Transporti në Bullgari

Transporti në Bullgari dominohet nga transporti rrugor. Që nga viti 2024, vendi kishte 879 kilometra autostrada dhe 117 kilometra të tjera në ndërtim. Gjatësia e plotë e rrjetit është pothuajse 40,000 km, e ndarë pothuajse në gjysmë midis rrjetit rrugor kombëtar dhe atij komunal. Përveç kësaj, ka 57,000 km rrugë. Autobusët luajnë një rol të rëndësishëm në transportin publik në distanca të gjata, autobusët operohen nga kompani private. Kryeqyteti Sofja ka tre terminale kryesore kombëtare të autobusëve, terminalin qendror, perëndimor dhe atë jugor.

Sistemi hekurudhor është i zhvilluar mirë, por shpejtësia mesatare është relativisht e ulët; megjithatë, projektet e përmirësimit janë duke u zhvilluar. Hekurudhat Shtetërore Bullgare (BDŽ) janë kompania kombëtare hekurudhore që nga viti 1879, por janë të pranishëm edhe operatorë privatë të mallrave. Gjatësia e plotë e rrjetit arriti në 4029 km, nga të cilat 995 km janë dyfishuar dhe 3001 km janë elektrizuar. Me 74,4% të rrjetit hekurudhor të elektrizuar, Bullgaria renditet e pesta në Evropë dhe ndër të parat në botë. Metroja e Sofjes ka katër linja që nga viti 2023.

Trafiku ajror ka ardhur në rritje që nga vitet 2000, gjë që u lehtësua nga modernizimi i aeroporteve, si dhe zbatimi i destinacioneve dhe linjave të reja. Kompania e flamurit është Bulgaria Air, por ekzistojnë edhe një sërë kompanish private charter që kryejnë fluturime të brendshme dhe ndërkombëtare. Ekzistojnë katër aeroporte ndërkombëtare - Aeroporti i Sofjes, Aeroporti i Burgasit, Aeroporti i Varnës dhe Aeroporti i Plovdivit, ndërsa numri i përgjithshëm i aeroporteve është 111.

Portet përgjatë Danubit dhe Detit të Zi janë më të rëndësishmit në sistemin e transportit ujor të Bullgarisë. Dy më të mëdhenjtë janë Porti i Varnës dhe Porti i Burgasit.

Transporti ajror
parapamje|Aeroporti i Sofjes dhe një stacion i metrosë së Sofjes
Pas ndërtimit të terminalit të dytë të Aeroportit Ndërkombëtar të Sofjes, numri i përgjithshëm i pasagjerëve për vendin u rrit dhe arriti në 6,595,790 në vitin 2008, dhe në prill 2011 Aeroporti i Sofjes shërbeu 282 694 pasagjerë, 13% më shumë se e njëjta periudhë e vitit 2009, kur rekordi ishte 250,000 pasagjerë.Sofia Airport Serviced Record Number of Passengers April 2011, Sofia News Agency, May 16, 2011 Në vitin 2011, trafiku i pasagjerëve në tre aeroportet kryesore të Bullgarisë - Sofje, Varna dhe Burgas - u rrit me gati 10% në vit në 3.89 milionë në gjysmën e parë të 2011, për shkak të rritjes së klientëve që përdorin linjat ndërkombëtare dhe nisjes së destinacioneve të reja.Passenger traffic at Bulgaria's major airports grows 10% Y/Y in H1 2011, The Sofia Echo, August 18, 2011 Në vitin 2014, aeroportet bullgare shërbyen 7,728,612 pasagjerë dhe transportuan 23,101 ton mallra.

