Neozelandezët

Neozelandezët, të njohur edhe si Kivi, janë njerëz të lidhur me Zelandën e Re, që ndajnë një histori, kulturë dhe gjuhë të përbashkët (anglishtja neozelandeze). Njerëzit e etnive dhe origjinave të ndryshme kombëtare janë qytetarë të Zelandës së Re, të qeverisur nga ligji i kombësisë së saj.

Fillimisht i përbërë vetëm nga indigjenët Maori, përbërja etnike e popullsisë është sunduar që nga shekulli i 19-të nga neozelandezët me origjinë evropiane, kryesisht me prejardhje angleze, skoceze, uellsiane dhe irlandeze, me një përqindje më të vogël të paraardhësve të tjerë evropianë dhe të Lindjes së Mesme, si p.sh. grupe greke, turke, italiane, libaneze dhe të tjera si arabe, gjermane, holandeze, skandinave, sllave jugore dhe hebreje, ku mbizotërojnë grupet e Evropës Perëndimore. Sot, përbërja etnike e popullsisë së Zelandës së Re po kalon një proces ndryshimi, me valë të reja emigrimi, nivele më të larta të lindjeve dhe rritje të martesave ndërrracore, duke rezultuar që popullsia e Zelandës së Re me prejardhje maori, aziatike, pasifike dhe shumëracore të rritet me një ritëm më të lartë sesa ato me prejardhje vetëm evropiane, me grupe të tilla që parashikohet të përbëjnë një pjesë më të madhe të popullsisë në të ardhmen. Zelanda e Re ka një popullsi rezidente të vlerësuar prej rreth 5,223,100 (që nga qershori 2023). Mbi një milion neozelandezë të regjistruar në regjistrimin e Zelandës së Re të vitit 2013 kanë lindur jashtë shtetit, dhe deri në vitin 2021 mbi një e katërta e Zelandës së Re vlerësohet të jenë lindur të huaj. Grupet etnike që rriten me shpejtësi ndryshojnë nga të qenit të vendosur mirë, si indianët dhe kinezët, tek ato të sapolindura si neozelandezët afrikanë.

Ndërsa shumica e neozelandezëve banojnë në Zelandën e Re, ekziston gjithashtu një diasporë e konsiderueshme, e vlerësuar në rreth 750,000. Nga këto, rreth 640,800 jetonin në Australi (qershor 2013),  që ishte e barabartë me 12% të popullsisë banuese të Zelandës së Re. Komunitete të tjera të neozelandezëve jashtë vendit janë shumë të përqendruara në vende të tjera anglishtfolëse, veçanërisht në Mbretërinë e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, me një numër më të vogël të vendosur diku tjetër. Neozelandezët kanë pasur një ndikim kulturor në shkallë botërore, përmes filmit, gjuhës, te ao maori, artit, shkencës, muzikës dhe teknologjisë, dhe kanë themeluar lëvizjet moderne antibërthamore dhe të votës së grave. Arritjet teknologjike dhe shkencore të neozelandezëve dalin që nga Kupe dhe lundruesit më të hershëm polinezianë, të cilët përdorën metoda të ndërlikuara yjore që ndihmuan në vendosjen e bazave si për lundrimin ashtu edhe për astronominë moderne. Lufta moderne e llogoreve shpesh argumentohet se e ka origjinën në Zelandën e Re midis maorëve në shekullin e 19-të. Neozelandezët ishin gjithashtu pionierë në fizikën bërthamore (Ernest Rutherford), lëvizjen e grave për të votuar (Kejt Shepard), konceptet moderne perëndimore të identitetit gjinor (John Money) dhe kirurgjinë plastike (Harold Gillies).

Kultura e Zelandës së Re është në thelb një kulturë perëndimore e ndikuar nga mjedisi unik dhe izolimi gjeografik i ishujve, dhe kontributi kulturor i Maorit dhe valët e ndryshme të migrimit shumëetnik që pasuan kolonizimin britanik të Zelandës së Re.
Kategoria:Zelandezë
Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)