Bantustani

Një Bantustan (i njohur gjithashtu si një atdhe bantu, një atdhe i zi, një shtet i zi; Afrikaans: Bantoestan ) ishte një territor që administrata e Partisë Kombëtare të Afrikës së Jugut e shkëputi për banorët me ngjyrë të Afrikës së Jugut dhe Afrikës Jugperëndimore (tani Namibia), si pjesë e politikës së saj të aparteidit.

Termi, i përdorur për herë të parë në fund të viteve 1940, u krijua nga Bantu (që do të thotë "njerëz" në disa nga gjuhët bantu) dhe -stan (një prapashtesë që do të thotë "tokë" në gjuhën persiane dhe disa gjuhë të Azisë perëndimore, qendrore, jugore dhe Evropës Lindore të ndikuara nga persishtja). Më pas ai u konsiderua si një term nënçmues nga disa kritikë të atdheve vetëqeverisës së epokës së aparteidit. Qeveria e Pretorias krijoi dhjetë bantustane në Afrikën e Jugut dhe dhjetë në Afrikën Jugperëndimore fqinje (atëherë nën administrimin e Afrikës së Jugut), me qëllimin e përqëndrimit të anëtarëve të grupeve të caktuara etnike, duke e bërë kështu secilin prej territoreve etnikisht homogjenë si bazë për krijimin e shteteve kombe autonome për grupet e ndryshme etnike zezake të Afrikës së Jugut. Sipas Aktit të Shtetësisë së Atdheve Bantu të vitit 1970, qeveria u hoqi shtetasve me ngjyrë të Afrikës së Jugut shtetësinë jugafrikane, duke i privuar ata nga pak të drejtat e tyre politike dhe civile të mbetura në Afrikën e Jugut dhe i shpalli ata qytetarë të këtyre atdheve. 

Qeveria e Afrikës së Jugut deklaroi se katër nga Bantustanët e Afrikës së Jugut ishin të pavarur - Transkei, Bophuthatswana, Venda dhe Ciskei (të ashtuquajturat "Shtetet TBVC"), por kjo deklaratë nuk u njoh kurrë nga forcat anti-aparteid në Afrikën e Jugut, ose nga çdo qeveri ndërkombëtare. Bantustanëve të tjerë (si KvaZulu, Lebova dhe QvaQva) iu caktua "autonomia" por kurrë nuk iu dha "pavarësia". Në Afrikën Jugperëndimore, Ovamboland, Kavangoland dhe East Caprivi u shpallën të vetëqeverisur, me një pjesë të vogël të atdheut të tjerë të gjoja që nuk iu dha kurrë autonomi. Një kushtetutë e re në mënyrë efektive shfuqizoi Bantustanët me fundin e plotë të aparteidit në Afrikën e Jugut në vitin 1994.

 Krijimi 
djathtas|parapamje|350x350px| Harta racore-demografike e Afrikës së Jugut e publikuar nga CIA në v. 1979 me të dhëna nga regjistrimi i popullsisë së Afrikës së Jugut të vitit 1970
Duke filluar nga viti 1913, qeveritë e njëpasnjëshme të pakicës së bardhë të Afrikës së Jugut krijuan "rezerva" për popullsinë e zezë në mënyrë që t'i ndanin ata në mënyrë racore nga popullsia e bardhë, ngjashëm me krijimin e rezervateve indiane në Shtetet e Bashkuara. Akti i Tokës së Vendasve, në vitin 1913, i kufizoi zezakët në shtatë për qind të tokës në vend. Në vitin 1936, qeveria planifikoi ta rriste këtë në 13.6 për qind të tokës, por ishte e ngadaltë për të blerë tokë dhe ky plan nuk u zbatua plotësisht.