Në të kaluarën, aviacioni krahasuar me transportin rrugor dhe hekurudhor ishte një mënyrë e vogël e lëvizjes së mallrave, dhe vetëm 860,000 pasagjerë përdornin linjat ajrore bullgare në vitin 2001. Në vitin 2013 Bullgaria kishte 68 aeroporte, 57 prej të cilave kishin pista të asfaltuara. Dy aeroporte, Aeroporti i Sofjes dhe Aeroporti i Burgasit, kishin një pistë më të gjatë se 3000 metra dhe kishte katër heliporte. Aeroporti i dytë dhe i tretë më i madh, Aeroporti i Varnës dhe Aeroporti i Burgasit, shërbejnë kryesisht fluturime çarter dhe kanë lidhje të rregullta të brendshme me kryeqytetin. Në fillim të viteve 2000, Aeroporti i Sofjes mori një rinovim të konsiderueshëm, me ndihmën e një konsorciumi të udhëhequr nga Kuvajti, në pritje të rritjes së lidhjeve ajrore me Evropën. Një zgjerim trefazor ishte planifikuar të përfundonte në vitin 2010. Linja ajrore shtetërore e epokës komuniste, Balkan Airlines, u zëvendësua nga Bulgaria Air, e cila u privatizua në vitin 2006. Në vitin 2004 Bulgaria Air transportoi 365.465 pasagjerë në destinacionet ndërkombëtare, duke përfshirë të gjitha qytetet kryesore evropiane, ndërsa në vitin 2014 ky numër ishte 897.422.

Hekurudhat

parapamje|majtas|Një tren BDZ Desiro
parapamje|djathtas|Harta e rrjetit hekurudhor të Bullgarisë
Në vitin 2005, Bullgaria kishte rreth 6238 kilometra rrugë me qasje të hapur në pronësi të kompanisë shtetërore "National Company Railway Infrastructure", duke përfshirë një hekurudhë 125 kilometra të gjatë 760 mm - [rreshti i ngushtë i Septemvri – Dobrinishte]] dhe 4316 km konsideroheshin linja kryesore. Sofja, Plovdiv dhe Gorna Oryahovitsa janë qendrat e sistemit të brendshëm dhe të lidhjeve hekurudhore ndërkombëtare.

Sistemi hekurudhor i Bullgarisë nuk është zgjeruar që nga vitet 1980, në vitin 2014 kishte 4023 kilometra linja kryesore. Janë duke u zhvilluar projekte përmirësimi. Pas përfundimit të linjës me shpejtësi të lartë Plovdiv - Dimitrovgrad më 1 korrik 2012, shpejtësia maksimale e funksionimit u rrit në 200 km/h dhe rekordi kombëtar i shpejtësisë maksimale prej 197 km/h u vendos midis Iskar dhe Elin Pelin me një makinë elektrike Siemens Taurus me qira. Lokomotiva së shpejti pritet të prishet. Ka gjithashtu plane për përmirësimin e funksionimit me shpejtësi të lartë dhe dyfishimin (aty ku është e nevojshme) të hekurudhës Plovdiv - Burgas. Deri në fund të vitit 2013, pritej të ndërtoheshin gjithsej 461 km linja me shpejtësi të lartë.

Në mesin e viteve 2000, hekurudhat mbetën një mënyrë kryesore e transportit të mallrave, por me rritjen e problemeve me mirëmbajtjen e infrastrukturës dhe uljen e shpejtësisë, autostradat transportonin një pjesë progresive të mallrave. Operatori kombëtar i pasagjerëve dhe mallrave quhet Hekurudhat Shtetërore Bullgare, por ka gjithashtu një numër operatorësh privatë, duke përfshirë Kompaninë Hekurudhore Bullgare dhe DB Schenker Rail Bulgaria.

Në vitin 2014, hekurudhat bullgare transportuan 14,225,000 tonë mallra dhe 21.3 milionë pasagjerë në vitin 2019.

