Amigdala

Amigdala, shumës: amygdalae; edhe ; latinisht nga greqishtja, , , "bajame"  ) është një kompleks bërthame në çift dhe ndodhet në hemisferat cerebrale të vertebrorëve. Konsiderohet të jetë pjesë e sistemit limbik.  Tek primatët ndodhet brenda lobeve të përkohshme.  Amigdala përbëhet nga shumë bërthama, secila e përbërë nga nënbërthamë të tjerë. Nënndarja paraqitet më shumë në bërthamat bazolaterale, qendrore, kortikale dhe mediale së bashku me grupimet e qelizave të ndërthurura.  Amigdala luan një rol të rëndësishëm në përpunimin e kujtesës, vendimmarrjen dhe përgjigjet emocionale (duke përfshirë frikën, ankthin dhe agresionin). Amigdala është identifikuar dhe është emërtuar për herë të parë nga Karl Fridrih Burdak në 1822-ën. 

 Struktura 
alt=MRI coronal view of the amygdala|majtas|parapamje| Pamje koronale e amigdalës së djathtë
djathtas|parapamje| Nënndarjet e amigdalës së miut
Amigdalat janë një mori bërthamash ku secila me ndarjet dhe nënndarjet lidhen me pjesën tjetër të trurit.  Bërthamat kryesore janë kompleksi bazolateral, bërthama qendrore, bërthama kortikale, bërthama mediale dhe grupet e ndërlidhura të qelizave. 

Kompleksi bazolateral ndahet më tej në bërthamat bazë anësore, bazale dhe aksesore.   Ajo ka lidhje të gjera me zonat kortikale të rendit më të lartë në korteksin prefrontal, temporal, izolues dhe hipokampusin. 

Kompleksi bazolateral rrethohet nga rrjeta qelizore e ndërthurur që është frenuese dhe projekton në një shumëllojshmëri të gjerë zonash në pjesën e përparme të trurit bazal, hipotalamusin dhe amigdalën. 

Bërthamat kortikale dhe mediale lidhen me sistemin e nuhatjes dhe hipotalamusin. 

Bërthama qendrore shtrihet në trungun e trurit. 

Anatomikisht, amigdala  dhe bërthamat e saj qendrore dhe mediale  ndonjëherë janë klasifikuar si pjesë e ganglioneve bazale. 

Sipas Leri Suansonit dhe Gorica Petroviç, në një artikull të titulluar, Çfarë është amigdala? "Amigdala nuk është as një njësi strukturore dhe as funksionale". 

 Specializimet e hemisferës 
Në një studim, stimulimet elektrike të amigdalës së djathtë shkaktuan emocione negative, veçanërisht frikë dhe trishtim. Në të kundërt, stimulimi i amigdalës së majtë ishte në gjendje të nxiste emocione ose të këndshme (lumturi) ose të pakëndshme (frikë, ankth, trishtim).  Prova të tjera sugjerojnë se amigdala e majtë luan një rol në sistemin e shpërblimit të trurit. 

Secila palë ka një funksion specifik në mënyrën se si ne perceptojmë dhe përpunojmë emocionet. Pjesa e djathtë dhe e majtë e amigdalës kanë sisteme të pavarura të memories, por punojnë së bashku për të ruajtur, koduar dhe interpretuar emocionet.

Hemisfera e djathtë e amigdalës shoqërohet me emocione negative.   Ai luan një rol në shprehjen e frikës dhe në përpunimin e stimujve që shkaktojnë frikë. Kushtëzimi i frikës, i cili ndodh kur një stimul neutral fiton veti aversive, ndodh brenda hemisferës së djathtë. Kur një individi paraqitet me një stimul të kushtëzuar, aversiv, ai përpunohet brenda amigdalës së duhur, duke prodhuar një përgjigje të pakëndshme ose të frikshme. Kjo përgjigje emocionale e kushtëzon individin të shmangë stimujt që shkaktojnë frikë dhe më e rëndësishmja, të vlerësojë kërcënimet në mjedis.

