Tomas Sankara

Thomas Isidore Noël Sankara ( 21 dhjetor 1949 – 15 tetor 1987) ishte një oficer ushtarak burkinafasas, revolucionar marksist dhe pan-afrikanist që shërbeu si President i Burkina Fasos nga grushti i shtetit në 1983 deri në vrasjen e tij në 1987.

Pasi u emërua Kryeministër në 1983, mosmarrëveshjet me qeverinë në detyrë çuan në burgosjen e pashmangshme të Sankarës. Ndërsa ai ishte në arrest shtëpie, një grup revolucionarësh morën pushtetin në emër të tij në një grusht shteti të mbështetur nga populli më vonë po atë vit.  

Në moshën 33-vjeçare, Sankara u bë President i Republikës së Voltës së Epërme dhe nisi një seri të paprecedentë reformash sociale, ekologjike dhe ekonomike. Në vitin 1984, Sankara mbikëqyri riemërtimin e vendit në Burkina Faso ("Toka e njerëzve të pakorruptueshëm"), dhe njerëzit e saj do të quheshin Burkinabé ("njerëz të drejtë").   Politikat e tij të jashtme ishin të përqendruara tek antiimperializmin dhe ai refuzoi kreditë dhe kapitalin nga organizata të tilla si Fondi Monetar Ndërkombëtar . Megjithatë, ai mirëpriti disa ndihma të huaja në një përpjekje për të nxitur ekonominë vendase, për të diversifikuar burimet e ndihmës dhe për ta bërë Burkina Fason të vetë-mjaftueshme . 

Politikat e tij të brendshme përfshinin parandalimin e urisë, zgjerimin agrar, reformën e tokës dhe pezullimin e taksave për krye në zonat rurale, si dhe një fushatë mbarëkombëtare të zhdukjes së analfabetizmit dhe program vaksinimi për të reduktuar meningjitin, ethet e verdha dhe fruthin. Programet shëndetësore të Sankarës shpërndanë miliona doza vaksinash për fëmijët në të gjithë Burkina Fason.     Qeveria e tij u përqendrua gjithashtu në ndërtimin e shkollave, qendrave shëndetësore, rezervuarëve të ujit dhe projekteve të infrastrukturës.   Ai luftoi shkretëtirëzimin e Sahelit duke mbjellë më shumë se 10 milionë pemë.    Në aspektin shoqëror, qeveria e tij zbatoi ndalimin e gjymtimit gjenital të femrave, martesave të detyruara dhe poligamisë .  Sankara përforcoi imazhin e tij populist duke urdhëruar shitjen e automjeteve luksoze dhe pronave të qeverisë me qëllim uljen e shpenzimeve. Përveç kësaj, ai ndaloi atë që ai e konsideronte luksin e ajrit të kondicionuar në zyrat e qeverisë dhe shtëpitë e politikanëve.   Ai krijoi Komitete të frymëzuara nga Kuba për Mbrojtjen e Revolucionit për të shërbyer si një themel i ri i shoqërisë dhe për të promovuar mobilizimin popullor.   Gjykatat e tij Revolucionare Popullore ndoqën penalisht zyrtarë publikë të akuzuar për favorizim klientelist, krime politike  dhe korrupsion, duke marrë parasysh elementë të tillë të kundërrevolucionarëve të shtetit.  Kjo çoi në kritika nga Amnesty International për shkelje të së drejtave të njeriut, duke përfshirë praktikën e qeverisë për ekzekutime jashtëgjyqësore dhe ndalime arbitrare të kundërshtarëve politikë. 

Programet revolucionare dhe reformat e Sankarës për vetë-mbështetje afrikane e bënë atë një ikonë për shumë nga kombet e varfëra të Afrikës  dhe presidenti mbeti popullor me një shumicë të konsiderueshme të qytetarëve të vendit të tij, si dhe ata jashtë Burkina Fasos.   Por disa nga politikat e tij tjetërsuan elementë të klasës së mëparshme sunduese, duke përfshirë udhëheqësit e fiseve - dhe qeveritë e Francës dhe aleatit të saj, Bregut të Fildishtë .  

Më 15 tetor 1987, Sankara u vra nga trupat e udhëhequra nga Blaise Compaoré, i cili mori drejtimin e vendit menjëherë pas kësaj. Compaoré mbajti pushtetin deri në kryengritjen e Burkina Faso 2014 . Në vitin 2021 ai u akuzua zyrtarisht dhe u shpall fajtor për vrasjen e Sankarës nga një gjykatë ushtarake. 
 Jeta e hershme 
parapamje| Një hartë që tregon qytetet kryesore të Burkina Faso
Thomas Sankara lindi nën emrin Thomas Isidore Noël Sankara  më 21 dhjetor 1949 në Yako, Volta e Epërme Franceze, si i treti nga dhjetë fëmijët e Jozef dhe Margarita Sankarës. Babai i tij, Jozef Sankara, një xhandar,  ishte me trashëgimi të përzier Mossi – Fulani (Silmi–Moaga), ndërsa nëna e tij, Marguerite Kinda, ishte me prejardhje të drejtpërdrejtë Mossi.  Ai i kaloi vitet e tij të hershme në Gaoua, një qytet në jugperëndim të lagësht ku babai i tij u transferua si xhandar ndihmës. Si djali i një prej funksionarëve të paktë afrikanë të punësuar në atë kohë nga shteti kolonial, ai gëzonte një pozicion relativisht të privilegjuar. Familja jetonte në një shtëpi me tulla me familjet e xhandarëve të tjerë në majë të një kodre me pamje nga pjesa tjetër e Gaoua. 

