José Raúl Capablanca

José Raúl Capablanca y Graupera (19 nëntor 1888 – 8 mars 1942) ishte një shahist kuban i cili ishte kampioni i tretë botëror i shahut nga viti 1921 deri më 1927. Një gjeni shahu, ai është i njohur gjerësisht për aftësinë e tij të jashtëzakonshme në fundlojë dhe shpejtësinë e lojës.

Capablanca lindi në vitin 1888 në Castillo del Príncipe, Havana. Ai mundi kampionin kuban Juan Corzo në një ndeshje më 17 nëntor 1901, dy ditë para ditëlindjes së tij të 13-të.Miguel A. Sánchez (2015) Jose Raul Capablanca: A Chess Biography. pg 77  Fitorja e tij ndaj Frank Marshall në një ndeshje të vitit 1909 i dha atij një ftesë për turneun e San Sebastián 1911, të cilin ai e fitoi përpara lojtarëve si Akiba Rubinstein, Aron Nimzowitsch dhe Siegbert Tarrasch. Gjatë disa viteve të ardhshme, Capablanca pati një seri të fortë rezultatesh të turneut. Pas disa përpjekjeve të pasuksesshme për të organizuar një ndeshje me kampionin e atëhershëm botëror Emanuel Lasker, Capablanca më në fund fitoi titullin kampion bote në shah nga Lasker në vitin 1921. Capablanca ishte i pamposhtur nga viti 1916 deri më 1924, një periudhë që përfshinte ndeshjen e kampionatit botëror me Lasker.

Capablanca humbi titullin në vitin 1927 nga Alexander Alekhine, i cili nuk e kishte mundur kurrë Capablanca para ndeshjes. Pas përpjekjeve të pasuksesshme për të organizuar një revansh gjatë shumë viteve, marrëdhëniet mes tyre u bënë të hidhura. Capablanca vazhdoi rezultatet e tij të shkëlqyera në turne në këtë periudhë, por u tërhoq nga shahu serioz në vitin 1931. Ai u rikthye në vitin 1934, me rezultate të mira, por gjithashtu shfaqi simptoma të shtypjes të lartë të gjakut. Ai vdiq në vitin 1942 nga një hemorragji në tru.

Capablanca shkëlqeu në pozicione të thjeshta dhe fundlojëra; Bobby Fischer e përshkroi atë si posedues të një "prekje të vërtetë të lehtë". Ai mund të luante shah taktik kur ishte e nevojshme dhe kishte teknikë të mirë mbrojtëse. Ai shkroi disa libra shahu gjatë karrierës së tij, nga të cilët Chess Fundamentals u konsideruan nga Mikhail Botvinnik si libri më i mirë i shahut i shkruar ndonjëherë. Capablanca ka preferuar të mos paraqesë analiza të detajuara, por është fokusuar në momentet kritike të një loje. Stili i tij i shahut ndikoi në lojën e kampionëve të ardhshëm botëror Bobby Fischer dhe Anatoly Karpov.

Biografia
Fëmijëria
parapamje|majtas|Capablanca duke luajtur shah me babanë e tij, José María Capablanca, më 1892
José Raúl Capablanca, djali i dytë mbijetues i një oficeri të ushtrisë spanjolle, José María Capablanca, dhe një gruaje spanjolle nga Katalonja, Matilde María Graupera y Marín, lindi në Havana më 19 nëntor 1888. Sipas Capablanca, ai mësoi të luante shah në moshën katër vjeç duke parë të atin të luante me miqtë, vuri në dukje një lëvizje të paligjshme nga i ati dhe më pas e mundi të atin. Në moshën tetë vjeç ai u dërgua në Klubin e Shahut të Havanës, i cili kishte organizuar shumë gara të rëndësishme, por me këshillën e një mjeku nuk lejohej të luante shpesh. Midis nëntorit dhe dhjetorit 1901, ai e mundi ngushtë Kampionin Kuban të Shahut, Juan Corzo, në një ndeshje. Megjithatë, në prill 1902 ai doli i katërti nga gjashtë në Kampionatin Kombëtar, duke humbur të dyja lojërat e tij me Corzon. Në vitin 1905, Capablanca i kaloi lehtësisht provimet e pranimit për Columbia College (New York), ku dëshironte të luante për ekipin e fortë të bejsbollit të Kolumbias, dhe shpejt filloi të luante si shortstop në ekipin e studentëve të vitit të parë. Në të njëjtin vit ai u bashkua me Klubin e Shahut të Manhattanit dhe shpejt u njoh si lojtari më i fortë i klubit. Ai ishte veçanërisht dominues në shahun e shpejtë, duke fituar një turne përpara Kampionit Botëror të Shahut, Emanuel Lasker, në vitin 1906. Ai përfaqësoi Kolumbian në tabelën më të lartë në shahun ndëruniversitar. Në vitin 1908 ai u largua nga universiteti për t'u përqendruar në shah.