Hemisfera e djathtë është gjithashtu e lidhur me kujtesën deklarative, e cila përbëhet nga fakte dhe informacione nga ngjarje të përjetuara më parë dhe duhet të kujtohet me vetëdije. Ai gjithashtu luan një rol të rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës episodike. Kujtesa episodike përbëhet nga aspektet autobiografike të kujtesës, duke lejuar rikujtimin e përvojës emocionale dhe shqisore të një ngjarjeje. Ky lloj memorie nuk kërkon kujtim të vetëdijshëm. Amigdala e duhur luan një rol në lidhjen e kohës dhe vendeve me vetitë emocionale. Markowitsch, H. (1998). Differential contribution of right and left amygdala to affective information processing. IOS Press. 11(4), 233–244.

 Zhvillimi dhe dallimi i seksit 
Kur vjen fjala te dallimet midis gjinive, amigdala është më e madhe tek meshkujt se tek femrat, tek fëmijët e moshës 7 deri në 11 vjeç,  tek njerëzit e rritur,  dhe tek minjtë e rritur. 

Brenda viteve të para rriten dhe zhvillohen mjaftueshëm strukturalisht si te meshkujt ashtu edhe te femrat.  Brenda kësaj periudhe të hershme, strukturat limbike të femrave rriten me një ritëm më të shpejtë sesa ato mashkullore. Te femrat, amigdala rritet plotësisht 1.5 vjet përpara kulmit të zhvillimit mashkullor. Zhvillimi strukturor i amigdalës mashkullore ndodh për një periudhë më të gjatë se tek gratë. Për shkak të zhvillimit të hershëm të amigdalave femra, ato rriten më shpejt se amigdala meshkuj, amigdalat e të cilëve vazhdojnë të zhvillohen. Madhësia më e madhe relative e amigdalës mashkullore mund t'i cilësohet gjatë kësaj periudhe të zgjatur të zhvillimit.

Faktorët hormonalë mund të kontribuojnë në këto ndryshime zhvillimore specifike të seksit. Amigdala është e pasur me receptorë androgjen, receptorë bërthamorë që lidhen me testosteronin. Receptorët e androgjenit luajnë një rol në lidhjen e ADN-së që rregullon shprehjen e gjeneve. Megjithëse testosteroni është i pranishëm në sistemet hormonale femërore, gratë kanë nivele më të ulëta të testosteronit sesa burrat. Sasia e testosteronit në sistemin hormonal mashkullor mund të kontribuojë në zhvillim. Përveç kësaj, vëllimi i lëndës gri në amigdalë parashikohet nga nivelet e testosteronit, të cilat gjithashtu mund të kontribuojnë në rritjen e masës së amigdalës mashkullore.

Ka dallime të dukshme në pikëpajme të zhvillimit midis amigdalës së djathtë dhe të majtë. Amigdala e majtë arrin kulmin e saj të zhvillimit rreth 1,5-2 vjet përpara amigdalës së djathtë. Pavarësisht rritjes së hershme të amigdalës së majtë, e djathta rritet në vëllim për një periudhë më të gjatë kohore. Amigdala e djathtë lidhet me përgjigjen ndaj stimujve të frikshëm, si dhe me njohjen e fytyrës. Supozohet se zhvillimi i hershëm i amigdalës së majtë funksionon për t'u siguruar foshnjave aftësinë për të zbuluar rrezikun. Në fëmijëri, amigdala zbulohet se reagon ndryshe ndaj individëve të të njëjtit seks kundrejt individëve të seksit të kundërt. Ky reaktivitet zvogëlohet derisa një person hyn në adoleshencë, ku rritet në mënyrë dramatike në pubertet. 

