Rumex acetosella

Rumex acetosella e njohur zakonisht si lëpjetë e kuqe, lëpjetë e deleve, lëpjetë e fushës, lëpjeta e lepurit dhe barërat e tharta, është një specie bimore me lule në familjen e hikërrorit Polygonaceae . Me origjinë nga Euroazia dhe Ishujt Britanikë,  bima dhe nëngrupet e saj janë barërat e këqija shumëvjeçare . Ajo ka gjethe të gjelbra në formë maje shigjete dhe kërcell të thellë me kreshta me ngjyrë të kuqe dhe mbin nga një rizomë agresive dhe e përhapur. Lulet dalin nga një kërcell i gjatë dhe i drejtë. Lulet femërore kanë ngjyrë gështenjë .  

 Përshkrimi 
Rumex acetosella është një barishte shumëvjeçare e cila përhapet nëpërmjet rizomave . Ajo ka një kërcell të hollë dhe të kuqërremtë, të drejtë, i cili është i degëzuar në majë, duke arritur një lartësi prej  .  Gjethet në formë shigjete janë të vogla, rreth  të gjatë dhe    i gjerë, me lobe të mprehta në bazë.  Lulëzon nga marsi deri në nëntor, kur lulet e verdha-jeshile (mashkull) ose të kuqërremta (femra) zhvillohen në bimë të veçanta në majën e kërcellit, të cilat zhvillohen në fruta të kuqe ( akenet ).

Nuk duhet ngatërruar me R. acerosella me emrin e ngjashëm, i cili gjithashtu përmban acid oksalik dhe nuk duhet të hahet me tepricë. 

 Shpërndarja dhe habitati 
Me origjinë nga Euroazia dhe Ishujt Britanikë,  R. acetosella është futur në shumicën e pjesës tjetër të Hemisferës Veriore . Gjendet zakonisht në toka acidike, ranore në shqopa dhe kullota .  Shpesh është një nga speciet e para që zë vend në zona të trazuara, siç janë vendet e braktisura të minierave, veçanërisht nëse toka është acid.

Bima është dyqemtare, me bimë të veçanta mashkullore dhe femërore. Është konstatuar se në habitatet e hershme të suksesshme, ka relativisht më shumë bimë femra, ndërsa në fazat e mëvonshme të njëpasnjëshme, bimët mashkullore janë më të zakonshme. 

 Ekologjia 
Blegtoria do të kullosë në bimë, por ajo nuk është shumë ushqyese dhe është toksike në sasi të mëdha për shkak të oksalateve . Agronomi italian Nicola Onorati (1764–1822) zbuloi për herë të parë se bima dëmton dhëmbët e kafshëve që kultivojnë këtë bimë për shkak të acidit oksalik që përmban. Vachetta, p. 499 Delle cose rustiche, vol. 

Zogjtë këngëtarë që ushqehen në tokë hanë farat, dhe kafshët më të mëdha si lepujt dhe dreri i shfletojnë zarzavatet. 

Bakri amerikan ose flutura e vogël e bakrit varet nga ajo për ushqim, megjithëse larvat e saj mund të konsumojnë disa bimë të lidhura.

Bima konsiderohet gjerësisht si një bar i keq i vështirë për t'u kontrolluar për shkak të rizomës së saj përhapëse. Fermerët e boronicës janë të njohur me barërat e këqija sepse ajo lulëzon në të njëjtat kushte në të cilat kultivohen boronicat.

 Toksiciteti 
Bima përmban acid oksalik dhe derivate, të njohur si oksalate. Vachetta, p. 499 Delle cose rustiche, vol. 

 Përdorimet 
Gjethet mund të hahen të gjalla ose të gatuara, me ndryshimin e ujit për të zvogëluar shijen e fortë.   Acidi oksalik që ato përmbajnë u jep atyre një shije disi të thartë.  Ka disa përdorime të lëpjetë të deleve në përgatitjen e ushqimit, duke përfshirë një garniturë, një agjent aromatizues të tortës, një sallate jeshile,  dhe një agjent gjizë për qumështin në prodhimin e djathit. Gjethet kanë një aromë torte limoni, të mprehtë ose si raven. 

 Shih edhe 
 Lëpjeta
 Botanika

 Referime 

Kategoria:Bimë të ngrënshme
Kategoria:Bimë mjekësore
Kategoria:Flora e Evropës