Mjetet e prodhimit

Në filozofinë politike, mjetet e prodhimit u referohen aseteve dhe burimeve përgjithësisht të nevojshme të cilat mundësojnë që një shoqëri të angazhohet në prodhim .   Ndërsa burimet e sakta të përfshira në term mund të ndryshojnë, është pranuar gjerësisht që të përfshihen faktorët klasikë të prodhimit ( toka, puna dhe kapitali ) si dhe infrastruktura e përgjithshme dhe mallrat kapitale të nevojshme për të riprodhuar nivele të qëndrueshme të produktivitetit .  Mund të përdoret gjithashtu si një shkurtim i "mjeteve të prodhimit dhe shpërndarjes" që përfshin gjithashtu shpërndarjen logjistike dhe shpërndarjen e produkteve, përgjithësisht përmes shpërndarësve ; ose si një shkurtim i "mjeteve të prodhimit, shpërndarjes dhe shkëmbimit" që përfshin më tej shkëmbimin e produkteve të shpërndara, përgjithësisht për konsumatorët . Marx, Karl; Dobb, Maurice (1971). A contribution to the critique of political economy. London: Lawrence and Wishart. Archived at marxists.org

Koncepti i "mjeteve të prodhimit" përdoret nga studiues në fusha të ndryshme studimi - duke përfshirë politikën, ekonominë dhe sociologjinë - për të diskutuar, gjerësisht, marrëdhënien midis çdo gjëje që mund të ketë përdorim produktiv, pronësinë e saj dhe pjesët përbërëse shoqërore të nevojshme për ta prodhuar atë.

 Prodhim industrial 
Nga këndvështrimi i një firme, një firmë përdor të mirat e saj kapitale,  të cilat njihen gjithashtu si aktive të prekshme pasi janë të natyrës fizike. Mallrat e papërfunduara shndërrohen në produkte dhe shërbime në procesin e prodhimit. Edhe nëse mallrat kapitale nuk tregtohen në treg si mallra konsumi, ata mund të vlerësohen për sa kohë që mallrat kapitale janë mallra të prodhuara. Vlerat totale të mallrave kapitale përbëjnë vlerën e kapitalit.  

Mjetet shoqërore të prodhimit janë mallra kapitale dhe asete që kërkojnë përpjekje të organizuar kolektive të punës për të vepruar.  Pronësia dhe organizimi i mjeteve shoqërore të prodhimit është një faktor kyç në kategorizimin dhe përcaktimin e llojeve të ndryshme të sistemeve ekonomike .

Mjetet e prodhimit përfshijnë dy kategori të gjera objektesh: instrumentet e punës (veglat, fabrikat, infrastruktura, etj.) dhe subjektet e punës ( burimet natyrore dhe lëndët e para ). Njerëzit veprojnë mbi temat e punës duke përdorur instrumentet e punës për të krijuar një produkt; ose thënë ndryshe, puna që vepron mbi mjetet e prodhimit krijon një të mirë. Michael Evans, Karl Marx, London, England, 1975. Part II, Chap. 2, sect. a; p. 63. Në një shoqëri agrare mjeti kryesor i prodhimit është toka dhe lopata. Në një shoqëri industriale mjetet e prodhimit bëhen mjete shoqërore të prodhimit dhe përfshijnë fabrikat dhe miniera.
 Prodhimi i njohurive 
Në një ekonomi të dijes, të mësuarit, kërkimi, zhvillimi, inovacioni, idetë dhe kreativiteti janë mjetet e prodhimit të [dijes]; komunikimi si libra, artikuj, video të shpërndara si fizikisht ashtu edhe dixhitalisht në internet janë një mjet i shpërndarjes [dijes]. Në një kuptim të gjerë, "mjetet e prodhimit" përfshijnë gjithashtu "mjetet e shpërndarjes " siç janë dyqanet, interneti dhe hekurudhat ( kapitali infrastrukturor ). Flower, B. O. The Arena, Volume 37. The Arena Pub. Co, originally from Princeton University. p. 9

 Marksizmi dhe teoria marksiste e klasës 
Analiza e sofistikimit teknologjik të mjeteve të prodhimit dhe se si ato zotërohen është një përbërës qendror në kornizën teorike marksiste të materializmit historik dhe në kritikën e Marksit ndaj ekonomisë politike, dhe më vonë në ekonominë marksiste .

Në veprën e Marksit dhe zhvillimet e mëvonshme në teorinë marksiste, procesi i evolucionit socio-ekonomik bazohet në premisën e përmirësimeve teknologjike në mjetet e prodhimit. Ndërsa niveli i teknologjisë përmirësohet në lidhje me aftësitë prodhuese, format ekzistuese të marrëdhënieve shoqërore bëhen të tepërta dhe të panevojshme pasi përparimi i teknologjisë i integruar brenda mjeteve të prodhimit bie ndesh me organizimin aktual të shoqërisë dhe ekonominë e saj.