Janë vërejtur dallime të tjera funksionale dhe strukturore midis amigdalave mashkullore dhe femërore. Aktivizimi i amigdalës u vu re kur shikonin një film horror dhe stimuj në subkoshiencë. Nga studimi u pa një lateralizim të ndryshëm të amigdalës tek burrat dhe gratë. Rritja e kujtesës për filmin lidhej me aktivitetin e zgjeruar të amigdalës së majtë, por jo të djathtës tek gratë, ndërkohë që lidhej me aktivitetin e zgjeruar të amigdalës së djathtë, por jo të majtës tek burrat.  Kështu, një studim i aftësisë vendimmarrëse te pacientët me dëmtim të njëanshëm të amigdalës sugjeroi se burrat me dëmtim të amigdalës së djathtë (por jo të majtë) kishin gjasa të dëmtoheshin në aftësinë vendimmarrëse, ndërsa gratë me dëmtim të amigdalës së majtë (por jo djathtas). kishin më shumë gjasa të dëmtoheshin në aftësinë vendimmarrëse.   Një studim gjeti prova se mesatarisht, gratë priren të ruajnë kujtime më të forta për ngjarje emocionale sesa burrat. 

 Funksioni 

 Lidhjet 
Përpunimi i informacionit përmes amigdalës vijon si: amigdala dërgon projeksione në hipotalamus, bërthamat septale dhe BNST (nëpërmjet traktit amigdalofugal), talamusin dorsomedial (nëpërmjet traktit amigdalothalamic), bërthamat e nervit trigeminal dhe nervi i fytyrës, zona tegmentale e barkut, locus coeruleus dhe bërthama tegmentale laterodorsale. Amigdala bazolaterale projektohet në bërthamën accumbens, duke përfshirë guaskën mediale.     
djathtas|parapamje| Seksioni koronal i trurit përmes masës së ndërmjetme të barkushes së tretë. Amigdala është paraqitur në vjollcë.
Bërthama mediale aktiviziohet për shqisën e nuhatjes dhe përpunimin e feromoneve. Ajo merr të dhëna nga llamba e nuhatjes dhe korteksi i nuhatjes.  Amigdalat anësore, që dërgojnë impulse në pjesën tjetër të komplekseve bazolaterale dhe në bërthamat qendrore, marrin të dhëna nga sistemet shqisore. Bërthamat qendrore janë daljet kryesore për komplekset bazolaterale dhe janë të përfshira në zgjimin emocional te minjtë dhe macet. 

Ndryshueshmëria e amigdalës lidhet me një sërë sjelljesh dhe rezultatesh të tilla si njohja e frikës  dhe madhësia e rrjetit social. 

 Të mësuarit emocional 
Tek vertebrorët kompleks dhe njerëzit, amigdalat kanë rol kyç në formimin e ruajtjen e kujtimeve të lidhura me ngjarje emocionale. Nga kërkimet studimore tregohet se, gjatë kushtëzimit të frikës, stimujt ndijor arrijnë në komplekset bazolaterale të amigdalave, veçanërisht në bërthamat anësore, ku formojnë lidhje me kujtimet e stimujve. Lidhja midis stimujve dhe ngjarjeve të këqija që ata parashikojnë mund të ndërmjetësohet nga fuqizimi afatgjatë  një rritje e qëndrueshme e sinjalizimit midis neuroneve të prekur.  Ka pasur studime që tregojnë se dëmtimi i amigdalës ndikon në kujtesën që forcohet nga emocionet. Në një studim, një pacient u ekzaminua me degjenerim dypalësh të amigdalës. Atij iu tregua një histori e dhunshme e shoqëruar me foto që përputheshin dhe u vëzhgua në bazë të asaj se sa mund të kujtonte nga historia. Pacienti kishte më pak kujtesë të historisë sesa pacientët me amigdalë funksionale, duke treguar se amigdala ka një lidhje të fortë me të mësuarit emocional. 

Amigdala ndikon në kushtëzimin oreksit (pozitiv). Duket se neuronet u përgjigjen stimujve të mirë dhe të këqij, por nuk ka grupim të këtyre neuroneve në bërthama të qarta anatomike.   Sidoqoftë, lezionet e bërthamës qendrore në amigdalë kanë treguar se reduktojnë të mësuarit pozitiv tek minjtë. Lezionet e rajoneve bazolaterale nuk shfaqin të njëjtin efekt.  Studime si kjo tregojnë se bërthama të ndryshme brenda amigdalës kanë funksione të ndryshme në kondicionimin e oreksit.   Sidoqoftë, studiuesit gjetën një shembull të të mësuarit emocional të oreksit që tregon një rol të rëndësishëm për amigdalën bazolaterale: minjtë femra naivë tërhiqen natyrshëm nga feromonet jo të paqëndrueshme që përmbahen në shtratin e ndotur nga meshkujt, por jo nga substancat e paqëndrueshme me origjinë mashkullore, bëhen tërheqës nëse të shoqëruara me feromone tërheqëse jo të paqëndrueshme, të cilat veprojnë si stimul të pakushtëzuar në një rast të të mësuarit asociativ pavlovian.  Në sistemet vomeronasale, nuhatës dhe emocional, proteinat fos (familja e gjeneve) tregojnë se feromonet jo të paqëndrueshme stimulojnë sistemin vomeronasal, ndërsa avulluesit e ajrit aktivizojnë vetëm sistemin e nuhatjes. Kështu, preferenca e fituar për substancat e paqëndrueshme me prejardhje nga meshkujt zbulon një të mësuar shoqërues nuhatës-vomeronasal. Sistemi i shpërblimit aktivizohet nga feromonet dhe nga aromat tërheqëse. Eksplorimi i feromonit tërheqës aktivizon amigdalën bazolaterale dhe guaskën e bërthamës accumbens, por as zonën tegmentale të barkut dhe as korteksin orbitofrontal. Në të kundërt, eksplorimi i aromave tërheqëse dytësore me prejardhje mashkullore përfshin aktivizimin e një qarku që përfshin amigdalën bazolaterale, korteksin parafrontal dhe zonën tegmentale të barkut. Prandaj, amigdala bazolaterale njihet si qendra kryesore e të mësuarit asociativ vomeronazalo-olfaktor. 

 Modulimi i memories 
Amigdala ndikon në modifikimin e konsolidimit të kujtesës. Pas çdo ngjarjeje, kujtesa afatgjatë për ngjarjen nuk formohet menjëherë. Përkundrazi, informacioni në lidhje me ngjarjen asimilohet ngadalë në ruajtje afatgjatë (potencialisht për gjithë jetën) me kalimin e kohës, ndoshta përmes potencimit afatgjatë. Studimet e fundit sugjerojnë se amigdala rregullon konsolidimin e kujtesës në rajone të tjera të trurit. Gjithashtu, kushtëzimi nga frika, një lloj kujtese që dëmtohet pas dëmtimit të amigdalës, ndërmjetësohet pjesërisht nga potencimi afatgjatë.

Gjatë periudhës së konsolidimit, kujtesa mund të modifikohet. Në veçanti, duket se ngacmimi emocional pas ngjarjes së mësimit ndikon në fuqinë e kujtesës së mëvonshme për atë ngjarje. Ngacmimi më i madh emocional pas një ngjarjeje mësimi përforcon mbajtjen e asaj ngjarjeje nga një person. Eksperimentet kanë treguar se administrimi i hormoneve të stresit te minjtë menjëherë pas mësimit të diçkaje përmirëson mbajtjen e tyre kur testohen dy ditë më vonë.

Amigdala, veçanërisht bërthamat bazolaterale, janë të përfshira në ndërmjetësimin e efekteve të ngacmimit emocional mbi fuqinë e kujtesës për ngjarjen, siç është treguar nga shumë laboratore duke përfshirë atë të James McGaugh. Këto laboratore kanë trajnuar kafshët në një larmi detyrash mësimi dhe kanë gjetur se ilaçet e injektuara në amigdalë pas trajnimit ndikojnë në mbajtjen e mëvonshme të detyrës nga kafshët. Këto detyra përfshijnë detyra bazike të kondicionimit klasik si shmangia inhibitore, ku një mi mëson të lidhë një shok të lehtë elektrik me një ndarje të veçantë të një aparature, dhe detyra më komplekse si labirinti i ujit hapësinor ose me shenja, ku një mi mëson të notojë drejt një platforme për të shpëtuar nga uji. Nëse një ilaç që aktivizon amigdalat injektohet në amigdalat, kafshët kanë kujtesë më të mirë për trajnimin në detyrë. Nëse një ilaç që inaktivizon amigdalat injektohet, kafshët kanë kujtesë të dëmtuar për detyrën.

