Chenopodium album

Chenopodium album është një bimë vjetore me rritje të shpejtë në familjen e bimëve të lulëzuara Amaranthaceae . Edhe pse kultivohet në disa rajone, bima konsiderohet diku tjetër si një nga barërat e këqija. Emrat e zakonshëm përfshijnë laboti i egër, lagjet e qengjit, melde, këmba e patës, spinaqin e egër dhe pulën e dhjamit, megjithëse këto dy të fundit aplikohen edhe për speciet e tjera të gjinisë Chenopodium, për këtë arsye shpesh dallohet si këmbë e bardhë .   Flora of North America: Chenopodium album Albumi Chenopodium është kultivuar dhe konsumuar gjerësisht në Indinë Veriore,   dhe Nepal si një kulturë ushqimore e njohur si bathua . 

 Shpërndarja 
Gama e saj vendase është e paqartë për shkak të kultivimit të gjerë,  por përfshin pjesën më të madhe të Evropës, Flora Europaea: Chenopodium album nga ku Linnaeus e përshkroi specien në 1753. Linnaeus, C. (1753).  Bimët vendase në Azinë Lindore përfshihen nën albumin C., por shpesh ndryshojnë nga ekzemplarët evropianë. Flora of China: Chenopodium album Sipas Plants of the World Online, shpërndarja natyrore e specieve përfshin zonat e buta dhe Euroazinë nga Evropa Perëndimore në Kinë dhe Lindjen e Largët Ruse, nënkontinentin Indian, Afrikën e Veriut, Etiopinë dhe Shtetet e Bashkuara lindore dhe qendrore. Chenopodium album L. Plants of the World Online. 

Është natyralizuar gjerësisht diku tjetër, si në Afrikë,  Australazi,  Amerikën e Veriut,  dhe Oqeani,  dhe tani gjendet pothuajse kudo (përveç Antarktidës ) Chenopodium album L. GBIF.org (25 November 2018) GBIF Occurrence Download  në toka të pasura me azot, veçanërisht në djerrinë. [ citim i nevojshëm ]

 Përshkrimi 
Në fillim ka tendencë të rritet drejt, duke arritur lartësitë 10-150 cm (rrallë deri në 3 m), por zakonisht bëhet i shtrirë pas lulëzimit (për shkak të peshës së gjetheve dhe farave) nëse nuk mbështetet nga bimë të tjera. Gjethet janë të alternuara dhe të ndryshme në pamje. Gjethet e para, pranë bazës së bimës, janë të dhëmbëzuara dhe afërsisht në formë diamanti, 3-7 cm e gjatë dhe 3–6 cm i gjerë. Gjethet në pjesën e sipërme të kërcellit të lulëzuar janë të plota dhe heshtak-romboide, 1-5 cm e gjatë dhe 0,4–2 cm i gjerë; ato janë të veshura me dylli, të pa lagura dhe në pamje me miell, me një shtresë të bardhë në pjesën e poshtme. Lulet e vogla janë rrezore simetrike dhe rriten në cima të vogla në një tufë lulesh të dendur të degëzuar 10-40 cm i gjatë.    Më tej, lulet janë biseksuale dhe femërore, me pesë tepalë të cilët janë miell në sipërfaqen e jashtme dhe pak të bashkuar në bazë.  Janë pesë stamena. 

 Përdorimi në kuzhinë 
parapamje| Oriz dhe kenopodium me gjethe kerri me qepë dhe patate
Gjethet dhe lastarët e rinj mund të hahen të papërpunuara ose të gatuara si perime me gjethe .  Black nightshade looks similar to this species when young, but the leaves of C. album have a white mealy texture and its axils have a red streak.}}

Sythat dhe lulet e luleve mund të hahen edhe të gatuara.  Çdo bimë prodhon dhjetëra mijëra fara të zeza. Quinoa, një specie e lidhur ngushtë, është rritur posaçërisht për farat e saj.  Zunitë gatuajnë zarzavate të bimëve të reja. Castetter, Edward F. 1935 Ethnobiological Studies in the American Southwest I. Uncultivated Native Plants Used as Sources of Food. 

Arkeologët që analizojnë mbetjet e karbonizuara të bimëve të gjetura në gropat dhe furrat e magazinimit në Epokën e Hekurit, Epokën e Vikingëve dhe vendet romake në Evropë, kanë gjetur farat e saj të përziera me kokrra konvencionale dhe madje edhe brenda stomakut të trupave të kënetave daneze . 

Në Indi, bima quhet bathua dhe gjendet me bollëk në stinën e dimrit.  Gjethet dhe lastarët e rinj të kësaj bime përdoren në gatime të tilla si supa, kerri dhe bukë të mbushur me paratha, të zakonshme në Indinë e Veriut . Farat ose drithërat përdoren në phambra, pjata të llojit gruel në Himachal Pradesh, dhe në pije të fermentuara pak alkoolike si soora dhe ghanti . Në shtetin Haryana, "bathue ka raita" dmth raita (zhytja e kosit) e bërë me bathua, hahet zakonisht në dimër.

Në Nepal, ai njihet si bethe ose bethu . Përdoret për të bërë një pjatë të njohur si saag . Gjethet skuqen me erëza, spec djegës dhe hudhra të prera në kubikë. Një pjatë e fermentuar e njohur si masaura bëhet gjithashtu duke zhytur gjethet në një brumë thjerrëzash me erëza dhe më pas thahen në diell për disa ditë. Masura e fermentuar mund të bëhet një kerri dhe të shërbehet me oriz.

 Referime 

Kategoria:Flora e Evropës