Ruhnama

Ruhnama, ose Rukhnama, e përkthyer në shqip si Libri i Shpirtit, është një vepër me dy vëllime e shkruar nga Saparmurat Nijazovi, presidenti i Turkmenistanit nga viti 1990 deri në 2006. Ai synonte të shërbente si një mjet i propagandës shtetërore, duke theksuar bazën e kombit turkmen .  

Ruhnama u prezantua në kulturën turkmene në një mënyrë graduale, por përfundimisht të kudondodhur. Nijazovi fillimisht vendosi kopje në shkollat dhe bibliotekat e vendit, por përfundimisht shkoi aq larg sa e bëri një provim mbi mësimet e tij një element të testit të patentës . Ishte e detyrueshme të lexohej Ruhnama në shkolla, universitete dhe organizata qeveritare. Punonjësit e rinj të qeverisë testoheshin në libër në intervistat e punës.

Pas vdekjes së Nijazov në dhjetor 2006, popullariteti i tij mbeti i lartë. [ citim i nevojshëm ] Megjithatë, në vitet në vijim, shpeshtësia e tij ishte zbehur pasi Presidenti Gurbanguly Berdimuhamedow e hoqi atë nga kurrikula e shkollës publike dhe ndaloi praktikën e testimit të aplikantëve të universitetit mbi njohuritë e tyre për librin. 

 Sfondi 
Epikat kishin luajtur role të shumta të rëndësishme në jetën shoqërore të Azisë Qendrore ndër shekuj.  Sunduesit paramodernë të këtyre rajoneve zakonisht përvetësonin tekstin dhe shpiknin një lidhje midis tyre dhe epikës, si për të kërkuar legjitimitet për rendin e tyre të ri. 

Stalini i kishte konsideruar këto epika si "të dyshimta politikisht" dhe të afta për të nxitur ndjenjat nacionaliste mes masave; pothuajse të gjitha epikat e rëndësishme turkmene u dënuan dhe u ndaluan nga 1951–52.  Këto epike do të ripërtëriheshin në diskursin publik (dhe akademik) vetëm me fillimin e Glasnostit .   Ruhnama u ndërtua mbi këtë fazë rehabilitimi. 

 Prodhimi 
Nijazovi me sa duket mori një vizion profetik ku paraardhësit e shquar turkmenë e kërkuan që t'i çonte turkmenët në "rrugën e artë të jetës".  Versioni i parë u lëshua në vitet 1990, por shpejt u tërhoq sepse nuk përmbushi pritshmëritë e Nijazovit.  Përgatitjet për librin e rishikuar ishin duke u zhvilluar që në prill 1999, kur Nijazovi deklaroi se Mukkadesh Ruhnama do të ishte teksti i dytë historik i turkmenëve, pas Kuranit.  

Vëllimi i parë u botua përfundimisht në dhjetor 2001.   Më 18 shkurt 2001, ai u pranua në mbledhjen e 10-të të përbashkët të Asamblesë Shtetërore të Pleqërisë së Turkmenistanit dhe Asamblesë Kombëtare.  Në shtator 2004, Nijazovi botoi një vëllim të dytë.    Një vëllim i redaktuar mbi Ruhnamën, i botuar një vit më vonë, citon qëllimin e tij të përgjithshëm që të ketë qenë në nënvizimin e kontributeve të rëndësishme të kombit në fushat e artit dhe shkencës. 

Victoria Clement dhe Riccardo Nicolosi dyshojnë se vepra u shkrua nga njerëz të tjerë.  

 Zhanri 
Studiuesit vërejnë se Ruhnama është një "mozaik" i zhanreve të ndryshme letrare, teksti ndërthur këshilla shpirtërore dhe politike, legjenda, autobiografi, tregime të shkurtra, poema dhe histori (të fabrikuar) turkmene.    I shkruar për të "rikuperuar historinë e vërtetë turkmene pa shtrembërime sovjetike", Nijazovi premtoi kthimin e një të kaluare ataviste nga koha e Oghuz Khaganig, por vetëm nëse sjellja e turkmenëve të lashtë do të imitohej në përputhje me udhëzimet e tij të urta. 

Sipas Amieke Bouma, një studiuese e historiografisë post-socialiste, ajo trajtohet më së miri si një epope më vete: Oğuznameja e mijëvjeçarit të tretë.  Tanya L. Shields e lexon atë si një autobiografi antikoloniale, e cila bëhet "pothuajse komike në madhështinë e saj".  Është krahasuar me Nutukun e Kemal Ataturkut dhe Trilogjinë e Leonid Brezhnevit . 

