Beteja e Bardhimadhit

Beteja e minierës së Bardhimadhit ishte një përleshje njëjavore midis Ushtrisë Jugosllave (VJ), policisë serbe (MPB) dhe Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) në qershor 1998, gjatë Luftës së Kosovës . U luftua për minierën e qymyrit në Bardhimadh, e cila furnizonte me energji dy stacione gjeneruese që furnizonin me energji elektrike pjesën më të madhe të Kosovës.

UÇK-ja e pushtoi minierën më 22 qershor, duke marrë peng nëntë minatorë serbë, duke e kthyer minierën në një bazë operimi dhe duke tallur autoritetet jugosllave duke dërguar patrulla në dritën e diellit në sy të kryeqytetit të provincës, Prishtinës . Gjatë shtatë ditëve të ardhshme, autoritetet jugosllave dhe UÇK-ja negociuan për fatin e minatorëve. Pasi negociatat dështuan, UJ-ja dhe MPB-ja sulmuan minierën dhe e detyruan UÇK-në të largohej. Në përleshje u vranë dhjetë militantë. UJ-ja dhe MPB-ja raportuan se nuk pësuan viktima. Megjithëse miniera u rimor, pengjet nuk u gjetën askund dhe supozohet se ata u vranë nga militantët. Që nga qershori 2014, vendndodhja e mbetjeve të minatorëve nuk dihet. Askush nuk është dënuar ndonjëherë për vdekjen e tyre.

 Rrethanat 
Pas Luftës së Dytë Botërore, Kosovës iu dha statusi i një krahine autonome brenda Republikës Socialiste të Serbisë, një nga gjashtë republikat kushtetuese të Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë .  Pas vdekjes së udhëheqësit të gjatë të Jugosllavisë ( Josip Broz Tito ) në vitin 1980, sistemi politik i Jugosllavisë filloi të shpërbëhej.  Në vitin 1989, Beogradi hoqi autonominë e Kosovës.  Kosova, një krahinë e banuar kryesisht nga shqiptarë etnikë, kishte një rëndësi të madhe historike dhe kulturore për serbët,  të cilët kishin formuar shumicën atje para mesit të shekullit të 19-të, por deri në vitin 1990 përfaqësonin vetëm rreth 10 përqind të popullsisë.  Të alarmuar nga numri i tyre në rënie, serbët e provincës filluan të frikësohen se ata po "shtyheshin jashtë" nga shqiptarët dhe tensionet etnike u përkeqësuan.  Sapo u hoq autonomia e Kosovës, një qeveri e pakicës e drejtuar nga serbët dhe malazezët u emërua nga presidenti serb Slobodan Millosheviç për të mbikëqyrur krahinën, e zbatuar nga mijëra paraushtarakë të armatosur rëndë nga Serbia. Kultura shqiptare u shtyp në mënyrë sistematike dhe qindra mijëra shqiptarë që punonin në kompanitë shtetërore humbën punën. 

Në vitin 1996, një grup nacionalistësh shqiptarë që e quanin veten Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK) filluan të sulmonin Ushtrinë Jugosllave ( Serbo-Croatian   ; VJ) dhe Ministria e Punëve të Brendshme Serbe ( Serbo-Croatian:   ; MPB) në Kosovë. Qëllimi i tyre ishte të ndanin provincën nga pjesa tjetër e Jugosllavisë, e cila pas ndarjes së Sllovenisë, Kroacisë, Maqedonisë dhe Bosnje-Hercegovinës në 1991–92, ishte vetëm një federatë e përbërë nga Serbia dhe Mali i Zi. Në fillim, UÇK-ja kreu sulme goditëse (31 në vitin 1996, 55 në 1997 dhe 66 vetëm në janar dhe shkurt 1998).  Ai shpejt fitoi popullaritet në mesin e të rinjve shqiptarë të Kosovës, shumë prej të cilëve refuzuan rezistencën jo të dhunshme ndaj autoriteteve jugosllave të mbrojtur nga politikani Ibrahim Rugova dhe favorizuan një qasje më agresive.  Organizata mori një nxitje të konsiderueshme në vitin 1997, kur një kryengritje e armatosur në Shqipërinë fqinje çoi në grabitjen e mijëra armëve nga depot e Ushtrisë Shqiptare . Shumë nga këto armë përfunduan në duart e UÇK-së.  UÇK-ja gjithashtu mori fonde të konsiderueshme nga përfshirja e saj në tregtinë e drogës.  

Popullariteti i UÇK-së u ngrit në qiell pasi UJ-ja dhe MPB-ja sulmuan kompleksin e udhëheqësit të UÇK-së Adem Jashari në mars 1998, duke vrarë atë, bashkëpunëtorët e tij më të afërt dhe shumicën e familjes së tij. Sulmi bëri që mijëra të rinj shqiptarë të Kosovës t'i bashkoheshin radhëve të UÇK-së, duke nxitur kryengritjen kosovare që më në fund shpërtheu në pranverën e vitit 1998. 

