Deus ex machina

Deus ex machina (latinisht), shumës: dei ex machina, shqip: "zoti nga një makinë" është një pajsije komploti  ku një problem në dukje i pazgjidhshëm në një histori zgjidhet befas nga një dukuri e papritur dhe e pamundur.

 Origjina e shprehjes 

Termi u shpik nga konventat e teatrit të lashtë grek, ku aktorët që luanin perënditë silleshin në skenë duke përdorur një makinë. Makina mund ishte një vinç,  që përdorej për të ulur aktorët nga lart, ose një ngritës, që i afronte ata përmes një dere të fshehtë. Eskili prezantoi idenë dhe ajo u përdor shpesh për të zgjidhur konfliktin dhe për të përfunduar dramën. Pajisja lidhet kryesisht me tragjedinë greke, megjithëse u shfaq edhe në komedi. 

 Shembuj të lashtë 
Eskili e përdori pajisjen në tragjeditë e tij, por ajo u bë një makinë skenike e përdorur dhe nga Euripidi . Më shumë se gjysma e tragjedive ekzistuese të Euripidit përdorin një deus ex machina në zgjidhjen e tyre dhe disa kritikë pretendojnë se Euripidi e shpiku atë, jo Eskili.  Një shembull i përmendur shpesh është Medea e Euripidit, në të cilën deus ex machina është një karrocë e tërhequr nga dragoi, e dërguar nga perëndia e diellit Helios, e përdorur për të përcjellë mbesën e tij Medea larg burrit të saj Jason në sigurinë e Athinës. Në Alcestis, heroina pranon të heqë dorë nga jeta e saj për të kursyer jetën e burrit të saj Admetus. Në fund, Herakliu shfaqet dhe rrëmben Alkestis nga Vdekja, duke e rikthyer në jetë dhe në Admetus.

Drama e Aristofanit Thesmophoriazusae parodizon përdorimin e shpeshtë të vinçit nga Euripidi duke e bërë vetë Euripidin personazh në shfaqje dhe duke e sjellë në skenë me anë të mekanizmit .

Pajisja prodhoi një reagim të menjëhershëm emocional në audiencën greke. Ata kishin një ndjenjë  habie nga pamja e perëndive, gjë që shtoi efektin moral të dramës. 

 Shembuj modernë teatrorë 
parapamje|Personazhet ngjiten në qiell për t'u bërë perëndi në fund të shfaqjes së vitit 1650 Andromède .
Shekspiri e përdor pajisjen në komedinë e tij Ashtu si ju pëlqen,  te Perikliu, Princi i Tiros dhe Cymbeline .  John Gay e përdor atë në The Beggar's Opera ku një personazh thyen veprimin dhe rishkruan fundin si një pushim nga varja për MacHeath.

 Pajisja e komplotit 

Aristoteli ishte i pari që përdori një term grek ekuivalent me frazën latine deus ex machina për të përshkruar teknikën e zgjidhjes së komplotit të tragjedive.  Kjo lloj teknike shpesh nënkupton mungesë krijimtarie nga ana e autorit. 

 Shembuj 

 Në pjesën kur Shqiponjat e Mëdha në "The Lord of the Rings" të JRR Tolkien nxjerrin Frodon dhe Samuajsin nga Mordori , është përdorur një deus ex machina .  
 Zoti i mizave: Një oficer i marinës që kalon, shpëton disa fëmijë të ngecur në një ishull.  Uilliam Golding e quajti atë një "mashtrim"; kritikë të tjerë e shohin atë si një deus ex machina . Fundi i papritur përcjell fatin e tmerrshëm që do t'i kishte goditur fëmijët nëse oficeri nuk do të kishte mbërritur në atë moment. 
 Oliver Tuist: Çarls Dikens e përdori teknikën kur Roz Mejli rezulton të jetë motra e humbur prej kohësh e Agnes, dhe rrjedhimisht tezja e Oliverit; ajo martohet me të dashurin e saj prej shumë kohësh, Harrin, duke e lejuar Oliverin të jetojë i lumtur me shpëtimtarin e tij z. Braunlou. 
 Lufta e Botëve: Marsianët në romanin e H.G. Uells kanë shkatërruar gjithçka në rrugën e tyre dhe me sa duket kanë triumfuar mbi njerëzimin, por ata vriten papritur nga bakteret. 
Referime