Sipas Universitetit të Kolumbias, Capablanca u regjistrua në Shkollën e Minierave, Inxhinierisë dhe Kimisë të Kolumbias në shtator 1910, për të studiuar inxhinieri kimike.Columbia University: José Raúl Capablanca (C250 Celebrates Columbians Ahead of Their Time). Më vonë, mbështetja e tij financiare u tërhoq sepse ai preferonte të luante shah sesa të studionte inxhinieri. Ai u largua nga Kolumbia pas një semestri për t'iu përkushtuar shahut me kohë të plotë.

Pretendent për titullin botëror
parapamje|Capablanca më 1915
Në vitin 1911, Capablanca sfidoi Lasker për Kampionatin Botëror të Shahut. Lasker e pranoi sfidën e tij duke propozuar 17 kushte për ndeshjen. Capablanca kundërshtoi disa nga kushtet, të cilat favorizonin Lasker, dhe ndeshja nuk u zhvillua. This cites: a report of Lasker's concerns about the location and duration of the match, in New York Evening Post. 15 March 1911; Capablanca's letter of 20 December 1911 to Lasker, stating his objections to Lasker's proposal; Lasker's letter to Capablanca, breaking off negotiations; Lasker's letter of 27 April 1921 to Alberto Ponce of the Havana Chess Club, proposing to resign the 1921 match; and Ponce's reply, accepting the resignation.

Në vitin 1913, Capablanca fitoi një turne në Nju Jork me 11/13, gjysmë pike përpara Marshall. Capablanca më pas përfundoi i dyti pas Marshall në Havana, duke shënuar 10 nga 14 dhe duke humbur një nga lojërat e tyre individuale. Page 19: "My two 1913 tournaments took a curious course. At New York, Capa beat me out by half a point, but a month later I reversed the procedure at Havana." P. 20: Marshall thought the crowd were "after my blood for defeating their idol and asked for an escort to my hotel. It turned out, however, that the good Cubans were just showing their sportsmanship and were cheering me!" 600 spektatorët natyrisht favorizuan heroin e tyre vendas, por në mënyrë sportive i dhanë Marshall "duartrokitje të forta". Në një turne në Nju Jork në vitin 1913, në Klubin e Shahut Rice, Capablanca fitoi të 13 lojërat.

Në shtator të vitit 1913, Capablanca pranoi një punë në Ministrinë e Jashtme Kubaneze, gjë që e siguroi financiarisht për gjithë jetën. Udhëzimet e tij të para ishin të shkonte në Shën Petersburg, ku do të luante në një turne të madh. Gjatë rrugës, ai dha ekspozitë e njëkohshme në Londër, Paris dhe Berlin, ku luajti gjithashtu ndeshje me dy ndeshje kundër Richard Teichmann dhe Jacques Mieses, duke fituar të katër ndeshjet. Në Shën Petersburg, ai luajti ndeshje të ngjashme kundër Alexander Alekhine, Eugene Znosko-Borovsky dhe Fyodor Duz-Chotimirsky, duke humbur një ndeshje ndaj Znosko-Borovsky dhe duke fituar pjesën tjetër.

Turneu i shahut në Shën Petersburg në vitin 1914 ishte i pari në të cilin Capablanca u përball me Lasker në kushtet e turneut. Ky aktivitet u organizua në një mënyrë të pazakontë: pas një turneu paraprak me një round-robin të vetëm që përfshinte 11 lojtarë, pesë më të mirët do të luanin një fazë të dytë në formatin me dy round-robin, me rezultatet totale nga turneu paraprak të bartura në garën e dytë. Capablanca u rendit i pari në turneun paraprak, 1½ pikë përpara Lasker, i cili ishte jashtë stërvitjes dhe kishte bërë një nisje të dobët. Pavarësisht një përpjekjeje të vendosur nga Lasker, Capablanca dukej ende në rrugën e duhur për fitoren përfundimtare. Por në ndeshjen e tyre të dytë të finales, Lasker e uli Capablanca në një pozicion të pafuqishëm dhe Capablanca u trondit aq shumë nga kjo saqë humbi lojën e tij të radhës kundër Tarrasch.ref name="Reinfeld1942ImmortalGamesOfCapaBio" /> më pas fitoi ndeshjen e tij të fundit, kundër Marshall, duke përfunduar kështu gjysmë pike përpara Capablanca dhe 3½ përpara Alekhine.

Pas dështimit të përpjekjes së tij për të negociuar një ndeshje për titull në vitin 1911, Capablanca hartoi rregulla për zhvillimin e sfidave të ardhshme, të cilat u ranë dakord nga lojtarët e tjerë më të mirë në turneun e Shën Petersburgut të vitit 1914, përfshirë Lasker, dhe u miratuan në Kongresin e Mannheimit më vonë atë vit. Pikat kryesore ishin: kampioni duhet të jetë i përgatitur të mbrojë titullin e tij një herë në vit; ndeshja duhet të fitohet nga lojtari i parë që fiton gjashtë ose tetë lojëra, cilado që preferonte kampioni.

Lufta e Parë Botërore
Lufta e Parë Botërore filloi në mesin e verës së vitit 1914, duke e ndaluar praktikisht shahun ndërkombëtar për më shumë se katër vjet. Capablanca fitoi turne në Nju Jork në vitet 1914, 1915, 1916 (me faza paraprake dhe përfundimtare të round-robin) dhe 1918, duke humbur vetëm një lojë në këtë sekuencë. Në ngjarjen e vitit 1918, Marshall, duke luajtur me të zeza kundër Capablanca, lëshoi ​​një kundërsulm të ndërlikuar, të njohur më vonë si Sulmi Marshall, kundër hapjes së Ruy Lopez. Shpesh thuhet se Marshall e kishte mbajtur këtë sekret për ta përdorur kundër Capablanca që nga humbja e tij në ndeshjen e tyre të vitit 1909; Megjithatë, Capablanca gjeti një rrugëdalje përmes ndërlikimeve dhe fitoi. Capablanca u sfidua në një ndeshje në vitin 1919 nga Borislav Kostić, i cili kishte dalë i pamposhtur në turneun e vitit 1918 duke zënë vendin e dytë. Ndeshja do të shkonte te lojtari i parë që fitonte tetë lojëra, por Kostić hoqi dorë nga ndeshja pasi humbi pesë të parat.. Capablanca konsideronte se ishte në formën e tij më të fortë në këtë kohë.

Kampion Bote
Turneu Hastings Victory i vitit 1919 ishte gara e parë ndërkombëtare në tokën aleate që nga viti 1914. Capablanca fitoi me 10½ pikë nga 11, një pikë përpara Kostić.

Në janar të vitit 1920, Lasker dhe Capablanca nënshkruan një marrëveshje për të luajtur një ndeshje Kampionati Botëror në vitin 1921, duke vënë në dukje se Capablanca nuk ishte i lirë të luante në vitin 1920. Për shkak të vonesës, Lasker këmbënguli që nëse ai hiqte dorë nga titulli, atëherë Capablanca duhet të bëhej Kampion Bote. Lasker kishte përfshirë më parë në marrëveshjen e tij para Luftës së Parë Botërore për të luajtur kundër Akiba Rubinstein për titullin një klauzolë të ngjashme që nëse ai hiqte dorë nga titulli, ai duhet të bëhej i Rubinstein.. Winter cites: American Chess Bulletin (July–August 1920 issue) for Lasker's resignation of the title, the ACB'''s theory about Lasker's real motive and Havana's offer of $20,000; Amos Burn in The Field of 3 July 1920, the British Chess Magazine of August 1920 and other sources for protestations that Lasker had no right to nominate a successor; Amos Burn in The Field of 3 July 1920 and E.S. Tinsley in The Times (London) of 26 June 1920 for criticism of the conditions Lasker set for the defense of the title; American Chess Bulletin'' September–October 1920 for Lasker's and Capablanca's statements that Capablanca was the champion and Lasker the challenger, for Capablanca's statement that Lasker's contract with Rubinstein had contained a clause allowing him to abdicate in favor of Rubinstein, for Lasker's intention to resign the title if he beat Capablanca and his support for an international organization, preferably based in the Americas, to manage international chess. Winter says that before Lasker's abdication, some chess correspondents had been calling for Lasker to be stripped of the title. For a very detailed account given by Capablanca after the match, see  Lasker më pas ia hoqi titullin Capablanca më 27 qershor 1920, duke thënë: "Ju e keni fituar titullin jo nga formaliteti i një sfide, por nga mjeshtëria juaj e shkëlqyer." Kur entuziastët kubanë mblodhën 20,000 dollarë për të financuar ndeshjen me kusht që të luhej në Havana, Lasker pranoi në gusht të vitit 1920 të luante atje, por këmbënguli se ai ishte sfiduesi pasi Capablanca ishte tani kampioni. Capablanca nënshkroi një marrëveshje që e pranonte këtë pikë dhe menjëherë më pas publikoi një letër që e konfirmonte atë.

Ndeshja u luajt në mars-prill 1921; Lasker hoqi dorë pas 14 ndeshjeve, pasi kishte humbur katër dhe nuk kishte fituar asnjë.

Capablanca fitoi turneun e Londrës në vitin 1922 me 13 pikë në 15 lojëra pa humbje, përpara Alekhine me 11½, Milan Vidmar (11), dhe Akiba Rubinstein (10½). Gjatë këtij eventi, Capablanca propozoi "Rregullat e Londrës" për të rregulluar negociatat e ardhshme të Kampionatit Botëror: lojtari i parë që fitonte gjashtë lojëra do të fitonte ndeshjen; seancat e lojës do të kufizoheshin në 5 orë; afati kohor do të ishte 40 lëvizje në 2½ orë; kampioni duhet të mbronte titullin e tij brenda një viti nga marrja e një sfide nga një mjeshtër i njohur; kampioni do të vendoste datën e ndeshjes; kampioni nuk ishte i detyruar të pranonte një sfidë për një portofol prej më pak se 10,000 dollarë amerikanë (rreth 260,000 dollarë në kushtet e vitit 2006); 20% e portofolit do t'i paguhej mbajtësit të titullit dhe pjesa tjetër do të ndahej, 60% fituesit të ndeshjes dhe 40% humbësit; Oferta më e lartë e portofolit duhet të pranohet. Alekhine, Efim Bogoljubow, Géza Maróczy, Richard Réti, Rubinstein, Tartakower dhe Vidmar i nënshkruan menjëherë ato. Midis viteve 1921 dhe 1923, Alekhine, Rubinstein dhe Nimzowitsch sfiduan Capablanca, por vetëm Alekhine mundi të mblidhte paratë, në vitin 1927.

Në vitin 1922, Capablanca kishte dhënë gjithashtu një ekspozitë të njëkohëshme në Cleveland kundër 103 kundërshtarëve, më e madhja në histori deri në atë kohë, duke fituar 102 dhe duke barazuar një - duke vendosur një rekord për përqindjen më të mirë të fitoreve ndonjëherë në një ekspozitë të madhe simultane.

Pasi filloi me katër barazime, të ndjekura nga një humbje, Capablanca u rendit i dyti në turneun e shahut në Nju Jork në vitin 1924 me rezultatin 14½/20 (+10−1=9), 1½ pikë pas Lasker dhe 2½ përpara Alekhine të vendit të tretë. Humbja e Capablanca nga Réti në raundin e pestë ishte e para e tij në një garë serioze në tetë vjet. Ai bëri një tjetër nisje të keqe në turneun e shahut në Moskë në vitin 1925, dhe mundi të luftonte vetëm për vendin e tretë, dy pikë pas Bogoljubow dhe ½ pikë pas Lasker. Capablanca fitoi në Liqenin Hopatcong, në vitin 1926 me 6 pikë nga 8, përpara Abraham Kupchik (5) dhe Maroczy (4½).

Një grup biznesmenësh argjentinas, të mbështetur nga një garanci nga presidenti i Argjentinës, premtuan fondet për një ndeshje të Kampionatit Botëror midis Capablanca dhe Alekhine në vitin 1927. Meqenëse Nimzowitsch kishte sfiduar Alekhine, Capablanca i dha Nimzowitsch deri më 1 janar 1927, për të dhënë një depozitë në mënyrë që të organizohej një ndeshje. Kur kjo nuk u materializua, u ra dakord për një ndeshje Capablanca-Alekhine, që do të fillonte në shtator 1927.

Në turneun e shahut në Nju Jork të vitit 1927, të mbajtur nga 19 shkurti deri më 23 mars 1927, gjashtë nga mjeshtrat më të fortë në botë luajtën një rpund-robin katërfish, ku të tjerët ishin Alekhine, Rudolf Spielmann, Milan Vidmar, Nimzowitsch dhe Marshall, me mungesën e Bogoljubow dhe Lasker. Para turneut, Capablanca shkroi se kishte "më shumë përvojë, por më pak fuqi" sesa në vitin 1911, se kishte arritur kulmin në vitin 1919 dhe se disa nga konkurrentët e tij ishin bërë më të fortë ndërkohë. Por Capablanca pati një sukses të jashtëzakonshëm: ai përfundoi i pamposhtur me 14/20, duke fituar mini-ndeshjet me secilin prej rivalëve të tij, 2½ pikë përpara Alekhine të vendit të dytë, dhe fitoi çmimin e "ndeshjes më të mirë" për një fitore ndaj Spielmann.

Në dhjetor 1921, pak pasi u bë Kampion Bote, Capablanca u martua me Gloria Simoni Betancourt. Ata patën një djalë, José Raúl Jr., në vitin 1923 dhe një vajzë, Gloria, në vitin 1925. Sipas gruas së dytë të Capablanca, Olga, martesa e tij e parë u prish mjaft shpejt, dhe ai dhe Gloria patën lidhje jashtëmartesore. Të dy prindërit e tij vdiqën gjatë mbretërimit të tij, babai i tij në vitin 1923 dhe nëna në vitin 1926.

Humbja e titullit
parapamje|djathtas|Alekhine vs. Capablanca
Meqenëse Capablanca kishte fituar turneun e shahut në Nju Jork në vitin 1927 me një rezultat dërrmues dhe nuk kishte humbur kurrë një lojë ndaj Alekhine, shumica e ekspertëve e konsideronin kubanezin si favoritin e qartë në ndeshjen e tyre të Kampionatit Botëror të Shahut 1927. Por Alekhine fitoi ndeshjen, të luajtur nga shtatori deri në nëntor 1927 në Buenos Aires, me 6 fitore, 3 humbje dhe 25 barazimes—ndeshja më e gjatë zyrtare e Kampionatit Botëror deri në ndeshjen e vitit 1984–85 midis Anatoly Karpov dhe Garry Kasparov. Fitorja e Alekhine habiti pothuajse të gjithë botën e shahut.

Menjëherë pas fitores së ndeshjes, Alekhine njoftoi se ishte i gatshëm t'i jepte Capablanca një rindeshjeje, me të njëjtat kushte që Capablanca kishte kërkuar si kampion - sfiduesi duhet të siguronte një shumë prej 10,000 dollarësh amerikanë, nga të cilat më shumë se gjysma do t'i shkonin kampionit mbrojtës edhe nëse ai do të mposhtej. Regarding a possible "two-game lead" clause, Winter cites Capablanca's messages to Julius Finn and Norbert Lederer, dated 15 October 1927, in which he proposed that, if the Buenos Aires match were drawn, the second match could be limited to 20 games. Winter cites La Prensa 30 November 1927 for Alekhine's conditions for a return match. Alekhine e kishte sfiduar Capablanca në fillim të viteve 1920, por Alekhine nuk mundi t'i mblidhte paratë deri në vitin 1927. Pas vdekjes së Capablanca, Alekhine shkroi se kërkesa e Capablanca për një shumë prej 10,000 dollarësh ishte një përpjekje për të shmangur sfidat. Negociatat u zvarritën për disa vite, shpesh duke u prishur kur marrëveshja dukej në horizont. Marrëdhënia e tyre u bë e acaruar dhe Alekhine kërkoi tarifa shumë më të larta pjesëmarrjeje për turnetë në të cilët luante edhe Capablanca.

Referime

Lidhje të jashtme
Jose Raul Capablanca profili dhe lojërat në Chessgames.com

Kategoria:Lindje 1888
Kategoria:Vdekje 1942
Kategoria:Shahistë kubanezë
Kategoria:Kampionë Botërorë të Shahut
Kategoria:Teoricienë të shahut
Kategoria:Garues të Olimpiadës së Shahut