Qyteti ligjor (Çeki)

parapamje|djathtas|Brno
parapamje|djathtas|Ostrava
parapamje|djathtas|Plzeň
Në Republikën Çeke, një qytet ligjor (çekisht: statutární město) është një korporatë komunale që i është dhënë statusi i qytetit me Akt të Parlamentit. Është më prestigjioz se titulli i thjeshtë město ("qytet"), i cili mund t'i jepet nga kabineti dhe kryetari i Dhomës së Deputetëve një bashkie që aplikon për të.

Dallimet e qytetit statutor
Statusi ligjor i qytetit është pjesërisht ceremonial; kryetari i bashkisë quhet primátor, sesa starosta i bashkive të tjera. Qytetet statutore lejohen të ndahen në bashki qytetesh vetëqeverisëse (njëjës městský obvod) ose pjesë të qytetit (njëjës městská část) me këshillat e tyre të zgjedhur; një qytet i tillë ligjor duhet të nxjerrë një statut (statut) që kufizon pushtetin tek bashkitë. Megjithatë, vetëm shtatë qytete të ligjshme e kanë bërë këtë. Qytetet Brno, Plzeň, Ústí nad Labem dhe Pardubice janë të ndara në bashki të qytetit dhe Liberec ka vetëm një bashki të qytetit me pjesën tjetër të qytetit që administrohet drejtpërdrejt. Brno është e ndarë në pjesë të qytetit, dhe Opava ka tetë pjesë të qytetit me pjesën tjetër të qytetit që administrohet drejtpërdrejt. Gjithashtu kryeqyteti i Pragës, ndonëse nuk është qytet ligjor de jure, është i ndarë në bashki të ngjashme vetëqeverisëse.

Historia
Modeli rrjedh nga origjina e tij e zakonshme në Austro-Hungari. Deri në vitin 1928, 11 qytete në tokat çeke morën titullin ligjor të qytetit: Praga, Liberec, Brno, Jihlava, Kroměříž, Olomouc, Uherské Hradiště, Znojmo, Opava, Frýdek, dhe Bielsko (që u bë pjesë e Polonisë më 1920). Më 1 dhjetor 1928 numri i tyre u reduktua në pesë (Pragë, Liberec, Brno, Olomouc dhe Opava). Në vitin 1942 Plzeň u bë një qytet ligjor.

Midis viteve 1949 dhe 1967, instituti i qyteteve statutore u anulua nga reforma në vetëqeverisje dhe krijimi i rajoneve. Vetëm Praga mbeti një qytet de facto statutor. Pas vitit 1967, disa qytete morën pozitë të ngjashme si Praga (Brno, Plzeň, Ostrava dhe Ústí nad Labem), por titulli ligjor i qytetit nuk u përdor.

Koncepti u rinovua pas rënies së komunizmit me Aktin mbi Komunat në 1990, i cili krijoi 13 qytete statutore përveç Pragës, kryeqyteti i cili është ende një qytet de facto statutor.

Ndryshe nga Austria, përpara se të shfuqizoheshin distriktet e Republikës Çeke, vetëm tre qytetet më të mëdha (Brno, Ostrava dhe Plzeň) përbënin një distrikt (okres) më vete; të tjerët ishin pjesë (edhe pse gjithmonë kryeqytet, përveç Havířov) e një distrikti me komuna më të vogla. Ndërsa prestigji i lidhur me statusin ligjor të qytetit u rrit, 12 qytete të tjera statutore u krijuan nga Ligji për Komunat në vitin 2000Act on Municipalities (2000); Předpis č. 128/2000 Sb. Zákon o obcích (obecní zřízení) (në çekisht) dhe katër ndryshimet e tij të mëvonshme.

Ka vetëm dy qytete të ligjshme, Havířov dhe Třinec, që nuk janë selitë e distrikteve të tyre me të njëjtin emër.

Lista
Që nga gushti 2018, ka 26 qytete statutore (plus Praga), që përfshijnë të gjitha qytetet çeke me mbi 40 mijë banorë (dhe Třinec):

 Emri Popullsia Sipërfaqja (km2) Rajoni Qyteti ligjor që nga 25px Prague  1,384,732  496  Prague  25px Brno  400,566  230  South Moravian  1990 25px Ostrava  284,765  214  Moravian-Silesian  1990  25px Plzeň  185,599  138  Plzeň  1990  25px Liberec   107,982  106  Liberec  1990  25px Olomouc  102,293  103  Olomouc  1990  25px České Budějovice  97,377  56  South Bohemian  1990  25px Hradec Králové  93,906  106  Hradec Králové  1990  25px Pardubice   92,362  78  Pardubice  1990  25px Ústí nad Labem  91,342  94  Ústí nad Labem  1990  25px Zlín  74,255  103  Zlín  1990  25px Havířov   69,694  32  Moravian-Silesian  1990  25px Kladno  69,078  37  Central Bohemian  2000 25px Most  63,882  87  Ústí nad Labem  2000 25px Opava  55,600  91  Moravian-Silesian  1990  25px Jihlava  53,986  88  Vysočina  2000 25px Frýdek-Místek  53,938  52  Moravian-Silesian  2006 25px Teplice  50,959  24  Ústí nad Labem  2003 25px Karviná  49,724  57  Moravian-Silesian  2003 25px Karlovy Vary  49,353  59  Karlovy Vary  1990  25px Chomutov  47,023  29  Ústí nad Labem  2006 25px Děčín  46,799  118  Ústí nad Labem  2006 25px Mladá Boleslav  46,428  29  Central Bohemian  2003 25px Jablonec nad Nisou  46,226  31  Liberec  2012 25px Prostějov  43,563  39  Olomouc  2012 25px Přerov  41,661  58  Olomouc  2006 25px Třinec  34,266  85  Moravian-Silesian  2018

Referime

.S
Republika Çeke