Transporti rrugor
parapamje|Awtomagistrala Europa (A6) në Slivnitsa
Bullgaria ka afro 40,000 kilometra rrugë, nga të cilat 19,968 km përbëjnë rrjetin kombëtar rrugor dhe 19,500 km të tjera janë pjesë e rrjetit komunal. 879 kilometra autostrada me shpejtësi të lartë ishin në shërbim në vitin 2024. Mbi 98% e të gjitha rrugëve kombëtare janë të asfaltuara.Shënim: Që nga viti 2002, rrugët e kategorisë IV nuk konsiderohen rrugë kombëtare, por menaxhohen drejtpërdrejt nga komunat dhe nuk raportohen në agjencinë qendrore. Rrugët kanë kapërcyer hekurudhat si mënyra kryesore e transportit të mallrave.

Planet afatgjata kërkojnë përmirësimin e rrugëve me cilësi më të lartë dhe integrimin e sistemit rrugor në rrjetin evropian. Fokusi është në përmirësimin e lidhjeve rrugore me vendet fqinje dhe lidhjet e brendshme që lidhin qytetet kryesore, si Sofja, Plovdiv, Burgas, Varna dhe Ruse. Bullgaria ka vonuar ndërtimin e disa lidhjeve kryesore të autostradave që nga vitet 1990, por anëtarësimi në Bashkimin Evropian është një nxitje e fortë për përfundimin. Një lidhje 114 kilometra midis Bullgarisë lindore dhe kufirit turk është planifikuar të përfundojë në 2013. Që nga viti 2004, dy autostrada ndërkombëtare kalonin përmes Bullgarisë dhe një autostradë kryesore kalonte nga Sofja në bregun e Detit të Zi. Korridoret ndërkombëtare të propozuara do të kalonin nga veriu në jug, nga Vidini në kufirin me Greqinë dhe nga Ruse në kufirin me Greqinë, dhe nga perëndimi në lindje, nga Serbia përmes Sofjes në Burgas, Varna dhe Edrene (Turqi). Ura Vidin-Calafat përfundoi në vitin 2013, duke lehtësuar trafikun rrugor dhe hekurudhor për në Rumani.

Motorways and expressways

25px Trakia motorway - Sofja - Plovdiv - Stara Zagora - Yambol - Karnobat - Burgas  (e përfunduar)
25px Hemus motorway - Sofja - Yablanitsa - Shumen - Varna (Yablanitsa to Shumen remaining)
25px Struma motorway - Sofja - Pernik - Blagoevgrad - Kulata (Greece) (në ndërtim e sipër)
25px Maritsa motorway - Chirpan to Kapitan Andreevo (Turqi) (e përfunduar)
25px Cherno More motorway - Varna to Burgas (e planifikuar)
25px Europe motorway - Sofja - Kalotina (Serbi) (në ndërtim e sipër)
25px Veliko Tarnovo–Ruse motorway Veliko Tarnovo - Rousse (Rumani) (e planifikuar)

Rrugët kryesore
25px I-1 road
25px I-2 road
25px I-3 road
25px I-4 road
25px I-5 road
25px I-6 road
25px I-7 road
25px I-8 road
25px I-9 road
25px Sofia Ring Road

Transporti publik në distanca të gjata
Autobusët përdoren shpesh në Bullgari për udhëtime në distanca të gjata. Autobusët në distanca të gjata nisen nga Sofja nga stacionet qendrore, perëndimore dhe jugore të autobusëve, rrugët ndërkombëtare shërbehen nga Stacioni Serdika. Përveç autobusëve publikë, autobusët operohen edhe nga kompani private, si Union-Ivkoni, Biomet ose Etap-Grup. Biletat mund të blihen në zyrat e këtyre kompanive, në stacione dhe nga shoferi i autobusit. Disa kompani ofrojnë rezervime online. Ka destinacione të shumta ndërkombëtare në një numër vendesh evropiane, si dhe në Turqi.. Taksitë e përbashkëta të quajtura marshrutka funksionojnë në Sofje dhe në fshat midis vendbanimeve më të vogla.

Rrugët ujore
 470 km (2006) përgjatë korridorit VII panevropian 2300 km përgjatë lumit Danub. Lumenjtë e tjerë më të vegjël, si Kamchiya dhe Ropotamo, janë të lundrueshëm vetëm për përdorime rekreative.

Referime