Te minjtë, dëmtimi i ADN-së u gjet të rritet në amigdalë menjëherë pas ekspozimit ndaj stresit. Stresi u shkaktua nga 30 minuta mbajtje ose nga notimi i detyruar. Shtatë ditë pas ekspozimit ndaj këtyre streseve, dëmtimi i rritur i ADN-së nuk ishte më i zbulueshëm në amigdalë, ndoshta për shkak të riparimit të ADN-së.

Murgjit budistë që bëjnë meditim për dhembshuri janë treguar se modifikojnë amigdalën e tyre, së bashku me nyjen temporoparietale dhe insulën, gjatë praktikës së tyre. Në një studim fMRI, aktivitet më intensiv i insulës u gjet te medituesit ekspertë sesa te fillestarët.

Aktiviteti i amigdalës në kohën e kodifikimit të informacionit korrelon me mbajtjen e atij informacioni. Megjithatë, kjo korrelacion varet nga "emocionaliteti" relativ i informacionit. Informacioni më emocionalisht ngacmues rrit aktivitetin e amigdalës, dhe ai aktivitet korrelon me mbajtjen. Neuronet e amigdalës tregojnë lloje të ndryshme të oscilimeve gjatë ngacmimit emocional, si aktiviteti theta. Këto ngjarje të sinkronizuara neuronale mund të promovojnë plasticitetin sinaptik (që është i përfshirë në mbajtjen e kujtesës) duke rritur ndërveprimet midis vendeve të ruajtjes kortikale dhe strukturave të lobit temporal të përfshira në kujtesën deklarative.

Hulumtimi duke përdorur njollën 03 të testit Rorschach gjen se numri i përgjigjeve unike ndaj kësaj figure të rastësishme lidhet me amigdalat më të mëdha. Studiuesit vërejnë, "Pasi raportet e mëparshme kanë treguar se përgjigjet unike janë vëzhguar me frekuencë më të lartë në popullatën artistike sesa në popullatën normale joartistike, kjo korrelacion pozitiv sugjeron se zmadhimi i amigdalës në popullatën normale mund të lidhet me aktivitetin mendor krijues.

 Lidhjet neuropsikologjike të aktivitetit të amigdalës 
Kërkimet e hershme mbi primatët dhanë shpjegime për funksionet e amigdalës, si dhe një bazë për kërkime të mëtejshme. Që në vitin 1888, majmunët rhesus me korteks temporal të dëmtuar (duke përfshirë amigdalën) u vunë re se kishin deficite të konsiderueshme sociale dhe emocionale. Heinrich Klüver dhe Paul Bucy më vonë zgjeruan këtë vëzhgim duke treguar se lezionet e mëdha në lobin temporal anterior prodhonin ndryshime të dukshme, duke përfshirë reagimin e tepërt ndaj të gjitha objekteve, hipoemocionalitet, humbje të frikës, hiperseksualitet dhe hiperoralitet, një gjendje në të cilën objektet e papërshtatshme vendosen në gojë. Disa majmunë gjithashtu tregonin paaftësi për të njohur objekte të njohura dhe do t’i afroheshin objekteve të gjalla dhe jo të gjalla pa dallim, duke treguar humbje të frikës ndaj eksperimentuesve. Kjo çrregullim i sjelljes më vonë u emërua sindroma Klüver-Bucy, dhe kërkimet e mëvonshme vërtetuan se ishte veçanërisht për shkak të lezionit të amigdalës. Nënat majmune që kishin dëmtime në amigdala treguan një reduktim të sjelljeve amësore ndaj foshnjave të tyre, shpesh duke i abuzuar fizikisht ose neglizhuar ato. Në vitin 1981, studiuesit zbuluan se lezionet selektive me frekuencë radioje të të gjithë amigdalës shkaktonin sindromën Klüver-Bucy.