Kur Partia Kombëtare erdhi në pushtet në vitin 1948, Ministri për Çështjet Vendase (dhe më vonë Kryeministri i Afrikës së Jugut) Hendrik Frensch Verwoerd e jetësoi këtë, duke prezantuar një sërë masash të "aparteidit të madh" si Aktet e Zonave të Grupit dhe Akti i Zhvendosjes së Vendasve, 1954 që riformoi shoqërinë e Afrikës së Jugut në mënyrë që të bardhët të ishin shumica demografike. Krijimi i atdheut ose bantustanëve ishte një element qendror i kësaj strategjie, pasi qëllimi afatgjatë ishte që bantustanëve tu jepej pavarësia. Si rezultat, zezakët do të humbnin shtetësinë e tyre afrikano-jugore dhe të drejtat e votës, duke i lejuar të bardhët të mbeteshin nën kontrollin e Afrikës së Jugut.

Termi "Bantustan" për atdheun Bantu kishte për qëllim të vinte një paralele me krijimin e Pakistanit dhe Indisë ("Hindustan"), i cili kishte ndodhur vetëm disa muaj më parë në fund të vitit 1947 dhe u krijua nga mbështetësit e politikës. Megjithatë, ai u bë shpejt një term poshtërues, me Partinë Kombëtare që preferoi termin "atdhe". Siç shpjegoi Nelson Mandela në një artikull të vitit 1959:Gazetat e kanë pagëzuar planin e nacionalistëve si një për "Bantustane". Fjala hibride është, në shumë mënyra, jashtëzakonisht mashtruese. Ajo lidhet me ndarjen e Indisë, pas largimit ngurrues të britanikëve, dhe si kusht për këtë, në dy shtete të veçanta, Hindustan dhe Pakistan. Nuk ka asnjë paralele reale me propozimet e nacionalistëve, sepse (a) India dhe Pakistani përbëjnë dy shtete krejtësisht të ndara dhe të pavarura politikisht, (b) muslimanët gëzojnë të drejta të barabarta në Indi ; Hindutë gëzojnë të drejta të pabarabarta në Pakistan, (c) Ndarja iu dorëzua dhe u miratua nga të dyja palët, ose gjithsesi seksione mjaft të përhapura dhe me ndikim të secilës. Planet e qeverisë nuk parashikojnë ndarjen e këtij vendi në shtete të veçanta, vetëqeverisëse. Ato nuk parashikojnë të drejta të barabarta, apo ndonjë të drejtë fare, për afrikanët jashtë rezervave. Ndarja nuk është miratuar kurrë nga afrikanët dhe nuk do të miratohet kurrë. Për këtë çështje, ajo kurrë nuk është dorëzuar apo miratuar nga të bardhët. Prandaj, termi "Bantustan" është një emërtim i gabuar dhe thjesht përpiqet të ndihmojë nacionalistët të kryejnë një mashtrim. Verwoerd argumentoi se Bantustanët ishin "shtëpitë origjinale" të popujve me ngjyrë të Afrikës së Jugut. Në vitin 1951, qeveria e Daniel François Malan prezantoi Aktin e Autoriteteve Bantu për të krijuar "atdhe" të caktuara për grupet etnike të zeza të vendit. Këto përbënin 13% të tokës së vendit, pjesa tjetër e rezervuar për popullsinë e bardhë. Vendlindjet drejtoheshin nga krerët e fiseve bashkëpunues, ndërsa krerët jobashkëpunues u rrëzuan me dhunë. Me kalimin e kohës u shfaq një elitë e zezë në pushtet me interes personal dhe financiar për ruajtjen e atdheut. Ndërsa kjo ndihmoi në një masë stabilitetin politik të atdheut, pozicioni i tyre ishte ende tërësisht i varur nga mbështetja e Afrikës së Jugut.

Roli i atdheut u zgjerua në vitin 1959 me miratimin e Aktit të Vetëqeverisjes Bantu, i cili përcaktonte një plan të quajtur " Zhvillimi i Veçantë ". Kjo u mundësoi vendlindjeve të vendoseshin në terma afatgjatë si territore vetëqeverisëse dhe përfundimisht si shtete nominalisht plotësisht "të pavarura".

Paralelisht me krijimin e atdheut, popullsia e zezë e Afrikës së Jugut iu nënshtrua një programi masiv të zhvendosjes së detyruar. Është vlerësuar se 3.5 milionë njerëz u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre nga vitet 1960 deri në vitet 1980, shumë prej të cilëve u rivendosën në Bantustans.[ citim i nevojshëm ]

 Jeta në Bantustane 
Bantustanët ishin përgjithësisht të varfër, me pak mundësi vendore punësimi.  Megjithatë, ekzistonin disa mundësi për avancimin e zezakëve dhe disa përparime në arsim dhe infrastrukturë u bënë. Katër Bantustanët që arritën pavarësinë nominale (Transkei, Bophuthatswana, Venda dhe Ciskei) shfuqizuan të gjithë legjislacionin e aparteidit.

Ligjet në Bantustans ndryshonin nga ato në Afrikën e Jugut. Elita e Afrikës së Jugut shpesh përfitoi nga këto dallime, për shembull duke ndërtuar kazino të mëdha, si Sun City në atdheun e Bophuthacvanës.

 Lista e bantustanëve 

 Bantustanet në Afrikën e Jugut 
djathtas|parapamje|300x300px| Harta e atdheve të zezakëve në Afrikën e Jugut në fund të aparteidit në 1994
Më poshtë janë renditur vendlindjet me grupin etnik për të cilin është caktuar secili atdhe.

 shtete nominalisht të pavarura 
Bantustan Kapitali Grup etnik Vetëqeverisja vjet Pavarësia nominale vjet Transkei Umtata Xhosa 1963The Transkei was granted self-government by the Transkei Constitution Act 48 of 1963. This Act established the Transkei Legislative Assembly and the government departments with effect from 30 May 1963. – 1976 1976The Transkei was granted "independence" by the Status of Transkei Act 100 of 1976 with effect from 26 October 1976. – 1994All Bantustans (both nominally independent and self-governing) were dismantled and their territories reincorporated into South Africa with effect from 27 April 1994, in terms of section 1(2) and Schedule 1 of the Constitution of the Republic of South Africa, 1993, the so-called "Interim Constitution" which abolished apartheid in South Africa. The text of this Interim Constitution, which came into force on 27 April 1994, coinciding with the beginning of the first democratic elections, is available online at Constitution of the Republic of South Africa, 1993 as of 27 April 1994. Bophuthatswana Tswana 1972The Tswana Territorial Authority was declared a self-governing territory within the Republic, under the new name Bophuthatswana, in accordance with the provisions of the Bantu Homelands Constitution Act No. 21 of 1971, by Proclamation No. R.131 of 26 May 1972, with effect from 1 June 1972. Called the Bophuthatswana Constitution Proclamation, 1972. The Bophuthatswana Legislative Assembly was established by the same proclamation. – 1977 1977The Status of Bophuthatswana Act 89 of 1977 granted Bophuthatswana "independence" with effect from 6 December 1977. – 1994 Venda Venda 1973Venda was declared a self-governing territory within the Republic of South Africa with effect from 1 February 1973 in accordance with the provisions of the Bantu Homelands Constitution Act 21 of 1971, by Proclamation No. R.12 in SA Government Gazette No. 3769 of 26 January 1973. – 1979 1979Venda was granted "independence" by the Status of Venda Act 107 of 1979 with effect from 13 September 1979. – 1994 Ciskei Xhosa 1972Ciskei became a self-governing territory within the Republic with effect from 1 August 1972 in accordance with the provisions of the Bantu Homelands Constitution Act 21 of 1971 by Proclamation No. R.187 in SA Government Gazette No. 2622 of 28 July 1972. Called the Ciskei Constitution Proclamation, 1972. – 1981 1981The Status of Ciskei Act 110 of 1981 granted Ciskei "independence" with effect from 4 December 1981. – 1994

