Substanca

Një substancë kimike është një formë unike e lëndës me përbërje kimike konstante dhe veti karakteristike.   Substancat kimike mund të marrin formën e një elementi të vetëm ose të përbërjeve kimike . Nëse dy ose më shumë substanca kimike mund të kombinohen pa reaguar, ato mund të formojnë një përzierje kimike.  Nëse një përzierje ndahet për të veçuar një substancë kimike, substanca që rezulton quhet kimikisht e pastër . 

Substancat kimike mund të ekzistojnë në disa gjendje ose faza të ndryshme fizike (p.sh. lëndë të ngurta, lëngje, gaze ose plazma ) pa ndryshuar përbërjen e tyre kimike. Substancat kalojnë ndërmjet këtyre fazave të lëndës në përgjigje të ndryshimeve në temperaturë ose shtypje . Disa substanca kimike mund të kombinohen ose shndërrohen në substanca të reja me anë të reaksioneve kimike . Kimikatet që nuk e kanë këtë aftësi thuhet se janë inerte .

Uji i pastër është një shembull i një substance kimike, me një përbërje konstante prej dy atomesh hidrogjeni të lidhur me një atom të vetëm oksigjeni (dmth. H2 O). Raporti atomik i hidrogjenit me oksigjenin është gjithmonë 2:1 në çdo molekulë uji. Uji i pastër do të priret të vlojë afër , një shembull i një prej vetive karakteristike që e përcaktojnë atë. Substanca të tjera kimike të dukshme përfshijnë diamantin (një formë e elementit të karbonit ), kripën e tryezës (NaCl; një përbërje jonike ) dhe sheqerin e bardhë (i rafinuar) (C12 H22 O11 ; një përbërje organike ).

 Elementet kimike 
parapamje| Kristalet vendase të squfurit. Squfuri gjendet natyrshëm si squfur elementar, në minerale sulfide dhe sulfate dhe në sulfur hidrogjeni .
Një element është një substancë kimike e përbërë nga një lloj atomi i veçantë dhe për këtë arsye nuk mund të zbërthehet ose transformohet nga një reaksion kimik në një element tjetër, megjithëse mund të shndërrohet në një element tjetër përmes një reaksioni bërthamor . Kjo ndodh sepse të gjithë atomet në një kampion të një elementi kanë të njëjtin numër protonesh, megjithëse mund të jenë izotope të ndryshëm, me numër të ndryshëm neutronesh .

Deri në vitin 2019, janë njohur 118 elementë, rreth 80 prej të cilëve janë të qëndrueshëm - domethënë, ata nuk ndryshojnë nga zbërthimi radioaktiv në elementë të tjerë. Disa elementë mund të shfaqen si më shumë se një substancë kimike e vetme ( alotrope ). Për shembull, oksigjeni ekziston si oksigjen diatomik (O2 ) ashtu edhe si ozon (O3 ). Shumica e elementeve klasifikohen si metale . Këto janë elementë me një shkëlqim karakteristik si hekuri, bakri dhe ari . Metalet zakonisht përçojnë mirë elektricitetin dhe nxehtësinë, dhe ato janë të lakueshme dhe duktile . Hill, J. W.; Petrucci, R. H.; McCreary, T. W.; Perry, S. S. General Chemistry, 4th ed., pp 45–46, Pearson Prentice Hall, Upper Saddle River, New Jersey, 2005. Rreth 14 deri në 21 elementë, The boundary between metalloids and non-metals is imprecise, as explained in the previous reference. si karboni, azoti dhe oksigjeni, klasifikohen si jometale . Jometaleve u mungojnë vetitë metalike të përshkruara më sipër, ato gjithashtu kanë një elektronegativitet të lartë dhe një tendencë për të formuar jone negative . Disa elementë të tillë si silikoni ndonjëherë ngjajnë me metale dhe nganjëherë ngjajnë me jometale, dhe njihen si metaloidë .

 Substancat kundrejt përzierjeve 
djathtas|parapamje| Xhami i boronicës së kuqe, ndërsa duket homogjen, është një përzierje e përbërë nga qelqi dhe grimca ari koloidale prej rreth 40nm në diametër, duke i dhënë një ngjyrë të kuqe.
E gjithë lënda përbëhet nga elementë dhe përbërje kimike të ndryshme, por këto shpesh përzihen ngushtë së bashku. Përzierjet përmbajnë më shumë se një substancë kimike dhe ato nuk kanë një përbërje fikse. Gjalpi, dheu dhe druri janë shembuj të zakonshëm të përzierjeve. Ndonjëherë, përzierjet mund të ndahen në substancat përbërëse të tyre me procese mekanike, të tilla si kromatografia, distilimi ose avullimi . 

Metali gri i hekurit dhe squfuri i verdhë janë të dy elementë kimikë dhe ato mund të përzihen së bashku në çdo raport për të formuar një përzierje të verdhë-gri. Nuk ndodh asnjë proces kimik dhe materiali mund të identifikohet si një përzierje nga fakti se squfuri dhe hekuri mund të ndahen nga një proces mekanik, siç është përdorimi i një magneti për të tërhequr hekurin nga squfuri.

Në të kundërt, nëse hekuri dhe squfuri nxehen së bashku në një raport të caktuar (1 atom hekur për çdo atom squfuri, ose sipas peshës, 56 gram (1 mol ) hekur në 32 gram (1 mol) squfuri), zhvillohet një reaksion kimik dhe krijohet një substancë e re, përbërja sulfur i hekurit (II), me formulë kimike FeS. Përbërja që rezulton ka të gjitha vetitë e një substance kimike dhe nuk është një përzierje. Sulfidi i hekurit (II) ka vetitë e veta të dallueshme si pika e shkrirjes dhe tretshmëria, dhe të dy elementët nuk mund të ndahen duke përdorur procese normale mekanike; një magnet nuk do të jetë në gjendje të rikuperojë hekurin, pasi nuk ka hekur metalik të pranishëm në përbërje.

Kategoria:Materiale artificiale
Kategoria:Substanca kimike