Ṛta

Në fenë Vedike, Ṛta ( /ɹ̩t̪ɐ/ ; Sanskritisht   "rend, rregull; e vërteta; logos") është parimi i rendit natyror që rregullon dhe koordinon funksionimin e universit dhe gjithçkaje brenda tij.  [note 1] Në himnet e Vedave, Ṛta përshkruhet si ajo që është në fund të fundit përgjegjëse për funksionimin e duhur të urdhrave natyrorë, moralë dhe sakrifikues. Konceptualisht, ajo është e lidhur ngushtë me urdhrat dhe ordinancat që mendohet se e mbështesin atë, të referuara kolektivisht si Dharma, dhe veprimin e individit në lidhje me ato ordinanca, të referuara si Karma - dy terma që përfundimisht eklipsuan Ṛta në rëndësi duke nënkuptuar natyrën., rendi fetar dhe moral në hinduizmin e mëvonshëm . ;  Studiuesi sanskrit Maurice Bloomfield iu referua Ṛta si "një nga konceptet më të rëndësishme fetare të Rigvedës ", duke theksuar se, "nga pikëpamja e historisë së ideve fetare ne, në fakt, ne mund të fillojmë historinë të fesë hindu të paktën me historinë e këtij konceptimi”. 

 Etimologjia 
Fjala vedike  dhe e njëvlershmja e saj avestane  të dyja rrjedhin nga proto-indo-iranianishtja *Hr̥tás "e vërtetë",  e cila nga ana e saj vazhdon proto-indo-evropianisht * h2 r-tós "e lidhur siç duhet, e drejtë, e vërtetë", nga një rrënjë e supozuar * h2 er- . Emri i derivuar ṛta përkufizohet si "rend, rregull, ligj hyjnor ose e vërteta e fiksuar ose e vendosur". 

Shqiptimi i duhur i fjalës në sanskritisht është ṛta, ṛ është një r rrokëshe, si ajo në trim ose vërtetë, kur shqiptohet me një r rotike. Shqiptimi më i zakonshëm i folësve të gjuhëve moderne indiane është "rita", me i shkurtër dhe të shkurtër a, për shkak të humbjes së r-së vokalike nga gjuhët pasardhëse të sanskritishtes, prakritet dhe gjuhët moderne indo-ariane.

Termi shfaqet në tekstet Vedike dhe në tekstet post-Vedike, si Ṛta ashtu edhe si derivate të termit. Për shembull, në tekstin e shekullit të 2-të pes Mahābhāṣya të Patanxhalit ai shpjegon se Ṛtaka është forma e saktë gramatikore e emrit për një djalë, ku atëherë emri do të thoshte "i vërteti". 
 Vedat 
Për shkak të natyrës së sanskritishtes Vedike, një term si Ṛta mund të përdoret për të treguar shumë gjëra, drejtpërdrejt ose tërthorazi, dhe studiuesit indianë dhe evropianë kanë hasur vështirësi në arritjen e interpretimeve të përshtatshme për Ṛta në të gjitha përdorimet e saj të ndryshme në Veda, megjithëse kuptimi themelor i "veprimit të urdhëruar" mbetet universalisht i dukshëm. Cf.  Në Rigveda, termi Ṛta shfaqet deri në 390 herë dhe është karakterizuar si "i vetmi koncept që përshkon të gjithë mendimin Ṛgvedik".  Rendi kozmik, Ṛta, ka tre veçori: 

 Gati, lëvizja ose ndryshimi i vazhdueshëm.
 Samghatna, një sistem i bazuar në pjesë të ndërvarura.
 Niyati, një rend i qenësishëm i ndërvarësisë dhe lëvizjes.

Ṛta shfaqet më shpesh si përfaqësim i koncepteve abstrakte si "ligji", "urdhri", "urdhri", "sakrifica", "e vërteta" dhe "rregullsia", por edhe herë pas here si objekte konkrete si ujërat, qiejt apo dielli si manifestime të funksionimit të Ṛta në universin fizik. Ṛta përdoret gjithashtu shpesh në lidhje me hyjnitë e ndryshme Vedike. Kështu, Bṛhaspati përmendet si zotlrues i një harku të fuqishëm me " Ṛta si varg i tij" dhe si dikush i përgatitur për "të hipur në qerren e Ṛta "; Agni përshkruhet si ai që "është i dëshiruar për Ṛta ", ai që ka "mendje Ṛta " dhe si ai që "përhap Qiellin dhe Tokën me anë të Ṛta "; Marutët përmenden si "të gëzuar në shtëpinë e Ṛta " dhe si "njohës të Ṛta "; Ushat përshkruhet se ishte "i vendosur në rrënjën e Ṛta "; Varuna vlerësohet se "ka formën e Ṛta " dhe, së bashku me Mitrën si Mitra-Varuna, si "shkatërruan armiqtë nga Ṛta " dhe si "duke shpallur Ṛta nga Ṛta ". Epitete të tilla si "lindur nga Ṛta " dhe "mbrojtësi i Ṛta " përdoren shpesh për hyjnitë e shumta, si dhe për zjarrin e flijimit dhe vetë sakrificën. 

 Varuna 
parapamje| Akuareli i shekullit të 17-të që përshkruan Varunën (këtu ecën me Makarën ), një zot i lidhur ngushtë me Ṛta në Vedat .

Kategoria:Hinduizëm