Bent Larsen

Jørgen Bent Larsen (4 mars 1935 – 9 shtator 2010) ishte një mjeshtër i madh shahu dhe autor danez. I njohur për stilin e tij imagjinativ dhe joortodoks të lojës, ai ishte lojtari i dytë më i fortë jo-sovjetik, pas vetëm Bobby Fischer, për pjesën më të madhe të viteve 1960 dhe 1970. Ai konsiderohet të jetë lojtari më i fortë i lindur në Danimarkë dhe më i forti nga Skandinavia deri në shfaqjen e Magnus Carlsen.

Larsen ishte gjashtë herë kampion danez dhe kandidat për Kampionatin Botëror të Shahut në katër raste, duke arritur tre herë në gjysmëfinale. Ai pati fitore të shumta mbi të shtatë Kampionët e Botës që mbajtën titullin nga viti 1948 deri në 1985: Mikhail Botvinnik, Vasily Smyslov, Mikhail Tal, Tigran Petrosian, Boris Spassky, Bobby Fischer, and Anatoly Karpov, por rezultate negative gjatë gjithë jetës kundër tyre.Në bazë të përqindjes, rezultati i tij më i mirë kundër një kampioni botëror ishte me Max Euwe. Larsen dhe Euwe u takuan në tabelë vetëm një herë, në Olimpiadën e Mynihut 1958; loja përfundoi në barazim; Larsen versus Euwe, Chessgames.com

Nga fillimi i viteve 1970 e tutje, ai i ndau vitet e tij midis Las Palmas dhe Buenos Aires me gruan e tij me prejardhje argjentinase. Ai vuante nga diabeti dhe vdiq në vitin 2010 nga një hemorragji cerebrale.

 Jeta e hershme 
Larsen ka lindur në Tilsted,"Lindur më 4 mars 1935, sipas certifikatës sime të lindjes, në Tilsted pranë qytetit të vogël të Thisted, në Jutlandën veriperëndimore." (Larsen's Selected Games of Chess, by Bent Larsen, London 1970, G. Bell and Sons Ltd, p. 1) afër Thisted në Danimarkë dhe u arsimua në Shkollën e Katedrales së Aalborgut. Në janar 1942, Larsen kontraktoi një sërë sëmundjesh në fëmijëri. Edhe pse asnjë nuk kishte ndonjë efekt të përhershëm, ishte gjatë kësaj periudhe që Larsen zbuloi shahun. Ai vazhdoi të përfaqësojë Danimarkën dy herë në Kampionatin Botëror të Juniorëve, më 1951 në Birmingham (vendosja e pestë) dhe më 1953 në Kopenhagë (vendosja e tetë). Ai filloi të luante seriozisht në moshën 17-vjeçare kur u transferua në Kopenhagë për të studiuar inxhinieri civile, por ai nuk u diplomua kurrë, duke zgjedhur në vend të kësaj të luante shah profesionalisht. Ai u bë Mjeshtër Ndërkombëtar në moshën 19-vjeçare në vitin 1954, nga performanca e tij me medalje bronzi në bordin e parë në Olimpiadën e Amsterdamit. Ai fitoi të parën nga gjashtë kampionatet daneze në vitin 1954, duke e përsëritur këtë sukses në vitet 1955, 1956, 1959, 1963 dhe 1964.

Larsen mundi Friðrik Ólafsson në një ndeshje ekspozite në Oslo në vitin 1955 me rezultatin 4½–3½. Ai mori çmimin e parë në Turneun Ndërkombëtar të Shahut Gijón në 1956, përpara Klaus Darga dhe Jan Hein Donner, dhe në të njëjtin vit fitoi në Kopenhagë me 8/9.

 Karriera 
Larsen u bë Mjeshtër i Madh Ndërkombëtar në vitin 1956 me performancën e tij të medaljes së artë në Lojërat Olimpike të Moskës, ku barazoi me Kampionin Botëror Mikhail Botvinnik. Ai barazoi vendet 1-2 në Hastings 1956-57 me 6½/9 me Svetozar Gligorić. Në Dallas 1957, ai shënoi 7½/14 për një vend të ndarë 3-4; fituesit ishin Gligorić dhe Samuel Reshevsky.

Në Wageningen Zonal 1957, ai dhe Donner barazuan vendet 3-4, me 12½/17. Kishte vetëm tre vende kualifikuese, kështu që Larsen dhe Donner duhej të luanin në lojë; këtë ndeshje Larsen e fitoi me 3-1 në Hagë 1958, duke u kualifikuar kështu për Interzonalin e tij të parë, në Portorož 1958. Ai shënoi vetëm 8½/20 për vendin e 16-të, dhe nuk ishte afër kualifikimit. Megjithatë, ai shënoi suksesin e tij të parë të madh ndërkombëtar individual duke fituar më Mar del Plata në vitin 1958 me 12/15, përpara William Lombardy, Erich Eliskases, Oscar Panno, dhe Hermann Pilnik.

Larsen pati një rënie duke filluar me Interzonalin e vitit 1958. Ai u rendit i 5-ti dhe i 6-ti në një garë të fortë në Cyrih të vitit 1959 me 9½/15 - pas fituesit Tal, Gligorić, Paul Keres dhe Bobby Fischer - por u rendit vetëm i 4-ti në një garë të mesme në Berg en Dal Zonal të vitit 1960 me 5½/9, dhe nuk avancoi në Interzonal. Ai u rikuperua duke ndarë vendet 1-2 në Beverwijk të vitit 1961 me 7½/9 me Borislav Ivkov. Në Cytih të vitit 1961, ai u rendit i 6-ti dhe i 7-ti me 6/11, pasi Keres fitoi përpara Tigran Petrosian. Në Moskë të vitit 1962, ai ndau vendet e 7-ta deri në të 11-ta me 7½/15 (fitoi Yuri Averbakh).

 Sfida për titullin e botës 
Rreth kësaj kohe, Larsen ndryshoi stilin e tij, duke kaluar në hapje të rrezikshme dhe të pazakonta në disa nga lojërat e tij, për të provuar t'i nxjerrë kundërshtarët nga ekuilibri; kjo çoi në rikuperimin e formës së tij dhe zhvillimin e mëtejshëm të shahut të tij. Ai përfundoi i 2-ti në Hale Zonal të vitit 1963 me 13/19, pas fituesit Lajos Portisch, për të avancuar në Interzonal vitin pasardhës. Në Beograd të vitit 1964, ai ndau vendet e 5-ta dhe të 6-ta me 10/17 (Boris Spassky fitoi). Ai barazoi vendet e 5-ta dhe të 7-ta në Beverwijk të vitit 1964 me 9½/15; Keres dhe Nei fituan. Hapjet e pazakonta të Larsen u shfaqën plotësisht në Amsterdam Interzonal të vitit 1964, ku ai ndau vendet e 1-ta dhe të 4-ta më 17/23 me Spassky, Tal dhe Smyslov, duke avancuar si Kandidat.

Në ndeshjet e kandidatëve të vitit 1965, ai mundi Borislav Ivkov në Bled me 5½–2½, por humbi një gjysmëfinale të luftuar fort, gjithashtu në Bled me 4½–5½ ndaj ish-kampionit të botës Mikhail Tal, i cili fitoi ndeshjen e dhjetë me një sakrificë komplekse spekulative të kalit në qendër. Larsen fitoi një ndeshje play-off për zëvendësues, një pozicion përfundimtar për vendin e tretë të kandidatëve, kundër Efim Geller me 5–4 në Kopenhagë 1966 (hera e parë që një mjeshtër i madh sovjetik ishte mundur ndonjëherë nga një jo-sovjetik në një ndeshje). Në vitin 1967 ai fitoi Sousse Interzonal me rezultatin 15½/21 pasi Fischer u tërhoq; kjo e vendosi atë 1½ pikë përpara fushës. Ai më pas fitoi ndeshjen e tij të raundit të parë kundër Lajos Portisch me 5½–4½ në Poreč 1968. Në Malmö, megjithatë, ai humbi gjysmëfinalen me 2½–5½ ndaj Boris Spassky, i cili vazhdoi të fitonte titullin.

Në vitin 1970, ai ndau vendin e dytë në Palma de Mallorca Interzonal, më 23/15, pas Bobby Fischer. Ai arriti renditjen e tij më të lartë në sistemin e vlerësimit Elo në fillim të vitit 1971, i treti i barabartë në botë (me Viktor Korchnoi, pas Fischer dhe Spassky) me një vlerësim prej 2660. Më pas, ai mundi Wolfgang Uhlmann me 5½–3½ në Las Palmas 1971, por humbi gjysmëfinalen 0–6 në Denver ndaj Fischer, i cili gjithashtu fitoi titullin.

Larsen më vonë pretendoi se humbja e tij e njëanshme ndaj Fischer ishte pjesërisht për shkak të gjendjes së tij gjatë ndeshjes: "Organizatorët zgjodhën kohën e gabuar për këtë ndeshje. Isha i dobët me nxehtësinë dhe Fischer ishte më i përgatitur për rrethana të tilla të jashtëzakonshme... Pashë gurë shahu përmes një mjegulle dhe, kështu, niveli im i lojës nuk ishte i mirë."

Në vitin 1973, ai dështoi të avanconte nga Leningrad Interzonal; Ai barazoi vendet e 5-ta dhe të 6-ta me 10/17, me Korchnoi dhe Karpov që fituan. Në vitin 1976 ai fitoi Biel Interzonal, por humbi ndeshjen e kandidatëve të vitit 1977, një ndeshje ripërsëritëse e përballjes së tyre të vitit 1968, ndaj Lajos Portisch me 3½–6½ në Rotterdam. Në Riga Interzonal të vitit 1979, Larsen shënoi 10/17 për vendin e 7-të dhe nuk avancoi.

 Dominimi i turneve (1965–73) 
Duke filluar nga mesi i viteve 1960, Larsen pati një sukses të madh në turne të mëdhenj në të gjithë botën, dhe ai dhe Fischer u bënë dy lojtarët më të fortë jashtë Bashkimit Sovjetik. Larsen luajti në shumë ngjarje të forta, të paktën aq sa çdo lojtar tjetër i lartë, dhe përfundoi vazhdimisht përpara lojtarëve më të mirë sovjetikë. Ai fitoi në Le Havre 1966 me 9/11, përpara Lev Polugaevsky. Në Santa Monica 1966, ai u rendit i treti me 10/18, pas Spassky dhe Fischer, megjithatë, Larsen mundi Kampionin Botëror në fuqi Tigran Petrosian dy herë. Ai fitoi në Havana 1967 me 15/19, përpara një grupi të fortë që përfshinte Taimanov, Smyslov, Polugaevsky, Gligorić dhe Filip. Ai ndau vendet e 2-ta dhe të 3-ta në Dundee 1967 me 5½/8, pas Gligorić. Në Beverwijk 1967, ai ishte i 4-ti me 8½/15 (fitoi Spassky). Në Monte Carlo 1967, ai ndau vendin e 3-të dhe të 4-t me 6/9, pas Fischer dhe Geller. Ai ndau vendin e 1-rë dhe të 2-të në Winnipeg 1967 me 6/9, së bashku me Darga, përpara Spassky dhe Keres. Ai fitoi në Palma de Mallorca 1967 me 13/17, përpara Smyslov, Botvinnik, Portisch, Gligorić dhe Ivkov. Ai u vlerësua me çmimin e parë Oskar të Shahut në vitin 1967.

Disi e pazakontë për fundin e viteve 1960, Larsen - si një nga lojtarët më të mirë në botë - shpesh merrte pjesë në turne të mëdhenj të Hapur të zhvilluar në sistemin zviceran dhe pati shumë sukses. Ai fitoi Kampionatin e Hapur Kanadez të Shahut në Toronto në vitin 1968 dhe në St. John's në vitin 1970. Ai gjithashtu fitoi Kampionatin e Hapur Amerikan të Shahut në vitin 1968 në Aspen, Kolorado, dhe atë në Boston në vitin 1970.

Larsen fitoi në Monte Carlo në vitin 1968 me 9½/13, përpara Botvinnik, Smyslov, Hortit, Byrne, Portisch dhe Benko. Kjo kompletoi një seri prej pesë fitoresh të pastra radhazi në turne të mëdhenj, një sukses që nuk ishte arritur më parë në shahun modern. Larsen ndau vendet e 2-ta dhe të 3-ta në Palma de Mallorca në vitin 1968 me 13/17, së bashku me Spassky (fitoi Korchnoi). Në një ndeshje play-off për vendin e tretë në Turneun e Kandidatëve, ai mundi Tal në Eersel në vitin 1969 me 5½–2½ në një ndeshje ripërballjeje të përballjes së tyre të vitit 1965. Ai fitoi në Palma de Mallorca në vitin 1969 me 12/17, përpara Petrosian, Korchnoi, Hort dhe Spassky. Pati një fitore tjetër në Buesum në vitin 1969 me 11/15, përpara Polugaevsky. Në San Juan 1969, ai shënoi 9/15 për një vend të ndarë nga 6-7 (fitoi Spassky). Ai mundi Mjeshtrin Ndërkombëtar Heikki Westerinen me 6-2 në Helsinki në 1969 në një ndeshje në të cilën çdo ndeshje ishte vendimtare.

Larsen fitoi në Lugano 1970 me 9½/14, përpara Olafsson. Në ndeshjen BRSS kundër Pjesës tjetër të Botës në Beograd 1970, ai luajti në tabelën e parë për ekipin botëror, përpara Fischer, dhe shënoi 2½/4 kundër Spassky dhe Stein. Në Leiden 1970, ai ndau vendet e 3-4 me 5½/12 (fitoi Spassky). Ai mundi Lubomir Kavalek në një ndeshje miqësore të vitit 1970 në Solingen me 6-2. Ai fitoi në Vinkovci 1970 me 10½/15, përpara Bronstein, Hort dhe Gligorić. Në Palma de Mallorca 1970, ai ndau vendet e 6-ta deri në të 7-tën me 9/15 (Panno dhe Ljubojević ishin fitues të përbashkët). Larsen ndau vendet e 8-ta deri në të 9-tën në San Antonio 1972 me 8½/15 (Portisch, Petrosian dhe Karpov triumfuan). Ai fitoi në Teesside 1972 me 11/15, përpara Ljubojević dhe Portisch. Në Las Palmas 1972, ai ndau vendet e 2-ta deri në të 3-tën me 11/15 (Portisch fitoi).

Larsen fitoi në Hastings 1972-73 me 11½/15, përpara Wolfgang Uhlmann. Në Bauang 1973, ai shënoi 6/9 për vendin e 4-t (Kavalek fitoi). Larsen fitoi në Grenaa 1973 në Kampionatin Nordik me 8½/10. Ai fitoi përsëri në Manila të vitit 1973 me 12½/15, përpara Ljubojević dhe Kavalek. Në vitin 1975, Larsen mundi kampionin danez dhe mjeshtrin e ardhshëm ndërkombëtar Gert Iskov në Gellerup me rezultatin 5½–½ dhe humbi një ndeshje ndaj Ulf Andersson me rezultatin 5½–2½ në Stokholm të njëjtin vit.

 Olimpiada të Shahut 
Ai përfaqësoi Danimarkën gjashtë herë në Olimpiada të Shahut, gjithmonë në tabelën e parë, dhe grumbulloi një rezultat të përgjithshëm prej 75/109 (+61 −20 =28), për 68.8%. Ai gjithmonë luajti një numër shumë të lartë lojërash dhe në vitin 1954 luajti një maksimum prej 19 lojërash. Ai fitoi tre medalje në tabelë, një ari dhe dy bronzi.

 Amsterdam 1954, tabela e parë, 13½/19 (+11 −3 =5), medalje bronzi në tabelë.
 Moskë 1956, tabela e parë, 14/18 (+11 −1 =6), medalje ari në tabelë. 
 Mynih 1958, tabela e parë, 13/19 (+11 −4 =4)
 Havana 1966, tabela e parë, 11/18 (+9 −5 =4)
 Lugano 1968, tabela e parë, 10½/18 (+8 −5 =5)
 Siegen 1970, tabela e parë, 13/17 (+11 −2 =4), medalje bronzi e tabelës

 Karriera e mëvonshme 
Në vitin 1988 ai humbi një lojë ndaj Deep Thought në Kampionatin Software Toolworks, duke u bërë mjeshtri i parë i madh dhe, në atë kohë, lojtari me vlerësimin më të lartë Elo (deri në atë kohë 2560) që u mund nga një kompjuter në lojën e turneut. Në vitin 1993, Larsen fitoi një ndeshje kthimi kundër superkompjuterit Deep Blue në Kopenhagë me 2½–1½.

Pavarësisht moshës së tij të shtyrë, Larsen vazhdoi të luante në turne. Në vitin 1999, ai përfundoi i 7-ti nga 10 në Kampionatin Danez, por në ngjarjen e vitit 2000 ai u detyrua të tërhiqej kur u sëmur rëndë me një edemë që kërkoi operacion në tru. Më pas ai luajti vetëm disa turne në Buenos Aires. Ai ishte i 4-ti në eliminatoren e Najdorf Memorial 2002.

Turneu i fundit i Larsen ishte Magistral Internacional Ruibal 2008 në Buenos Aires. Ai pati një performancë të dobët dhe humbi të nëntë lojërat që luajti. Në listën e FIDE-s të prillit 2009, ai kishte një vlerësim Elo prej 2415.

Ai vdiq në Buenos Aires në shtator 2010. Sipas Buletinit të Federatës Angleze të Shahut, "Shëndeti i tij kishte qenë i dobët për një kohë të konsiderueshme dhe ai kishte qenë praktikisht joaktiv për vite me radhë".

 Stili i lojës 
Larsen njihej si një lojtar me mendim të thellë dhe shumë imagjinativ, më i gatshëm të provonte ide joortodokse dhe të merrte më shumë rreziqe sesa shumica e kolegëve të tij. Ky aspekt i lojës së tij mund të manifestohej edhe në zgjedhjen e hapjeve të tij. Mjeshtri i madh Samuel Reshevsky shkroi se Larsen "beson fuqimisht në vlerën e surprizës" dhe kjo e çoi atë të drejtohej në "variacione të dyshimta në hapje të ndryshme". Ai gjithashtu shkroi se ndërsa Larsen "ka shumë besim në lojën e tij dhe nuk i frikësohet askujt", stili i tij ishte "jashtëzakonisht efektiv kundër kundërshtarëve relativisht të dobët, por nuk ka qenë shumë i suksesshëm kundër lojtarëve të nivelit të lartë".Great Chess Upsets, by Samuel Reshevsky, New York 1976, Arco Publishing, pp. 259–260.

Ai ishte një nga të paktët mjeshtra të mëdhenj modernë që e kishte përdorur Hapjen e Bird (1.f4) me ndonjë rregullsi, dhe kishte një lidhje afatgjatë me lëvizjen 1.b3, një sistem i njohur zakonisht si Hapja e Larsenit ose Sulmi Nimzo-Larsen në nder të tij (dhe të Aron Nimzowitsch). Ai luajti me sukses Mbrojtjen Holandeze në një kohë kur hapja rrallë shihej në nivelin më të lartë. Ai ringjalli me sukses Hapjen e Oficerit (1.e4 e5 2.Bc4) në vitin 1964 dhe eksploroi mënyra të reja që i Ziu të kërkonte aktivitet në Mbrojtjen Philidor (1.e4 e5 2.Kf3 d6). Në të vërtetë, ai shkroi një monografi të shkurtër mbi Philidor, Why Not The Philidor Defense?, në vitin 1971. Ai ishte gjithashtu lojtari i parë i nivelit të lartë që përdori me sukses Grand Prix Attack kundër Mbrojtjes Siciliane (1.e4 c5 2.f4), duke nxitur një rritje të papritur dhe të qëndrueshme të popullaritetit të saj. Në mesin e viteve 1960, ai tregoi besim të habitshëm në Mbrojtjen e Alekhine (1.e4 Kf6) dhe madje e përdori atë në raste të rëndësishme. Ai luajti Mbrojtjen Skadinave (1.e4 d5) për të mposhtur Kampionin e Botës Anatoly Karpov në vitin 1979, duke ngjallur interes të ri për atë variant. Një linjë e preferuar në Mbrojtjen Caro-Kann (1.e4 c6 2.d4 d5 3.Kc3 dxe4 4.Kxe4 Kf6 5.Kxf6 + gxf6) është emëruar pas tij dhe Bronstein; ideja është të pranohet një dobësi në strukturën e ushtarëve të zinj në këmbim të një çekuilibri të pozicionit dhe mbajtjes së çiftit të oficerëve.

 Lojëra të shquara 
Bent Larsen vs Boris Spassky, Amsterdam Interzonal 1964, Bird's Opening (A03), 1–0 Larsen luajti me sukses hapje të pazakonta në këtë turne, dhe këtu ai përdor një prej tyre për të rrëzuar një sovjetik të lartë, në rrugën e tij për të fituar turneun.
David Bronstein vs Bent Larsen, Amsterdam Interzonal 1964, King's Indian Defense: Averbakh. Benoni Defense Advanced Variation (E75), 0–1 Larsen mbron dhe i jep fund ëndrrës së Bronstein për t'u bërë Kandidat i Kampionatit Botëror.
Svetozar Gligoric vs Bent Larsen, Zagreb 1965, Sicilian Defence, Scheveningen Variation (B83), 0–1 Gligoric fillon një sulm me pamje të rrezikshme, por Larsen gjen një mbrojtje të frymëzuar. Larsen kishte një dominim të fortë kokë më kokë mbi lojtarin më të mirë jugosllav të asaj epoke.
Bobby Fischer vs Bent Larsen, Santa Monica 1966, Ruy Lopez, Open Variation (C82), 0–1 Fischer ka një pozicion premtues, por llogarit gabimisht dhe ndëshkohet në mënyrë drastike nga kundërsulmi i Larsen.
Bent Larsen vs Tigran Petrosian, Santa Monica 1966, Sicilian Defence, Accelerated Dragon Variation (B39), 1–0 Larsen lëshon një sakrificë mbretëreshe për të mposhtur kampionin e botës.
Mikhail Tal vs Bent Larsen, Eersel 1969, match game 6, Sicilian Defence, Richter–Rauzer Variation (B65), 0–1 Larsen ishte i rrezikshëm me figurat e zeza, dhe këtu ai i tregon një ish-Kampion Bote pse.
Mikhail Botvinnik vs Bent Larsen, Leiden 1970, Dutch Defense, Classical Variation (A90), 0–1 Larsen tejkalon një tjetër ish-Kampion Bote në një fundloje të gjatë.
Bobby Fischer vs Bent Larsen, Palma de Mallorca Interzonal 1970, Sicilian Defence, Velimirovic Attack (B89), 0–1 Larsen befasoi Fischer, i cili atëherë ishte pothuajse i pathyeshëm, me një risi hapëse dhe luan një lojë gati perfekte për të fituar.
Anatoly Karpov vs Bent Larsen, Montreal 1979, Scandinavian Defence (B01), 0–1 Larsen lëviz një hapje të rrallë në Kampionin Botëror dhe shpërblehet me sukses.
Viswanathan Anand vs Bent Larsen, Roquebrune 1992, Sicilian (B27), 0–1 Larsen mund një Kampion të ardhshëm Botëror duke përdorur hapjen e preferuar të Larsen.

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 Bent Larrsen profili dhe lojërat në Chessgames.com
 Edward Winter, Bent Larsen (1935–2010)
 Lubomir Kavalek, Chess Great Bent Larsen Dies

Kategoria:Lindje 1935
Kategoria:Vdekje 2010
Kategoria:Mjeshtra të mëdhenj shahu
Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut
Kategoria:Shahistë danezë
Kategoria:Shkrimtarë danezë shahu