Guimarães

Guimarães është një qytet dhe komunë e vendosur në Portugalinë veriore, në rrethin e Bragës. Qendra e tij historike e qytetit është renditur si një sit Trashëgimia Botërore e UNESCO-s që nga viti 2001, si njohje për të qenë një "shembull jashtëzakonisht i ruajtur mirë dhe autentik i evolucionit të një vendbanimi mesjetar në një qytet modern" në Evropë. Nicolinas janë festimet kryesore të qytetit.

 Historia 
parapamje|Sheshi Oliveira, në qendrën historike të Guimarães, me Padrão do Salado në të majtë
parapamje|Pombaline ndërtesa në Toural, Guimarães, Portugali
Historia e Guimarães është e lidhur me themelin dhe identitetin e kombësisë portugeze. Guimarães, si dhe vendbanime të tjera, i paraprin themelimit të Portugalisë dhe për shkak të rolit të saj në themelimin e vendit njihet si "djepi i kombësisë portugeze". Në 1128, ngjarje të mëdha politike dhe ushtarake që do të çonin në pavarësinë dhe lindjen e një kombi të ri u zhvilluan në Guimarães. Për këtë arsye, në një nga kullat e vjetra të murit të vjetër të qytetit është shkruar "Aqui nasceu Portugal" (Këtu ka lindur Portugalia).

 Historia e lashtë 
Sipas gjetjeve arkeologjike në Citânia (Castro) të Briteiros dhe në sitin arkeologjik të Sabroso dhe Penha, zona në të cilën ndodhet Guimarães ka pasur vendbanime të përhershme që nga fundi i periudhës së kalkolitik.

Ka gjithashtu prova të pushtimit romak dhe një gur kushtuar perandorit romak Trajan i gjetur në Caldas das Taipas sugjeron se ky ishte tashmë një qytet spa në kohën romake.

 Themelimi 
parapamje|Statuja e Mumadona Dias, përballë gjykatës së qytetit
Pas politikës Reconquista e promovuar nga Mbretëria e Galicisë në shekullin e 9-të, themelet mesjetare e qytetit aktual i kanë rrënjët në shekullin e 10-të. Në këtë pikë, Kontesha Mumadona Dias, ngriti një manastir në pronën e saj të Vimaranes, që çoi në vendosjen e njerëzve në zonën e njohur si "vila baixa" (në qendër të qytetit). Në të njëjtën kohë, ajo urdhëroi ndërtimin e një kështjelle në zonën e kodrës e cila u bë e njohur si "vila alta" (lart qytet), për të mbrojtur vendbanimin. Për t'i lidhur këto me zona të tjera, u ndërtua Rua de Santa Maria.

Manastiri u bë "Real Colegiada" (Mbretërore Kisha Kolegjiale) dhe me kalimin e kohës fitoi rëndësi për shkak të privilegjeve dhe donacioneve që iu dhanë nga fisnikët dhe mbretërit dhe u bë një vend pelegrinazhi i famshëm.

Henri, Konti i Portugalisë miratoi kombëtaren e parë forale ndoshta në 1096 (por nuk u konfirmua). Forali dëshmon rëndësinë në rritje të fshatit Guimarães në atë kohë, i cili u zgjodh si kryeqytet i Qarku i Portugalisë.

Më 24 qershor 1128, "Batalha de São Mamede" (Beteja e São Mamede) u zhvillua në Guimarães.

 Mesjeta 
Gjatë mbretërimit të mbretit Denis, ndërsa qyteti po zgjerohej, ai u rrethua pjesërisht nga një mur mbrojtës. Ndërkohë, urdhrat këshillues u vendosën në Guimarães dhe ndihmuan në formimin e formës së qytetit në zhvillim. Më vonë, gjatë mbretërimit të Gjoni I, muri u shemb dhe dy pjesët e qytetit (lart dhe në qendër të qytetit) u bashkuan përfundimisht dhe qyteti filloi të zgjerohej jashtë mureve të tij të vjetra.

Ndërtimi i St. Bazilika e Pjetrit filloi në 1737 dhe u bë një bazilikë e vogël në 1751, me përfundimin zyrtar të punës midis 1883 dhe 1884.