 Beteja 
Më 22 qershor 1998, UÇK-ja pushtoi minierën e hapur të qymyrit në Bardhimadh afër qytetit të Obiliqit .  Ajo ndodhet rreth  në perëndim të kryeqytetit të Kosovës, Prishtinës, Bardhimadhi ishte strategjikisht i rëndësishëm sepse furnizonte me qymyr dy nga termocentralet më të rëndësishme të Kosovës, të cilat nga ana e tyre siguronin energji elektrike në pjesën më të madhe të krahinës.  Sulmi përfaqësoi sfidën më serioze për krijimin jugosllav që nga shpërthimi i luftimeve në fillim të vitit, jo vetëm për shkak të rëndësisë strategjike të minierës, por edhe për shkak të afërsisë së saj me Prishtinën.   Me të hyrë në minierë, militantët morën peng një numër minatorësh serbë, duke ndërprerë prodhimin.  Human Rights Watch i identifikoi nëntë robërit si Dushan Ađançiq, Pero Ađančić, Zoran Ađančić, Mirko Buha, Filip Gojković, Božidar Lempić, Srboljub Savić, Mirko Trifunović dhe Dragan Vukmirović.  Disa nga militantët ishin të armatosur me armë automatike, por shumica mbanin pushkë gjuetie. Ishin gjithsej rreth 30 luftëtarë, shumica me rroba civile.  “Disa nga guerilët nuk ishin veçse djem me nga një pushkë të vetme”, shkruante gazetari Jeffrey Fleishman. "Të tjerët ishin burra të fortë me mustaqe, rripa municioni dhe bajoneta." Fleishman i përshkroi ata si "të nervozuar dhe të lodhur" dhe vuri në dukje se ata nuk kishin as telekomandë . 

UÇK-ja i ka tallur autoritetet duke dërguar patrulla në dritën e ditës në sy të Prishtinës.  Luftëtarët vendosën postblloqe dhe granata kundër snajperëve. Armët e tyre më të rënda ishin dy granatahedhës me raketa dhe një  mitraloz.  Ata i detyruan minatorët të hapnin llogore që ndanin UÇK-në nga pozicionet jugosllave.  Menjëherë pas marrjes së minierës, autoritetet jugosllave hynë në negociata me UÇK-në për fatin e pengjeve.  Jugosllavët gjithashtu ngritën postblloqe të tyre, mbyllën rrugën që të çonte në Bardhimadh dhe rrethuan minierën me snajperë.  Rreth 100 efektivë të UJ-së u përfshinë në betejë. 

Negociatat midis autoriteteve dhe UÇK-së për fatin e pengjeve me sa duket u ndërprenë pak para kundërsulmit jugosllav.  Të mbështetur nga automjete të blinduara, artileri dhe një numër tankesh,  qindra personel të Ushtrisë Jugosllave dhe MUP-it u zhvendosën për të rimarrë Bardhimadhin duke filluar më 29 qershor.  Në ditën e parë, forcat jugosllave kishin avancuar deri në  të minierës. Zyrtarët jugosllavë shpjeguan se UJ-ja dhe MPB-ja po përparonin qëllimisht ngadalë në mënyrë që të shmangnin viktimat civile dhe pretenduan se militantët po përdornin minatorët si mburoja njerëzore.  Një grup militantësh shpejt u tërhoq plotësisht nga Bardhimadhi,  ndërsa një tjetër u barrikadua brenda ndërtesës dhe punëtorive të menaxhimit të minierës.  Nga 1 korriku, miniera ishte përsëri në duart e Jugosllavisë.  UJ-ja dhe MPB-ja me sa duket përdorën gaz lotsjellës për të larguar militantët nga pozicionet e tyre.  Qyteti dhe rrethina e tij u braktisën kryesisht nga shqiptarët dhe serbët, dhe nga përfundimi i luftimeve, më shumë se 8,000 civilë ishin zhvendosur.  

 Pasojat 
Beteja rezultoi me vdekjen e 10 militantëve të UÇK-së.   Jugosllavët raportuan se nuk pësuan viktima.  UÇK-ja pretendoi se dy civilë shqiptarë të Kosovës, një djalë tetë vjeçar dhe një burrë, u vranë në përleshje dhe gjashtë u plagosën.  Autoritetet jugosllave konfirmuan se një djalë tetë vjeçar ishte vrarë në granatimet pranë qytetit.  Nga 1 korriku, miniera thuhet se ishte përsëri në funksion.  Po atë ditë, gazetarët perëndimorë që tentonin të hynin në Bardhimadh u sulmuan nga një turmë civilësh serbë të zemëruar. 

Pas rihyrjes në minierë, autoritetet jugosllave zbuluan se pengjet ishin zhdukur, me sa duket të marrë nga grupi i luftëtarëve të UÇK-së që ishin tërhequr nga Bardhimadhi para kapjes së tij. Ata mendohet se janë ekzekutuar nga militantët.  Familjet e tyre që atëherë kanë krijuar një organizatë të dedikuar për sjelljen e rrëmbyesve para drejtësisë dhe nëse është e mundur, gjetjen e mbetjeve të minatorëve të humbur.  Vendndodhja e minatorëve nuk dihet që nga qershori i vitit 2014, si dhe vendndodhja e mbetjeve të tyre. Askush nuk është dënuar për vdekjen e tyre. 

 Shih edhe 
 Lufta e Kosovës
 Ushtria Çlirimtare e Kosovës

 Referime 

Kategoria:Kastriot
Kategoria:Operacione ushtarake të Luftës së Kosovës
Kategoria:Beteja që përfshijnë Republikën Federale të Jugosllavisë
Kategoria:1998 në Kosovë
Kategoria:Bardhimadh