 Subjektet vetëqeverisëse 
Bantustan Kryeqyteti fisi vite Lebova Lebovakgomo  Seshego  Sotho Veriore (Pedi) 1972Lebowa was declared a self-governing territory within the Republic with effect from 2 October 1972 in accordance with the provisions of the Bantu Homelands Constitution Act, 1971 (Act 21 of 1971), by Proclamation No. R.225 in SA Government Gazette No. 3666 of 29 September 1972. – 1994All Bantustans (both nominally independent and self-governing) were dismantled and their territories reincorporated into South Africa with effect from 27 April 1994, in terms of section 1(2) and Schedule 1 of the Constitution of the Republic of South Africa, 1993, the so-called "Interim Constitution" which abolished apartheid in South Africa. The text of this Interim Constitution, which came into force on 27 April 1994, coinciding with the beginning of the first democratic elections, is available online at Constitution of the Republic of South Africa, 1993 as of 27 April 1994. Gazankulu Gijani Tsonga (Shangaan) 1973The Machanga Territorial Authority was declared, under the new name Gazankulu, to be a self-governing territory within the Republic of South Africa with effect from 1 February 1973 in accordance with the provisions of the Bantu Homelands Constitution Act No. 21 of 1971, by Proclamation No. R.15 in SA Government Gazette No. 3772 of 26 January 1973. Called the Gazankulu Constitution Proclamation, 1973. – 1994 QvaQva Phuthaditxhhaba  Soto Jugore 1974QwaQwa was established as a self-governing territory within the Republic in accordance with the provisions of the Bantu Homelands Constitution Act 21 of 1971 by Proclamation No. R.203 of 1974, with effect from 1 November 1974. The reorganised QwaQwa Legislative Assembly was established by the same Proclamation. – 1994 KvaZulu Ulundi  Nongoma  Zulutë 1977The Territory was proclaimed a self-governing territory within the Republic, under the name of KwaZulu, in accordance with the provisions of the Bantu Homelands Constitution Act, 1971 (Act 21 of 1971), by Proclamation No. R.11, 1977, in SA Government Gazette No. 5387 of 28 January 1977, with effect from 1 February 1977. – 1994 KvaNdebele KvaMhlanga  Sijabusva  Ndebele 1981KwaNdebele was established as a self-governing territory within the Republic with effect from 1 April 1981 in accordance with the provisions of the National States Constitution Act, 1971 (Act 21 of 1971), by Proclamation No. R.60 in SA Government Gazette No. 7499 of 20 March 1981. – 1994 KaNgvane Luievil Skomansdal  Svazi 1984KaNgwane was established as a self-governing territory within the Republic in accordance with the provisions of the National States Constitution Act 21 of 1971, by Proclamation No. R.148 in SA Government Gazette No. 9408 of 31 August 1984 with immediate effect. – 1994
Bantustani i parë ishte Transkei, nën udhëheqjen e Shefit Kaiser Daliwonga Matanzima në Provincën Kepi për kombin Xhosa. KwaZulu, për kombin Zulu në Provincën e Natalit, drejtohej nga një anëtar i kreut të familjes mbretërore Zulu Mangosuthu ("Gatsha") Buthelezi në emër të mbretit Zulu.

Shiko edhe
 Afrika e Jugut
 Afrika Jugore
 Afrikanojugorët
 Racizmi
 Aparteidi
 Ndarja racore
 Venda
 Zulu
 Lesoto
 Suazilandi
 Botsvana
 Namibia
 Demografia e Afrikës Jugore
 Historia e Republikës Afrika Jugore
 Sistemi shtetëror në Afrikën Jugore
 Kolonia Holandeze e Kepit
 Kapshtad
 Boerët
 Popujt bantu
 Khoisan

Shiko edhe

Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Afrikë e Jugut
Kategoria:Racizëm
Kategoria:Përndjekje etnike
Kategoria:Afrikano jugorë