 Orientimi seksual 
Studimet e fundit kanë sugjeruar lidhje të mundshme midis strukturës së trurit, duke përfshirë ndryshimet në raportet hemisferike dhe modelet e lidhjes në amigdalë dhe orientimin seksual. Burrat homoseksualë priren të shfaqin më shumë modele femërore në amigdalë sesa meshkujt heteroseksualë, ashtu si gratë homoseksuale priren të shfaqin më shumë modele mashkullore në amigdalë sesa femrat heteroseksuale. U vu re se lidhjet me amigdalën ishin më të përhapura nga amigdala e majtë tek meshkujt homoseksualë, siç vërehet edhe tek femrat heteroseksuale. Lidhjet me amigdalën ishin më të përhapura nga amigdala e djathtë tek femrat homoseksuale, si tek meshkujt heteroseksualë.  

 Aspekti social 
Aktiviteti i rritur në amigdala pas meditimit me orientim dhembshurie mund të kontribuojë në aspektin social. Ashtu si lidhet pjesa strukturore e substancës së bardhë me rajonet e tjera të trurit ashtu ajo lidhet me aspektin social. Volumi i amigdalës lidhet mirë si me madhësinë (numri i kontakteve që një person ka) ashtu edhe me kompleksitetin (numri i grupeve të ndryshme në të cilat një person i përket) të rrjeteve sociale. Individët me amigdala më të mëdha kishin rrjete sociale më të mëdha dhe më komplekse. Amigdala është përgjegjëse për njohjen e fytyrës dhe u lejon të tjerëve të përgjigjen siç duhet ndaj shprehjeve të ndryshme emocionale. Ata ishin gjithashtu në gjendje të bënin gjykime më të sakta sociale rreth fytyrave të personave të tjerë. Roli i amigdalës në analizën e situatave sociale rrjedh specifikisht nga aftësia e saj për të identifikuar dhe përpunuar ndryshimet në tiparet e fytyrës. Sidoqoftë, ajo nuk përpunon drejtimin e shikimit të personit që po perceptohet. Amigdala gjithashtu mendohet të jetë një faktor përcaktues i nivelit të inteligjencës emocionale të një personi. Hipotizohet veçanërisht se amigdala më të mëdha lejojnë për një inteligjencë emocionale më të madhe, duke mundësuar një integrim më të madh shoqëror dhe bashkëpunim me të tjerët. Amigdala përpunon reagime ndaj shkeljeve që lidhen me hapësirën personale. Këto reagime janë të munguar tek personat tek të cilët amigdala është dëmtuar bilateral. Për më tepër, amigdala është zbuluar të jetë e aktivizuar në rezonancë, kur njerëzit vërejnë që të tjerët janë afër tyre fizikisht, si kur një person që skanohet e di që një eksperimentator po qëndron menjëherë pranë skanerit, në krahasim me qëndrimin në një distancë.

 Agresiviteti 
Studimet me kafshë kanë treguar se stimulimi i amigdalës duket se rrit sjelljet seksuale dhe agresive. Po ashtu, studimet që përdorin lezionet në tru kanë treguar se dëmtimi i amigdalës mund të prodhojë efektin e kundërt. Kështu, duket se kjo pjesë e trurit mund të luajë një rol në shfaqjen dhe modulimin e agresionit.

 Alkoolizmi 
Amigdala ndikohet edhe nga konsumimi i tepruar i alkoolit. Proteina kinaza C-epsilon në amigdala është e rëndësishme për rregullimin e përgjigjeve të sjelljes ndaj morfinës dhe etanolit dhe për kontrollin e sjelljeve të ngjashme me ankthin. Kjo proteinë është e përfshirë në kontrollin e funksionit të proteinave të tjera dhe luan një rol në zhvillimin e aftësisë për të konsumuar një sasi të madhe etanoli. Kohëzgjatja e konsumit kronik të alkoolit dhe e abstinencës mund të ndikojë në përshtatjet dinamike të rrjeteve të trurit. Në rastet e konsumit të lartë të alkoolit, amigdala paraqet ndryshime në sjellje dhe zvogëlon plastikën e trurit. Këto dëmtime të sjelljes mund të jenë: mungesë kontrolli, pamundësi për të vepruar në mënyrë të pjekur, irritim dhe sjellje agresive, ankth, depresion, çrregullime të personalitetit, konsum i tepruar i drogave, çrregullim bipolar, konfuzion, nivele më të larta tolerance dhe sjellje seksuale të papërshtatshme me të tjerët dhe me veten.

 Ankthi 
Ndjenjat e ankthit fillojnë me një stimul mjedisi që provokon stres. Kjo mund të përfshijë aroma, pamje dhe ndjesi të brendshme të ndryshme që shkaktojnë ankth. Amigdala reagon ndaj këtij stimulimi duke u përgatitur ose për të qëndruar dhe luftuar ose për t’u larguar. Ky reagim shkaktohet nga lëshimi i adrenalinës në qarkullimin e gjakut. Amigdala dërgon sinjale tek bërthama paraventrikulare e hipotalamusit për të nisur reagimin e boshtit HPA. Si pasojë, niveli i sheqerit në gjak rritet, duke u bërë menjëherë i disponueshëm për muskujt për energji të shpejtë. Mund të shfaqet dridhja si përpjekje për ta rikthyer gjakun në pjesën tjetër të trupit. Ndryshimet afatgjata në neuronët e amigdalës mund të rrisin gjithashtu ankthin pas stresit afatgjatë ose traumatik, të udhëhequra nga veprimi i hormoneve të lidhura me stresin brenda amigdalës. Nga ana tjetër, bllokimi i veprimit të hormoneve të stresit në amygdala ul ankthin.  Mund të ekzistojë gjithashtu një lidhje midis amigdalës dhe ankthit. Në veçanti, ka një përhapje më të lartë të grave që preken nga çrregullimet e ankthit.

Bërthama qendrore e amigdalës ka lidhje të drejtpërdrejta me hipotalamusin dhe trurin e pasmë që janë zona të lidhura drejtpërdrejt me frikën dhe ankthin. Kjo lidhje është e dukshme nga studimet mbi kafshë që u është hequr amigdala. Këto studime sugjerojnë se kafshët që nuk kanë amigdala shfaqin më pak frikë. Në një eksperiment, këlyshët e degusit u ndanë nga nëna e tyre, por iu lejua ta dëgjonin thirrjen e saj. Si përgjigje, meshkujt prodhuan më shumë receptorë të serotoninës në amigdala, ndërsa femrat i humbën ata. Kjo çoi në faktin që meshkujt u prekën më pak nga situata stresuese.

Grupe amigdalash aktivizohen, kur një njeri shpreh frikë ose agresivitet. Kjo ndodh sepse amigdala është struktura kryesore e trurit përgjegjëse për reagimin lufto ose ik. Ankthi dhe sulmet e panikut mund të shfaqen kur amigdala percepton faktorë stresi nga mjedisi që nxisin reagimin lufto ose ik. Amigdala është e përfshirë edhe në shprehjen e frikës së kushtëzuar. Frika e kushtëzuar është korniza që përdoret për të shpjeguar sjelljen e prodhuar, kur një stimul fillimisht neutral shoqërohet në mënyrë të vazhdueshme me një stimul që ngjall frikë. Frika matet nga ndryshimet në aktivitetin autonom, përfshirë rritjen e rrahjeve të zemrës, rritjen e tensionit të gjakut, si dhe në reflekse të thjeshta si tërheqja apo mbyllja e syve. Studime të viteve 2004 dhe 2006 treguan se individët normalë, të ekspozuar ndaj imazheve të fytyrave të frikësuara ose fytyrave të personave të një race tjetër, shfaqin aktivitet të shtuar të amigdalës, edhe kur ky lloj ekspozimi gjendet nën pragun e vetëdijes. Megjithatë, amigdala nuk është e domosdoshme për përpunimin e stimujve të lidhur me frikën, pasi njerëz me dëmtime bilaterale të saj tregojnë reagime të shpejta ndaj fytyrave të frikësuara, edhe në mungesë të një amigdale funksionale.

 Çrregullimet psikologjike 
Me zhvillimin e teknologjisë së neuroimazherisë, neuroshkencëtarët kanë bërë zbulime të rëndësishme në lidhje me amigdalën në trurin e njeriut. Një sërë të dhënash tregojnë se amigdala ka një rol të madh në gjendjet mendore dhe lidhet me shumë çrregullime psikologjike. Disa studime kanë treguar se fëmijët me çrregullime ankthi priren të kenë një amigdalë të majtë më të vogël. Në shumicën e rasteve, është vërejtur një lidhje midis rritjes së madhësisë së amigdalës së majtë me përdorimin e medikamenteve antidepresive ose psikoterapisë. Amigdala e majtë është lidhur me çrregullimin e ankthit social, çrregullimet obsesive dhe kompulsive, si dhe çrregullimin e stresit posttraumatik (PTSD), por edhe më gjerësisht me çrregullimin e ankthit nga ndarja dhe çrregullimin e ankthit të përgjithshëm. Shumë studime kanë zbuluar se amigdalat mund të jenë përgjegjëse për reagimet emocionale të pacientëve me PTSD. Një studim në veçanti ka treguar se kur pacientëve me PTSD u tregohen fotografi me fytyra të frikësuara, amigdalat e tyre kishin një aktivizim më të lartë sesa tek individët pa PTSD.

Në vitin 2006, studiuesit vunë re hiperaktivitet në amigdala, kur pacientëve u shfaqeshin fytyra kërcënuese ose përballeshin me situata frikësuese. Pacientët me fobi sociale të rëndë treguan një lidhje me përgjigje të shtuar në amigdalë. Njerëzitt me psikopati treguan reagime autonome të reduktuara ndaj shenjave të frikës së mësuar, krahasuar me individë të shëndetshëm. Në mënyrë të ngjashme, pacientët me depresion shfaqën aktivitet të ekzagjeruar në amygdalën e majtë gjatë interpretimit të emocioneve nga të gjitha fytyrat, veçanërisht nga ato të frikësuara. Ky hiperaktivitet u normalizua kur pacientëve iu dha medikament antidepresiv.

Në një studim të vitit 2003, subjektet me çrregullim të personalitetit kufitar treguan aktivitet dukshëm më të madh të amigdalës së majtë sesa subjektet e kontrollit normal. Disa pacientë me personalitet kufitar madje kishin vështirësi në klasifikimin e fytyrave neutrale ose i perceptonin ato si kërcënuese. Është vërejtur gjithashtu se amigdala reagon ndryshe tek njerëzit me çrregullim bipolar. Disfunksioni i amigdalës gjatë përpunimit të emocioneve të fytyrës është i dokumentuar mirë tek çrregullimi bipolar. Njerëzitt me çrregullim bipolar treguan aktivitet më të madh të amigdalës (veçanërisht të qarkut amigdala/korteksi medial-prefrontal). Për personat me çrregullim bipolar I maniak, është vërejtur gjithashtu një lidhje funksionale negative e reduktuar midis korteksit orbitofrontal dhe amigdalës. Një studim i vitit 2003 gjeti se pacientët e rritur dhe adoleshentë me çrregullim bipolar priren të kenë vëllime dukshëm më të vogla të amigdalës dhe disi më të vogla të hipokampusit. Shumë studime janë përqendruar gjithashtu në lidhjet midis amigdalës dhe autizmit.

 Imazhe të amigdalës 

 Shih edhe 

 Zonat kortikale të nuhatjes shtesë
 Rrëmbimi i amigdalës
 BELBIK
 Qelizat e ndërthurura të amigdalës
 Lista e rajoneve në trurin e njeriut
 Truri i trefishtë
 Amigdalotomia
 Amigdalohipokampektomia
 SM (pacient)

 Referime 

Kategoria:Neuropsikologji
Kategoria:Artikuj nga CEE Spring 2024
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara