Hebraishtja biblike

Hebraishtja biblike (Hebraisht: Ivrit Miqra'it, Leshon ha-Miqra) e quajtur edhe hebraishtja klasike, është një formë arkaike e gjuhës hebraike, një gjuhë në degën kananite të gjuhëve semite e folur nga izraelitët në zonën e njohur si Toka e Izraelit. afërsisht në perëndim të lumit Jordan dhe në lindje të Detit Mesdhe. Termi "hebraisht" (ivrit) nuk u përdor për gjuhën në Biblën Hebraike, e cila u referua si (sefat kena'an, d.m.th. gjuha e Kanaanit) ose (Yehudit, d.m.th. Judeja), por emri përdorej në tekstet e greqishtes së lashtë dhe hebraike mishnaike.

Gjuha hebraike dëshmohet në mbishkrime rreth shekullit të 10-të pes, kur ishte pothuajse identike me gjuhët fenikase dhe gjuhët e tjera kananite, dhe hebraishtja e folur vazhdoi gjatë dhe përtej periudhës së Tempullit të Dytë, e cila përfundoi në rrethimin e Jerusalemit (70 të es). Më në fund u zhvillua në hebraishten mishnaike, e folur deri në shekullin e pestë të es.

Gjuha e Biblës Hebraike pasqyron faza të ndryshme të gjuhës hebraike në skeletin e saj konsonantik, si dhe një sistem vokalizimi që u shtua në mesjetë nga masoretët. Ekzistojnë gjithashtu disa dëshmi të variacionit rajonal dialektor, duke përfshirë dallimet midis hebraishtes biblike siç flitet në Mbretërinë veriore të Izraelit dhe në Mbretërinë jugore të Judës. Teksti bashkëtingëllor u transmetua në formë dorëshkrimi dhe iu nënshtrua redaktimit në periudhën e Tempullit të Dytë, por pjesët e tij më të hershme (pjesë të Amosit, Isaias, Hozesë dhe Mikesë) mund të datohen në fund të shekullit të 8-të deri në fillim të shekullit të 7-të pes.

Hebraishtja biblike është shkruar me një sërë sistemesh të ndryshme shkrimi. Nga rreth shekullit të 12-të deri në shekullin e 6-të pes, hebrenjtë përdorën alfabetin paleo-hebre. Kjo u mbajt nga samaritanët, të cilët përdorin shkrimin pasardhës samaritan edhe sot e kësaj dite. Megjithatë, alfabeti perandorak aramaik gradualisht e zhvendosi alfabetin paleo-hebre pas mërgimit në Babiloni dhe u bë burimi për alfabetin modern hebraik. Të gjithë këtyre shkrimeve u mungonin shkronjat për të përfaqësuar të gjithë tingujt e hebraishtes biblike, megjithëse këta tinguj pasqyrohen në transkriptimet/përkthimet greke dhe latine të kohës. Këto shkrime fillimisht tregonin vetëm bashkëtingëlloret, por disa shkronja, të njohura me termin latin matres lectionis, u përdorën gjithnjë e më shumë për të shënuar zanoret. Në mesjetë, sisteme të ndryshme diakritike u zhvilluan për të shënuar zanoret në dorëshkrimet hebraike; nga këto, vetëm vokalizimi tiberian është ende në përdorim të gjerë.

Hebraishtja biblike zotëronte një sërë bashkëtingëlloresh të theksuara, artikulimi i saktë i të cilave është i diskutueshëm, me gjasë ejektiv ose i faringuar. Më parë, hebraishtja biblike zotëronte tre bashkëtingëllore të cilat nuk kishin shkronjat e tyre në sistemin e shkrimit, por me kalimin e kohës ato u bashkuan me bashkëtingëllore të tjera. Bashkëtingëlloret e ndalimit zhvilluan alofonë fërkues nën ndikimin e aramaishtes, dhe këta tinguj përfundimisht u bënë fonemikë margjinalë. Bashkëtingëlloret faringale dhe glotale pësuan dobësim në disa dialekte rajonale, siç pasqyrohet në traditën moderne të leximit samaritan hebraik. Sistemi i zanoreve të hebraishtes biblike ndryshoi me kalimin e kohës dhe pasqyrohet ndryshe në transkriptimet e lashta greke dhe latine, sistemet mesjetare të vokalizimit dhe traditat moderne të leximit.

Hebraishtja biblike kishte një morfologji tipike semite me morfologji jokoncatenative, duke rregulluar rrënjët semite në modele për të formuar fjalë. Hebraishtja biblike dallonte dy gjini (mashkullore, femërore), tre numra (njëjës, shumës dhe jozakonisht, dyfish). Foljet u shënuan për zërin dhe gjendjen shpirtërore dhe kishin dy konjugime që mund të kishin treguar aspektin dhe/ose kohën (çështje debati). Koha ose aspekti i foljeve është ndikuar edhe nga lidhëza ו, në të ashtuquajturin ndërtim vaw-pasnjëshëm. Ndryshe nga hebraishtja moderne, rendi i paracaktuar i fjalëve për hebraishten biblike ishte folje-subjekt-objekt dhe foljet e lakuara për numrin, gjininë dhe personin e temës së tyre. Prapashtesat përemërore mund t'u bashkëngjiten foljeve (për të treguar objektin) ose emrave (për të treguar zotërimin), dhe emrat kishin gjendje të veçanta ndërtimi për t'u përdorur në ndërtime pronore.

 Shiko edhe 

 Gjuha hebraike
 Bibla hebraike

 Referime 

Kategoria:Gjuha e Biblës Hebraike
Kategoria:Gjuhë kananite
Kategoria:Gjuhë klasike
Kategoria:Fjalë dhe fraza hebraike