Rritja e efikasitetit të mjeteve të prodhimit nëpërmjet krijimit dhe përshtatjes së teknologjive të reja me kalimin e kohës ka një tendencë për të riorganizuar strukturat e tregut vendor dhe botëror, duke çuar në prishjen e grupeve ekzistuese të fitimit, duke krijuar mundësinë e një impakti masiv ekonomik. Teknologjitë rrëmujëse mund të çojnë në zhvlerësimin e formave të ndryshme të fuqisë punëtore, deri në atë pikë sa ta bëjnë fuqinë punëtore njerëzore ekonomikisht jokonkurruese në zbatime të caktuara, duke zgjeruar potencialisht pabarazinë e të ardhurave. 

Sipas Marksit, përshkallëzimi i tensionit midis klasës së lartë dhe asaj të ulët është një pasojë kryesore e teknologjisë që zvogëlon vlerën e fuqisë punëtore dhe efektit kontradiktor që një mjet prodhimi në zhvillim ka në sistemet e vendosura shoqërore dhe ekonomike. Marksi besonte se rritja e pabarazisë midis klasave të larta dhe të ulëta vepron si një katalizator kryesor i konflikteve klasore, të cilat zhvillohen deri në një pikë ku mënyra ekzistuese e prodhimit në mënyrë të pashmangshme bëhet e paqëndrueshme, ose duke u rrëzuar ose duke u përmbysur në një revolucion shoqëror, në atë pikë marrëdhëniet kontradiktore. ndërmjet përparimit teknologjik dhe vlerës së fuqisë punëtore zgjidhet nga shfaqja e një mënyre të re prodhimi të bazuar në një grup të ndryshëm marrëdhëniesh shoqërore, duke përfshirë, më së shumti, modele të ndryshme të pronësisë për mjetet e prodhimit. Mode of Production. Marxism.org

Në të kundërt, socializmi përkufizohet si pronësi shoqërore e mjeteve të prodhimit në mënyrë që produkti i tepërt t'i grumbullohet shoqërisë në përgjithësi. 
 Përcaktuesi i klasës 
Teoria e klasës e Marksit përcakton klasat në raportin e tyre me pronësinë e tyre dhe kontrollin e mjeteve të prodhimit. Në një shoqëri kapitaliste, borgjezia, ose klasa kapitaliste, është klasa që zotëron mjetet e prodhimit dhe nxjerr të ardhura pasive nga funksionimi i tyre. Shembujt e klasës kapitaliste përfshijnë pronarët e bizneseve, aksionerët dhe pakicën e njerëzve që zotërojnë fabrika, makineri dhe toka. Në shoqërinë moderne, pronarët e bizneseve të vogla, aksionarët e pakicave dhe kapitalistët e tjerë më të vegjël konsiderohen si borgjezi të vogla sipas teorisë së Marksit, e cila dallon nga borgjezia dhe proletariati pasi ata mund të blejnë punën e të tjerëve, por edhe të punojnë së bashku me punonjësit.

Në ndryshim nga ata, proletariati, ose klasa punëtore, përfshin shumicën e popullsisë së cilës i mungon qasja në mjetet e prodhimit dhe për këtë arsye detyrohen të shesin fuqinë e tyre të punës për një pagë ose pagë për të fituar qasje në nevojat, mallrat dhe shërbimet. 

Sipas Marksit, pagat dhe mëditjet konsiderohen si çmimi i fuqisë punëtore, i lidhur me orët e punës ose produktet e prodhuara nga forca e punës. Në nivel kompanie, një punonjës nuk kontrollon dhe zotëron mjetet e prodhimit në një sistem kapitalist. Në vend të kësaj, një punonjës po kryen detyra specifike sipas një kontrate pune, duke punuar për paga ose mëditje.  Sa i përket firmave dhe organizatave që kërkojnë fitim, nga perspektiva e ekonomisë së personelit, për të maksimizuar efikasitetin dhe produktivitetin duhet të ketë një baraspeshë midis tregjeve të punës dhe tregjeve të produkteve. Në praktikat e burimeve njerëzore, struktura e kompensimit priret të zhvendoset drejt bonusit të pagesës për performancë ose pagës nxitëse sesa pagës bazë për të tërhequr punëtorët e duhur, edhe nëse ekzistojnë konflikte interesi në një marrëdhënie punëdhënës-punëtor. 

Në pyetjen se përse ekzistojnë klasa në shoqëritë njerëzore në radhë të parë, Karl Marksi ofroi një shpjegim historik dhe shkencor se ishte praktika kulturore e pronësisë së mjeteve të prodhimit që i krijon ato. Ky shpjegim ndryshon në mënyrë dramatike nga shpjegimet e tjera të bazuara në "ndryshimet në aftësi" midis individëve ose në përkatësitë fetare ose politike që shkaktojnë kasta . Ky shpjegim është në përputhje me pjesën më të madhe të teorisë marksiste në të cilën Politika dhe Feja shihen si thjesht zgjatime ( superstruktura ) të realitetit themelor ekonomik të një populli. Frederick Engels: Socialism: Utopian and Scientific Chapter III Historical Materialism Marx2mao.com. p. 74

Kategoria:Socializëm
Kategoria:Komunizëm