Liqeni i Horës së Arbëreshëve

Liqeni i Horës së Arbëreshëve (Lago di Piana degli Albanesi) i njohur në gjuhën popullore edhe si Lagu i Honit është pellgu artificial më i vjetër dhe më i madhi në Siçili, por edhe më i larti, me 610 m mbi nivelin e detit. Liqeni shtrihet në një sipërfaqe prej 310 hektarësh në territorin komunal të Horës së Arbëreshëve dhe Sëndahstinës, në rajonin e qytetit metropolitan të Palermos. 

 Historia 
Liqeni i Horës së Arbëreshëve përbën një zonë të rëndësishme natyraliste prej përafërsisht 310 hektarësh dhe, së bashku me gjuhën, ritet dhe zakonet, është një nga elementët simbolikë të Horës së Arbëreshëve.

Puna për ndërtimin e rezervuarit filloi në 1921 bazuar në një projekt të inxhinierit Aurelio Drago në majën e përroskës së quajtur Honi. 

Puna u inaugurua në korrik të vitit 1923 përmes mbulimit të digave të kryera përgjatë rrjedhës së lumit Belice Destro (Honë në gjuhën shqipe vendase) dhe shtrihet në një sipërfaqe prej 40 km². Kështu përdorej për pije, bujqësi dhe për qëllime hidroelektrike.

Rreth viteve 1920, një linjë hekurudhore interesante Palermo Lolli - Camporeale - (Salaparuta) mbeti e papërfunduar dhe supozohej të lidhte Palermon, Baida, Monreale, Fiumelato, Altofonte, Cozzo Vaccheria, S. Cristina Gela, Horës së Arbëreshëve, Kumeta (, Kaggio, Cerasa, S. Cipirello, Balletto, Camporeale. Disa seksione hekurudhore u transformuan më pas në rrugë lidhëse (si në Monreale/Pezzingoli). Fillimisht i projektuar për të lidhur Palermon me Trapanin nëpërmjet Calatafimi me një linjë të ngushtë diametri, gjatë punimeve të ndërtimit projekti u rishikua dhe terminali u zhvendos në Salaparuta, ku duhej të lidhej me Castelvetrano-Burgio.

Punimet e ndërtimit filluan në vitin 1924 dhe vazhduan deri në vitin 1935, kur armatimi i destinuar për këtë linjë u dërgua në Afrikë.

Selia hekurudhore, me punime të shumta dhe të gjitha ndërtesat e shërbimit, u ndërtua tërësisht nga Palermo në Camporeale (rreth 65 km). Seksioni Palermo - Monreale ishte gjithashtu i armatosur, por kurrë nuk pa asnjë kalim treni. Në buzë të liqenit të Horës së Arbëreshëve mbetet stacioni hekurudhor i Kumetës, tashmë i shndërruar në restorant.

Liqeni përshtatet në mënyrë të përkryer në mënyrë harmonike në historinë e qytetit. Pasuria ujore e zonës ishte baza e zgjedhjes fillestare të vendit nga mërgimtarët shqiptarë. Nga pikëpamja e peizazhit është shumë piktoreske, gjë që e bën atë një atraksion të fortë turistik .

Në vitin 1999 një pjesë e madhe e liqenit të Horës së Arbëreshëve u bë një oaz për mbrojtjen e trashëgimisë natyrore.

 Gjeografia 
Liqeni është i rrethuar nga një zinxhir malor i lartë dhe i artikuluar me natyrë kryesisht gëlqerore, majat më të larta të të cilit janë malet: Pizzuta (1,333 m), Xeravulli (1.246 m), Kumeta (1.233 m), Rossella (1064) dhe Monte Leardo (1016 m). Ai shtrihet në një sipërfaqe prej 310 hektarësh, me një lartësi maksimale prej 612 m mbi nivelin e detit dhe vëllimi 29,81 (310,6 m).

 Diga dhe termocentrali 
Diga ishte ndërtimi i parë në Siçili me zgavra në murature guri të thatë, të vendosura me dorë.

Liqeni u krijua midis viteve 1920 dhe 1923, për të prodhuar energji elektrike . Uji që del prej tij kërcen 475 metra në hidrocentralin Casuzze L'impianto (), costituito da tre gruppi di produzione ha una potenza efficiente pari a 9 MW. (date Enel 2006) pranë Palermos . Në vitet gjashtëdhjetë, për shkak të rritjes së kërkesës për energji elektrike, termocentrali u rinovua me ndërtimin e një termocentrali të ri në rrethin e Guadalami ( Guajdhallam në gjuhën arbëreshe ) L'impianto, costituito da due gruppi ternari (turbina-pompa) ad asse orizzontale ed un gruppo binario (turbina) anch'esso ad asse orizzontale, ha una potenza efficiente pari a 80 MW. (date Enel 2006) menjëherë në rrjedhën e poshtme të liqenit. Pasi lëshohet në rezervuarin e poshtëm të Guadalami, uji pompohet përsëri në liqenin e Horës së Arbëreshëve gjatë natës, i cili ka një kapacitet total depozitimi prej 32,000,000 metra kub . Fabrika e Guadalami ka një kapacitet total të instaluar prej 80,000 kW dhe një kapacitet mesatar vjetor prodhimi prej 27 milionë kilovat orë, i mjaftueshëm për nevojat e rreth 10,000 familjeve. Termocentrali i parë Casuzze është gjithmonë në funksion.

 Oazi 

 Flora dhe Fauna 
Oazi i Horës së Arbëreshëve përbëhet nga afërsisht 410 hektarë tokë, e shitur nën menaxhim në 1999 nga Enel tek WWF. Ka livadhe të shumta tipike për mjediset mesdhetare, ndërsa ngjitur me brigjet ka kullota të pasura të karakterizuara nga livadhe me barëra shumëvjeçare. Bimësia e pemëve dhe shkurreve është e larmishme dhe shumë e përhapur. Pranë përrenjve të shumtë që derdhen në liqen ka korije të vërteta, nga shelgu i kuq dhe i bardhë e deri te plepat e shumtë të zinj, marinat dhe bimët e vjetra pyjore me pishën e Halepit, së bashku me halorët, plepat, lisat dhe eukaliptet më pak të shumta. Bimësia e vogël e pyjeve është gjithashtu e përhapur me gjemba dhe lloje të ndryshme trëndafili . Eminencat botanike dhe zoologjike meritojnë vëmendje të veçantë; vetëm merrni parasysh praninë e rrëshqitjeve të mbetura të arave .

Fauna është shumë e larmishme: të pranishëm janë derrat, iriqët, dhelprat e kuqe, lepujt, lepujt e egër, bretkosa e shkathët ( Rana dalmatina ) dhe bretkosa Lessona ( Pelophylax lessonae ). Ujërat e liqenit janë shtëpia, veçanërisht në periudhën e dimrit, për lloje të shumta shpendësh ujorë, si kërpudhat, kormoranët dhe rosat dhe më pas kërpudhat, të tjera shtohen gjatë shpërnguljes së pranverës, bishtat, gjilpërat dhe bajrat, prania e shpendëve. është më diskrete në periudhën e verës, kur këlyshët dhe mallartë ndërtojnë foletë e tyre pranë brigjeve dhe shelgjeve gjysmë të zhytura. Kafshët e tjera të njohura janë shqiponjat e arta, petriti, kestrels, skifterë katran, krapi, crucians, tench dhe levreku i madh.

 Galeria 

 Shih edhe 
 Arbëreshët në Itali
 Hora e Arbëreshëvet
 Malet e Horës së Arbëreshëvet
 Eparkia e Horës së Arbëreshëve
 Java e Shenjtë e Eparkisë së Horës së Arbëreshëve

 Referime 

Kategoria:Hora e Arbëreshëve