Islami në Poloni

Një prani e vazhdueshme e Islamit në Poloni filloi në shekullin e 14-të. Që nga kjo kohë, ai u shoqërua kryesisht me tatarët Lipka, shumë prej të cilëve u vendosën në Komonuelthin Polako-Lituanez duke vazhduar traditat dhe besimet e tyre fetare. Grupet e para të rëndësishme jo-tatare të muslimanëve mbërritën në Poloni në vitet 1970, megjithëse ata janë një pakicë shumë e vogël.

Sot, më pak se 0.1% e popullsisë në Poloni është muslimane. Shumica e muslimanëve në Poloni janë sunitë.Stella Brozek (Human Rights Without Frontiers): Islam in Poland (PDF) Meyers Großes Taschenlexikon in 24 Bänden, Band 17, Seite 5931. Mannheim 2006. (as well as Brockhaus)

Fillimet
Kolonët e parë tatarë (Lipka) mbërritën në shekullin e 14-të. Edhe pse muslimanët ishin përfshirë në pushtimet e mëparshme mongole të Polonisë në shekullin e 13-të, këto kishin një karakter thjesht ushtarak dhe nuk ka asnjë gjurmë vendbanimi apo konvertimi të ndonjë pjese të popullsisë polake.

Nga ana tjetër, tregtarët arabë duke përfshirë muslimanët mbërritën në tokat polake gjatë kohës së Mieszko I, siç mund të shihet nga një numër i madh monedhash arabe të gjetura në vende të shumta arkeologjike në të gjithë Poloninë moderne.

Fiset tatare që erdhën në shekullin e 14-të u vendosën në tokat e Dukatit të Madh të Lituanisë. Luftëtarë të aftë dhe mercenarë të mëdhenj, vendosja e tyre u promovua nga Duka të Madh të Lituanisë, mes tyre Gediminas, Algirdas dhe Kęstutis. Tatarët që u vendosën në Lituani, Ruteni dhe në Poloninë lindore moderne u lejuan të ruanin fenë e tyre islame në këmbim të shërbimit ushtarak. Vendbanimet fillestare ishin kryesisht të përkohshme dhe shumica e tatarëve u kthyen në tokat e tyre amtare pas skadimit të shërbimit të tyre. Megjithatë, në fund të shekullit të 14-të, Duka i Madh Vytautas (i emëruar nga tatarët Wattad, që është mbrojtësi i muslimanëve) dhe vëllai i tij Mbreti Władysław Jagiełło filluan të vendosin tatarët në tokat kufitare polako-lituano-teutonike. Tatarët Lipka, siç njihen, migruan nga tokat e Hordhisë së Artë dhe në një pjesë të madhe shërbyen në ushtrinë polako-lituaneze. Më i madhi nga grupet e tilla që mbërriti në zonë ishte një fis Tokhtamysh, i cili në vitin 1397 u rebelua kundër ish-mbrojtësit të tij Tamerlane dhe kërkoi azil në Dukatin e Madh. Tatarëve nën komandën e tij iu dha të gjithë statusi szlachta (fisnikëri), një traditë që u ruajt deri në fund të Komonuelthit në fund të shekullit të 18-të. Kalorësia e lehtë tatare, e përdorur si luftarakë dhe trupa zbulimi, mori pjesë në shumë prej betejave kundër ushtrive të huaja në shekullin e 15-të dhe më pas, duke përfshirë Betejën e Grunwaldit në të cilën tatarët luftuan të komanduar nga udhëheqësi i tyre, Jalal ad-Din Khan.

Shekulli 16-18
Në shekujt 16 dhe 17, tatarë të tjerë gjetën strehim në tokat e Komonuelthit Polako-Lituanez, kryesisht me prejardhje Nogay dhe Krimean. Më pas, deri në vitet 1980, besimi musliman në Poloni ishte i lidhur kryesisht me tatarët. Vlerësohet se në shekullin e 17-të kishte afërsisht 15,000 tatarë në Komonuelth nga një popullsi prej 8 milionë banorësh. Privilegjet e shumta mbretërore, si dhe autonomia e brendshme e dhënë nga monarkët e Komonuelthit Polako-Lituanez, i lejuan tatarët të ruanin fenë, traditat dhe kulturën e tyre përgjatë shekujve. Klaneve më të shquara ushtarake iu dha statusi i stemave dhe szlachta, ndërsa shumë familje të tjera u shkrinë në shoqërinë rurale dhe burgher. Vendbanimet e para tatar u themeluan pranë qyteteve kryesore të Komonuelthit për të lejuar mobilizimin e shpejtë të trupave. Përveç lirisë fetare, tatarët u lejuan të martoheshin me gra polake dhe rutenase të besimit katolik ose ortodoks, gjë e pazakontë në Evropën e asaj kohe. Më në fund, Kushtetuta e majit u dha tatarëve një përfaqësi në Sejmin polak.

Ndoshta momenti i vetëm në histori kur Tatarët Lipka luftuan kundër Komonuelthit ishte gjatë të ashtuquajturit Rebelimi Lipka i vitit 1672. "Përmbytja" dhe periudha pasuese e luftërave të vazhdueshme bënë që szlachta e Polonisë qendrore të lidhte Lipkas muslimane me forcat pushtuese të Perandorisë Osmane. Kjo, e kombinuar me Kundër-Reformën e promovuar nga dinastia Vasa, bëri që Sejmi të kufizonte gradualisht privilegjet e muslimanëve polakë; ndër masat e marra ishin ndalimi i riparimit të xhamive të vjetra dhe parandalimi i ndërtimit të të rejave, ndalimi i robërisë së të krishterëve nën muslimanët, ndalimi i martesës së femrave të krishtera me muslimanët, vendosja e kufizimeve në pronësinë e tatarëve. Luftërat polako-osmane ushqeheshin me atmosferën diskriminuese kundër tyre dhe çuan në shkrime dhe sulme kundër islame.

Edhe pse mbreti John Casimir i Polonisë u përpoq të kufizonte kufizimet në liritë e tyre fetare dhe gërryerjen e të drejtave dhe privilegjeve të tyre të lashta, zotëria e kundërshtoi. Më në fund, në vitin 1672, gjatë luftës me osmanët, regjimentet tatar të Lipka (që numëronin deri në 3000 burra) të vendosur në rajonin e Podolias të Polonisë juglindore e braktisën Komonuelthin në fillimin e luftërave polako-turke që do të zgjasnin deri në fundi i shekullit të 17-të me paqen e Karlowitz në vitin 1699. Megjithëse Lipkasit fillimisht luftuan për turqit fitimtarë, së shpejti kampi i tyre u nda në përkrahësit e turqve dhe një pjesë e madhe e tatarëve të pakënaqur me sundimin osman. Megjithëse pas traktatit të Buczacz-it, tatarëve iu dhanë toka rreth kështjellave të Barit dhe Kamieniec Podolski, liritë që gëzonin komuniteti i tyre brenda Perandorisë Osmane ishin shumë më pak se ato brenda Komonuelthit. Më në fund, në 1674, pas fitores polake në Chocim, tatarët Lipka që mbanin Podolinë për Turqinë nga fortesa e Tivarit u rrethuan nga ushtritë e Jan Sobieskit dhe u arrit një marrëveshje që Lipkas të ktheheshin në subjektin e palës polake. të drejtat dhe privilegjet e tyre të lashta duke u rivendosur. Të gjithë tatarët u falen nga Sobieski dhe shumica e tyre morën pjesë në fushatën e tij kundër Turqisë që rezultoi në fitoren e shkëlqyer në betejën e Vjenës.

Edhe pse nga shekulli i 18-të shumica e tatarëve që shërbenin në ushtri ishin polonizuar, ndërsa klasat e ulëta të komunitetit musliman morrën gradualisht gjuhën ruteniane (paraardhësi i gjuhës moderne bjelloruse), traditat u ruajtën.

Referime

Kategoria:Islami në Poloni