 Historia moderne 
Deri në shekullin e 19-të, struktura e qytetit nuk pësoi shumë transformime, përveç ndërtimit të disa kishave, manastirit dhe pallateve të tjera. Pikërisht nga fundi i shekullit të 19-të, idetë e reja urbanistike të higjienës dhe simetrisë, fshati, i cili u promovua në qytet nga Mbretëresha Maria II më 23 qershor 1853, pati ndryshimet e tij më të mëdha.

U autorizua shembja e plotë e mureve të qytetit dhe në atë pikë mund të fillonte krijimi i shumë rrugëve dhe rrugëve. Procesi i kontrolluar i urbanizimit lejoi ruajtjen e qendrës madhështore historike të qytetit.

Guimarães priti Kampionatin Evropian të Trampoline 2024.

 Gjeografia 
parapamje|Lumi Couros, pranë Hostel Rinisë Guimarães, 2003

 Gjeologjia 
Formacionet shkëmbore Granit zënë pjesën më të madhe të komunës, por shkëmbinjtë rreshpe mund të gjenden gjithashtu në zona të caktuara në veriperëndim të komunës. Në juglindje, balta mund të gjendet në shtratin e përroit të lumenjve Ave, Vizela dhe Selho.

 Orografia dhe hidrografia 
Komuna kufizohet në veri nga "Senhora do Monte" (kodra Senhora), në veriperëndim nga kodrat e Falperra, Sameiro, Outeiro dhe Penedice. Në jug pranë kodrës Penha e cila me lartësi 613 metra është pika më e lartë e komunës.

Guimarães është pjesë e pellgut kullues e lumit Ave që ndan komunën në gjysmë. Lumi Ave ka si degë Vizela, Torto, Febras dhe brenda qytetit, Selho, Couros dhe përroi Santa Lúzia.

 Klima 
Guimarães ndodhet në një luginë dhe i rrethuar nga kodra, dhe për shkak se është pak larg nga deti, dimri është normalisht i ftohtë dhe me shi dhe vera është e nxehtë dhe pak e lagësht. Temperatura mesatare vjetore është 14 °C.

 Fauna 
Nuk ka shumë diversitet, sidomos në zonat urbane, por bashkia ka disa lloje me interes kinegjetik si: dhelpra e kuqe, derri i egër, turtull, mëllenja, pëllumbi dhe thëllëza këmbëkuqe. Në zonat e gjelbra të qytetit, speciet më të përhapura janë brejtësit, veçanërisht ketrat.

 Famulli 
Administrativisht, komuna e Guimarães është e ndarë në 48 famulli civile (freguesias), që më parë kishte 69, por disa prej tyre u zhdukën dhe u bashkuan në vitin 2013, pas një riorganizimi territorial mbarëkombëtar.

 Demografia 

 Evolucioni i popullsisë së komunës së Guimarães (1801–2021) 

 Evolucioni i popullsisë në qendër të qytetit (1864–2011)

 Kultura 

Guimarães është gjithashtu shtëpia e klubit të futbollit, Vitória SC i cili konkurron në Primeira Liga, liga më e mirë e futbollit në Portugali.

Guimarães u zgjodh nga The New York Times një nga 41 vendet për të shkuar në 2011 dhe u quajt një nga vendet kulturore në zhvillim Gadishulli Iberik.Wilder, Charly (9 janar 2011). "The 41 Places to Go in 2011" : "26. Guimarães, Portugal". The New York Times.

 Kuzhina 
Fakti që Guimarães u themelua në tokat e një manastiri femrash kishte një ndikim të madh në kuzhinën e rajonit, veçanërisht në ëmbëlsirat e tij, të tilla si "Tortas de Guimarães" (Tartat e Guimarães, një pastë me flake gjysmë hëne e quajtur gabimisht një tortë) dhe, kryesisht, "Toucinho do Céu" (normalisht, por gabimisht, përkthyer si proshutë nga qielli, një i lagësht puding-tortë me ngjyrë të verdhë). Përveç asaj që është e zakonshme në Minho, të tilla si "vinho verde" , "Papas de sarrabulho" (një mish derri dhe qull gjaku), "Rojões" (mish derri i zier i servirur me patate dhe sallam të brendshme) etj., i ashtuquajturi "Bôla de carne" Këtu përgatiten edhe (torta me mish), e përbërë nga një lloj buke (në formë pice) që shërbehet me toucinho (proshutë), sardelet ose mbushje të tjera.
parapamje|Panairi Joanina në Guimarães, ku rikrijohen aktivitete të vjetra si prodhimi i "tortës" me mish

 Traditions and festivities 

 Festas Gualterianas ('Festivali 'Gualteriana') - për nder të São Gualter (Saint Walter, një i mitur Françeskan  frat), zhvillohen që nga viti 1906 në fundjavën e parë të gushtit. "Cortejo do Linho" (Parada e lirit) dhe "Batalha das Flores" (Beteja e Luleve) janë pjesë e festimeve të cilat përfundojnë me "Marcha Gualteriana" ("Gualteriana" marshimi).
 Nicolinas - janë festimet e studentëve të Guimarães, të festuara për nder të Shën Nikollës. Festimet fillojnë më 29 nëntor dhe mbarojnë më 7 dhjetor. Ato përbëhen nga festime të ndryshme; festimi "Pinheiro" është më i ndjekuri: pas "Ceia Nicolina" (darka e Nikolinas), pjesëmarrësit parakalojnë në rrugët e Guimarães duke luajtur melodinë "Toques Nicolinos" në daulle, ndërsa, tradicionalisht, o Pinheiro (pisha/pema e Krishtlindjes) tërhiqet me qerre nga demat.Kohët e fundit, është sugjeruar se "Nicolinas" duhet të jetë një pretendent për të qenë UNESCO trashëgimi kulturore jomateriale.
 Festimet e Santa Luzias - për nder të Shën Lucisë ato zhvillohen çdo vit më 13 dhjetor, pranë kishës së Santa Luzias. Një nga traditat e këtyre festimeve është shitja e ëmbëlsirave tradicionale të bëra me miell thekër dhe sheqer, të quajtura "Sardão" dhe "Passarinha" (këto emra kanë konotacione seksuale në portugalisht, të lidhura përkatësisht me organet gjenitale mashkullore dhe femërore). According to the tradition, a boy should offer a "Sardão", which has a phallic form, to the girl and if the girl was interested in dating the boy, she should reply by gifting him with a "Passarinha".
 Romaria Grande de São Torcato (São Torcato Pelegrinazhi i madh) – një nga pelegrinazhet më të mëdha në Minho, zhvillohet çdo vit në korrik në fshatin São Torcato.

 Muzetë, hapësirat kulturore dhe galeritë e artit 
parapamje|Pallati Vila Flor dhe Qendra Kulturore Vila Flor në 2007
Qyteti i Guimarães ka disa hapësira kulturore referimi në nivel rajonal dhe kombëtar. Ndër muzetë e shumtë të qytetit, muzeu Alberto Sampaio është ai që bie në sy. E themeluar në vitin 1928, ajo hapi dyert e saj për publikun në 1931; ndodhet në vendin e vjetër të Kanon Kolegji i Zojës së Oliveira ("Cabido da Colegiada de Nossa Senhora da Oliveira" në portugalisht). Përmban një koleksion të pasur pjesësh nga shekujt 14, 15 dhe 16, duke përfshirë një fustan të rrallë që ishte veshur nga Mbreti João I.
parapamje|Selia e Shoqërisë Martins Sarmento
Shoqëria Martins Sarmento ("Sociedade Martins Sarmento" në portugalisht) është një nga institucionet më të vjetra të vendit kushtuar studimit dhe ruajtjes së objekteve arkeologjike. Shoqëria zotëron dy muze: Museu Arqueológico da Sociedade Martins Sarmento, i cili njihet për koleksionet e tij parahistoria dhe protohistoria, si dhe koleksionet e tij numizmatike dhe epigrafia; dhe Muzeu Kultura e Kastros që i kushtohet kulturës së Kastros.

