Shpejtësia e tingullit

Shpejtësia e tingullit apo shpejtësia e zërit është distanca e përshkuar për njësi të kohës nga një valë zanore ndërsa ajo përhapet përmes një mjedisi elastik. Në 20°C, shpejtësia e zërit në ajër është rreth 343 m/s, ose një km në . Varet fuqishëm nga temperatura, si dhe nga mjedisi përmes të cilit përhapet një valë zanore. Në 0°C, shpejtësia e zërit në ajër është rreth 331 m/s. Më thjesht, shpejtësia e zërit është sa shpejt udhëtojnë dridhjet.

Shpejtësia e zërit në një gaz ideal varet vetëm nga temperatura dhe nga përbërja e tij. Shpejtësia ka një varësi të dobët nga frekuenca dhe nga presioni në ajrin e zakonshëm, duke devijuar pak nga sjellja ideale. Në të folurit kolokial, shpejtësia e zërit i referohet shpejtësisë së valëve të zërit në ajër. Megjithatë, shpejtësia e zërit ndryshon nga substanca në substancë: zakonisht, zëri udhëton më ngadalë në gaze, më shpejt në lëngje dhe më shpejt në trupa të ngurtë. Për shembull, ndërsa zëri udhëton me  në ajër, ai udhëton me  në ujë (pothuajse 4,3 herë më shpejt) dhe me  në hekur (pothuajse 15 herë më shpejt). Në një material jashtëzakonisht të fortë si diamanti, zëri udhëton me 12,000 m/s — rreth 35 herë shpejtësia e tij në ajër dhe afërsisht më e shpejta që mund të udhëtojë në kushte normale. Në teori, shpejtësia e zërit është në fakt shpejtësia e dridhjeve. Valët e zërit në trupat e ngurtë përbëhen nga valët e ngjeshjes (ashtu si në gaze dhe lëngje) dhe një lloj tjetër valë zanore të quajtur valë prerëse, e cila ndodh vetëm në trupat e ngurtë. Valët prerëse në trupat e ngurtë zakonisht udhëtojnë me shpejtësi të ndryshme me valët e ngjeshjes, siç tregohet në sizmologji. Shpejtësia e valëve të ngjeshjes në trupat e ngurtë përcaktohet nga ngjeshshmëria e mjedisit, nga moduli i prerjes dhe nga dendësia. Shpejtësia e valëve prerëse përcaktohet vetëm nga moduli i prerjes dhe nga dendësia e materialit të ngurtë.

Në dinamikën e lëngjeve, shpejtësia e zërit në një mjedis të lëngshëm (gaz ose lëng) përdoret si një masë relative për shpejtësinë e një sendi që lëviz nëpër mjedis. Raporti i shpejtësisë së një sendi me shpejtësinë e zërit (në të njëjtin mjedis) quhet numri Mak i objektit. Sendet që lëvizin me shpejtësi më të madhe se shpejtësia e zërit (Mak 1) thuhet se udhëtojnë me shpejtësi supersonike.

 Shiko edhe 

 Shpejtësia supersonike
 Shpejtësia hipersonike

 Referime 
Kategoria:Akustikë
Kategoria:Aerodinamikë
Kategoria:Tingull