Sankara ndoqi shkollën fillore në Bobo-Dioulasso . Ai e angazhoi veten seriozisht në detyrat e tij shkollore dhe shkëlqeu në matematikë dhe frëngjisht. Ai shkonte shpesh në kishë dhe, i impresionuar me energjinë dhe dëshirën e tij për të mësuar, disa nga priftërinjtë e inkurajuan Tomasin të vazhdonte shkollën seminarike sapo të mbaronte shkollën fillore. Pavarësisht se fillimisht ishte dakord, ai dha provimin e kërkuar për hyrjen në klasën e gjashtë në sistemin arsimor laik dhe e kaloi. Vendimi i Tomasit për të vazhduar shkollimin e tij në liceun më të afërt, Ouezzin Coulibaly (emërtuar sipas një nacionalisti të para-pavarësisë), rezultoi të ishte një pikë kthese. Ai la familjen e babait të tij për të ndjekur liceun në Bobo-Dioulasso, qendra tregtare e vendit. Atje Sankara bëri miq të ngushtë, duke përfshirë Fidèle Too, të cilin më vonë e emëroi ministër në qeverinë e tij; dhe Soumane Touré, i cili ishte në një klasë më të avancuar. 

Prindërit e tij katolikë donin që ai të bëhej prift, por ai zgjodhi të hynte në ushtri . Ushtria ishte popullore në atë kohë, pasi sapo kishte rrëzuar Maurice Yaméogo, një president jopopullor. Shumë intelektualë të rinj e panë atë si një institucion kombëtar që mund të ndihmonte potencialisht në disiplinimin e burokracisë joefikase dhe të korruptuar, të kundërpeshonte ndikimin e tepruar të shefave tradicionalë dhe në përgjithësi të ndihmonte në modernizimin e vendit. Pranimi në akademinë ushtarake u shoqërua me bursë; Sankara nuk mund të përballonte lehtësisht ndryshe shpenzimet e arsimimit të mëtejshëm. Ai mori provimin pranues dhe e kaloi.  

Ai hyri në akademinë ushtarake të Kadiogos në Ouagadougou me pranimin e parë të akademisë në vitin 1966 në moshën 17-vjeçare  Ndërsa shkollohej atje ai dëshmoi grushtin e parë ushtarak në Voltën e Epërme të udhëhequr nga nënkoloneli Sangoulé Lamizana (3 janar 1966). Oficerët praktikantë u mësuan nga profesorë civilë në shkencat shoqërore. Adama Touré, i cili jepte mësim histori dhe gjeografi, ishte drejtor akademik në atë kohë dhe i njohur për idetë progresive, megjithëse nuk i ndante ato publikisht. Ai ftoi disa nga studentët e tij më të zgjuar dhe më politikë, mes tyre Sankara, të bashkoheshin në diskutimet jozyrtare jashtë klasës për imperializmin, neokolonializmin, socializmin dhe komunizmin, revolucionet sovjetike dhe kineze, lëvizjet çlirimtare në Afrikë dhe tema të ngjashme. Kjo ishte hera e parë që Sankara u ekspozua sistematikisht ndaj një perspektive revolucionare mbi Voltën e Epërme dhe botën. Përveç aktiviteteve të tij politike akademike dhe jashtëshkollore, Sankara ndoqi gjithashtu pasionin e tij për muzikën dhe luante kitarë. 

Në vitin 1970, 20-vjeçari Sankara shkoi për studime të mëtejshme ushtarake në akademinë ushtarake të Antsirabe në Madagaskar, nga e cila u diplomua si oficer rishtar në 1973. Në akademinë Antsirabe, sfera e mësimit shkoi përtej lëndëve standarde ushtarake, gjë që e lejoi Sankara të studionte bujqësinë, duke përfshirë mënyrën e rritjes së rendimentit të të korrave dhe përmirësimit të jetës së fermerëve. Ai i mori këto çështje në administratën dhe vendin e tij.  Gjatë asaj periudhe, ai lexoi me bollëk historinë dhe strategjinë ushtarake, duke përvetësuar kështu konceptet dhe mjetet analitike që ai do të përdorte më vonë në riinterpretimin e tij të historisë politike të Burkina Fasos. 
 Karriera ushtarake 
Pas trajnimit bazë ushtarak në shkollën e mesme në vitin 1966, Sankara filloi karrierën e tij ushtarake në moshën 19-vjeçare. Një vit më vonë ai u dërgua në Madagaskar për trajnimin e oficerëve në Antsirabe, ku ishte dëshmitar i kryengritjeve popullore në 1971 dhe 1972 kundër qeverisë së Philibert Tsirananës . Gjatë kësaj periudhe ai lexoi për herë të parë veprat e Karl Marksit dhe Vladimir Leninit, të cilat ndikuan thellësisht në pikëpamjet e tij politike për pjesën tjetër të jetës së tij. 

Pas kthimit në Voltën e Epërme në 1972, ai u përfshi në një luftë kufitare midis Voltës së Epërme dhe Malit deri në 1974. Ai fitoi famë për performancën e tij në konflikt, por vite më vonë do të hiqte dorë nga luftimet si 'të padobishme dhe të padrejta', një reflektim i ndërgjegjes së tij politike në rritje.  Ai gjithashtu u bë një figurë e njohur në kryeqytetin Uagadugu . Sankara ishte një kitarist i mirë. Ai luajti në një grup të quajtur Tout-à-Coup Jazz dhe ngiste një biçikletë.  

Në vitin 1976 ai u bë komandant i Qendrës së Stërvitjes Komando në Pô . Në të njëjtin vit ai u takua me Blaise Compaoré në Marok. Gjatë presidencës së kolonelit Saye Zerbo, një grup oficerësh të rinj formuan një organizatë sekrete të quajtur ROC, anëtarët më të njohur ishin Henri Zongo, Jean-Baptiste Boukary Lingani, Blaise Compaoré dhe Sankara.  

 Postet qeveritare 
Sankara u emërua Ministër i Informacionit në qeverinë ushtarake të Saye Zerbos në shtator 1981.  Sankara e diferencoi veten nga zyrtarët e tjerë të qeverisë në shumë mënyra, si p.sh. shkuarja me biçikletë në punë çdo ditë, në vend që të ngiste në makinë. Ndërsa paraardhësit e tij do të censuronin gazetarët dhe gazetat, Sankara inkurajoi gazetarinë investigative dhe e lejoi median të shtypte çdo gjë që gjente.  Kjo çoi në publikime të skandaleve të qeverisë nga gazetat private dhe ato shtetërore.  Ai dha dorëheqjen më 12 prill 1982 në kundërshtim me atë që ai e shihte si lëvizje anti-punëtore të regjimit, duke deklaruar "Fatkeqësi për ata që fytin popullin!" (  ). 

