Tretshmëria

parapamje| Formimi i kristaleve në një tretësirë të sulfatit të amonit 4,2 M. Tretësira fillimisht u përgatit në 20 °C dhe më pas u ruajt për 2 ditë në 4 °C.
Në kimi, tretshmëria është aftësia e një substance, tretësirës, për të formuar një tretësirë me një substancë tjetër, tretësin . Patretshmëria është vetia e kundërt, pamundësia e lëndës së tretur për të formuar një tretësirë të tillë.Shkalla e tretshmërisë së një substance në një tretës specifik përgjithësisht matet si përqendrimi i substancës së tretur në një tretësirë të ngopur, në të cilën nuk mund të tretet më substancë.  Në këtë pikë, dy substancat thuhet se janë në baraspeshën e tretshmërisë . Për disa substanca të tretshme dhe tretës, mund të mos ketë një kufi të tillë, në të cilin rast të dy substancat thuhet se janë " të përziera në të gjitha përmasat" (ose thjesht "të përziera"). 

Lënda e tretur mund të jetë e ngurtë, e lëngshme ose e gaztë, ndërsa tretësi zakonisht është i ngurtë ose i lëngët. Të dyja mund të jenë substanca të pastra, ose mund të jenë vetë tretësira. Gazrat janë gjithmonë të përzier në të gjitha përmasat, përveç në situata shumë të skajshme, J. de Swaan Arons and G. A. M. Diepen (1966): "Gas—Gas Equilibria".  dhe një e ngurtë ose e lëngshme mund të "tretet" në një gaz vetëm duke kaluar më parë në gjendje të gaztë.

Tretshmëria varet kryesisht nga përbërja e lëndës së tretur dhe tretësit (përfshirë pH e tyre dhe praninë e substancave të tjera të tretura) si dhe nga temperatura dhe shtypja. Varësia shpesh mund të shpjegohet në termat e ndërveprimeve midis grimcave ( atomeve, molekulave ose joneve ) të dy substancave dhe koncepteve termodinamike si entalpia dhe entropia.

Në kushte të caktuara, përqendrimi i substancës së tretur mund të tejkalojë kufirin e zakonshëm të tretshmërisë. Rezultati është një zgjidhje e mbingopur, e cila është metastabile dhe do të përjashtojë me shpejtësi substancën e tretur të tepërt nëse shfaqet një vend i përshtatshëm bërthamimi . 

Koncepti i tretshmërisë nuk zbatohet kur ka një reaksion kimik të pakthyeshëm midis dy substancave, siç është reaksioni i hidroksidit të kalciumit me acid klorhidrik ; edhe pse mund të thuhet, joformalisht, se njëri e ka "shpërbërë" tjetrin. Tretshmëria nuk është gjithashtu e njëjtë me shpejtësinë e tretësirës, që është se sa shpejt tretet një lëndë e ngurtë në një tretës të lëngët. Kjo veti varet nga shumë ndryshore të tjera, si forma fizike e dy substancave dhe mënyra dhe intensiteti i përzierjes.

Koncepti dhe masa e tretshmërisë janë jashtëzakonisht të rëndësishme në shumë shkenca përveç kimisë, si gjeologjia, biologjia, fizika dhe oqeanografia, si dhe në inxhinieri, mjekësi, bujqësi, madje edhe në aktivitete jo-teknike si piktura, pastrimi, gatimi, dhe fermentimi . Shumica e reaksioneve kimike me interes shkencor, industrial ose praktik ndodhin vetëm pasi reagentët të jenë tretur në një tretës të përshtatshëm. Uji është deri tani tretësi më i zakonshëm i tillë.

Termi "i tretshëm" përdoret ndonjëherë për materialet që mund të formojnë pezullime koloidale të grimcave të ngurta shumë të imta në një lëng. Claudius Kormann, Detlef W. Bahnemann, and Michael R. Hoffmann (1988): "Preparation and characterization of quantum-size titanium dioxide".  Tretshmëria sasiore e substancave të tilla në përgjithësi nuk është e mirëpërcaktuar, megjithatë.

 Zbaitmet 
Tretshmëria ka një rëndësi thelbësore në një numër të madh disiplinash shkencore dhe zbatimesh praktike, duke filluar nga përpunimi i xeheve dhe ripërpunimi bërthamor deri te përdorimi i ilaçeve dhe transporti i ndotësve.

Tretshmëria shpesh thuhet se është një nga "vetitë karakteristike të një substance", që do të thotë se tretshmëria përdoret zakonisht për të përshkruar substancën, për të treguar polaritetin e saj, për të ndihmuar në dallimin e saj nga substancat e tjera dhe si një udhëzues për zbatimet e substancës. Për shembull, indigo përshkruhet si "i patretshëm në ujë, alkool ose eter, por i tretshëm në kloroform, nitrobenzen ose acid sulfurik të koncentruar". El-Mansy, Mohamed & Yahia, Ibrahim S. & Alfaify, Sa. 

Tretshmëria e një substance është e dobishme kur ndahen përzierjet. Për shembull, një përzierje kripe ( klorur natriumi ) dhe silici mund të ndahet duke tretur kripën në ujë dhe duke filtruar silicën e patretur. Sinteza e përbërjeva kimike, me miligram në një laborator, ose me ton në industri, të dyja përdorin tretshmërinë relative të produktit të dëshiruar, si dhe materialet fillestare të pareaguara, nënproduktet dhe produktet anësore për të arritur ndarjen.

Kategoria:Veti kimike
Kategoria:Veti fizike
Kategoria:Zgjidhje
Kategoria:Fizikë e zhytjes nënujore