Ekziston gjithashtu: Muzeu Primitive i Arteve Moderne, i vendosur në Domus Municipalis (bashkia e vjetër), e cila përmban një koleksion të artit naiv; Muzeu i fshatit São Torcato, i cili i kushtohet rajonit dhe marrëdhënies së tij me manastirin dhe Shën Torcato ("São Torcato" në portugalisht); Muzeu Bujqësor i Fermentões, i cili ekspozon koleksione të praktikave tradicionale bujqësore të rajonit; dhe Muzeu i São Sebastião, i inauguruar më 24 mars 1984, i cili përmban kryesisht artin e shenjtë.

Vende të tjera kulturore përfshijnë:

 Qendra Kulturore Vila Flor ("Centro Cultural Vila Flor" në portugalisht) është vendi kryesor kulturor në Guimarães. Është ndërtuar në vitin 2005, pranë Pallatit Vila Flor të restauruar dhe zonës përreth. Ka dy auditoriume, një kafene koncertesh dhe një galeri ekspozite. Kopshtet përreth ish-pallatit u rindërtuan gjithashtu dhe në vitin 2006, ata morën një vlerësim nderi në kategorinë e Hapësirave Publike të Jashtme në Çmimin Kombëtar të Arkitekturës së Peizazhit.
 São Mamede – Qendra e Arteve dhe Ekspozitave Guimarães
 Biblioteka Komunale Raul Brandão ka selinë e saj në qytet dhe gjithashtu ka degë në Pevidém, Caldas das Taipas dhe Ronfe. Ajo ofron shërbimet e saj të bibliotekës së lëvizshme për 42 famulli dhe u shërben shkollave dhe burgjeve të qytetit.
 Laboratori i Artit ("Laboratorio das Artes" në portugalisht) u themelua në vitin 2004 nga studentët e ESAP. Është një hapësirë ​​kulturore për ekspozita, shfaqje, punëtori muzikore dhe arti.
 Arkivi Kombëtar Alfredo Pimenta, i themeluar në vitin 1931, përmban arkivat për komunën e Guimarães dhe gjithashtu rrethin Braga.

 Sport 
parapamje|Stadiumi Afonso Henriques
Guimarães ka dy klube të mëdha sportive, Vitória S.C., ekipi i të cilit futbolli ka qenë përfaqësuesi i qytetit në Primeira Liga çdo vit, pasi tashmë ka pushtuar Kupën e Portugalisë në 2012/13 dhe një Superkupë Portugeze në 1988, dhe Moreirense, ekipi i të cilit futboll është gjithashtu në Primeira Liga për disa vite dhe tashmë ka fituar Divizioni i Dytë Portugez në 2013/14 dhe Kupa e Ligës Portugeze në 2016/17. Gjatë fushatave evropiane të Vitória SC, skuadra portugeze luajti kundër skuadrave si Arsenal FC, Atlético Madrid, Real Sociedad, Eintracht Frankfurt, Parma Calcio 1913 dhe Borussia Monchengladbach.

Vitória SC gjithashtu ka basketboll, volejboll dhe vaterpolo skuadra që garojnë në divizionet më të larta të sporteve të tyre.

Shoqëria
Në vitin 2008, qyteti u rendit i dyti në indeksin e qytetit më të jetueshëm në Portugali. Ai është gjithashtu qyteti i 10-të më pak i ndotur në vend sipas IQAir.

Në vitin 2004, 89% e popullsisë kishte ujë të rrjedhshëm; parashikohej se numri do të rritej në 95% deri në vitin 2006. Në vitin 2001, 63.5% e popullsisë kishte kushte bazë higjienike; parashikohej që numri do të rritej në 80% deri në vitin 2008. Në vitin 2001, 100% e popullsisë kishte akses në shërbimet e menaxhimit të mbetjeve.

Megjithatë, disa persona ankohen se qyteti së bashku me qytetet e tjera të rrethit të Bragës ka pasur një rritje joestetike dhe të paorganizuar.

