Perandoria Suedeze

Perandoria Suedeze (suedisht: stormaktstiden, "Epoka e Fuqisë së Madhe") ishte periudha në historinë suedeze që përfshin pjesën më të madhe të shekullit të 17-të dhe fillimit të shekullit të 18-të, gjatë së cilës Suedia u bë një fuqi e madhe evropiane që ushtroi kontroll territorial mbi pjesën më të madhe të Rajonit Baltik. Fillimi i periudhës zakonisht merret si mbretërimi i Gustavus Adolphus, i cili u ngjit në fron në vitin 1611, dhe fundi i tij si humbja e territoreve në 1721 pas Luftës së Madhe Veriore.

Pas vdekjes së Gustavus Adolphus në vitin 1632, perandoria u kontrollua për periudha të gjata nga një pjesë e fisnikërisë së lartë, si familja Oxenstierna, duke vepruar si regjentë për monarkët e vegjël. Interesat e fisnikërisë së lartë ishin në kontrast me politikën e uniformitetit (d.m.th., ruajtja e barazisë tradicionale në statusin e pronave suedeze të favorizuara nga mbretërit dhe fshatarësia). Në territoret e fituara gjatë periudhave të sundimit de facto fisnik, skllavëria nuk u shfuqizua, dhe gjithashtu kishte një tendencë për të krijuar prona përkatëse në Suedinë e duhur. Reduktimi i Madh i vitit 1680 i dha fund këtyre përpjekjeve të fisnikërisë dhe u kërkoi atyre të kthenin pronat e fituara nga kurora te mbreti. Megjithatë, robëria mbeti në fuqi në zotërimet e fituara në Perandorinë e Shenjtë Romake dhe në Estoninë Suedeze, ku zbatimi pasues i politikës së uniformitetit pengohej nga traktatet me të cilat ato u fituan.

Pas fitoreve të saj në Luftën Tridhjetëvjeçare dhe paqes pasuese të Vestfalisë, Suedisë iu dhanë territore në Gjermaninë veriore. Suedia arriti kulmin e fuqisë së saj gjatë Luftës së Dytë Veriore, kur kundërshtari i saj kryesor, Danimarka-Norvegjia, u neutralizua nga Traktati i Roskilde në 1658. Danimarka-Norvegjia u detyrua të hiqte dorë nga një e treta e territorit të saj për të shpëtuar pjesën tjetër. Megjithëse mbretërimi i Karlit XII do të shihte fitoret fillestare suedeze në Paqen e Travendalit (1700) dhe Traktatin e Altranstädt (1706), ai do të vazhdonte të drejtonte një fushatë në Rusi që do të përfundonte me një humbje tronditëse për suedezët. Fitorja ruse në Betejën e Poltava i dha fund zgjerimit të Suedisë drejt lindjes, dhe deri në kohën e vdekjes së Karlit XII në vitin 1718, Perandoria ishte zvogëluar rëndë si territorialisht ashtu edhe ushtarakisht. Gjurmët e fundit të territorit kontinental të pushtuar u zhdukën gjatë Luftërave Napoleonike dhe Finlanda shkoi në Rusi në 1809, duke shënuar fundin e periudhës së Suedisë si një fuqi e madhe.

 Referime 


Kategoria:Historia e hershme moderne e Suedisë
Kategoria:Shekulli i 17-të në Suedi
Kategoria:Shekulli i 18-të në Suedi
Kategoria:Historia e Suedisë sipas periudhës