Ernő Gerő

Ernő Gerő (lindur Ernő Singer; 8 korrik 1898 – 12 mars 1980) ishte një udhëheqës komunist hungarez në periudhën pas Luftës së Dytë Botërore dhe shkurtimisht në vitin 1956 njeriu më i fuqishëm në Hungari si lider i partisë së saj komuniste në pushtet.

 Karriera e hershme 
Gerő lindi në Terbegec të Mbretërisë së Hungarisë (tani Trebušovce, Sllovaki) nga prindër çifutë, megjithëse më vonë ai hodhi poshtë fenë. Anëtar i Partisë Komuniste Hungareze që nga themelimi i saj (nëntor 1918), ai braktisi studimet kur u shpall Republika Sovjetike Hungareze dhe u bë anëtar i përhershëm i Komunistëve të Rinj. Kur revolucioni u shtyp, Singer emigroi në Vjenë. Ai u kthye ilegalisht në Hungari në shtator 1921 dhe u arrestua pas dymbëdhjetë muajsh. I dënuar me 14 vjet burg, ai u lirua me një grup komunistësh pas dy vjetësh pas një marrëveshjeje për shkëmbimin e të burgosurve midis Moskës dhe Budapestit.

Duke folur tashmë shtatë gjuhë, ai u punësua nga aparati i Kominternit në vitin 1925, i cili e dërgoi menjëherë në një fabrikë për gjashtë muaj për të mësuar rusishten. Gjatë dy dekadave të tij të jetesës në BRSS, Gerő ishte një agjent aktiv NKVD. Nëpërmjet asaj shoqate, Gerő u përfshi në Komintern—organizatën ndërkombëtare të komunistëve—në Francë, dhe gjithashtu luftoi në Luftën Civile Spanjolle, gjatë së cilës ai kreu spastrime kundër trockizmit Grupet trockiste në Brigadat Ndërkombëtare.Eric Roman. Austria-Hungary and the Successor States: A Reference Guide from the Renaissance to the Present. Infobase Publishing, 2003, f. 478.

Shpërthimi i Luftës së Dytë Botërore në Europë e gjeti atë përsëri në Moskë dhe ai mbeti për kohëzgjatjen e luftës . Pas shpërbërjes së Internacionales Komuniste në vitin 1943, ai ishte përgjegjës për propagandën e drejtuar ndaj forcave armike dhe robërve të luftës. Gerő ishte ndër funksionarët e parë komunistë që u kthye në Hungari në fillim të nëntorit 1944. Ai ishte anëtar i Këshillit të Lartë Kombëtar (qeveria e përkohshme) e Hungarisë midis 26 janarit dhe 11 majit 1945.

Në zgjedhjet e nëntorit 1945, Partia Komuniste Hungareze, nën Gerő dhe Mátyás Rákosi, mori 17% të votave, krahasuar me 57% për  Partia e Pronarëve të Vogël, por komandanti sovjetik në Hungari, Marshalli Kliment Voroshilov, instaloi një qeveri koalicioni me komunistët në postet kryesore. Komunistët mbajtën një zgjedhjet parlamentare të Hungarisë 1949 dhe morën kontrollin e plotë në 1949, me Rákosin si udhëheqës partie. Gerő dhe Mihály Farkas ishin krahu i djathtë i Rákosit.

Rákosi mori kryeministren gjithashtu në vitin 1952. Megjithatë, autoriteti i tij u trondit një vit më vonë nga vdekja e Stalin, kur Imre Nagy mori drejtimin si kryeministër. Gerő u mbajt si një kundërpeshë ndaj reformatorëve. Rákosi, pasi arriti të rimarrë kontrollin, u minua më pas nga fjalimi sekret i Nikita Hrushovi në fillim të vitit 1956 duke denoncuar Stalinizmin dhe u detyrua të linte detyrën më 18 korrik 1956 nga Anastas Mikoyan. Ai ruajti mjaft ndikim sa që PZHK-ja caktoi Gerő për ta pasuar atë si udhëheqës partie.

 Interregnumi Gerő 
majtas|parapamje|231x231px|Gerő në 1955
Gerő udhëhoqi vendin për një periudhë të shkurtër, të njohur si Interregnumi Gerő, nga 18 korriku 1956 deri më 24 tetor 1956, pak më shumë se tre muaj. Ai kishte qenë bashkëpunëtor i ngushtë i Rákosit që nga viti 1948 dhe ishte i përfshirë në dëbimet partiake, industrializimin dhe kolektivizimin e Hungarisë.

 Jeta e mëvonshme dhe vdekja 
Më 23 tetor 1956, studentët marshuan nëpër Budapest duke synuar t'i paraqesin një peticion qeverisë. Procesioni u fry ndërsa disa njerëz u derdhën në rrugë. Gerő u përgjigj me një fjalim të ashpër që zemëroi njerëzit dhe policia hapi zjarr. Doli se ishte fillimi i Revolucioni Hungarez i 1956.Hungary, Encyclopædia Britannica; Marrë më 1 janar 2025.

Ndërsa revolucioni u përhap në të gjithë vendin, komiteti qendror u mblodh më 25 tetor dhe ra dakord që János Kádár të bëhej udhëheqës i partisë dhe Imre Nagy të bëhej kryeministër, duke shënuar fundin e interregnum Gerő. Gerő shkoi në Bashkimin Sovjetik, por pasi revolucioni u shtyp, qeveria komuniste e Kádár fillimisht refuzoi ta linte të kthehej në Hungari. Më në fund u lejua të kthehej nga mërgimi në vitin 1960, por u përjashtua menjëherë nga Partia Komuniste. Ai punoi si përkthyes i rastësishëm në Budapest gjatë daljes në pension. Personazhi i tij luan një rol qendror në romanin e vitit 2012 të Vilmos Kondor, Budapest Noir dhe të gjithë serialin. Ai vdiq në Budapest në vitin 1980 në moshën 81-vjeçare."Ernő Gerő". Encyclopedia Britannica. Marrë më 1 janar 2025.

 Referime 

Kategoria:Lindje 1898
Kategoria:Vdekje 1980