Shqisa

Një shqisë është një sistem biologjik që përdoret nga një organizëm për ndjeshmëri, procesi i grumbullimit të informacionit rreth mjedisit përmes zbulimit të stimujve. Megjithatë, në disa kultura, pesë shqisat e njeriut janë identifikuar tradicionalisht si të tilla (sytë, nuhatja, prekja, shija dhe dëgjimi), por tani njihen shumë më tepër. Shqisat e përdorura nga organizmat jo-njerëzorë janë akoma më të ndryshme dhe në numër. Gjatë ndjeshmërisë, organet shqisore grumbullojnë stimuj të ndryshëm (si një tingull ose erë) për transduksion, që do të thotë transformim në një formë që mund të kuptohet nga truri. Ndjeshmëria dhe perceptimi janë themelore për pothuajse çdo aspekt të kognicionit, sjelljes dhe mendimit të një organizmi.

Tek organizmat, një organ shqisor përbëhet nga një grup qelizash shqisore të lidhura që përgjigjen ndaj një tipi specifik të stimujve fizikë. Nëpërmjet nervave kranialë dhe spinalë (nervat e sistemit nervor qendror dhe periferik që transmetojnë informacionin shqisor nga dhe në tru dhe trup), llojet e ndryshme të qelizave receptorë shqisorë (si mekanoreceptorët, fotoreceptorët, kemoreceptorët, termoreceptorët) në organet shqisore transdukojnë informacionin shqisor nga këto organe drejt sistemit nervor qendror, duke arritur në kortekset shqisore në tru, ku sinjalet shqisore përpunohen dhe interpretohen.

Sistemet shqisore, ose shqisat, shpesh ndahen në sisteme shqisore ekstern (eksterocepsion) dhe intern (interocepsion). Shqisat eksternë të njeriut bazohen në organet shqisore të syve, veshëve, lëkurës, hundës, gojës dhe sistemit vestibular. Ndjeshmëria e brendshme zbulohet nga stimujt nga organet dhe indet e brendshme. Shqisat e brendshme që i posedojnë njerëzit përfshijnë orientimin hapësinor, proprioception (pozita e trupit) dhe nociception (dhimbja). Shqisat e tjera të brendshme japin sinjale si uria, etja, asfiksia dhe të përzierat, ose sjellje të ndryshme involuntare, si të vjellat. Disa kafshë janë në gjendje të zbulojnë fusha elektrike dhe magnetike, lagështinë e ajrit ose dritën e polarizuar, ndërsa të tjera ndjejnë dhe perceptojnë përmes sistemeve alternative, si echolocation. Modalitetet shqisore ose nënmodalitetet janë mënyra të ndryshme se si informacioni shqisor kodifikohet ose transdukohet. Multimodaliteti integron shqisat e ndryshme në një përvojë perceptive të unifikuar. Për shembull, informacioni nga një shqisë ka potencialin të ndikojë se si informacioni nga një tjetër perceptohet. Ndjeshmëria dhe perceptimi studiohen nga një gamë fushash të lidhura, kryesisht psikofizika, neurobiologjia, psikologjia kognitive dhe shkenca kognitive.

 Shiko edhe 

 Shqisa e prekjes
 Shqisa e shijes
 Shqisa e nuhatjes

 Referime 

Kategoria:Shqisa