Coimbra

Coimbra ()është një qytet dhe një komunë në Portugali. Popullsia e komunës në regjistrimin e vitit 2021 ishte 140.796.

Historia

Republika Romake


Qyteti, i vendosur në një kodër buzë Lumi Mondego, quhej Aeminium në kohët romake. Romakët themeluan civitas e Aeminium në këtë vend në kohën e Augustus (63 pes – 14 pas Krishtit), i cili ra nën mbrojtjen e Conímbriga (në Condeixa-a-Nova), disa  në jug. Qyteti romak ishte i rrethuar nga një mur dhe ndoqi një plan ortogonal, me cardo maximus dhe decumanus maximus kalimin në Forum. Ekzistonte një ujësjellës, mbetjet e të cilit u përfshinë në një rinovim të fundit mesjetar. Aeminium ra nën ndikimin, administrativisht, të qytetit më të madh të Conímbriga, derisa ky i fundit u pushtua nga Sueves dhe Visigotët midis viteve 465-48 dhe u braktis.David J.J. Evans, Cadogan Guides Portugal (2004), , p.221Ajo u bë selia e një dioqezë, duke zëvendësuar Conímbriga.

Megjithëse Conímbriga kishte qenë i rëndësishëm administrativisht, Aeminium pohoi pozicionin e saj duke u vendosur në bashkimin e trafikut veri-jug që lidhte romakun Bracara Augusta (emri romak i Braga) dhe Olisipo ( Emri romak i Lisbonës) me rrugën e saj ujore, e cila mundësonte lidhjet me brendësinë dhe bregdetin. Tavolina gëlqerore mbi të cilën u rrit vendbanimi ka një pozicion dominues me pamje nga Mondego, e rrethuar nga tokat pjellore të ujitura nga ujërat e tij. Gjurmët e kësaj historie të hershme përfshijnë cryptoporticus të ish-forumit romak (tani pjesë e Muzeu Kombëtar Machado de Castro). Lëvizja e vendbanimit dhe peshkopatës së Conimbriga në Aeminium rezultoi në ndryshimin e emrit në Conimbriga, duke u evoluar më vonë në Colimbria.

Suebi, Alanët dhe Visigotët

Pasi iu nënshtrua Perandorisë Romake për një kohë të gjatë, një përmbytje barbarësh përmbyti Gadishullin Iberik në vitin 409 dhe zona Mondego e Ulët njohu Hermeric, pronarin e Suebi, si sundimtar i saj. Por ambicia për të fituar territor dominoi Ataces, mbreti i Alanëve dhe Coimbra ra nga duart e Hermeric. Ataces, zoti i ri i Coimbra, e shpopulloi dhe e shkatërroi atë nga frika e sigurisë së fortesave të saj. I kënaqur, megjithatë, me bukurinë e Mondegos së Poshtme dhe me lehtësinë e fushave të tij, ai hodhi pranë tij themelet për një qytet të ri që quhej "Colimbria". Ataci u konvertua në krishterim, por duke qenë arian nga sekti i persekutoi katolikët me egërsi. Të burgosurve ose u prenë koka para mureve të qytetit të ri, trupat e tyre shërbenin si themele, ose u përdorën si gomarët e ngarkesës në ndërtimin e tij. Askush nuk i shpëtoi tiranisë së Ataces: ai urdhëroi të gjithë të punonin për ndërtimin e mureve. Elipando, peshkopi i shenjtë i Coimbra ishte gjithashtu atje duke mbajtur gurin dhe argjilën për punët e qytetit. “Duke kaluar pranë Coimbra-s së re (thotë Arisberto, peshkopi i Portos, duke i shkruar Samerico, Kryepeshkëvi i Bragës), atje pashë duke punuar në ndërtimin e mureve të tyre shumë ministra të Perëndisë; mes tyre, me urdhër të Ataces, ishte edhe peshkopi Elipando: unë qava me ta për fatkeqësinë e tyre dhe për humbjen e kësaj krahine pjellore të Perandorisë Romake. Hermeric i Mbretërisë veriore të Suebi, kryeqyteti i të cilit ishte Bracara Augusta (emri i mëparshëm i Braga), nuk e humbi shpresën për të shpëtuar tokat që ishin marrë nga Ataces në jug. Ai kaloi lumin Douro dhe u shfaq me ushtrinë e tij përpara mureve të reja të Coimbra. Por Ataces triumfoi dhe ndoqi ushtrinë në tërheqje të Hermeric në brigjet e Douro, më në veri, ku qiradhënësi Suebi do të blinte prej tij, në këmbim të vajzës së tij, paqen dhe një aleancë. Ataçesi, i kurorëzuar me dafinat e fitores, vazhdon me entuziazëm të madh ripërtëritjen e qytetit që kishte plaçkitur më parë. Hermeric e vizitoi atë në Colimbria duke i sjellë vajzën e saj, princeshën Cindazunda, e cila kishte lulëzuar në moshë dhe bukuri.

Epoka Islame
Fushatat e para muslimane që pushtuan Gadishullin Iberik ndodhën midis viteve 711 dhe 715, me kapitullimin e Coimbra ndaj Musa bin Nusair në vitin 714. Edhe pse nuk ishte një vendbanim i madh, Kulumriyah (), në kontekstin e Al-Andalus, ishte qendra më e madhe e grumbulluar përgjatë luginës veriore të Tagus, dhe qyteti i tij kryesor krenohej me një rrethim të rrethuar me mure prej 10 hektarësh, duke mbështetur midis 3000 dhe 5000 banorë. Mbetjet e kësaj periudhe përfshijnë fillimet e Almedina, Arrabalde dhe pallatin e fortifikuar të përdorur nga guvernatori i qytetit (i cili më vonë u shndërrua në Pallatin Mbretëror nga monarkët e hershëm portugez). Të krishterët Reconquista i detyruan Banu Dānis dhe myslimanët e tjerë të braktisnin rajonin përkohësisht. Me radhë maurët e rimorën kështjellën në 987-1064 dhe përsëri në 1116, duke pushtuar dy kështjella të ndërtuara për të mbrojtur territorin: në Miranda da Beira (ku u masakrua garnizoni) dhe në Santa Eulália (ku guvernatori dorëzoi forcat e tij në vend që të përballej me një masakër të ngjashme).

 Mesjeta


Ripushtimi i territorit u arrit në 1064 nga Mbreti Ferdinand I i Leonit dhe Kastiljes, i cili caktoi Dom Sisnando Davides për të riorganizuar ekonominë dhe për të administruar tokat që rrethonin qytet. Qarku i Portucale dhe Qarku i Coimbra u integruan më vonë në një sundim nën administrimin e Henri i Burgundisë nga Alfonso VI i Leon dhe Castile në 1096, kur Henri u martua me vajzën e paligjshme të Alfonsos Tereza. Henri zgjeroi kufijtë e kontesë, duke u përballur me forcat Maure dhe pas vdekjes së tij në 1112, Tereza, kontesha e Portucale dhe Coimbra, bashkoi zotërimet e saj. Djali i tyre, Afonso Henriques, i cili u vendos në selinë e lashtë të kontesë së krishterë të Coimbra, dërgoi ekspedita në jug dhe perëndim, duke konsoliduar një rrjet kështjellash që përfshinin Leiria, Soure, Rabaçal, Alvorge dhe Ansião.

Gjatë shekullit të 12-të, Afonso Henriques administroi një zonë tokash pjellore me hyrje në lumë dhe të mbrojtur nga një qytet i fortifikuar, popullsia e të cilit i kalonte 6000 banorë, duke përfshirë magnat, kalorës dhe klerikë të lartë. I riu Infante inkurajoi ndërtimin e sediljes së tij, duke financuar Manastirin e Santa Cruz (institucioni manastiri portugez më i rëndësishëm në atë kohë, i themeluar në 1131 nga Theotonius), i promovuar ndërtimi i Katedralja e Vjetër, rindërtoi urën origjinale romake në 1132 dhe riparoi dhe rinovoi shatërvanët, furrat, rrugët dhe trotuaret prej guri, si dhe muret e qytetit të vjetër. Për të konfirmuar dhe përforcuar fuqinë e concelho (komunës) ai pranoi një foral (kartë) formale në 1179.

Tashmë në Mesjetën, Coimbra u nda në një qytet të sipërm (Cidade Alta ose Almedina), ku aristokracia dhe klerikët jetonin dhe tregtarët, artizanët dhe qendrat e punës në qytetin e poshtëm (Arrabalde ose Cidade Baixa) pranë Lumi Mondego, përveç lagjeve të vjetra dhe të reja hebreje. Qyteti ishte i rrethuar nga një mur i fortifikuar, disa mbetje të të cilit janë ende të dukshme si Porta e Almedinës (Porta da Almedina).


Ndërkohë, në periferi, bashkia filloi të rritet në aglomerate të ndryshme, veçanërisht rreth manastireve dhe manastireve që u zhvilluan në Celas, Santa Clara, Santo António dos Olivais. Vepra më e rëndësishme në stilin Gotike në qytet është Manastiri i Santa Clara-a-Velha, i themeluar në anën e majtë të lumit Mondego nga Mbretëresha Elizabeth e Portugalisë në gjysmën e parë të shekullit XIV. Ai qëndronte shumë afër lumit dhe përmbytjet e shpeshta i detyruan murgeshat ta braktisnin në shekullin e 17-të, kur Manastiri i Santa Clara-a-Nova u ndërtua përpjetë. Varri i mrekullueshëm gotik i Mbretëreshës u transferua gjithashtu në manastirin e ri. Rrënojat e manastirit të vjetër u gërmuan në vitet 2000 dhe mund të shihen sot në bregun e majtë të lumit.

Rilindja
Në shekujt 15 dhe 16, gjatë Epokës së Zbulimit, Coimbra ishte përsëri një nga qendrat kryesore artistike të Portugalisë falë patronazhit vendas dhe mbretëror. Coimbra peshkopët, urdhrat fetarë dhe Mbreti Manuel I mbështetën artistë si Diogo Pires (babai dhe bir), Marcos Pires, João de Castilho, Diogo de Castilho dhe francezët, João de Ruão dhe Nicholas of Chanterene, ndër të tjera, që lanë vepra të rëndësishme Manueline dhe Rilindja në qytet. Që datojnë nga kjo periudhë janë rimodelimi (në stilin Manueline) i Manastirit Santa Cruz, duke përfshirë varret e Mbretërve Afonso Henriques dhe Sancho I, shatërvani Manga i Rilindjes , dhe altaret dhe portali triumfal i Katedralja e Vjetër, ndër vepra të tjera.


Universiteti i Coimbra, u themelua si një Studium Generale në Lisbonë në 1290 nga Mbreti Dinis I. Universiteti u zhvendos në Coimbra në 1308, por në 1338 Mbreti D. Afonso IV e ktheu Universitetin në Lisbonë. Universiteti u transferua përfundimisht në ambientet e Pallatit Mbretëror Coimbra në 1537 nga Mbreti Gjon III dhe u zgjerua deri në 1544 për të pushtuar Pallatin Mbretëror të Coimbra. Që atëherë, jeta e qytetit është rrotulluar rreth universitetit shtetëror. Për shumë dekada, disa kolegje (colégios) të krijuara nga urdhrat fetarë siguruan një alternativë ndaj institucionit zyrtar, por gradualisht u ndërprenë me laicizimin e arsimit në Portugali. E ndërtuar në shekullin e 18-të, Biblioteka Joanina (Biblioteca Joanina), një bibliotekë barok, është një tjetër pikë referimi e shquar e universitetit antik. Kulla Universitare barok (Torre da Universidade) e projektuar nga António Canevari dhe e ndërtuar midis 1728 dhe 1733, është një monument ikonik i qytetit.

 Barok dhe modern 

Në 1772, Marquis of Pombal, kryeministër i Mbretit Hozé I, ndërmori një reformë të madhe të universitetit, ku studimi i shkencave mori një shtrirje të gjerë. rëndësi. Koleksionet e instrumenteve shkencore dhe materialeve të marra në atë kohë tani janë mbledhur në Muzeu i Shkencës i Universitetit të Coimbra dhe përbëjnë një nga koleksionet më të rëndësishme të shkencës historike në Evropë. Megjithatë, dëshira e tij për të modernizuar universitetin rezultoi në prishjen e plotë të mureve dhe kështjellës mesjetare të qytetit të Coimbra, shumë pak prej të cilave kanë mbetur sot.Në të njëjtin vit, Luísa de Jesus, një grua 23-vjeçare vendase, u dënua me vdekje për vrasje të fëmijëve duke u bërë gruaja e fundit që u ekzekutua në vend histori.Ajo konsiderohet gjithashtu vrasës serial më vdekjeprurës në historinë e krimit portugez.

Gjysma e parë e shekullit të 19-të ishte një periudhë e vështirë për Coimbra, duke u pushtuar nga trupat franceze nën komandën e Andoche Junot dhe André Masséna gjatë Gadishullit Lufta. Një forcë prej 4,000 milicie portugeze e udhëhequr nga Nicholas Trant i dha Masséna një goditje të rëndë kur rimori qytetin më 6 tetor 1810. Në mars 1811, milicia mbajti me sukses vendin kundër tërheqjes Ushtria Franceze. Qyteti u rimëkëmb në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të me përmirësime të infrastrukturës si telegrafi, drita e gazit, sistemi hekurudhor, një urë hekurudhore mbi lumin Mondego dhe rinovimi i urës Portela, përveç zgjerimit të rrugët dhe zgjerimi i qytetit në Quinta de Santa Cruz.

Nga 1854, me dëbimin e urdhrave fetarë dhe reformave komunale, nevoja për të riorganizuar komunën e Coimbra detyroi disa ndryshime në strukturën ekzistuese të ndarjeve administrative. Si pasojë, dokumentet iu dërguan (më 20 janar 1854) Ministrive të Çështjeve Kishtare () dhe Drejtësisë () duke kërkuar identifikimin nga Guvernatori Civil dhe Kryepeshkopi i Coimbra (Manuel Bento Rodrigues) i numrit të famullive civile që duhen ruajtur, kufijtë e tyre, organet politike që duhen mbajtur, një regjistrim lokal dhe statistika të tjera për të justifikuar caktimin e territorit., p. 2-3 Një komision prej pesë anëtarësh, i cili përfshinte João Maria Baptista Callixto, António dos Santos Pereira Jardim, Roque Joaquim Fernandes Thomás, João Correia Ayres de Campos dhe António Egypcio Quaresma Lopes de Carvalho e Vasconcelos, u emërua për të reduktuar, për të prodhuar një plan caktoni dhe krijoni famulli civile në qytetin e Coimbra dhe rrethinat e tij.

Republika
Më 1 janar 1911, u inauguruan tramvajet elektrike për të lidhur lagjen e vjetër me periferinë e saj në zgjerim, e cila përfshinte zonat e banuara të Celas, Olivais, Penedo da Saudade dhe Calhabé, të gjitha të vendosura në famullinë civile të Santo António dos Olivais. Ky ishte vetëm inicimi i rritjes së komunës. Projektet e ndërtimit civil në të gjithë rajonin shënuan aktivitetin ekonomik të territorit, me zona të reja si Montes Claros, Arregaça, Cumeada dhe Calhabé që rriteshin nën hijen e qytetit. Edhe projektet që ishin planifikuar në fund të shekullit të 19-të morën iniciativë të re, duke përfshirë zgjerimin e lagjes Santa Cruz (bairro), prishjen e zonës së banimit të Alta de Coimbra (1940–50) për të zgjerimi i universitetit dhe ndërtimi ose zgjerimi i bairros të Celas, Sete Fontes dhe Marechal Carmona (tani bairro i Norton de Matos).

Gjeografia

Një nga udhëkryqet më të rëndësishme të vendit, Coimbra ishte historikisht në një kryqëzim midis Bragës dhe Lisbonës dhe aksesi i saj në lumë (Mondego rrjedh nëpër komunë) siguronte një rrugë midis komuniteteve të brendshme dhe qyteteve bregdetare ( duke përfshirë qytetin bregdetar të Figueira da Foz,  në perëndim të Coimbra). Qyteti historik i Coimbra ndodhet në qendër të komunës, i lidhur me Lisbonën () dhe Porto ( ) nga autostradat IC2, IP3 dhe A1. p. 5-13

Komuna është e rrethuar nga disa nga bashkitë e saj fqinje në Região de Coimbra, të cilat përfshijnë Penacova (në verilindje), Vila Nova de Poiares (në lindje), Miranda do Corvo (në juglindje), Condeixa-a-Nova (në jug dhe jugperëndim), Montemor-o-Velho (në perëndim), [[Cantanhede, Portugali|Cantanhede] ] (në veriperëndim) dhe Mealhada (në veri dhe verilindje). Pak jashtë komunës, ka edhe disa qytete malore piktoreske si Lousã dhe Penacova, ndërsa qytete dhe fshatra spa, si Luso, Buçaco dhe Curia janë të zakonshme.

Edhe pse pushoi së shërbyeri si kryeqyteti i Portugali në shekullin e 13-të, Coimbra ruan një rëndësi të konsiderueshme si qendër e provincës së dikurshme Beira, e quajtur tani rajoni Centro. Konsiderohet së bashku me Braga një nga dy qendrat rajonale më të rëndësishme në Portugali jashtë Lisbonës dhe Porto metropoli, qendra për të gjithë rajonin e mesëm të vendit. Me një rrjet të dendur urban, bashkia është e njohur kryesisht për qytetin e Coimbra, vetë i famshëm për monumentet, kishat, bibliotekat, muzetë, parqet, jetën e natës, kujdesin shëndetësor dhe objektet tregtare. Mbi të gjitha, jeta e saj kulturore, e orientuar rreth Universiteti i Coimbra, ka tërhequr historikisht shkrimtarët, artistët, akademik e kombit të shquar. aristokracia, duke siguruar reputacionin e saj si Lusa-Atenas (Lusitanian Athinë).

Ekorajonet/zonat e mbrojtura
Skaji perëndimor i Coimbra mbulohet nga Reserva Natural do Paul de Arzila (Rezervati Natyror i Kënetës Arzila), i cili është caktuar si një "Zonë e Mbrojtjes së Veçantë" () dhe Zonë e veçantë e ruajtjes (), që përkon me famullinë civile të Arzilës (ndonjëherë të referuar si Paul de Arzila ose këneta e Arzilës). Është një ligatin që ka strehuar zogjtë shtegtarë dhe mbështet specie të tjera të kafshëve dhe bimëve; kjo ka përfshirë kryesisht specie shpendësh, të tilla si: Kallapi i kallamit euroaziatik (Acrocephalus scirpaceus), kambiku i shpendëve (Acrocephalus schoenobaenus), kallapi melodioz (' 'Hippolais polyglotta'), lufka e shelgut (Phylloscopus trochilus), pak e hidhur (Ixobrychus minutus), lufka e madhe kallami (Acrocephalus arundinaceus), dhe Çiku i Savit (Locustella luscinioides). Sipërfaqja prej 482 hektarësh, e rrezikuar nga zgjerimi i bimëve ujore industriale, rezidenciale dhe ndotja bujqësore. dhe eutrofikimi, ka detyruar riorganizimin qeveritar të përdorimit të tokës me qëllim promovimin e modeleve të qëndrueshmërisë dhe përdorimit rural që nuk prek popullsinë e shpendëve shtegtarë dhe ujorë.

Qeveria komunale ka promovuar gjithashtu instalimin dhe mirëmbajtjen e parqeve, këndeve të lojërave, kopshteve dhe pyjeve të ndryshme, duke përfshirë zhvillimin e Kopshtit Botanik të Universitetit të Coimbra (i konsideruar i pesti më i vjetër në botë), "Mata Nacional do Choupal", "Mata Nacional de Vale de Canas", "Jardim da Sereia" (i njohur gjithashtu si "Kopshti Santa Cruz" ), Penedo da Saudade, Parque Manuel Braga, Parque Verde do Mondego, Choupalinho dhe shekulli i 19-të Quinta das Lágrimas prona dhe kopshte.

Plotësuese të këtyre hapësirave natyrore janë parqet buzë lumit dhe zonat e banjës që rreshtojnë Mondego, duke përfshirë plazhet e lumenjve të Palheiros do Zorro, në famullinë e Torres do Mondego.

Qyteti është në Rruga Portugeze e Rrugës së Shën James (Caminho de Santiago).

Klima
Coimbra ka një klimë mesdhetare verë e ngrohtë (Köppen: Csb) në një kalim në një version të verës së nxehtë (Csa'') të brendësia e Portugali Qendrore. Në dimër, temperaturat variojnë nga  në ditë dhe  gjatë natës dhe mund të bien nën  herë pas here (rreth 10 ditë në vit), ndërsa temperaturat e verës variojnë ndërmjet  në ditë dhe  natën dhe mund të arrijë  ose më shumë në ditët më të nxehta. Coimbra ka rreth 32 ditë në vit me temperatura maksimale mbi . Temperaturat më të ulëta dhe më të larta të regjistruara ndonjëherë në Coimbra ishin  më 27 janar 1976 dhe .

Reshjet janë të shumta gjatë gjithë vitit, përveç korrikut dhe gushtit.

Pavarësisht se është relativisht larg nga bregu, Coimbra ka gjithashtu një ndikim të theksuar në Atlantik për shkak të përmbytjes e Lumi Mondego që përshkon qytetin, duke i bërë dimrat dhe verërat e tij më të butë se sa do të ishin ndryshe. Ky ndikim gjithashtu i bën valët e ftohta më pak të shpeshta dhe më pak intensive, megjithatë, ditët me temperatura minimale negative dhe valë të ftohta janë ende të pranishme herë pas here. Topografia është gjithashtu një faktor i rëndësishëm për t'u marrë parasysh në lidhje me temperaturat e natës, prania e liqene me ajër të ftohtë, në zona të depresuara topografikisht në situata të caktuara sinoptike, gjithashtu mund të çojë në temperatura të theksuara më të ftohta.

 Twin towns – sister cities 

Coimbra is twinned with:

 Aix-en-Provence, Francë (1982/85)
 Beira, Mozambiku (1997)
 Cambridge, Shtetet e Bashkuara (1983–84)
 Curitiba, Brazil (1977/95)
 Daman, Indi (2003–04)
 Dili, Timori Lindor (2002)
 Esch-sur-Alzette, Luxembourg (2004–05)
 Fez, Morocco (1988)
 Macau, Kinë (2004)
 Padua, Itali (1998/2000)
 Poitiers, Francë (1979)
 Salamanca, Spanjë (1980–81)
 Santa Clara, Shtetet e Bashkuara (1971–72)
 Santiago de Compostela, Spanjë (1994)
 Santos, Brazil (1981)
 São Vicente, Kepi i Gjelbër (1994–95)
 Zaragoza, Spanjë (2004–05)

 Referime 

Kategoria:Qytete në Portugali