Bagëtitë në fe dhe mitologji

Ka besime të ndryshme për bagëtitë në shoqëri dhe fe .

Bagëtitë konsiderohen të shenjta në fetë indiane si hinduizmi, xhainizmi dhe budizmi, si dhe në paganizmin afrikan . Bagëtitë luajtën role të tjera kryesore në shumë fe, duke përfshirë ato të Egjiptit të lashtë, Greqisë së lashtë, Izraelit të lashtë, Romës së lashtë .

Në disa rajone, veçanërisht në shumicën e shteteve të Indisë, therja e bagëtive është e ndaluar dhe mishi i tyre ( viçi ) mund të jetë tabu .

Ky artikull u referohet më saktësisht bagëtivë të trasha (lopa, bualli, kau) me termin bagëti.

 Në fetë indiane 
Legjislacioni kundër therjes së bagëtive është në fuqi në shumicën e shteteve të Indisë, përveç Keralës dhe pjesëve të verilindjes.

 Hinduizëm 

parapamje|150x150px| Një basoreliev demi, Mamallapuram
Hinduizmi e konsideron veçanërisht zebun ( Bos indicus ) si të shenjtë. Respekti për jetën e kafshëve duke përfshirë bagëtinë, dietën në hinduizëm dhe vegjetarianizmin në Indi bazohen në etikën hindu . Etika hindu udhëhiqet nga koncepti thelbësor i Ahimsës, dmth. jodhuna ndaj të gjitha qenieve, siç përmendet në Upanishadin Chandogya (~ 800 pes).  Nga mesi i mijëvjeçarit të parë pes, të tre fetë kryesore – Budizmi, Hinduizmi dhe Xhainizmi – po përkrahnin jo-dhunën si një vlerë etike dhe diçka që ndikon në rilindjen e dikujt. Sipas Harrisit, rreth vitit 200 të erës sonë, ushqimi dhe gostitë me therjen e kafshëve konsideroheshin gjerësisht si një formë e dhunës ndaj formave të jetës dhe u bënë një tabu fetare dhe shoqërore. India, e cila ka 79,80% popullsi hindu që nga ( regjistrimi i vitit 2011 ), kishte shkallën më të ulët të konsumit të mishit në botë sipas statistikave të FAO -s të OKB -së 2007, dhe India ka më shumë vegjetarianë se pjesa tjetër e botës vënë së bashku.

Sipas Ludwig Alsdorf, "vegjetarianizmi indian bazohet pa mëdyshje tek ahimsa (jo dhuna)", siç dëshmohet nga smritit e lashtë dhe tekste të tjera të lashta të hinduizmit. Ai shton se dashuria dhe respekti për bagëtinë në hinduizëm është më shumë se një angazhim ndaj vegjetarianizmit dhe është bërë pjesë përbërëse e teologjisë së tij. Respekti për bagëtinë është i përhapur, por jo universal. Sipas Christopher Fuller, flijimet e kafshëve kanë qenë të rralla në mesin e hinduve jashtë disa shteteve lindore. Për shumicën e indianëve modernë, thotë Alsdorf, respekti për bagëtinë dhe mosrespektimi për therjen është një pjesë e etikës së tyre dhe nuk ka " ahimsa pa hequr dorë nga konsumimi i mishit".

Disa studiues shpjegojnë nderimin për lopët midis hinduve në aspektin ekonomik, duke përfshirë rëndësinë e qumështit në dietë, përdorimin e bajgës së lopës si lëndë djegëse dhe pleh, dhe rëndësinë që bagëtitë kanë luajtur historikisht në bujqësi.Animals and Society: An Introduction to Human-animal Studies, Margo DeMello, p.314, Columbia University Press, 2012 Tekstet e lashta si Rig Veda, Puranat theksojnë rëndësinë e bagëtive. Shtrirja, shtrirja dhe statusi i lopëve në të gjithë Indinë e lashtë është një temë debati. Sipas D. N. Jha, bagëtitë, duke përfshirë lopët, nuk ishin as të paprekshme dhe as të nderuara në kohët e lashta sa më vonë.Jha, Dwijendra Narayan. The Myth of the Holy Cow. London/New York: Verso 2002 Një Gryhasutra rekomandon që viçi të hahet nga vajtuesit pas një ceremonie funerali si një rit ritual kalimi.  Në të kundërt, sipas Marvin Harrisit, literatura Vedike është kontradiktore, me disa që sugjerojnë therje rituale dhe konsum të mishit, ndërsa të tjerë sugjerojnë një tabu mbi ngrënien e mishit. 

 Statusi i shenjtë i lopës 

parapamje| Zoti hindu Krishna shfaqet shpesh me lopë që dëgjojnë muzikën e tij.
parapamje| Viçi krahasohet me agimin, në hinduizëm . Këtu, me një sad'hu .
Shumë tekste të lashta dhe mesjetare hindu debatojnë arsyetimin e ndalimit vullnetar të therjes së lopëve dhe ndjekjen e vegjetarianizmit si pjesë e një abstenimi të përgjithshëm nga dhuna ndaj të tjerëve dhe çdo vrasje e kafshëve.

Ndalimi i mishit të lopës si ushqim u konsiderua si hapi i parë drejt vegjetarianizmit total.  Lopët qumështore quhen aghnya "ato që nuk mund të theren" në Rigveda . Yaska, komentatori i hershëm i Rigvedës, jep nëntë emra për lopën, i pari "aghnya".V.M. Apte, Religion and Philosophy, The Vedic Age Sipas Harrisit, literatura në lidhje me nderimin e lopëve u bë e zakonshme në mijëvjeçarin e parë të erës sonë, dhe rreth vitit 1000 të es vegjetarianizmi, së bashku me një tabu kundër mishit të viçit, u bënë një traditë e mirëpranuar hinduiste.  Kjo praktikë u frymëzua nga besimet në hinduizëm se një shpirt është i pranishëm në të gjitha qeniet e gjalla, jeta në të gjitha format e saj është e ndërlidhur dhe jo dhuna ndaj të gjitha krijesave është vlera më e lartë etike. Zoti Krishna dhe të afërmit e tij Jadavë janë të shoqëruar nga lopët, duke e shtuar dashurinë për to.

Sipas Nanditha Krishnës, nderimi i lopëve në Indinë e lashtë gjatë epokës Vedike, tekstet fetare të shkruara gjatë kësaj periudhe bënin thirrje për jo-dhunë ndaj të gjithë dykëmbëshve dhe katërkëmbëshëve, dhe shpesh e barazonin vrasjen e një lope me vrasjen e një qenieje njerëzore, veçanërisht një brahmini. Nanditha Krishna deklaroi se himni 8.3.25 i shkrimit hindu Atharvaveda (~ 1200–1500 pes) dënon të gjitha vrasjet e njerëzve, bagëtive dhe kuajve dhe i lutet zotit Agni që të ndëshkojë ata që vrasin.ऋग्वेद: सूक्तं १०.८७, Wikisource, Quote: "यः पौरुषेयेण क्रविषा समङ्क्ते यो अश्व्येन पशुना यातुधानः। यो अघ्न्याया भरति क्षीरमग्ने तेषां शीर्षाणि हरसापि वृश्च॥१६॥"
parapamje| Prithu duke ndjekur Prithvin, i cili është në formën e një lope. Prithu milte lopën për të prodhuar të korra për njerëzit.
Në Purana, të cilat janë pjesë e teksteve hindu, perëndesha e tokës Prithvi ishte në formën e një lope, e mjelur vazhdimisht për substancat e dobishme për të mirën e njerëzve, nga hyjnitë duke filluar me sovranin e parë: Prithu milte lopën për të prodhuar të korra që njerëzit t'i jepnin fund zisë së bukës. Kamadhenu, "lopa e bollëkut" e mrekullueshme dhe "nëna e lopëve" në disa versione të mitologjisë hindu, besohet se përfaqëson lopën e shenjtë të përgjithshme, që konsiderohet si burimi i gjithë prosperitetit. Në shekullin e 19-të, një formë e Kamadhenut u përshkrua në poster-art që përshkruante të gjithë perënditë dhe perëndeshat kryesore në të. Govatsa Dwadashi që shënon ditën e parë të festimeve Diwali, është festivali kryesor i lidhur me nderimin dhe adhurimin e lopëve si burimi kryesor i jetesës dhe shenjtërisë fetare në Indi, ku simbolika e amësisë është më e dukshme me lopët e shenjta Kamahenu dhe vajzën e saj. Nandini.

 Rëndësia historike 
parapamje| Një pamflet që proteston për masakrën e lopëve, i krijuar për herë të parë në 1893. Një mishngrënës ( mansahari ) shfaqet si një demon me shpatë, me një burrë që i thotë "mos vrit, lopa është burim jete për të gjithë". Ajo u interpretua nga muslimanët në Raxhin Britanik se i përfaqësonte ata. Rivizatohet Raja Ravi Varma (rreth 1897).
Nderimi për lopën luajti një rol në Rebelimin Indian të 1857 kundër Kompanisë Britanike të Indisë Lindore. Sepotët hindu dhe myslimanë në ushtrinë e Kompanisë së Indisë Lindore arritën të besonin se fishekët e tyre të letrës, të cilat mbanin një sasi të matur baruti, ishin lyer me yndyrë lope dhe derri. Konsumimi i derrit është i ndaluar në Islam dhe Judaizëm . Për shkak se mbushja e armës kërkonte kafshimin e fundit të fishekut të letrës, ata arritën në përfundimin se britanikët po i detyronin të thyenin dekretet e fesë së tyre.

Një studim historik i trazirave të mëdha komunale në Indi midis 1717 dhe 1977 zbuloi se 22 nga 167 incidente të trazirave midis hinduve dhe myslimanëve i atribuoheshin drejtpërdrejt therjes së lopëve. 

 Xhainizmi 
Xhainizmi është kundër dhunës ndaj të gjitha qenieve të gjalla, përfshirë bagëtinë. Sipas sutrave xhaine, njerëzit duhet të shmangin çdo vrasje dhe therje, sepse të gjitha qeniet e gjalla e duan jetën, vuajnë, ndjejnë dhimbje, u pëlqen të jetojnë dhe dëshirojnë të jetojnë. Të gjitha qeniet duhet të ndihmojnë njëra-tjetrën të jetojnë dhe të përparojnë, sipas xhainizmit, jo të vrasin dhe therin njëri-tjetrin.

Në traditën fetare Xhaine, as murgjit dhe as laikët nuk duhet t'i bëjnë të tjerët ose t'i lejojnë të tjerët të punojnë në një thertore. Xhainët besojnë se burimet vegjetariane mund të ofrojnë ushqim të përshtatshëm, pa krijuar vuajtje për kafshët si bagëtitë. Sipas disa studiuesve xhainë, therja e bagëtive rrit barrën ekologjike nga kërkesat e njerëzve për ushqim, pasi prodhimi i mishit kërkon intensifikimin e kërkesave për drithëra dhe reduktimi i therjes së bagëtive me 50 përqind do të lironte mjaftueshëm tokë dhe burime ekologjike për të zgjidhur të gjithë kequshqyerjen dhe urinë në mbarë botën. Udhëheqësit e komunitetit xhain, thotë Christopher Chapple, kanë bërë fushatë aktive për të ndaluar të gjitha format e therjes së kafshëve, përfshirë bagëtinë.
parapamje| Bagëtitë në një tempull, në Ooty, Indi
parapamje| Bagëtitë duke u ambjetuar në një rrugë të qytetit në Jaipur, Rajasthan

 Budizëm 
Tekstet e budizmit thonë se ahimsa është një nga pesë parimet etike, që kërkon nga një budist praktikues të "përmbahet nga vrasja e qenieve të gjalla". Therja e lopës ka qenë një tabu, me disa tekste që sugjerojnë se kujdesi për një lopë është një mjet për t'u kujdesur për "të gjitha qeniet e gjalla". Bagëtitë shihen në disa sekte budiste si një formë e qenieve njerëzore të rilindura në ciklet e pafundme të rilindjes në samsara, mbrojtja e jetës së kafshëve dhe të qenit i sjellshëm me bagëtinë dhe kafshët e tjera është karma e mirë. Jo vetëm që disa tekste budiste, kryesisht Mahajana, thonë se vrasja ose ngrënia e mishit është e gabuar, por nxit laikët budistë që të mos menaxhojnë/drejtojnë thertore dhe as të tregtojnë mish.; Quote: These five trades, O monks, should not be taken up by a lay follower: trading with weapons, trading in living beings, trading in meat, trading in intoxicants, trading in poison." Tekstet budiste indiane inkurajojnë një dietë me bazë bimore.

Ngrënia e mishit mbetet e diskutueshme brenda budizmit, me shumicën e sekteve Theravada që e lejojnë atë, duke reflektuar praktikën e hershme budiste dhe shumica e sekteve Mahajana e ndalojnë atë. Sutta-t e hershme tregojnë se vetë Buda hante mish dhe ishte i qartë se nuk duhet të vendosej asnjë rregull për të ndaluar ngrënien e mishit për murgjit. Konsumi, megjithatë, duket se ka qenë i kufizuar në mish derri, pulë dhe peshk dhe mund të ketë përjashtuar bagëtinë. Buddhism and Vegetarianism The Rationale for the Buddha's Views on the Consumption of Meat by Dr V. A. Gunasekara

 Fetë abrahamike 

 Judaizmi 
Sipas Biblës,  izraelitët adhuruan një imazh kulti të një viçi të artë kur profeti Moisi u ngjit në malin Sinai . Moisiu e konsideroi këtë një mëkat të madh kundër Zotit. Si rezultat i abstenimit të tyre nga akti, fisi Levit fitoi një rol priftëror. Një kult i viçave të artë shfaqet më vonë gjatë sundimit të Jeroboamit .

Sipas Biblës Hebraike, një lopë e kuqe ishte një pjesë e rëndësishme e ritualeve të lashta hebreje. Lopa u flijua dhe u dogj në një ritual preçiz, dhe hiri u shtua në ujin e përdorur në pastrimin ritual të një personi që kishte rënë në kontakt me një kufomë njeriu. Rituali përshkruhet në Librin e Numrave në Kapitullin 19, vargjet 1–14.

Judaizmi tradicional e konsideron mishin kosher dhe të lejuar si ushqim, për sa kohë që lopa theret në një ritual fetar të quajtur shechita, dhe mishi nuk shërbehet në një vakt që përfshin ndonjë ushqim qumështi.

 Islam 
Islami lejon therjen e lopëve dhe konsumimin e mishit të viçit, përderisa lopa theret në një ritual fetar të quajtur <i id="mwAYk">dhabīhah</i> ose <i id="mwAYo">zabiha</i> , i ngjashëm me shechitën hebraike.

Edhe pse therja e bagëtive luan një rol në një festë të madhe myslimane, Kurban Bajram, shumë sundimtarë të Perandorisë Mogule kishin vendosur një ndalim për therjen e lopëve për shkak të popullatave të mëdha hinduiste dhe xhainiste që jetonin nën sundimin e tyre.

 krishterimi 
Qetë janë një nga kafshët e flijuara nga besimtarët ortodoksë grekë në disa fshatra të Greqisë. Ajo lidhet veçanërisht me festën e Shën Harallambit . Kjo praktikë e kurbanisë është kritikuar vazhdimisht nga autoritetet kishtare.

Kau është simboli i Lukës Ungjilltar .

 Ditët moderne 
parapamje| Një strehë për lopë ( goshala ) në Guntur, Indi
parapamje| Një lopë duke ecur në Delhi
Sot, në vendet me shumicë hindu si India dhe Nepali, qumështi i gjedhit mban një pjesë kyçe të ritualeve fetare. Për disa, është zakon të ziejnë qumështin në një sobë ose të çojnë një lopë nëpër shtëpi si pjesë e një ceremonie të ngrohjes së shtëpisë. [ citim i nevojshëm ]

 Në Indi 
Kushtetuta e Indisë mandaton mbrojtjen e lopëve në Indi.Animals and Society: An Introduction to Human-animal Studies, Margo DeMello, p.314, Columbia University Press, 2012 Therja e bagëtive lejohet me kufizime (si një certifikatë 'e përshtatshme për therje' e cila mund të lëshohet në varësi të faktorëve si mosha dhe gjinia e bagëtisë, qëndrueshmëria e vazhdueshme ekonomike, etj.), por vetëm për demat dhe buajt dhe jo lopët në 14 shtete. Ndalohet plotësisht në gjashtë shtete me proces gjyqësor në pritje në gjykatën e lartë për të rrëzuar ndalimin, ndërsa në shumë shtete nuk ka asnjë kufizim.

Gopastami, një festë e festuar nga hindutë një herë në vit, është një nga rastet e pakta ku lopët marrin lutje në Indinë moderne. Ndërsa lopa ende respektohet dhe nderohet nga shumica e popullsisë indiane, ka pasur polemika mbi trajtimin e lopëve gjatë festës.

 Në Nepal 
Në Nepal, një vend me shumicë hindu, therja e lopëve dhe demave është plotësisht e ndaluar.4 held for violating ban on cow slaughter, The Himalayan Times Lopët konsiderohen si perëndeshë Lakshmi (perëndeshë e pasurisë dhe prosperitetit). Nepalezët kanë një festë të quajtur Tihar (Diwali) gjatë së cilës, në një ditë të quajtur Gaipuja, ata kryejnë lutjet për lopët.

 Në Sri Lanka 
Në Sri Lanka, në maj 2013, murgu budist 30-vjeçar Bowatte Indrarathana Thera u vetëdogj për të protestuar ndaj qeverisë që lejonte pakicat fetare të therin lopë.

 Kinë 
Një tabu e mishit të viçit në Kinën e Lashtë ishte historikisht një kufizim dietik, veçanërisht në mesin e kinezëve Han, pasi qetë dhe buajt (gjedhët) janë të dobishëm në bujqësi dhe respektohen. Gjatë dinastisë Zhou, ato nuk haheshin shpesh, madje edhe nga perandorët.Classic of Rites Disa perandorë ndaluan vrasjen e lopëve.  Mishi i viçit nuk rekomandohet në mjekësinë kineze, pasi konsiderohet si një ushqim i nxehtë dhe mendohet se prish ekuilibrin e brendshëm të trupit.

 Indonezi 
Në Kudus, Indonezi, muslimanët vazhdojnë të ruajnë traditën e mos therjes ose ngrënies së lopëve, nga respekti për paraardhësit e tyre, disa prej të cilëve ishin hindu, gjoja duke imituar Sunan Kudus i cili gjithashtu vepronte si të tillë.

Referime

Kategoria:Hinduizëm
Kategoria:Budizëm
Kategoria:Xhainizëm