Gazetat
Guimarães renditet i katërti në vend për gazetat e disponueshme. Më e vjetra ishte "Azemel Vimaranense", e themeluar në 1822; ndoshta e kishte ndërprerë botimin e saj nga incidentet e Vilafrancada. Nga viti 1856 nisin të dalin gazeta të tjera, ndër to "A Tesoura de Guimarães". Në fakt gazetat e qytetit janë:

 O Comércio de Guimarães
 O Konego
 O Conquistador
 Desportivo de Guimarães
Entrevillas
 O Expresso do Ave
 Jornal do Adepto
 Lordelo Jornal
 Notícias de Guimarães
 O Pilar
 O Povo de Guimarães
 Reflexo - O Espelho das Taipas
 Sport Jornal dos Desportos


Radio

Ka dy stacione me seli në qytet: Radio Fundação (95.8 FM) dhe Radio Santiago (98.0 FM).

Televizioni

Transmetimi i TV Guimarães bëhet online që nga 24 korriku 2007; është rezultat i një bashkëpunimi midis asamblesë së qytetit dhe Qendrës Kibernetike Guimarães. Përmbajtja e tij shfaqet në kanalin televiziv Região Norte, i cili ofrohet përmes kabllove.

"Canalguimarães" ishte një tjetër kanal online që filloi të funksionojë në mars 2010. Është fryt i përpjekjes së një shoqate artistike, "Associação de Socorros Mútuos Artística Vimaranense", një nga shoqatat më të vjetra të qytetit.
Ekonomia
Guimarães është një nga komunat më industriale në Portugali. Industritë e saj kryesore janë tekstilet, industria e këpucëve dhe metalomekanika.

Transporti
Guimarães është i lidhur me Porto nga linja Guimarães. Kjo linjë hekurudhore u ndërtua fillimisht me trase të ngushtë, më pas u modernizua dhe u rindërtua në gjerësinë iberiane në dekadën e parë të shekullit të 21-të. Shërbimi i trenave operohet nga Comboios de Portugal (CP). Në nivel lokal, Guimarães shërbehet nga TUG (Transportes Urbanos de Guimarães) i cili operon 21 linja autobusësh që i shërbejnë qytetit.

Qytetet binjake – qytete motra
Guimarães është i binjakëzuar me:

  Brive-la-Gaillarde, Francë
  Colonia del Sacramento, Uruguaj
  Compiègne, Francë
  Dijon, Francë
  Igualada, Spanjë
  Kaiserslautern, Gjermani
  Ponte de Lima, Portugali
  Londrina, Brazil
  Mé-Zóchi, São Tomé dhe Príncipe
  Montluçon, Francë
  Ribeira Grande de Santiago, Kepi i Gjelbër
  Rio de Janeiro, Brazil
  Tacoronte, Spanjë

Njerëz të shquar

 Mesjetare dhe moderne e hershme
 Urraca Henriques (rreth 1095-1173) person fisnik dhe vajza e Teresa de Leão dhe motra e Afonso I
 Afonso I i Portugalisë (1111–1185) i mbiquajtur "Pushtuesi" nga Maurët, të cilin ai e gjeti, ishte i pari Mbreti i Portugalisë
 Paio Galvão (rreth 1165–1230) kardinalit Leonez, avokat i kanunit, një legata e letrave dhe udhëheqës i Kryqëzatës së Pestë
 Blanche of Portugal (1259–1321) një infanta, fëmija i parëlindur i mbretit Afonso III i Portugalisë
 Gil Vicente (rreth 1465–rreth 1536) një dramaturg dhe poet, aktroi dhe drejtoi dramat e tij
 Agostinho Barbosa (1589–1649) një shkrimtar i së drejtës kanonike, i shenjtëruar peshkop i Ugento në Itali
 Catarina de Lencastre, Vikontesha e Balsemão (1749-1824) një fisnike, poete dhe brilante.

Moderna e vonë
 António Augusto da Silva Cardoso (1831-1893) një piktor portugez
 Alberto Sampaio (1841-1908) një historian, shkrimtar, arkeolog dhe mësues
 Vicente Pinheiro Lobo Machado de Melo e Almada (1852-1922) një politikan, diplomat, kongresmen dhe administrator kolonial
 João Gomes de Oliveira Guimarães (1853-1912) një politikan, historian dhe prift katolik
 Abel Cardoso (1877-1964) një piktor dhe djali i António Augusto da Silva Cardoso
 Alfredo Pimenta (1882–1950) një historian, poet dhe shkrimtar për Mesjetën
 Abel Salazar (1889–1946) një mjek, pedagog, studiues, shkrimtar dhe piktor
 Emídio Guerreiro (1899-2005) një mësues, politikan dhe kundërshtar i Estado Novo
 Arnaldo Sampaio (1908-1984) një mjek, marrës i medaljes Grã-Cruz da Ordem do Mérito
 Duarte Freitas do Amaral (1909–1979) një politikan portugez, ishte deputet në Asambleja Kombëtare e Portugalisë
 Mário António Caldas de Melo Saraiva (1910-1998) historian, doktor, politikan dhe shkrimtar
 Alberto Martins (lindur më 1945) një avokat, politikan dhe kongresist
 Luís Marques Mendes (lindur më 1957) një avokat dhe politikan portugez
 Elisabete Matos (lindur më 1964) një soprano portugeze.
 Pedro Chagas Freitas (lindur më 1979) shkrimtar, gazetar dhe folës publik për çështjet e lidershipit
 Marisa Ferreira (lindur më 1983) një artiste, puna e së cilës përfshin artin publik dhe artin gjeometrik
 Sofia Escobar (lindur më 1984) një këngëtare dhe aktore soprano në muzikalet londineze West End
 Renato Freitas (lindur më 1991) emri skenik Burri i Lizzy një artist i muzikës elektronike veçanërisht elektronike industriale

Sport
 Francisco "Xico" Ferreira (1919–1986) një futbollist me 178 ndeshje për klube dhe 25 me Portugali
 Aurora Cunha (lindur më 1959) një ish-atlet
 Horácio Gonçalves (lindur në vitin 1962) një futbollist i pensionuar me 284 paraqitje për klube dhe aktualisht një trajner.
 Domingos Castro (lindur më 1963) një ish-vrapues në distanca të gjata, garon në 1988, 1992, 1996 dhe Lojërat Olimpike Verore 2000
 Dionísio Castro (lindur më 1963) një ish-vrapues në distanca të gjata, ai garon në 1988 dhe Olimpike Verore 1992
 Miguel Marques (lindur më 1963) një futbollist në pension me 545 ndeshje të klubit
 Quim Berto (lindur më 1971) një ish-lojtar profesionist me 451 paraqitje për klube
 Fernando Meira (lindur më 1978) një futbollist me 534 paraqitje për klube dhe 54 me Portugali
 Pedro Mendes (lindur më 1979) një futbollist me 298 ndeshje për klube dhe 11 me Portugali
 Domingos Alexandre Martins Costa (lindur në 1979) i njohur si Alex, është një ish-futbollist me 295 ndeshje në klub.
 Rui Faria (lindur në 1980) i njohur si Faria, është një mashtrues futbolli me 270 ndeshje të klubeve
 Ricardo (lindur më 1980) një futbollist nga Kepi Verde me 469 ndeshje për klube dhe 16 me Kape Verde
 Vítor Lima (lindur më 1981) një futbollist i pensionuar me 479 paraqitje për klube
 Carlos Carneiro (lindur në 1982) një ish-portugez hendbollist.
 Ana Dulce Félix (lindur më 1982) një vrapuese në distanca të gjata, konkurroi në 2012 dhe Olimpiadat Verore 2016
 Custódio Castro (lindur në 1983) i njohur si Custódio, një futbollist i pensionuar me 342 ndeshje për klube dhe 10 me Portugali
 Vieirinha (lindur më 1986) një futbollist me mbi 400 ndeshje për klube dhe 25 me Portugali
 Márcio Sousa (lindur në 1986) një futbollist profesionist me mbi 350 ndeshje të klubit
 João Sousa (lindur 1989) Tenisti më i madh i Portugalisë, i renditur i 36-ti nga ATP
 Rui Bragança (lindur më 1991) një praktikues taekwondo portugez

 Referime 

Kategoria:Qytete në Portugali