Apulei

Apulei (i quajtur edhe Lucius Apuleius Madaurensis ; rreth 124 - pas vitit 170  ) ishte një prozator numidian dhe prozator në gjuhën latine, philos retorikan.  Ai lindi në provincën romake të Numidia, në qytetin berber të Madauros, M'Daourouch i sotëm, Algjeri .  Ai studioi platonizmin në Athinë, udhëtoi në Itali, Azinë e Vogël dhe Egjipt dhe ishte një iniciues në disa kulte ose mistere . Incidenti më i famshëm në jetën e tij ishte kur ai u akuzua për përdorimin e magjisë për të fituar vëmendjen (dhe pasurinë) e një vejushe të pasur. Ai deklaroi dhe më pas shpërndau mbrojtjen e tij përpara prokonsullit dhe një gjykate të magjistratëve të mbledhur në Sabratha, afër Oeas ( Tripoli i sotëm, Libi). Kjo njihet si Apologjia .

Vepra e tij më e famshme është romani i tij i çuditshëm picaresque Metamorfozat, i njohur ndryshe si Gomari i Artë . Është i vetmi roman latin që ka mbijetuar në tërësi. Ajo tregon aventurat e protagonistit të saj, Lucius, i cili eksperimenton me magji dhe kthehet aksidentalisht në një gomar . Lucius kalon nëpër aventura të ndryshme para se të kthehet në një qenie njerëzore nga perëndeshë Isis . 

 Biografia 
Apuleius lindi në Madauros, një koloni në Numidia në bregun e Afrikës së Veriut në kufi me Gaetulian, dhe ai e përshkroi veten si " gjysmë-numidian gjysmë-gaetulian ".  Madaurus ishte e njëjta koloni ku Agustini i Hippo më vonë mori një pjesë të arsimimit të tij të hershëm dhe, megjithëse ndodhet shumë larg nga bregu i romanizuar, sot është vendi i disa rrënojave të pacenuara romake. Sa i përket emrit të tij të parë, në asnjë burim të lashtë nuk jepet asnjë preenomen ;  Dorëshkrimet e mesjetës së vonë filluan traditën e quajtur Lucius nga emri i heroit të romanit të tij.  Detajet në lidhje me jetën e tij vijnë kryesisht nga fjalimi i tij mbrojtës ( Apology ) dhe vepra e tij Florida, e cila përbëhet nga fragmente të marra nga disa nga fjalimet e tij më të mira.

Babai i tij ishte një magjistrat komunal ( duumvir )  i cili pas vdekjes së tij la trashëgim shumën e gati dy milionë sesterces dy djemve të tij.  Apuleius studioi me një master në Kartagjenë (ku u vendos më vonë) dhe më vonë në Athinë, ku studioi filozofinë platoniste midis lëndëve të tjera. Më pas ai shkoi në Romë  për të studiuar retorikën latine dhe, me shumë mundësi, për të folur në gjykatat e ligjit për një kohë përpara se të kthehej në vendlindjen e tij Afrikën e Veriut. Ai gjithashtu udhëtoi gjerësisht në Azinë e Vogël dhe Egjipt, duke studiuar filozofi dhe fe, duke djegur trashëgiminë e tij ndërkohë që e bënte këtë.

Apuleius ishte një nismëtar në disa mistere greko-romake, duke përfshirë Misteret Dionisiane . Ai ishte një prift i Asklepit  dhe, sipas Agustinit,  sacerdos provinciae Africae (dmth, prift i provincës së Kartagjenës).

Jo shumë kohë pas kthimit të tij në shtëpi, ai u nis për një udhëtim të ri për në Aleksandri .  Gjatë rrugës për atje, ai u sëmur në qytetin Oea ( Tripoli i sotëm) dhe u prit me mikpritje në shtëpinë e Sicinius Pontianus, me të cilin kishte qenë miq kur kishte studiuar në Athinë. Nëna e Pontianusit, Pudentilla, ishte një e ve shumë e pasur. Me pëlqimin e djalit të saj, Apuleius pranoi të martohej me të. Ndërkohë, vetë Pontiani u martua me vajzën e një Herennius Rufinus; ai, i indinjuar që pasuria e Pudentilës do të kalonte jashtë familjes, nxiti dhëndrin e tij, së bashku me një vëlla më të vogël, Sicinius Pudens, një djalë i thjeshtë dhe xhaxhain e tyre nga babai, Sicinius Aemilianus, që t'i bashkoheshin atij për të fajësuar Apuleius mbi akuza se ai kishte fituar dashurinë e Pudentilas me magji. Çështja u dëgjua në Sabratha, afër Tripolit, viti 158 pas Krishtit, përpara Klaudios Maksimit, prokonsullit të Afrikës .  Vetë akuza duket se ka qenë qesharake dhe mbrojtja e gjallë dhe triumfuese e folur nga Apuleius është ende e pranishme. Kjo njihet si Apologia (Diskursi mbi Magjinë) . 

Apuleius akuzoi një armik personal ekstravagant për kthimin e shtëpisë së tij në një bordello dhe për prostituimin e gruas së tij.  

Për karrierën e tij të mëvonshme, ne dimë pak. Duke gjykuar më shumë nga veprat e të cilave ishte autor, ai duhet t'i jetë përkushtuar me zell letërsisë. Ai herë pas here mbante fjalime në publik me një pritje të madhe; ai kishte përgjegjësinë për të ekspozuar shfaqje gladiatorësh dhe ngjarje të kafshëve të egra në provincë, dhe statuja u ngritën për nder të tij nga senati i Kartagjenës dhe senateve të tjera.   

Data, vendi dhe rrethanat e vdekjes së Apuleius nuk dihen.   Nuk ka asnjë të dhënë për aktivitetet e tij pas vitit 170, një fakt që ka shtyrë disa njerëz të besojnë se ai duhet të ketë vdekur rreth asaj kohe (të themi në vitin 171), megjithëse studiues të tjerë mendojnë se ai mund të ketë qenë ende gjallë në vitin 180 apo edhe 190. 

 Veprat 
 Gomari i Artë 
 Apologia
 Florida . Një përmbledhje e njëzet e tre fragmenteve nga fjalimet dhe leksionet e tij të ndryshme.
 De Platone et dogmate eius (Për Platonin dhe doktrinën e tij) . Një përmbledhje në dy libra të fizikës dhe etikës së Platonit, të paraprirë nga një jetë e Platonit
  (Për Zotin e Sokratit) . Një vepër mbi ekzistencën dhe natyrën e demonëve, ndërmjetësve midis perëndive dhe njerëzve. Ky traktat u sulmua nga Agustini i Hippo . Ai përmban një pasazh që krahason perënditë dhe mbretërit, i cili është shfaqja e parë e regjistruar e fjalës së urtë " familjariteti ngjall përbuzje ": 
 Mbi Universin . Ky përkthim latin i veprës së Pseudo-Aristotelit De Mundo është ndoshta nga Apuleius.

 Shih edhe 
 Boetius
 Letërsia latine

 Referime 

Kategoria:Lindje 124
Kategoria:Shkrimtarë romakë
Kategoria:Vdekje 170