 Përmbajtja 

 Vëllimi 1 
Tregimet dhe fjalët e urta janë huazuar nga epikat ekzistuese turkmene - Oğuzname, Libri i Dede Korkutit dhe Epika e Koroghlusë - në predikimin e moralit dhe promovimin e një kodi model të sjelljes . Bouma, Amieke (2011). "Turkmenistan: Epics in Place of Historiography". Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 59 (4): 559–585. doi:10.25162/jgo-2011-0023. JSTOR 41445759. S2CID 148953638. Këto shpesh plotësohen me shënimet shpjeguese të Nijazovit.   Virtytet si bujaria, uniteti, përulësia, mikpritja, durimi, ndershmëria, mbrojtja e atdheut, mbrojtja e dinjitetit të femrës dhe kujdesi për kuajt (të cilit iu kushtua një rëndësi e madhe nga pasardhësi i Nijazovit ) theksohen.  Disa nga poezitë e tij që këndojnë paeanë të turkmenëve janë gjithashtu të pranishëm. 

Shajara-i Tarākima (i paatribuar) dhe shkrimet e Ahmad ibn Fadlanit janë përdorur si mbështetur për një rindërtim të historisë kombëtare.  Rreth shtatëdhjetë shtete supozohet se janë themeluar prej tyre – kultura Anau, Perandoria Parthiane, Perandoria Achaemenide, Perandoria Selxhuke dhe Perandoria Osmane ndër të tjera – deri në shekullin e XVIII; e gjithë kjo shtrirje u periodizua njëkohësisht në katër epoka epike.    Të dallueshëm që nga fillimi i njerëzimit,  turkmenët ishin të njëjtë me turqit dhe erdhën nga Nuhu i nderuar nëpërmjet Oghuz Khaganit, i cili kishte ngritur shtetin e parë shek. 5000 vjet më parë.      Lufta ishte me sa duket e rrallë dhe shteti gjithmonë preferonte paqen. Pavarësisht referencave të paqarta për provat arkeo-historike për të mbështetur këtë varg pohimesh pionierësh, ka një mungesë totale të materialeve burimore, siç kuptohet në një kontekst akademik. 

Sfera e ndikimit persian në politikën turkmene gjatë epokës mesjetare u spastrua mjeshtërisht; megjithatë, Zoroastri u përvetësua si një hero turkmen, i cili i kishte këshilluar njerëzit të mos i përmbaheshin rrugës së Mazdakut të adhurimit të zjarrit.  Shekulli i 18-të dhe i 19-të - pjesë përbërëse e themelimit të Turkmenistanit modern - janë anashkaluar me përjashtim të përmendjes së Magtymguly Pyragy dhe Betejës së Gëk Tepesë . Bouma, Amieke (2011). "Turkmenistan: Epics in Place of Historiography". Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 59 (4): 559–585. doi:10.25162/jgo-2011-0023. JSTOR 41445759. S2CID 148953638. Peyrouse, Sebastien (2015). "Culture and Religion: The Issues of Reconstruction". Turkmenistan: Strategies of Power, Dilemmas of Development: Strategies of Power, Dilemmas of Development. Routledge. pp. 89–107. doi:10.4324/9781315698571. ISBN 978-1-317-45326-0.  Turkmenistani Sovjetik përshkruhet në një faqe të vetme, ku fajësohet për kolonizim.   Narrativa rifillon me Nijazov që çon në pavarësinë e shtetit. Disa nga politikat e tij specifike përmenden. 

Jeta e Nijazov përshkruhet me detaje të mëdha në të gjithë tekstin - humbja e prindërve në fëmijëri, lidhja me tokën dhe zelli i tij patriotik për arritjen e sovranitetit nga imperializmi sovjetik. Këto përshkrime formojnë një shtresë të ngulitur të vëllimit. 

 Vëllimi 2 
I hartuar me paralele të qarta me Kuranin, ky vëllim kërkoi që Ruhnema të recitohej si lutje e rregullt pas pastrimit; gjithashtu libri duhet të mos shtriheshe kurrë në një vend të papërshtatshëm. Bouma, Amieke (2011). "Turkmenistan: Epics in Place of Historiography". Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 59 (4): 559–585. doi:10.25162/jgo-2011-0023. JSTOR 41445759. S2CID 148953638.

Tematikisht, vëllimi ka të bëjë me moralin dhe etikën. Një total prej 21 kapitujsh trajtojnë sjelljet dhe dekorumin optimal për situata të ndryshme dhe audiencë të synuar.  Vetë rrëfimi i Nijazov fiton një pozitë autoriteti; ai nuk kërkon gjithmonë mbështetje nga epopetë për të mbështetur qëndrimet e tij.  

 Shoqëria 

 Nijazovi 
Niccolosi vëren se Ruhnama e ka transformuar Turkmenistanin në një "hapësirë epideiktike ", e cila ishte në "ngazëllim të përhershëm, unanim të personit të Nijazovit ". Nicolosi, Riccardo (2017). "Saparmyrat Niyazov's Ruhnama: The Invention of Turkmenistan". In Koschorke, Albrecht; Kaminskij, Konstantin (eds.). Tyrants Writing Poetry. Central European University Press. ISBN 978-963-386-202-5. Përbërësi më domethënës i propagandës ideologjike gjatë fazës së mëvonshme të kultit të personalitetit të Nijazovit, teksti ishte një shënues i shkrim-leximit politiko-kulturor dhe çelësi i mbijetesës në Turkmenistanin post-sovjetik.        Nijazovi pohoi se ata që e lexuan tre herë ishin të destinuar për në parajsë. Peyrouse, Sebastien (2015). "Culture and Religion: The Issues of Reconstruction". Turkmenistan: Strategies of Power, Dilemmas of Development: Strategies of Power, Dilemmas of Development. Routledge. pp. 89–107. doi:10.4324/9781315698571. ISBN 978-1-317-45326-0. Segal, Joes (2016). "A Heavy Heritage". Art and Politics. pp. 111–128. doi:10.1515/9789048531516-008. ISBN 978-90-485-3151-6.   

Pas botimit të vëllimit të dytë, Nijazov kishte vendosur që xhamitë dhe kishat të shfaqnin Ruhnamën po aq të theksuar sa Kuranin dhe Biblën, dhe të citonin pasazhet e saj gjatë predikimeve. Bouma, Amieke (2011). "Turkmenistan: Epics in Place of Historiography". Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 59 (4): 559–585. doi:10.25162/jgo-2011-0023. JSTOR 41445759. S2CID 148953638. Peyrouse, Sebastien (2015). "Culture and Religion: The Issues of Reconstruction". Turkmenistan: Strategies of Power, Dilemmas of Development: Strategies of Power, Dilemmas of Development. Routledge. pp. 89–107. doi:10.4324/9781315698571. ISBN 978-1-317-45326-0. Clement, Victoria (July 2014). "Articulating national identity in Turkmenistan: inventing tradition through myth, cult and language". Nations and Nationalism. 20 (3): 546–562. doi:10.1111/nana.12052. Xhamia Türkmenbaşy Ruhy, e cila u autorizua në vitin 2002 në vendlindjen e tij, është xhamia më e madhe në Azinë Qendrore dhe përmban gdhendje nga Ruhnama ashtu si dhe Kurani në murin dhe minaret e saj.  Nicolosi, Riccardo (2017). "Saparmyrat Niyazov's Ruhnama: The Invention of Turkmenistan". In Koschorke, Albrecht; Kaminskij, Konstantin (eds.). Tyrants Writing Poetry. Central European University Press. ISBN 978-963-386-202-5.   Një Ruhnama prej neoni njëzet këmbë e gjatë u ngrit në një park të Ashgabatit në 2003.    Një murale e Nijazovit duke hartuar Ruhnamën është vendosur gjithashtu.  Në gusht 2005, vëllimi i parë u hodh në orbitë në mënyrë që të mund të "pushtonte hapësirën". 

Një ese foto-gazetare në vitin 2006 vuri në dukje se kombi do të ishte i mbushur me reklama të Ruhnamës - secila me një kosto prej dy dollarësh.   Zyrat qeveritare shfaqnin Ruhnamën dukshëm në tavolinën e tyre (shpesh duke i kushtuar një dhomë të veçantë), dhe media shtetërore transmetonte rregullisht përmbajtjen e tyre, me nderim fetar. Clement, Victoria (July 2014). "Articulating national identity in Turkmenistan: inventing tradition through myth, cult and language". Nations and Nationalism. 20 (3): 546–562. doi:10.1111/nana.12052.     Ceremonitë zyrtare shfaqën qindra turkmenë që këndonin nga libri.  12 shtatori u shpall festë kombëtare. Peyrouse, Sebastien (2015). "Culture and Religion: The Issues of Reconstruction". Turkmenistan: Strategies of Power, Dilemmas of Development: Strategies of Power, Dilemmas of Development. Routledge. pp. 89–107. doi:10.4324/9781315698571. ISBN 978-1-317-45326-0.

