Lia e majmunit

Lija e majmunit është një sëmundje virale infektive që mund të shfaqet te njerëzit dhe kafshët e tjera. Simptomat përfshijnë një skuqje që formon flluska dhe më pas kore, ethe dhe ënjtje të nyjeve limfatike. Sëmundja është zakonisht e lehtë dhe shumica e individëve të infektuar shërohen brenda pak javësh pa trajtim. Koha nga ekspozimi deri në fillimin e simptomave varion nga pesë deri në njëzet e një ditë, dhe simptomat zakonisht zgjasin nga dy deri në katër javë. Megjithatë, rastet mund të jenë të rënda, veçanërisht te fëmijët, gratë shtatzëna ose njerëzit me sistem imunitar të shtypur.

Sëmundja shkaktohet nga Orthopoxvirus Monkeypox, një virus zoonotik në gjininë Orthopoxvirus. Në këtë gjini është edhe virusi variola, i cili shkakton linë. Transmetimi nga njeriu te njeriu mund të ndodhë nëpërmjet kontaktit të drejtpërdrejtë me lëkurën e infektuar ose lëngjet e trupit, duke përfshirë kontaktin seksual. Njerëzit mbeten infektivë që nga fillimi i simptomave derisa të gjitha lezionet të jenë zbehur dhe shëruar. Virusi mund të përhapet nga kafshët e infektuara nëpërmjet trajtimit të mishit të infektuar ose nëpërmjet pickimeve ose gërvishtjeve. Diagnoza mund të konfirmohet nga reaksioni zinxhir i polimerazës (PCR) duke testuar një lezion për ADN-në e virusit.

Vaksinimi rekomandohet për ata që janë në rrezik të lartë të infeksionit. Asnjë vaksinë nuk është zhvilluar posaçërisht kundër lisë së majmunit, por vaksinat e lisë janë gjetur të jenë efektive. Nuk ka trajtim specifik për sëmundjen, kështu që qëllimi i trajtimit është të menaxhojë simptomat dhe të parandalojë komplikimet. Barnat antivirale si tecovirimat mund të përdoren për trajtimin e lisë së majmunit, megjithëse efektiviteti i tyre nuk është vërtetuar.

Lia e majmunit është endemik në Afrikën Qendrore dhe Perëndimore, ku disa lloje gjitarësh dyshohet se veprojnë si një rezervuar natyror i virusit. Rastet e para njerëzore u diagnostikuan në vitin 1970 në Basankusu, Republika Demokratike e Kongos. Që atëherë, frekuenca dhe ashpërsia e shpërthimeve janë rritur ndjeshëm, ndoshta si rezultat i rënies së imunitetit që nga ndërprerja e vaksinimit rutinë të lisë. Një shpërthim global i kladit II në 2022-2023 shënoi incidencën e parë të transmetimit të gjerë të komunitetit jashtë Afrikës. Në korrik 2022, Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) e shpalli shpërthimin një Emergjencë të Shëndetit Publik të Shqetësimit Ndërkombëtar (PHEIC). OBSH e ktheu këtë status në maj 2023 pasi shpërthimi ra nën kontroll, duke përmendur një kombinim të vaksinimit dhe informacionit të shëndetit publik si masa të suksesshme kontrolli.

Një shpërthim i lisë së majmunit të kladit I u zbulua në Republikën Demokratike të Kongos gjatë vitit 2023. Që nga gushti 2024, ai është përhapur në disa vende afrikane, duke ngritur shqetësime se mund të jetë përshtatur me një transmetim më të qëndrueshëm njerëzor. Më 14 gusht 2024, OBSH e shpalli këtë shpërthim si PHEIC. Të nesërmen, rasti i parë jashtë Afrikës u raportua në Suedi.

 Shiko edhe 

 Lija

 Referime 

Kategoria:Lija e majmunit
Kategoria:Sëmundje virale të kafshëve
Kategoria:Gjendje të lëkurës të lidhura me viruse
Kategoria:Sëmundje të parandalueshme me vaksina