Puducherry (territori i bashkimit)

Puducherry ( /ˌ p ʊ d ʊ ˈ tʃ ɛr i /  ),  njohur gjithashtu si Pondicherry ( /ˌ p ɒ n d ɪ ˈ tʃ ɛr i /  ;  ; shqip: Puduçerri ose Puduqershi), është një territor i bashkimit të Indisë, i përbërë nga katër rrethe të vogla gjeografikisht të palidhura. Ai u formua nga katër territoret e ish Indisë Franceze, përkatësisht Pondichéry (atëherë Puducherry), Karikal (Karaikal), Mahé dhe Yanaon (tani Yanam ), duke përjashtuar Chandannagarin (Chandernagore), dhe është emërtuar sipas distriktit më të madh, Puducherry, i cili ishte gjithashtu kryeqyteti i Indisë Franceze. I njohur historikisht si Pondicherry ( Pāṇṭiccēri ), territori ndryshoi emrin e tij zyrtar në Puducherry më 1 tetor 2006.  

Territori i Unionit i Puduçerrit shtrihet në pjesën jugore të Gadishullit Indian. Zonat e rrethit Puducherry dhe distrikti Karaikal kufizohen nga shteti i Tamil Nadusë, ndërsa rrethi Yanam dhe rrethi Mahé janë të rrethuara nga shtetet e Andhra Pradeshit dhe Keralës, përkatësisht. Puduçerri është i 29-ti më i populluari nga 36 shtetet dhe territoret e bashkimit të Indisë, dhe territori i tretë më i dendur i bashkimit. Ai ka një produkt të brendshëm bruto (PBB) prej 210 bilionë ₹ ose 2.6 bilionë dollarë  dhe renditet i 25-ti në Indi . 

 Emri 
Emri Puducherry është një përbërje e fjalëve tamile putu dhe cēri që do të thotë "geto e re"; emri i tij i vjetër Pondicherry është një version i galicizuar i Pāṇṭicēri që do të thotë "lagje e varfër e Panditëve".

Puducherry ka pesë emra zyrtarë, për shkak të diversitetit të tij gjuhësor, trashëgimisë franceze të së kaluarës dhe trashëgimisë së Indisë Britanike. 

 Anglisht: Union territory of Puducherry

 Tamil: புதுச்சேரி ஒன்றியப் பகுதி, romanizimi: Putuccēri Onṟiyap Pakuti
 Telugu: పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతము, romanizimi: Puduccēri Kēndrapālita Prāntamu
 Malajalam: പുതുച്ചേരി കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം, romanizimi: Puduccēri Kēndrabharaṇapradēśam

 Historia 
majtas|parapamje| Kolonitë indiane franceze në 1815
Në 1674, komuna e Pondicherry (Pondichéry) u bë një koloni në perandorinë koloniale franceze . Së bashku me Chandernagor (tashmë francez që nga viti 1673), Mahé (që nga viti 1721), Yanam ( Yanaon ) (që nga viti 1723), Karaikal (Karikal) (që nga viti 1739) dhe Masulipatam (1760), formoi koloninë e Indisë Franceze, nën një të vetme. Guvernatori francez në Pondicherry, megjithëse sundimi francez mbi një ose më shumë prej këtyre enklavave u ndërpre në mënyrë të përsëritur nga pushtimet britanike . Territoret e Indisë Franceze iu transferuan plotësisht Republikës së Indisë de facto më 1 nëntor 1954 dhe de jure më 16 gusht 1962, kur India Franceze pushoi së ekzistuari, duke u bërë territori aktual i bashkimit indian i Pondicherry, duke kombinuar katër enklavat bregdetare. E pesta, Chandannagar, u bashkua me shtetin e Bengalit Perëndimor në 1954. Menjëherë pas transferimit de facto, zona u riemërua "Shteti i Pondicherry" me Urdhrin "Ngulimet Franceze (Ndryshimi i Emrit), 1954" të lëshuar nga Ministria e Punëve të Jashtme të Indisë .  Shteti i Pondicherry vazhdoi të ishte nën kontrollin e drejtpërdrejtë të Qeverisë së Indisë nën kujdesin e Ministrisë së Punëve të Jashtme deri më 31 gusht 1964. Ndërkohë, me fuqi nga 1 korriku 1963, shteti i Pondicherry u bë zyrtarisht Territori i Bashkimit i Pondicherry dhe pas 31 gushtit 1964 ai kaloi nën kontrollin e Ministrisë së Punëve të Brendshme.  

 Gjeografia 
majtas|parapamje| Harta që tregon rrethet e Puduqershisë
Territori i Unionit i Puduqershisë përbëhet nga katër rrethe të vogla të palidhura : rrethi Puducherry ( 293 km2), rrethi Karaikal ( 161 km2) dhe distrikti Yanam ( 20 km2) në Gjirin e Bengalit dhe rrethin Mahé ( 9 km2) në Detin e Lakadiveve, duke mbuluar një sipërfaqe totale prej 483 km2. Puduçerri dhe Karaikali kanë zonat dhe popullsinë më të madhe, dhe janë të dyja enklava të Tamil Nadusë . Yanam dhe Mahé janë enklava të Andhra Pradeshit dhe Keralës, respektivisht. Popullsia e saj, sipas Regjistrimit të 2011, është 1,394,467. Puduçerri është territori më i vogël i bashkimit për sa i përket vijës bregdetare detare me 30.6 km gjatësi.

Disa nga rajonet e Puduçerrit janë vetë bashkime të enklavave jo të afërta, të quajtura shpesh "xhepa" në Indi. Rajoni Puduçerri përbëhet nga 11 xhepa të tillë, disa prej të cilëve janë shumë të vegjël dhe të rrethuar tërësisht nga territori i Tamil Nadusë. Rajoni Mahé përbëhet nga tre xhepa. Kjo gjeografi e pazakontë është një trashëgimi e periudhës koloniale me territorin e sotëm që ruan kufijtë e ish Indisë Franceze .

Të katër rajonet e Puduçerrit ndodhen në rajonin bregdetar. Pesë lumenj në rrethin Puducherry, shtatë në rrethin Karaikal, dy në rrethin Mahé dhe një në rrethin Yanam derdhen në det, por asnjë nuk buron brenda territorit.

 Rrethet 

 Rrethi Puducherry është një enklavë e Tamil Nadusë .
 Rrethi Karaikal është një enklavë e Tamil Nadusë .
 Rrethi Mahé është një enklavë e Keralës .
 Rrethi Yanam është një enklavë e Andhra Pradeshit .

 Demografia 

Sipas regjistrimit të vitit 2011, hinduizmi është feja kryesore, të cilit i përmbahet 87.3% e popullsisë. Fetë e tjera të praktikuara në territor përfshijnë krishterimin (6.3%) dhe Islamin (6.1%). 

 Qeveria dhe administrata 
parapamje| Vendet e Kuvendit Puducherry
Puducherry është një territor bashkimi i Indisë dhe jo një shtet, që nënkupton se qeverisja dhe administrata bien drejtpërdrejt nën autoritetin federal. Është një nga tre territoret e bashkimit (me Territorin e Kryeqytetit Kombëtar të Delhi dhe Xhamu dhe Kashmiri ) me të drejtën e një amendamenti të veçantë kushtetues për një asamble legjislative dhe kabinet të zgjedhur të ministrave, duke përcjellë kështu shtetësinë e pjesshme.  Ka pasur një interes nga qeveria e territorit për të marrë shtetësinë e plotë, por çështjet buxhetore mbeten një konsideratë. Gjithashtu, Mahe dhe Yanam mund të kundërshtojnë një ndryshim të tillë të statusit. 

 Gjuhët 
Gjuha e parë më e folur është tamilishtja, e cila është vendase në 88.2 % të popullsisë. Ka gjithashtu folës telugu ( 6.0 %), malajalam ( 3.8 %) dhe urdu ( 0.7 %). Gjuhët zyrtare të Puducherry janë frëngjisht,  tamilisht, telugisht (në Yanam ), Malajalamisht (në Mahe ) dhe anglisht . Një përmendje zyrtare në debatet parlamentare të Rajya Sabhës gjatë vitit 2006 konfirmon se Puduçerri i ka të gjitha këto pesë gjuhë si zyrtare. 

 Peshkimit 
Potenciali për peshkim është i konsiderueshëm në Territorin e Bashkimit. Katër rajonet e Territorit të Unionit kanë një vijë bregdetare prej 45 km me 675 ujëra në breg, 1.347 hektarë ujë të brendshëm dhe 800 ha ujë të njelmët . 27 fshatra peshkimi detar dhe 23 fshatra peshkimi në brendësi të vendit strehojnë një popullsi peshkatarësh prej rreth 65,000 prej të cilëve 13,000 janë të angazhuar në mënyrë aktive në peshkim. Rezervuarët dhe pellgjet përdoren gjithashtu për rritjen e peshkut komercial.

 Turizmi 
Puducherry është një nga pikat turistike më të njohura në Indi për turistët kombëtarë dhe ndërkombëtarë. Puducherry ishte rezidenca e Sri Aurobindos (1872–1950) dhe Ashriami Sri Aurobindo ende funksionon nga Puducherry. Një qytet unik eksperimental Auroville, ideja e Nënës, banorët e të cilit janë tërhequr nga të gjitha pjesët e botës, ndodhet në periferi të qytetit. Ka disa tempuj, kisha, monumente, parqe dhe xhami që tërheqin turistët.

 Transporti 

 Hekurudhor 
parapamje| Stacioni hekurudhor Puducherry
Puducherry lidhet me një linjë të degëve hekurudhore nga kryqëzimi me pesë drejtime në Viluppuram dhe Chennai . Linja hekurudhore është një linjë me matës të gjerë me 16 trena fillestarë dhe 17 trena fundorë. 

 Ajri 
Puduçerr ka një aeroport të quajtur Aeroporti Puducherry . Ai ka fluturime midis Puduçerrit dhe Hajderabadit.  Një aeroport i ri është propozuar në Karaikal i cili quhet Aeroporti Karaikal .  Aeroporti më i afërt me Yanam është Aeroporti Rajahmundry ( IATA : RJA, ICAO : VORY), 90 km larg.

 Deti 
Puducherry ka disa porte, përkatësisht portin Karaikal, portin Puducherry, portin Mahe. Midis tyre, porti më i madh është Porti Karaikal . 
Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në frëngjisht
Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara