë dëmtime serioze, e lëre më vdekje. Kafshimet fatale u raportuan në fillim të shekullit XX kryesisht me Latrodectus tredecimguttatus, vejushën e zezë mesdhetare. 

Meqenëse helmi zakonisht nuk është kërcënues për jetën, antihelmi është përdorur si qetësues dhimbjesh dhe jo për të shpëtuar jetë.  Megjithatë, një studim tregoi se medikamentet e standardizuara të dhimbjes, kur kombinohen ose me antihelm ose një placebo, kishin përmirësime të ngjashme në dhimbje dhe zgjidhjen e simptomave. 

 Shiko gjithashtu 

 Lista e merimangave të shoqëruara me reaksione të lëkurës

 Referime 

Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara