Ngulimi portugez në Çitagong

Çitagongu, qyteti i dytë më i madh dhe porti kryesor i Bengalit, ishte streha e një ngulimi të lulëzuar tregtar të Perandorisë Portugeze në lindje në shekujt e XVI dhe XVII. Portugezët mbërritën për herë të parë në Çitagong rreth vitit 1528 dhe e lanë në vitin 1666 pas pushtimit mogul. Qe enklava e parë evropiane në rajonin historik të Bengalit.

Etimologjia
Çitagongu ishte porti më i madh detar në Sulltanatin e Bengalit, që quhej "Shahi Bangalah" (Bengali perandorak) në persisht dhe bengalisht. Portugezët i referoheshin qytetit-port si Porto Grande de Bengala, që do të thotë "Porti i Madh i Bengalit". Termi shpesh thjeshtëzohej si Porto Grande.

 Mbërritja e Portugezëve 
Më 9 maj 1512, një flotë prej katër anijesh të komanduara nga João da Silveira nga "Estado da India" mbërriti në Çitagong nga Goa. Ata u ndoqën nga mjaft të dërguar nga Mbretëria e Portugalisë në Sulltanatin e Bengalit, atëherë i konsideruar si rajoni më i pasur në nënkontinentin Indian. Ata krijuan qendrën e parë tregtare portugeze në Bengal Çitagong në 1517. Rajonin e frekuentonin gjithashtu tregtarë nga Malaka, Bombei dhe Cejloni portugez.

Disa burime tregojnë se Joao Coelho kishte mbërritur në Çitagong përpara João da Silveiras. Shumë portugezë malamanë kishin ardhur në Bengal përpara Silveiras me anije si tregtarë. Për më tepër, disa nga portugezët u vendosën në Pipli (Orissa e tanishme në Indi) në 1514, që vizituan Bengalin Perëndimor.

 Krijimi i bazës tregtare 
Në 1528, Sulltani i Bengalit i lejoi portugezët të krijonin qendra tregtare dhe dogana në Portin e Çitagongut. Në Firingi Bandar u vendosën një fortesë dhe baza navale. Ngulimi u rrit në portin më të shquar euroaziatik në Gjirin e Bengalit gjatë Periudhës së Zbulimeve. U fut sistemi cartaz, që kërkonte që të gjitha anijet në zonë të blinin licensa nga portugezët. Në 1590, portugezët pushtuan ishujt e afërt të Sandvipit nën udhëheqjen e António de Sousa Godinhos. Në 1602, ishulli i Sandvipit të Çitagongut u pushtua nga portugezët nga Kedar Rai i Sripurit.

Piratët portugezë, të quajtur Gonçalves dhe Carvalho, e sunduan ishullin e Sandvipit për mjaft vite. Çdo vit rreth 300 anije të ngarkuara me kripë niseshin për në Liverpool nga Sandvipi. Sandvipi në atë kohë ishte shumë i famshëm për ndërtimin e anijeve dhe prodhimin e kripës. Në 1616, pas mbërritjes së Delvar Khanit, një zyrtar i lartë i marinës mogule, piratët portugezë u dëbuan nga Sandvipi dhe Delvar Khani e sundoi ishullin në mënyrë të pavarur për rreth 50 vjet.

Limani i Çitagongut u bë porti më i rëndësishëm për portugezët, për shkak të vendosjes së tij, shërbimet lundruese dhe ankorimi i sigurt. Porti ndodhet shumë afër me grykë-derdhjen e Meghnas, që ishte rruga kryesore për në kryeqytetin mbretëror të Goudas.

Portugezët e konsideronin Çitagongun si një vend shumë të përshtatshëm për të jetuar. Nga fundi i shekullit XVI, porti i Çitagongut ishte kthyer në një port të lulëzuar, që tërhoqi si tregtarë dhe ngulime portugeze. Sipas një shënimi të 1567-ës së Caesar Federeci-t, çdo vit tridhjetë ose tridhjetë e pesë anije, të mëdha dhe të vogla, ankoroheshin në portin e Çitagongut. Në 1598 në Çitagong dhe Arakan jetonin rreth 2 500 portugezë dhe euroaziatikë.

Prania e rritur tregtare përfshinte zyrtarë, tregtarë, misionarë, ushtarë, aventurierë, lundërtarë dhe piratë. Enklava kishte një administratë tepër "laissez-faire" të drejtuar nga tregtarët. Tregëtia e skllevërve dhe pitateria lulëzuan. Prodhimet më të tregtuara përfshinin mëndafsh, tekstile pambuku dhe musline, metale të çmuara, erëza, oriz, dru, kripë dhe barut.

Kisha katolike u vendos në Bengal gjatë sundimit portugez në Çitagong. Qyteti port ishte selia e parë e Vikarit Apostolik të Bengalit. Portugezët nxitën gjithashtu martesat e përziera me popullsinë vendore.

Në 1615, Marina portugeze mundi një flotë Arakaneze-Hollandeze pranë qytetit port.

Pirateria
Prania portugeze në Çitagong përfundimisht mbeti jetëshkurtër. Rënia e Sulltanatit të Bengalit dhe ngritja e Mbretërisë Arakaneze të Mrauk U e ndryshoi panoramën gjeopolitike. Çitagongu bë një mollë e rëndësishme sherri midis Perandorisë Mogule, Mbretërisë së Mrauk U, Perandorisë Burmeze dhe Mbretërisë së Tripuras. Mbreti Mrauk U masakroi 600 anëtarë të bashkësisë portugeze në Dianga në 1607. Si pasojë, portugezët u lidhën me Arakanët. Pirateria portugezo-arakaneze kundër Bengalit Mogul u rrit në shekullin e XVII. Si përgjigje, portugezët shkatërruan bregun Arakan dhe e shpunë plaçkën e marrë te mbreti i Barisalit.

Skllavëria
Portugezët morën pjesën lindore të rrjetit arab të tregëtisë së skllevërve dhe i shitën skllevërit e tyre në Tamluk dhe Balasore, dhe në portet e Dekanit. Skllevërit shiteshin në Dianga dhe Pipli, duke u transportuar me anije. Portugezët ndërtuan një fortesë në Pipli në 1599 për të burgosurit e siell nga Arakanezët. Në 1629 portugezët nën komandën e Diego Da Sa sulmuan Dhakën duke marë shumë robër, përfshirë gruan e një oficeri të ushtrisë mogule, që e shpunë me pranga në Dianga. Robërit u konvertuan në të krishterë.

Fundi i ngulimit 
Në 1632, ushtria mogule i përzuri portugezët nga Satgaoni (Hughli), për shkak të lidhjes së portugezëve me tregtinë e skllevërve, rrëmbimi dhe refuzimi për të mbështetur Shah Xhahanin. Në 1666, mëkëmbësi mogul Shaista Khan rimori kontrollin e Çitagongut pas mundjes së arakanezëve një një luftë detare. Pushtimi Mogul i Çitagongut solli fundin e e mbizotërimit portugez prej më shumë se 130 vjet në qytetin port. Pushtimi i portit të Çitagongut synonte që në mënyrë të ngjashme kryesisht të largonte nga Bengali sulmet skllavëruese arakaneze.

Mogulët i sulmuan arakanezët nga xhungla me një ushtri prej 6500 vetash të mbështetur nga 288 anije lufte të grumbulluara për kapjen e limanit të Çitagongut. Pas tre ditësh beteje, arakanezët u dorëzuan. Çitagongu u bë menjëherë kryeqyteti i qeverisë së re të Bengalit.

Kjo betejë përfshiu si lëvizje përgjatë tokës ashtu dhe përgjatë ujit. Për të luftuar aftësinë e piratëve mbi ujë, Mogulët thirrën në ndihmë anijet hollandeze nga Batavia. Përpara se anijet hollandeze të mbërrinin në bregun e Çitagongut, beteja tashmë kishte përfunduar. Për të bartur ushtarë, Shaista Khani ndërtoi mjaft anije të mëdha dhe një numër të madh galerash. Pasi Mogulët morën Çitagongun, portugezët u zhvendosën në Pazarin Ferengi në Dhaka. Pasardhësit e portugezëve banojnë akoma në këto vende.

Ngulime të tjera 

Nga Çitagongu, portugezët vijuan të krijonin ngulime në porte dhe qytete të tjera të Bengalit, veçanërisht në Satgaon, Bandel dhe Dhaka. Satgaoni u bë i njohur si Porto Pequeno (Porti i Vogël). Portogola në Dhakën e Vjetër bujti bashkësinë portugeze.

Përhapja e Krishtërimit 
Krishtërimi u përhap përgjatë Bengalit nga tregtarët portugezë bashkë me misionarët e krishterë. Megjithëse krishtërimi e kishte mbërritur tashmë Indinë me Apostullin Thoma në vitin 52 të e.s., portugezët krijuan kishat e para të krishtera në Çitagong. Në 1498, eksploruesi i krishter Vasco da Gama udhëtoi në Bengal.

Trashëgimia
Pasardhësit e tregtarëve portugezëve në Çitagong janë të njohur si firingi. Ata jetojnë në zonat e Patharghatas dhe Pazarit Firingi në Çitagongun e Vjetër. Ka shumë huazime portugeze në bengalisht, duke përfshirë shumë terma të zakonshëm shtëpiakë, veçanërisht në dialektin çitagongias. Portugezët sollën shumë fruta ekzotike, lule dhe bimë, veçanërisht nga kolonitë e tyre Latino-Amerikane. Ata futën në Bengal piperkat, delonix regia-n, guavan, ananasin, papajën, mangot alfonso.

Një misionar portugez në Kalkutën britanike publikoi librin e parë mbi gramatikën e bengalishtes. Kishat më të vjetra në Bangladesh dhe Bengalin Perëndimor i gjejnë fillesat e tyre nga misionet portugeze, që mbërritën në Çitagong në shekullin e XVI. Shumica e të krishterëve bengalezë kanë mbiemra portugezë.

Pas pavarësisë së Bangladeshit, Portugalia e njohu atë më 20 dhjetor 1974 duke pasuar Revolucionin e Karafilave, kur ajo vendosi marrëdhënie me shumë kombe të çkolonizuara. Portugezët patën një ndikim të madh mbi tregtinë, kulturën, karakterin dhe gjuhën e banorëve të Çitagongut.

 Mbetje tërheqëse portugeze 
Në Çitagong dhe Bengal tashmë gjenden shumë pak gjurmë të pranisë portugeze. Darul Adalat, ndërtesa e parë e gjykatës gjendet në kampusin e Kolegjit Qeveritar Hazi Mohammad Mohshin, është një strukturë e ndërtuar nga portugezët. Struktura është e njohur nga banorët si Fortesa Portugeze. Departamenti i Arkeologjisë së Bangladeshit ka ndërrmarrë nismën për ta ruajtur këtë gjurmë.

Ka pak kisha dhe rrënoja. Disa emra gjeografikë mbeten, si Ishujt Dom Manik, Point Palmiras në bregun e Orissas, Pazari Firingi në Dhaka dhe Çitagong.

Shiko edhe
 Historia e Bengalit
 Historia e Bangladeshit
 Portugezët në Dhaka
 Ngulimi hollandez në Raxhshahi
 Bengali Hollandez
 Armenët në Bengal
 India Portugeze

Referime

Bibliografia

























Kategoria:Bangladesh
Kategoria:Historia e Indisë
Kategoria:Kolonializmi Portugez në Azinë Jugore