Përvoja dhe natyra

Përvoja dhe natyra është një libër filozofik i shkruar nga filozofi amerikan John Dewey. Botuar për herë të parë në vitin 1925,   libri trajton ndarjen subjekt-objekt dhe metodën empirike filozofike. Rrëfimi përfshin historinë e filozofisë perëndimore, për të cilën demonstron një njohuri intime. Kjo vepër është një nga trajtesat më të thella të Dewey mbi natyrën e përvojës njerëzore dhe marrëdhënien e saj me botën natyrore. Ai ofron një kritikë ndaj ndarjeve tradicionale të filozofisë midis mendjes dhe trupit, shpirtit dhe materies, dhe sugjeron një vizion të ri të unitetit midis përvojës dhe natyrës.

 Përmbledhje 
Në libër, Dewey përpiqet të pajtojë "ndarjen subjekt-objekt", midis botës së jashtme natyrore dhe përvojës sonë të saj, prandaj edhe titulli i veprës. 

Në këtë libër, Dewey përpiqet të tregojë se përvoja nuk është një fenomen i shkëputur nga bota natyrore, por është thellësisht e ndërlidhur me të. Ai argumenton se natyra dhe përvoja janë dy aspekte të së njëjtit realitet, dhe se çdo përvojë e njeriut është pjesë e procesit të vazhdueshëm të ndërveprimit me mjedisin. Dewey përshkruan përvojën si një proces dinamik, i cili përfshin perceptimet, ndjesitë, dhe aktivitetet tona të përditshme, duke qenë gjithmonë e lidhur me botën natyrore që na rrethon.

Një temë qendrore në këtë vepër është kritika e Dewey ndaj dualizmave filozofikë. Ai kritikon ndarjet artificiale të bëra nga filozofët klasikë, si ndarja midis mendjes dhe trupit apo midis subjektit dhe objektit. Sipas Dewey-t, këto ndarje janë të panevojshme dhe të rrezikshme, sepse e ndajnë përvojën njerëzore nga natyra dhe krijojnë iluzionin se përvoja e njeriut është diçka jashtë realitetit fizik dhe natyror. Në vend të kësaj, Dewey sugjeron një perspektivë më integruese, ku përvoja dhe natyra janë dy anë të së njëjtës monedhë.

Dewey argumenton se edhe në metodat empirike të shkencës, duhet të përfshihet një përvojë viscerale njerëzore, duke thënë: 

Megjithatë, Dewey nuk duket se e sheh këtë dikotomi si krejtësisht të rreme, ose e kundërshton atë në parim. Për shembull, ai vë në dukje efektin e teknologjisë në shkenca, përkatësisht emancipimin e saj nga objektet "fisnike dhe ideale",  duke thënë: 

"Përvoja dhe natyra" eksploron gjithashtu rolin e inteligjencës dhe kreativitetit në procesin e ndërveprimit me natyrën. Dewey beson se njeriu përdor inteligjencën për të organizuar përvojat e tij dhe për të përshtatur veprimet në një mënyrë që i shërben më mirë qëllimeve dhe nevojave të tij. Kështu, përvoja nuk është thjesht një pasqyrim pasiv i botës natyrore, por një ndërveprim aktiv që e formëson atë në mënyra të reja dhe kreative.

Në përmbledhje, "Përvoja dhe natyra" është një traktat filozofik që përpiqet të ripërcaktojë marrëdhënien midis njeriut dhe botës natyrore, duke e parë përvojën njerëzore si pjesë të pandashme të këtij uniteti. Dewey promovon një filozofi që thekson lidhjet midis natyrës dhe përvojës, duke hedhur poshtë ndarjet tradicionale dhe duke ofruar një mënyrë të re të të menduarit mbi përvojën njerëzore.

 Shih edhe 
 Natyra
 Përvoja
 John Dewey

 Referime