Shkakësia

Shkakësia është një ndikim me të cilin një ngjarje, proces, gjendje ose objekt (një shkak) kontribuon në prodhimin e një ngjarjeje, procesi, gjendjeje ose objekti tjetër (një pasojë) ku shkaku është të paktën pjesërisht përgjegjës për pasojën, dhe pasoja është të paktën pjesërisht e varur nga shkaku. Në përgjithësi, një proces mund të ketë shkaqe të shumta,Compare:  për të cilat thuhet gjithashtu se janë faktorë shkakësorë për të dhe të gjitha qëndrojnë në të kaluarën e tij. Një pasojë nga ana tjetër mund të jetë shkaktar ose faktor shkakësor për shumë pasoja të tjera, të cilat të gjitha qëndrojnë në të ardhmen e saj. Disa shkrimtarë janë shprehur se shkakësia është metafizikisht para nocioneve të kohës dhe hapësirës.

Shkakësia është një abstraksion që tregon se si përparon bota. Si e tillë është një koncept bazë; është më e përshtatshme të jetë një shpjegim i koncepteve të tjera të progresionit sesa diçka për t'u shpjeguar me koncepte të tjera më themelore. Koncepti është si ai i agjencisë dhe efikasitetit. Për këtë arsye, mund të nevojitet një hap i intuitës për ta kuptuar atë.Whitehead, A.N. (1929). Process and Reality. An Essay in Cosmology. Gifford Lectures Delivered in the University of Edinburgh During the Session 1927–1928, Macmillan, New York; Cambridge University Press, Cambridge UK, "The sole appeal is to intuition." Prandaj, shkakësia është e nënkuptuar në strukturën e gjuhës së zakonshme, si dhe e qartë në gjuhën e shënimit shkakor shkencor.

Në studimet angleze të filozofisë aristoteliane, fjala "shkak" përdoret si një term teknik i specializuar, përkthimi i termit të Aristotelit αἰτία, me të cilin Aristoteli do të thoshte "shpjegim" ose "përgjigje ndaj një pyetjeje 'pse'". Aristoteli i kategorizoi katër llojet e përgjigjeve si "shkaqe" materiale, formale, efikase dhe përfundimtare. Në këtë rast, "shkaku" është shpjegimi për shpjegimin, dhe dështimi për të kuptuar se lloje të ndryshme "shkaqesh" po merren parasysh mund të çojë në debat të kotë.

David Hume, si pjesë e kundërshtimit të tij ndaj racionalizmit, argumentoi se vetëm arsyeja e pastër nuk mund të dëshmojë realitetin e shkakësisë efikase; në vend të kësaj, ai iu drejtua zakonit dhe zakonit mendor, duke vërejtur se e gjithë njohuria njerëzore rrjedh vetëm nga përvoja.

Tema e shkakësisë mbetet një element kryesor në filozofinë bashkëkohore.

 Shiko edhe 

 Arsyeja

 Referime 
Kategoria:Metodë shkencore
Kategoria:Filozofi e shkencës
Kategoria:Kohë
Kategoria:Faqe me adresa nga Wayback Machine që përdorin stampën e arkivës së rrjetit