Martirizimi i Abo të Tbilisi

Martirizimi i Abos i Tbilisit është një tekst martirizimi i krishterë i shekullit të tetë pas Krishtit,i shkruar nga Sabanisdze.Ai përshkruan konvertimin fetar dhe persekutimin e mëvonshëm të Abo,një arab që u konvertua në krishterim në Kartl më pas u martirizua në Tbilisi,i cili ishte nën sundimin islamik.

 Sfondi 
Në vitet 640,arabët hynë fillimisht në rajonin e Gjeorgjisë përmes bastisjeve të shpeshta derisa u konceptua një armëpushim tre-vjeçar me Perandorinë Bizantine për të pezulluar armiqësitë. Megjithatë,rajoni do të pushtohej me një forcë edhe më të madhe arabe të udhëhequr nga gjenerali Habib ibn Maslama alFihri,i cili përfundimisht u dha arabëve kontrollin e plotë të rajonit të asaj që sot është Gjeorgjia,Armenia,Shqipëria Kaukaziane nën provincën myslimane.Arminiya duke udhëhequr ushtrinë e tij nëpër rajon deri në Tbilisi dhe duke e dorëzuar princin StefanII të Iberisë.Tbilisi më pas u bë kryeqyteti dytësor i Arminiya-s ndërsa Dvini ishte kryesori,por arabët sunduan rajonin në mënyrë indirekte gjatë gjithë shekullit të shtatë.Vetëm në shekullin e tetë arabët rifutën dominimin e tyre mbi rajonin pas shtypjes së një rebelimi që u zhvillua në Gjeorgji në vitet 770.Rebelimi u iniciua nga aristokratët gjeorgjianë dhe armenë,të cilët dolën kundër Kalifatit Abasid AlMansur.Rebelët udhëhiqeshin nga princi i krishterë Nerse,i cili më pas do të arrestohej dhe burgosej aty ku fillon martirizimi i Abos,në Bagdad.

 Struktura dhe përmbajtja 
Martirizimi i Abos së Tbilisi përbëhet nga katër kapituj në dy letra të shkëmbyera midis Ioane Sabanisdze dhe Katolik Samoel.Kapitulli i parë ofron një analizë të rrethanave ekonomike,politike dhe fetare të Kartlit nën dominimin arab në një perspektivë eskatologjike që do të ndikonte në martirizimin e Abos.Autori përdor gjithashtu një predikim mbi Pagëzimin nga Amfilochius of Iconium.Kapitulli i dytë dhe i tretë vazhdon me fillimin e udhëtimit të Abos duke filluar me takimin e tij me princin e krishterë Nerse të regjimentit të burgosur,me të cilin ai udhëton më vonë në kthimin e tyre në Kartli;Abo takon të krishterët për herë të parë;ai udhëton në Khazaria dhe pagëzohet,pastaj udhëton në Abkhazi dhe lufton të keqen;një dialog me princin Abkhazi para se të kthehej në Kartli; takimi i tij me arabët në Tbilisi dhe data e martirizimit të tij të paraqitura në kontekstualizimin historik.Abo arrestohet për herë të parë,por lirohet,megjithatë,emiri i ri denoncon besimin e krishterë të Abos.Dhe para se të largohet nga qyteti,Abo i paralajmëron të krishterët përpara se të debatojë me emirin dhe të burgoset përsëri; ai lufton kundër të keqes.Abo bën përgatitjet për martirizimin e tij dhe bie dëshmor pas një debati përfundimtar me emirin;ndodh një mrekulli pas martirizimit të tij dhe në kapitullin e fundit,në prozë me rimë,një eulogji e Abos.

 Historia e dorëshkrimit 
Martirizmi i Abos nga Tbilisi u shkrua afër shekullit të tetë nga kleriku i lartë Ioane Sabanisdze,i cili jetonte në Tbilis dhe pretendon se e kishte njohur Abon personalisht dhe se ka qenë dëshmitar.Përveç kësaj,nuk ka asnjë informacion të mëtejshëm në lidhje me Ioane Sabanisdze.Burime të ndryshme letrare u përdorën nga autori për të prodhuar Martirizimin e Abos si një vepër të shquar dhe origjinale që ndikoi në zhvillimin e letërsisë Gjeorgjiane,dhe autori shkroi tekstin për të ndihmuar në krijimin e kombësisë Gjeorgjiane duke përdorur historinë tragjike të Abo.Teksti tani mbijeton në disa dorëshkrime të datuara nga shekulli i nëntë deri në shekullin e njëmbëdhjetë dhe janë të gjitha të shkruara në gjuhën gjeorgjiane.Ajo qarkulloi gjithashtu shumë përtej rajonit të Gjeorgjisë në Perandorinë Bizantine dhe në Tokën e Shenjtë nga Gjeorgjianët që jetonin jashtë atdheut të tyre të lindjes pasi dorëshkrimet u gjetën dukshëm në malin Sinai dhe në malin Athos.Abo përmendet gjithashtu në tekstet liturgjike dhe historike Gjeorgjiane.

 Rëndësia 
Vërtetësia e Martirizimit të Abos është e padiskutueshmedhe është një nga tekstet më të hershme të njohura që përdori fillimisht gjuhën gjeorgjiane me shkrim.Është gjithashtu vepra e parë Gjeorgjiane që ofron argumente teologjike kundër Islamitdhe më tej ofron dokumentacion letrar dhe historik në lidhje me Kartlin dhe qytetet përreth në gjysmën e dytë të shekullit të tetë;ai jep informacion për periudhën për të cilën burimet janë të pakta dhe shtjellon aspektet sociale,politike dhe kulturore të një vendi të krishterë.

 REFERIME 

 Bibliografi