Pas një grushti tjetër (7 nëntor 1982) që solli në pushtet Major-Doktor Jean-Baptiste Ouédraogo-n, Sankara u bë Kryeministër në janar 1983. Por ai u shkarkua disa muaj më vonë, më 17 maj. Gjatë këtyre katër muajve, Sankara e shtyu regjimin e Ouédraogo-s për reforma më përparimtare.  Sankara u arrestua pasi këshilltari i presidentit francez për çështjet afrikane, , u takua me Kolonel Yorian Somé.  Henri Zongo dhe Jean-Baptiste Boukary Lingani u arrestuan gjithashtu. Vendimi për të arrestuar Sankarën doli të ishte shumë i papëlqyer nga oficerët më të rinj të regjimit ushtarak. Burgosja e tij krijoi një vrull të mjaftueshëm për mikun e tij Blaise Compaoré që të udhëhiqte një tjetër grusht shteti. 

 Presidenca 
Një grusht shteti i organizuar nga Blaise Compaore e bëri Sankarën President më 4 gusht 1983 në moshën 33-vjeçare. Grushti i shtetit u mbështet nga Libia, e cila në atë kohë ishte në prag të luftës me Francën në Çad (shih historinë e Çadit ).

Sankara u identifikua si një revolucionar dhe u frymëzua nga shembujt e Fidel Castros dhe Che Guevara të Kubës, dhe udhëheqësi ushtarak i Ganës Jerry Rawlings .  Si President, ai promovoi 'Revolucionin Demokratik dhe Popullor' ( , ose RDP). Ideologjia e Revolucionit u përcaktua nga Sankara si anti-imperialiste në një fjalim më 2 tetor 1983,  (DOP),  shkruar nga bashkëpunëtorja e tij e ngushtë Valère Somé . Politika e tij ishte e orientuar drejt luftës ndaj korrupsionit dhe promovimit të ripyllëzimit. 

Më 4 gusht 1984, në përvjetorin e parë të pranimit të tij, ai e quajti vendin Burkina Faso, që do të thotë 'vendi i njerëzve të drejtë' në Mooré dhe Dyula, dy gjuhët kryesore të vendit. Ai gjithashtu i dha një flamur të ri dhe shkroi një himn të ri kombëtar ( Ditanyè ). 
 Këshilli i Revolucionit 
Kur Sankara mori pushtetin më 4 gusht, ai e riemërtoi udhëheqjen e vendit si Këshilli i Revolucionit (CNR). Kjo ishte një mënyrë për Sankarën që të sinjalizonte se ai do të përpiqej për ndryshime politike dhe shoqërore. CNR e përbërë nga civilë dhe ushtarë, të gjithë njerëz të zakonshëm. Por numri i anëtarëve ishte sekret për arsye sigurie dhe i njohur vetëm nga Sankara dhe të tjerët në rrethin e tij të ngushtë.

CNR mblidhej rregullisht për të folur për plane dhe vendime të rëndësishme për vendin. Ata ndihmuan për të dhënë këshilla dhe drejtim për veprimet e qeverisë. Ata votuan sugjerimet dhe vendimet e zyrtarëve qeveritarë; vendimmarrja ishte kolektive . Në disa raste, ata anuluan edhe propozimet e favorizuara personalisht nga Sankara. 

 Kujdesi shëndetësor dhe punët publike 
Prioritetet e para të Sankarës pas marrjes së detyrës ishin ushqimi, strehimi dhe dhënia e kujdesit mjekësor për njerëzit e tij që kishin shumë nevojë për të. Sankara nisi një program vaksinimi masiv në një përpjekje për të zhdukur poliomielitin, meningjitin dhe fruthin . Nga viti 1983 deri në vitin 1985, 2 milionë Burkinabé u vaksinuan.    

Përpara presidencës së Sankarës, vdekshmëria foshnjore në Burkina Faso ishte rreth 20.8%; gjatë presidencës së tij ra në 14.5%.  Administrata e Sankarës ishte qeveria e parë afrikane që njohu publikisht epideminë e SIDA-s si një kërcënim të madh për Afrikën. 

U ndërmorën gjithashtu projekte të mëdha për strehimin dhe infrastrukturën. Fabrikat e tullave u krijuan për të ndihmuar në ndërtimin e shtëpive në një përpjekje për t'i dhënë fund llumeve urbane.  Në përpjekje për të luftuar shpyllëzimin, Korrja Popullore e Fidanishteve të Pyjeve u krijua për të furnizuar 7000 fidanishte fshatrash, si dhe organizoi mbjelljen e disa milionë pemëve. Të gjitha rajonet e vendit u lidhën shpejt me një program të gjerë të ndërtimit të rrugëve dhe hekurudhave. Mbi 700 kilometra hekurudhë u shtrua nga njerëzit e Burkina Fasos për të lehtësuar nxjerrjen e manganit në "Beteja e hekurudhave", pa asnjë ndihmë të huaj ose para të jashtme.  Këto programe ishin një përpjekje për të provuar se vendet afrikane mund të ishin të begata pa ndihmën ose dhurimet e huaja.

Sankara nisi gjithashtu programe arsimore për të ndihmuar në luftimin e shkallës 90% të analfabetizmit në vend. Këto programe patën sukses të madh. Menjëherë pas vrasjes së Sankarës, grevat e mësuesve në shkallë të gjerë, së bashku me mosgatishmërinë e regjimit të ri për të negociuar, çuan në krijimin e 'Mësuesve Revolucionarë'. Në një përpjekje për të zëvendësuar rreth 2500 mësues të pushuar nga puna për shkak të një greve në vitin 1996, kushdo me një diplomë kolegji u ftua të jepte mësim përmes programit revolucionar të mësuesve. Vullnetarët morën një kurs trajnimi 10-ditor përpara se të fillonin të jepnin mësim. 
 Bujqësia 
Në vitet 1980, më shumë se 90% e popullsisë ishin ende bujq. Më pak se 6 për qind e tokës që mund të ujitej po ujitej, ndërsa pjesa tjetër mbështetej te shiu, i cili ishte shumë i pasigurt dhe i pamjaftueshëm. Vetëm 10% e popullsisë kishte kafshë për plugim, ndërsa pjesa tjetër mbështetej në përdorimin individual të shatave të shkurtra për plugim. Pak blegtorë kishin akses në foragjere ; atyre iu duheshe të bridhnin në fshat në kërkim të tokave të kullotave dhe pikave për ujitje. Për shkak të kësaj, uria mbeti e përhapur. Në vitet e thatësirës, popullsia rurale kërcënohej nga zija e bukës. 

Në planin pesë-vjeçar të Sankarës, rreth 71% e investimeve të parashikuara për sektorët prodhues u ndanë në bujqësi, blegtori, peshkim, kafshë të egra dhe pyje. Në 3 vjet, 25% më shumë tokë u vadit falë projekteve vullnetare. Në Luginën Sourou, një digë u ndërtua brenda pak muajsh pothuajse tërësisht nga punë vullnetare. Përdorimi i plehrave u rrit me 56%. Qindra traktorë u blenë dhe u importuan për projekte të mëdha kooperativash. 

Qindra banka drithi të fshatit u ndërtuan përmes punës kolektive të organizuar nga CDR-të për të ndihmuar fermerët të ruanin dhe tregtonin të korrat e tyre. Në të kaluarën, fermerët nuk do të kishin asnjë mënyrë për të ruajtur drithërat e tepërt dhe duhej t'i shisnin ato te tregtarët vendas, të cilët do të shisnin të njëjtat kultura në të njëjtin fshat për dyfishin e kostos. 

Në gusht 1984, e gjithë toka u shtetëzua . Më parë, krerët vendorë kishin vendosur se kush mund të merrej me bujqësi. Në disa zona, pronësia private e tokës kishte filluar të lindte. Prodhimi i përgjithshëm i drithërave u rrit me 75% midis 1983 dhe 1986.  Në katër vjet, analistët e OKB-së e deklaruan bujqësinë burkiniane si mjaft produktive për të qenë "ushqimore e vetë-mjaftueshme". 

 Mjedisi 
Në vitet 1980, kur ndërgjegjësimi ekologjik ishte ende shumë i ulët, Tomas Sankara ishte një nga liderët e paktë afrikanë që e konsideronte mbrojtjen e mjedisit një parësi. Ai u angazhua në tre beteja të mëdha: kundër zjarreve të shkurreve, 'të cilat do të konsiderohen si krime dhe do të dënohen si të tilla'; kundër bredhjes së bagëtive, 'që cenon të drejtat e popujve sepse kafshët e pambikëqyrura shkatërrojnë natyrën'; dhe kundër prerjes kaotike të druve të zjarrit, 'profesioni i cili do të duhet të organizohet dhe rregullohet'.

Si pjesë e një programi zhvillimi që përfshiu një pjesë të madhe të popullsisë, dhjetë milionë pemë u mbollën në Burkina Faso në pesëmbëdhjetë muaj gjatë 'revolucionit'. Për të përballuar shkretëtirën në avancim dhe thatësirat e përsëritura, Thomas Sankara propozoi gjithashtu mbjelljen e rripave të pyllëzuara prej rreth 50 kilometrash, duke shëtitur vendin nga lindja në perëndim. Ai mendoi ta shtrinte këtë brez vegjetativ edhe në vende të tjera.

Duke filluar në tetor 1984, gjatë pesëmbëdhjetë muajve qeveria e Sankara-s mbolli dhjetë milionë pemë në një fushatë ripyllëzimi. Sankara tha "Në Burkina druri është burimi ynë i vetëm i energjisë. Ne duhet t'i kujtojmë vazhdimisht çdo individi detyrën e tij për të ruajtur dhe rigjeneruar natyrën". 
 Gjykatat Revolucionare Popullore 
Menjëherë pas arritjes së pushtetit, Sankara ndërtoi një sistem gjykatash të njohur si Tribunali Revolucionar Popullor . Gjykatat u krijuan fillimisht për të gjykuar ish-zyrtarët e qeverisë në një mënyrë të drejtpërdrejtë, në mënyrë që Burkinabé -i mesatar të mund të merrte pjesë ose të mbikëqyrte gjyqet e armiqve të revolucionit.  Ata vunë në gjyq të pandehurit për korrupsion, evazion fiskal ose aktivitet kundër-revolucionar. Dënimet për ish-zyrtarët e qeverisë ishin të lehta dhe shpesh të pezulluara. Gjykatat janë pretenduar se kanë qenë vetëm gjyqe shfaqje,  të mbajtura shumë hapur me mbikëqyrje nga publiku.

 Komitetet e Mbrojtjes Revolucionare 
Komitetet për Mbrojtjen e Revolucionit (  ) u formuan si organizata të armatosura masive. CDR-të u krijuan si një kundërpeshë ndaj fuqisë së ushtrisë, si dhe për të promovuar revolucionin politik dhe social. Ideja për Komitetet e Mbrojtjes Revolucionare u mor nga udhëheqësi kuban Fidel Castro, Komitetet e të cilit për Mbrojtjen e Revolucionit ishin krijuar si një formë e 'vigjilencës revolucionare'. 

 Marrëdhëniet me popullin Mossi 
Një pikë diskutimi në lidhje me sundimin e Sankarës është mënyra se si ai trajtoi grupin etnik Mossi. Mossit janë grupi më i madh etnik në Burkina Faso dhe ata i përmbahen një sistemi shoqëror të rreptë, tradicional dhe hierarkik.  Në krye të hierarkisë është Morho Naba, shefi ose mbreti i popullit Mossi. Sankara e pa këtë marrëveshje si një pengesë për unitetin kombëtar dhe vazhdoi të ulte elitën Mossi. Morho Nabës nuk iu lejua të mbante gjykata. Krerëve vendorë të fshatrave iu hoqën kompetencat e tyre ekzekutive, të cilat iu dhanë CDR-së. 

 Të drejtat e grave 
Sankara kishte punuar gjerësisht për të drejtat e grave dhe deklaroi "Nuk ka revolucion të vërtetë shoqëror pa çlirimin e grave". 

Përmirësimi i statusit të femrave në shoqërinë Burkinabe ishte një nga qëllimet e qarta të Sankarës dhe qeveria e tij përfshiu një numër të madh femrash, një politikë e paprecedentë në Afrikën Perëndimore. Qeveria e tij ndaloi gjymtimin gjenital femëror, martesat me shkuesi dhe poligaminë, ndërsa caktoi femra në pozicione të larta qeverisëse dhe i inkurajoi ato të punonin jashtë shtëpisë dhe të qëndronin në shkollë megjithëse shtatzëna. Sankara e promovoi kontracepsionin dhe në 1986 të gjitha kufizimet e kontracepsionit u hoqën. Ai gjithashtu themeloi Ministrinë e Zhvillimit të Familjes dhe Bashkimin e Grave Burkina.

Sankara njohu sfidat me të cilat përballeshin gratë afrikane kur mbajti fjalimin e tij të famshëm për të shënuar Ditën Ndërkombëtare të Gruas më 8 Mars 1987 në Ouagadougou. Sankara foli me mijëra gra, duke thënë se Revolucioni i Burkinabeve po 'krijon marrëdhënie të reja shoqërore', të cilat do të 'prishnin marrëdhëniet e autoritetit midis burrave dhe grave dhe do ta detyronin secilin të rimendonte natyrën e të dyve. Kjo detyrë është e vështirë, por e nevojshme”.  Përveçse ishte udhëheqësi i parë afrikan që emëroi gratë në postet kryesore të kabinetit, ai i rekrutoi ato në mënyrë aktive për ushtrinë . 

 Lufta e Rripit Agacher 

majtas|parapamje|209x209px| Moussa Traoré
Pas përplasjeve të vitit 1974 midis Burkina Fasos dhe Malit mbi territorin e diskutueshëm të Rripit Agacher, Organizata e Bashkimit Afrikan kishte krijuar një komision ndërmjetësimi për të zgjidhur mosmarrëveshjen dhe për të siguruar një demarkacion të pavarur dhe asnjëanës të kufirit. Të dyja qeveritë kishin deklaruar se nuk do të përdorin forcën e armatosur për t'i dhënë fund mosmarrëveshjes. 

Por deri në vitin 1983 të dy vendet kishin rënë ende dakord për punën e komisionit.  Sankara nuk e pëlqente personalisht Presidentin Malian Moussa Traoré, i cili kishte marrë pushtetin duke rrëzuar regjimin e majtë të Modibo Keïtasë .  Më 17 shtator Sankara vizitoi Malin dhe u takua me Traorén. Me ndërmjetësimin algjerian, të dy ranë dakord që mosmarrëveshja kufitare të zgjidhej nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (ICJ) dhe më pas i kërkuan organit për të zgjidhur çështjen. 

Në korrik 1985, Burkina Faso shpalli sekretarin e përgjithshëm malian të Komunitetit Ekonomik të Afrikës Perëndimore, Drissa Keita, një person non grata pasi ai kritikoi regjimin e Sankarës. Në shtator Sankara mbajti një fjalim në të cilin ai bëri thirrje për një revolucion në Mali. Udhëheqësit malianë ishin veçanërisht të ndjeshëm ndaj retorikës nxitëse, pasi vendi i tyre po kalonte trazira shoqërore.    Përafërsisht në të njëjtën kohë, Sankara dhe figura të tjera kyçe në CNR u bindën se Traoré po strehonte opozitën ndaj regjimit të Burkinabé në Bamako dhe po komplotonte për të provokuar një luftë kufitare, e cila do të përdorej për të mbështetur një kundërrevolucion. 
parapamje| Harta e Departamentit të Shtetit të Shteteve të Bashkuara që tregon pretendimet konkurruese të Malit dhe Burkina Fasos në Rripin Agacher
Tensionet në kufi filluan të rriten më 24 nëntor kur një shtetas i Burkinabé vrau një tjetër pranë kufirit në provincën e Sumit. Policia e Malit kaloi kufirin për të arrestuar vrasësin dhe gjithashtu arrestoi disa anëtarë të një Komiteti vendor për Mbrojtjen e Revolucionit, të cilët po përgatitnin një gjykatë. Tre ditë më vonë policia e Malit hyri në Kounia për të 'rivendosur rendin'. Burkina Faso bëri përfaqësime diplomatike për incidentet në Mali, por nuk iu dha asnjë përgjigje zyrtare.

Në fillim të dhjetorit, Burkina Faso informoi Malin dhe vendet e tjera përreth se po kryente regjistrimin e saj kombëtar dhjetëvjeçar nga 10 deri më 20 dhjetor.  Më 14 dhjetor, personeli ushtarak hyri në Agacher për të ndihmuar në regjistrimin e popullsisë. Mali akuzoi autoritetet ushtarake për presion ndaj qytetarëve të Malit në fshatrat kufitare për t'u regjistruar në cens, një akuzë të cilën Burkina Faso e kundërshtoi.  Në një përpjekje për të ulur tensionet, ANAD (një organizatë e traktatit të Afrikës Perëndimore) dërgoi një delegacion në Bamako dhe Uagadugu për të ndërmjetësuar. Presidenti i Algjerisë Chadli Bendjedid kontaktoi Sankarën dhe Traorén për të inkurajuar një zgjidhje paqësore.  Me kërkesë të anëtarëve të ANAD-it, Burkina Faso njoftoi tërheqjen e të gjithë personelit ushtarak nga rajoni i diskutueshëm. 

Pavarësisht tërheqjes së deklaruar, pasoi një 'luftë e komunikatave' ndërsa autoritetet e Burkinabé dhe Malian shkëmbyen mesazhe armiqësore.  Duke u ndjerë i kërcënuar nga Sankara, Traoré filloi të përgatiste Malin për armiqësi me Burkina Fason. U formuan tre grupime dhe u planifikua të pushtohej Burkina Faso dhe të bashkoheshin në qytetin e Bobo-Dioulassos. Sapo të mbërrinin atje, ata do të mblidhnin forcat opozitare Burkinabé për të marrë Uagadugun dhe për të rrëzuar Sankarën. 

Ish ndihmësi i Sankarës, Paul Michaud, shkroi se Sankara synonte të provokonte Malin në konflikt me qëllimin mobilizimin e mbështetjes popullore për regjimin e tij. Sipas Michaud, "një burim zyrtar dhe i besueshëm nga Mali" kishte raportuar se dokumentet e mobilizimit që datonin më 19 dhjetor u gjetën në trupat e ushtarëve të rënë të Burkina Fasos gjatë luftës që pasoi. 
Përpjekjet e Sankarës për të siguruar prova të sinqeritetit të tij u minuan sistematikisht. "Është e vështirë të besohet se autoritetet e Malit nuk janë në dijeni se thashethemet që qarkullojnë janë të rreme," thotë ambasadori i SHBA Leonardo Neher . Në kontrast me pohimin e Michaud-it, një kabllogram i Agjencisë Qendrore të Inteligjencës (CIA) thotë, "Lufta lindi nga shpresa e Bamakos se konflikti do të shkaktonte një grusht shteti në Burkina Faso". 

Në agimin e 25 dhjetorit 1985, rreth 150 tanke të Ushtrisë Maliane kaluan kufirin dhe sulmuan disa vende. Trupat maliane gjithashtu u përpoqën të mbështillnin Bobo-Dioulasson në një sulm me pincë . Ushtria e Burkina Fasos luftoi për të zmbrapsur ofensivën përballë fuqisë së zjarrit superiore të Malit dhe u mposht në frontin verior;  Forcat Maliane siguruan shpejt qytetet Dionouga, Selba, Kouna dhe Douna në Agacher.  Qeveria e Burkinabé në Ouagadougou mori fjalë për armiqësi rreth orës 13:00 dhe menjëherë lëshoi urdhra mobilizimi. Masa të ndryshme sigurie u vendosën gjithashtu në të gjithë vendin, duke përfshirë ndërprerjet e natës.

Forcat burkinabe u rigrupuan në zonën e Dionugës për të kundërsulmuar .  Kapiteni Compaoré mori komandën e këtij fronti perëndimor. Nën udhëheqjen e tij ushtarët u ndanë në grupe të vogla dhe përdorën taktika guerile kundër tankeve të Malit.  

Menjëherë pas fillimit të armiqësive, udhëheqës të tjerë afrikanë u përpoqën të vendosnin një armëpushim.  Në mëngjesin e 30 dhjetorit, Burkina Faso dhe Mali ranë dakord për një armëpushim të ndërmjetësuar nga ANAD.  Në atë kohë Mali kishte pushtuar pjesën më të madhe të Rripit Agacher.  Më shumë se 100 Burkinabé dhe rreth 40 ushtarë dhe civilë malianë u vranë gjatë luftës.  Qytetet burkinabe të Ouahigouya, Djibo dhe Nassambou u dëmtuan rëndë nga luftimet. 

Në një samit të ANAD-it në Yamoussoukro  më 17 janar 1987, Traoré dhe Sankara u takuan  dhe zyrtarizuan një marrëveshje për t'i dhënë fund armiqësive.  ICJ-ja më vonë ndau Agacher; Mali mori pjesën perëndimore më të populluar dhe Burkina Faso pjesën lindore me qendër në lumin Béli .   Të dy vendet shprehën kënaqësinë e tyre me vendimin. 

Burkina Faso deklaroi se lufta ishte pjesë e një 'komploti ndërkombëtar' për të rrëzuar qeverinë e Sankarës. Ajo hodhi poshtë spekulimet se ishte luftuar për pasurinë e përfolur minerare në Agacher.  Performanca relativisht e dobët e vendit në konflikt dëmtoi besueshmërinë e brendshme të CNR-së.  Disa ushtarë të Burkinabé u zemëruan nga dështimi i Sankara për të ndjekur penalisht luftën në mënyrë më agresive dhe për të mbledhur një kundërofensivë kundër Malit. 

Konflikti demonstroi gjithashtu pozicionin e dobët ndërkombëtar të vendit dhe e detyroi CNR-në të krijonte një imazh më të moderuar të politikave dhe qëllimeve të saj jashtë vendit. Pas ngjarjeve, qeveria e Burkina Fasos hoqi referencat për mbështetjen e revolucionit në vende të tjera,  dhe marrëdhëniet e saj me Francën u përmirësuan në mënyrë modeste.  Në një tubim të mbajtur pas luftës, Sankara pranoi se ushtria e vendit të tij nuk ishte e armatosur siç duhet dhe njoftoi zbutjen e dënimeve për shumë të burgosur politikë. 
 Marrëdhëniet me vendet e tjera 
Thomas Sankara e përcaktoi programin e tij si anti-imperialist. Në këtë drejtim, Franca u bë objektivi kryesor i retorikës revolucionare. Kur Presidenti François Mitterrand vizitoi Burkina Fason në nëntor 1986, Sankara kritikoi francezët se kishin pritur Pitër Botën, Kryeministër i Afrikës së Jugut, i cili ende zbatonte aparteidin ; dhe Jonas Savimbin, udhëheqësi i UNITA-s, në Francë, duke iu referuar të dy burrave si 'të mbuluar me gjak nga koka te këmbët'. Si përgjigje, Franca reduktoi ndihmën e saj ekonomike për Burkina Faso me 80% midis 1983 dhe 1985. 

, këshilltar i Miterrandit për çështjet afrikane, organizoi një fushatë mediatike në Francë për të përdhosur Tomas Sankarën në bashkëpunim me DGSE. Ai i dha shtypit një seri dokumentesh mbi masakrat e supozuara që do të mbushnin artikujt kundër tij.

Sankara ngriti një program bashkëpunimi me Kubën . Pas takimit me Fidel Kastron, Sankara organizoi dërgimin e Burkinabëve të rinj në Kubë në shtator 1986 për të marrë trajnim profesional dhe për të marrë pjesë në zhvillimin e vendit pas kthimit të tyre. Këta ishin vullnetarë të rekrutuar në bazë të një konkursi; prioritet iu dha jetimëve dhe të rinjve nga zonat rurale dhe të pafavorizuara. Rreth 600 adoleshentë u dërguan në Kubë për të përfunduar shkollimin e tyre dhe për të marrë trajnim profesional për t'u bërë mjekë (veçanërisht gjinekologë), inxhinierë ose agronomë. 