 Arsimi 
Ruhnama ishte aspekti më integral i kurrikulës kombëtare arsimore në fusha të shumta. Peyrouse, Sebastien (2015). "Culture and Religion: The Issues of Reconstruction". Turkmenistan: Strategies of Power, Dilemmas of Development: Strategies of Power, Dilemmas of Development. Routledge. pp. 89–107. doi:10.4324/9781315698571. ISBN 978-1-317-45326-0.  Denison, Michael (September 2009). "The Art of the Impossible: Political Symbolism, and the Creation of National Identity and Collective Memory in Post-Soviet Turkmenistan". Europe-Asia Studies. 61 (7): 1167–1187. doi:10.1080/09668130903068715. S2CID 154602989. Nicolosi, Riccardo (2017). "Saparmyrat Niyazov's Ruhnama: The Invention of Turkmenistan". In Koschorke, Albrecht; Kaminskij, Konstantin (eds.). Tyrants Writing Poetry. Central European University Press. ISBN 978-963-386-202-5. Ky theksim i Ruhnamës padyshim që shkonte paralelisht me një përkeqësim të shpejtë të standardeve të përgjithshme të arsimit.  

Një kurs në Ruhnama ishte i detyrueshëm për të gjithë studentët në shkollë si pjesë e shkencave sociale. Bouma, Amieke (2011). "Turkmenistan: Epics in Place of Historiography". Jahrbücher für Geschichte Osteuropas. 59 (4): 559–585. doi:10.25162/jgo-2011-0023. JSTOR 41445759. S2CID 148953638. Clement, Victoria (July 2014). "Articulating national identity in Turkmenistan: inventing tradition through myth, cult and language". Nations and Nationalism. 20 (3): 546–562. doi:10.1111/nana.12052. Gjithashtu u bë një lexim i detyrueshëm në të gjitha universitetet dhe njohja e tekstit ishte e nevojshme për mbajtjen e punësimit shtetëror; kjo përjetësoi një diskriminim ndaj pakicave që nuk ishin të rrjedhshme në gjuhën turkmene. Peyrouse, Sebastien (2015). "Culture and Religion: The Issues of Reconstruction". Turkmenistan: Strategies of Power, Dilemmas of Development: Strategies of Power, Dilemmas of Development. Routledge. pp. 89–107. doi:10.4324/9781315698571. ISBN 978-1-317-45326-0.  Segal, Joes (2016). "A Heavy Heritage". Art and Politics. pp. 111–128. doi:10.1515/9789048531516-008. ISBN 978-90-485-3151-6.      Universiteti Shtetëror Turkmen madje kishte një "Departament të Ruhnamasë së Shenjtë të Türkmenbaşy të Madh" dhe Studimet Ruhnama u ndoqën si një agjendë e madhe kërkimore në vend, shpesh në kurriz të disiplinave akademike.  

Teksti u dyfishua gjithashtu si versioni i vetëm i historisë i miratuar nga qeveria në të gjitha shkollat turkmene deri në vdekjen e Nijazov dhe pati një efekt të konsiderueshëm negativ në shkollën akademike.     Disa konferenca mbi vetë Ruhnamën u organizuan nga institutet historike dhe kulturore.    Tema të tjera të zakonshme ishin epikat turkmene, kultura e lashtë turkmene dhe njerëzit e shquar – të gjitha që rrjedhin nga Ruhnama .   Të vetmit libra që u lejuan të botoheshin ishin ata, pikëpamjet e të cilëve ishin në shërbim të Ruhnamës; Turkmenistani nuk ka një histori të rëndësishme të debateve publike rreth historisë, ndryshe nga shtetet e tjera post-sovjetike.    

Në vitin 2004, shkollave fillore dhe të mesme iu caktuan nga dy deri në katër orë në javë në Ruhnama, ndërsa universiteteve iu caktuan nga katër deri në tetë orë.   26 nga 57 kartat e provimit për Provimin e Pranimit të Universitetit të Turkmenistanit 2006 rrotulloheshin rreth temave të vendosura në Ruhnama .   Sipas fjalëve të Laura E. Kenedit, Ruhnama mesohej me një zell teologjik . 

 Përkthime 
Ruhnama është përkthyer në mbi 50 gjuhë.  Këto përkthime u krijuan kryesisht nga korporata të huaja për të fituar një marrëdhënie të përzemërt me Nijazovin dhe nuk ishin të destinuara për konsum ndërkombëtar.  Kurtov, Adzhar (November 2007). "Presidential Seat or Padishah's Throne?: The Distinctive Features of Supreme Power in Central Asian States". Russian Social Science Review. 48 (6): 64–95. doi:10.1080/10611428.2007.11065272. S2CID 219313220. 

Këto përkthime të autorizuara nga shteti ndryshojnë ndjeshëm nga njëri në tjetrin, duke e bërë Dan Shapirën të arrijë në përfundimin se teksti mbetet në fluks.   Versioni në anglisht është përkthyer nga një përkthim turk i Ruhnamës ; nuk korrespondon me versionin turkmen në shumë vende, por në përgjithësi është më i saktë dhe më i thellë se përkthimi rusisht.  

Kategoria:Libra të botuar në 2004
Kategoria:Libra të botuar në 2001
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara