Republika Irlandeze

Republika irlandeze (Irlandisht: Poblacht na hÉireann or Saorstát Éireann) ishte një shtet revolucionar i panjohur që shpalli pavarësinë nga Mbretëria e Bashkuar në janar 1919. Republika pretendonte juridiksion mbi të gjithë ishullin e Irlandës, por deri në vitin 1920 kontrolli i saj funksional ishte i kufizuar në vetëm 21 nga 32 qarqet e Irlandës, dhe forcat shtetërore britanike mbajtën një prani në pjesën më të madhe të verilindjes, si dhe në Cork, Dublin dhe qytete të tjera të mëdha. Republika ishte më e fortë në zonat rurale dhe nëpërmjet forcave të saj ushtarake ishte në gjendje të ndikonte mbi popullsinë në zonat urbane që nuk i kontrollonte drejtpërdrejt.

Origjina e saj datojnë që nga Rebelimi i Pashkëve të vitit 1916, kur republikanët irlandezë kapën lokacione kyçe në Dublin dhe shpallën Republikën Irlandeze. Rebelimi u shtyp, por të mbijetuarit u bashkuan nën një parti të reformuar Sinn Féin për të bërë fushatë për një republikë. Partia fitoi një shumicë të qartë të vendeve kryesisht të pakontestueshme në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1918 dhe formoi Dáil e Parë të Irlandës në Dublin më 21 janar 1919. Republikanët më pas krijuan një qeveri, një sistem gjyqësor dhe një forcë policore. Në të njëjtën kohë, Vullnetarët irlandezë, të cilët ranë nën kontrollin e Dáil dhe u bënë të njohur si Ushtria Republikane Irlandeze, luftuan kundër forcave shtetërore britanike në Luftën Irlandeze për Pavarësi.

Lufta e Pavarësisë përfundoi me Traktatin Anglo-Irlandez, të nënshkruar më 6 dhjetor 1921 dhe të miratuar ngushtë nga Dáil Éireann më 7 janar 1922. Një qeveri e përkohshme u krijua sipas kushteve të traktatit, por Republika Irlandeze nominalisht mbeti në ekzistencë deri në 6 dhjetor 1922, kur 26 nga 32 qarqet e ishullit u bënë një dominim britanik vetëqeverisës i quajtur Shteti i Lirë Irlandez. Ishulli ishte ndarë nga Akti i Qeverisë së Irlandës 1920 dhe gjashtë qarqet e Irlandës Veriore, të cilat ishin ndarë në mënyrë që të krijonin dhe të siguronin një shumicë unioniste, ushtronin të drejtën e tyre sipas traktatit për të hequr dorë nga Shteti i Lirë dhe për të qëndruar në Mbretërinë e Bashkuar.Hachey, Thomas E. et al. The Irish Experience: A Concise History  1996 p172

Referime

Kategoria:Historia e Irlandës (1801-1923)
Kategoria:Republikanizmi irlandez
Kategoria:Vende të shuara në Irlandë
Kategoria:Vende të shuara të panjohura

Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1919
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1922
Kategoria:Shekulli i 20-të në Republikën e Irlandës
Kategoria:Vende të shuara të periudhës mes dy luftërave botërore