Duke denoncuar mbështetjen e Shteteve të Bashkuara për Izraelin dhe Afrikën e Jugut, ai u bëri thirrje vendeve afrikane të bojkotojnë Lojërat Olimpike Verore të 1984 në Los Anxhelos . Në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, ai denoncoi pushtimin e Grenadës nga Shtetet e Bashkuara. SHBA-të u përgjigjën duke zbatuar sanksione tregtare kundër Burkina Fasos. Gjithashtu në OKB, Sankara bëri thirrje për t'i dhënë fund të drejtës së vetos që u është dhënë fuqive të mëdha. Në emër të 'të drejtës së popujve për sovranitet', ai mbështeti kërkesat kombëtare të Saharasë Perëndimore, Palestinës, Sandinistëve Nikaraguanë dhe ANC- së së Afrikës së Jugut.

Ndërsa ai kishte marrëdhënie të mira me udhëheqësin ganez Jerry Rawlings dhe liderin libian Muammar Gaddafi, Sankara ishte relativisht i izoluar në Afrikën Perëndimore. Udhëheqësit e afërt me Francën, si Houphouët-Boigny në Bregun e Fildishtë dhe Hassani II në Marok, ishin veçanërisht armiqësor ndaj tij. Amzat Boukari-Yabara, Africa Unite ! : Une histoire du panafricanisme, Paris: La Découverte, 2014
 Kritika 
Organizata britanike e zhvillimit Oxfam regjistroi arrestimin e drejtuesve të sindikatave në vitin 1987.  Në vitin 1984, shtatë individë të lidhur me regjimin e mëparshëm në Burkina Faso u akuzuan për tradhti dhe u ekzekutuan pas një gjyqi të shkurtër. Organizatat dhe sindikatat joqeveritare u ngacmuan ose u vunë nën autoritetin e Komiteteve për Mbrojtjen e Revolucionit, degët e të cilave u krijuan në çdo vend pune dhe që funksiononin si 'organet e kontrollit politik dhe shoqëror'. 

Tre ditë pasi Sankara kishte marrë pushtetin në 1983 përmes revolucionit popullor, Unioni Kombëtar i Mësuesve Afrikanë të Voltës së Epërme (SNEAHV) e quajti Sankarën dhe qeverinë e tij fashiste dhe u bëri thirrje punëtorëve që të ishin gati të luftonin për lirinë e tyre. Si rezultat, qeveria urdhëroi arrestimin e 4 figurave kryesore të SNEAHV-së, njëri u lirua menjëherë pas kësaj. Si përgjigje, SNEAHV bëri thirrje për një grevë kombëtare të mësuesve për të protestuar ndaj arrestimeve. Qeveria e pa këtë si diçka që rrezikonte Voltën e Epërme të dobët politikisht, e cila ishte përballur tashmë me 5 grushte shteti që nga pavarësia e saj. Prandaj ministri i Arsimit Kombëtar u bëri thirrje drejtorëve të shkollave private “të mos përdorin shërbimet e grevistëve në institucionet e tyre”.  Thirrja preku 1300-1500 mësues.  

Gjykatat Popullore Revolucionare, të ngritura nga qeveria në të gjithë vendin, i vendosnin të pandehurit në gjyq për korrupsion, evazion fiskal ose veprimtari 'kundërrevolucionare'. Procedurat në këto gjykime, veçanërisht mbrojtja ligjore për të akuzuarit, nuk ishin në përputhje me standardet ndërkombëtare. Sipas Christian Morrisson dhe Jean-Paul Azam të Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim, "klima e urgjencës dhe e veprimit drastik në të cilën shumë ndëshkime u kryen menjëherë kundër atyre që patën fatin e keq të shpalleshin fajtorë për sjellje jo-revolucionare". kishte disa ngjashmëri me atë që ndodhi në ditët më të këqija të Revolucionit Francez, gjatë Mbretërimit të Terrorit . Edhe pse pak njerëz u vranë, dhuna ishte e përhapur'. 
 Vdekja 
Më 15 tetor 1987, Sankara dhe dymbëdhjetë zyrtarë të tjerë u vranë në një grusht shteti të organizuar nga ish-kolegu i tij Blaise Compaoré . Kur llogariti përmbysjen e tij, Compaoré deklaroi se Sankara rrezikoi marrëdhëniet e jashtme me ish-fuqinë koloniale Francën dhe Bregun e Fildishtë fqinj dhe akuzoi ish-shokun e tij për komplot për të vrarë kundërshtarët. 

Prince Johnson, një ish-komandant lufte liberian, aleat i Charles Taylor dhe vrasësi i presidentit liberian Samuel Doe, orët e fundit të jetës së të cilit u filmuan, i tha Komisionit të së Vërtetës dhe Pajtimit të Liberisë se ishte orkestruar nga Charles Taylor.  Pas grushtit të shtetit dhe megjithëse Sankara dihej se kishte vdekur, disa CDR i bënë një rezistencë të armatosur ushtrisë për disa ditë. 

Sipas Halouna Traoré, i vetmi i mbijetuar i vrasjes së Sankarës, Sankara po merrte pjesë në një takim me Këshillin e Entit.  Vrasësit e tij veçuan Sankarën dhe e ekzekutuan. Më pas, vrasësit qëlluan mbi ata që merrnin pjesë në mbledhje, duke vrarë 12 persona të tjerë. Trupi i Sankarës ishte i mbushur me plumba në shpinë   dhe ai u varros shpejt në një varr pa shenja, ndërsa e veja e tij Mariam dhe dy fëmijët u larguan nga kombi.  Compaoré i ktheu menjëherë shtetëzimet, përmbysi pothuajse të gjitha politikat e Sankarës, iu bashkua Fondit Monetar Ndërkombëtar dhe Bankës Botërore për të sjellë fonde 'të nevojshme dëshpërimisht' për të rivendosur ekonominë e 'shpartalluar'  dhe në fund hodhi poshtë pjesën më të madhe të trashëgimisë së Sankarës. Diktatura e Compaores qëndroi në pushtet për 27 vjet derisa u rrëzua nga protestat popullore në 2014 .  

 Gjyqi 
Në vitin 2017, qeveria e Burkina Fasos i kërkoi zyrtarisht qeverisë franceze të publikonte dokumente ushtarake për vrasjen e Sankarës, pasi e veja e tij akuzoi Francën për organizimin e vrasjes së tij. 

Në prill 2021, 34 vjet pas vrasjes së Sankarës, ish-presidenti Compaoré dhe 13 të tjerë u paditën për bashkëpunim në vrasjen e Sankarës, si dhe krime të tjera në grushtin e shtetit.  Ky zhvillim erdhi si pjesë e kornizës së Presidentit Roch Kaboré për 'pajtimin kombëtar'. 

Në tetor 2021, gjyqi kundër Compaoré dhe 13 të tjerëve filloi në Ouagadougou, me Compaoré duke u gjykuar në mungesë .  Ish-shefi i sigurisë presidenciale, Hyacinthe Kafondo, u gjykua gjithashtu në mungesë.  Një javë përpara gjyqit, avokatët e Compaore-s deklaruan se ai nuk do të merrte pjesë në gjyq të cilin ata e cilësuan si me defekte dhe theksuan gjithashtu privilegjin e tij për imunitet, duke qenë ish-kreu i shtetit.  Pas kërkesave të avokatëve mbrojtës për më shumë kohë për të përgatitur mbrojtjen e tyre, seanca u shty për më 1 mars. 

Më 6 prill 2022, Compaoré dhe dy të tjerë u shpallën fajtorë dhe u dënuan me burgim të përjetshëm në mungesë. Tetë të tjerë u dënuan me nga 3 deri në 20 vjet burg. Tre u gjetën të pafajshëm. 

 Trashëgimia 
parapamje| Stema e Burkina Fasos nën Sankarën nga viti 1984 deri në 1987, me një kazëm të kryqëzuar dhe AK-47 (një aluzion për çekiçin dhe drapërin ) me moton  ('Atdheu ose vdekja, ne do të fitojmë'). Një kazëm dhe AK-47 paraqiten gjithashtu në stemën e Mozambikut, ndërsa motoja poshtë krahëve është gjithashtu motoja aktuale e Kubës, edhe pse në spanjisht.
Duke shoqëruar karizmën e tij vetjake, Sankara kishte një sërë iniciativash origjinale që kontribuan në popullaritetin e tij dhe sollën vëmendjen e mediave ndërkombëtare te qeveria e tij.

 Solidariteti 

 Ai shiti flotën qeveritare të makinave Mercedes dhe bëri Renault 5 (makina më e lirë e shitur në atë kohë në Burkina Faso) makinën zyrtare të shërbimit të ministrave.  
 Ai uli pagat e nëpunësve publikë të pasur (përfshirë të tijën) dhe ndaloi përdorimin e shoferëve të qeverisë dhe biletave të linjave ajrore të klasit të parë.  
 Ai kundërshtoi ndihmën e huaj, duke thënë se "Ai që të ushqen, të kontrollon".  
 Ai foli në forume si Organizata e Bashkimit Afrikan kundër asaj që ai e përshkroi si depërtim neokolonialist në Afrikë përmes tregtisë dhe financave perëndimore.  
 Ai bëri thirrje për një front të bashkuar të kombeve afrikane për të hequr dorë nga borxhi i tyre i jashtëm . Ai argumentoi se të varfërit dhe të shfrytëzuarit nuk kishin detyrim t'i kthenin paratë të pasurve dhe shfrytëzuesve. 

 Në Ouagadougou, Sankara e shndërroi dyqanin e furnizimeve të ushtrisë në një supermarket shtetëror të hapur për të gjithë (supermarketi i parë në vend). 
 Ai detyroi nëpunësit civilë të pasur të paguajnë rrogën e një muaji për projektet publike.  
 Ai refuzoi të përdorte kondicionerin në zyrën e tij me arsyetimin se një luks i tillë nuk ishte i gatshëm për askënd, përveç një grushti burkinabesh.  
 Si President, ai e uli pagën e tij në 450 dollarë në muaj  dhe i kufizoi zotërimet e tij në një makinë, katër biçikleta, tre kitara, një frigorifer dhe një ngrirës të prishur. [ citim i nevojshëm ]

 Stili 

 Ai u kërkoi nëpunësve publikë të mbanin një tunikë tradicionale, të endur nga pambuku burkinabe dhe të qepur nga mjeshtrit burkinabe. 
 Ai ishte i njohur për vrapimin e pashoqëruar nëpër Ouagadougou me kostumin e tij sportiv dhe pozimin me veshjet e tij të qepura ushtarake, me pistoletën e tij nënë e perlës .  
 Kur u pyet pse nuk donte që portreti i tij të varej në vende publike, siç ishte norma për liderët e tjerë afrikanë, Sankara u përgjigj: "Janë shtatë milionë Tomasë Sankara". 
 Një kitarist i kompletuar, ai e shkroi vetë himnin e ri kombëtar. 

majtas|parapamje| Pionierët e Revolucionit

 Njohje ndërkombëtare 
Kuba i dha Sankarës nderin më të lartë të shtetit, Urdhrin e José Martí . Thomas Sankara: An African Revolutionary by Ernest Harsh page 1985

Njëzet vjet pas vrasjes së tij, Sankara u përkujtua më 15 tetor 2007 në ceremonitë që u zhvilluan në Burkina Faso, Mali, Senegal, Niger, Tanzani, Burundi, Francë, Kanada dhe Shtetet e Bashkuara. 

 Che Guevara i Afrikës 
Sankara shpesh quhet " Çe Gevara i Afrikës ".  Sankara mbajti një fjalim duke shënuar dhe nderuar 20 vjetorin e ekzekutimit të Çe Gevarës më 9 tetor 1967, një javë para vrasjes së tij më 15 tetor 1987. 

Kategoria:Vdekje 1987
Kategoria:Lindje 1949
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara