Shtetëzimi

Shtetëzimi  është procesi i transformimit të aseteve në pronësi private në asete publike duke i sjellë ato nën pronësinë publike të një qeverie kombëtare ose shteti.  Shtetëzimi është në kontrast me privatizimin dhe me demutualizimin . Kur asetet e shtetëzuara më parëm privatizohen dhe më pas kthehen në pronësi publike në një fazë të mëvonshme, thuhet se ato i janë nënshtruar rishtetëzimit. Industritë që shpesh i nënshtrohen shtetëzimit përfshijnë telekomunikacionin, energjinë elektrike, lëndët djegëse fosile, hekurudhat, linjat ajrore, mineralin e hekurit, mediat, shërbimet postare, bankat dhe ujin (ndonjëherë të quajtura lartësitë komanduese të ekonomisë ), dhe në shumë juridiksione subjekte të tilla nuk kanë histori të pronësisë private.

Shtetëzimi mund të ndodhë me ose pa kompensim financiar për ish-pronarët . Shtetëzimi dallohet nga rishpërndarja e pronës, sepse qeveria ruan kontrollin e pronës së shtetëzuar. Disa shtetëzime ndodhin kur një qeveri sekuestron pronat e fituara në mënyrë të paligjshme. Për shembull, në vitin 1945 qeveria franceze shtiu në dorë prodhuesin e makinave Renault sepse pronarët e saj kishin bashkëpunuar me pushtuesit nazistë të Francës 1940-1944.  Në shtator 2021, berlinezët votuan për shpronësimin e mbi 240,000 njësive banesore, shumë prej të cilave mbaheshin të pabanuara si pronë investimi.  

Ekonomistët bëjnë dallimin midis shtetëzimit dhe socializimit, i cili i referohet procesit të ristrukturimit të kuadrit ekonomik, strukturës organizative dhe institucioneve të një ekonomie mbi baza socialiste . Në të kundërt, shtetëzimi nuk nënkupton domosdoshmërisht pronësinë shoqërore dhe ristrukturimin e sistemit ekonomik . Historikisht, shtetet kanë kryer nacionalizime për qëllime të ndryshme të ndryshme nën një shumëllojshmëri të gjerë të sistemeve të ndryshme politike dhe sistemeve ekonomike . 

 Mbështetja politike 
Shtetëzimi ishte një nga mekanizmat kryesorë të mbrojtur nga socialistët reformistë dhe socialdemokratët për kalimin gradualisht në socializëm. Në këtë kontekst, qëllimet e shtetëzimit ishin shpronësimi i kapitalistëve të mëdhenj, ridrejtimi i fitimeve të industrisë në portofolin publik dhe vendosja e një forme të vetë-menaxhimit të punëtorëve si një pararendës për vendosjen e një sistemi ekonomik socialist. The Economics of Feasible Socialism Revisited, by Nove, Alexander. 1991. (P.176): "Nationalisation arouses no enthusiasm, in the minds of most socialists and anti-socialists. It would probably be agreed that hopes which reposed on nationalisation have been disappointed. Conservatives hold that this is due to defects inherent in nationalisation, that private enterprise based on private ownership is inherently superior. (Mrs Thatcher's government tried to ensure that this was so by preventing essential investments and ordering the nationalized industries to sell off their more successful undertakings.)...The original notion was that nationalization would achieve three objectives. One was to dispossess the big capitalists. The second was to divert the profits from private appropriation to the public purse. Thirdly, the nationalized sector would serve the public good rather than try to make private profits...To these objectives some (but not all) would add some sort of workers' control, the accountability of management to employees."

Edhe pse ndonjëherë ndërmerrej si pjesë e një strategjie për të ndërtuar socializmin, më së shpeshti nacionalizimi u ndërmor dhe u përdor gjithashtu për të mbrojtur dhe zhvilluar industri të perceptuara si jetike për konkurrencën e një kombi (të tilla si hapësira ajrore dhe ndërtimi i anijeve), ose për të mbrojtur vendet e punës në industri të caktuara.

 Teoria marksiste 
Termi shfaqet si "shpronësimi i shpronësuesve ( klasave sunduese )" në teorinë marksiste, dhe gjithashtu si slogani "Grabitni grabitësit!" ("грабь награбленное"), i cili ishte shumë i popullarizuar gjatë Revolucionit të Tetorit Rus.  Termi përdoret gjithashtu për të përshkruar fushatat e nacionalizimit nga shtetet komuniste, të tilla si dekulakizimi dhe kolektivizimi në BRSS . 

Megjithatë, shtetëzimi nuk është një strategji veçanërisht socialiste, dhe themeluesit e marksizmit ishin skeptikë për vlerën e tij. Siç shprehet Engels:

Kategoria:Pronësi
Kategoria:Sisteme ekonomike