Sandro Akhmeteli

Sandro Akhmeteli (  ; Emri i vërtetë: Aleksandre Akhmetelashvili, ალექსანდრე ახმეტელაშვილი) (13 prill 1886 – 27 qershor 1937) ishte një regjisor teatri gjeorgjian, konceptet novatore dhe aftësia e të cilit në skenat masive ndikuan thellësisht në evolucionin e traditës teatrore gjeorgjiane sovjetike dhe post-sovjetike . I konsideruar zakonisht si më i madhi nga të gjithë regjisorët e teatrit gjeorgjian,  ai drejtoi, nga viti 1926 deri në 1935, Teatrin Rustaveli në Tbilisi, Gjeorgji, dhe e shndërroi atë në një nga trupat më të suksesshme në Bashkimin Sovjetik. Gjatë Spastrimit të Madh të Jozef Stalinit, ai u arrestua me akuza për spiunazh dhe më pas u ekzekutua.  

 Biografia 
Sandro Akhmeteli lindi në familjen e një prifti në fshatin malor në provincën e Kakheti (Gjorgjia lindore, atëherë pjesë e Rusisë Perandorake ), peizazhet dhe kultura e të cilit ndikuan shumë në vlerat estetike të regjisorit të ardhshëm. I mësuar në një shkollë gramatikore nga shkrimtari Vasil Barnovi, Akhmeteli fitoi një njohuri të thellë të letërsisë gjeorgjiane dhe asaj botërore. Ai ishte një boksier perfekt në të njëjtën kohë. Një martesë fatkeqe e detyroi të largohej për në Shën Petersburg ku u regjistrua në Universitetin e Shën Petersburgut për të studiuar drejtësi (deri në vitin 1916). Megjithatë, Akhmeteli e kaloi pjesën më të madhe të kohës duke shkruar kritika teatrore . Në vitin 1915, ai prodhoi manifestin e tij të parë, duke dënuar teatrin gjeorgjian si një teatër që duhej "të shkatërrohej, të bëhej më i butë, më temperament, më i zjarrtë, emocional, stentorian, i guximshëm, heroik". 

Në vitin 1918, Gjeorgjia u bë e pavarur nga Rusia dhe qeveria e re filloi një program që synonte ringjalljen e teatrit kombëtar. Akhemeteli u kthye në Gjeorgji për të udhëhequr aktorët e rinj në një grusht shteti kundër krijimit. Në vitin 1922, regjisori i dukshëm i teatrit gjeorgjian me bazë në Rusi, Kote Marjanishvili u kthye gjithashtu në Gjeorgji dhe të dy burrat filluan të reformonin Teatrin Rustaveli të Tbilisi. Bashkëpunimi i tyre ishte produktiv, por jo i lehtë. Marjanishvili i kufizuar dhe disi konformist e gjeti sundimin autokratik dhe karakterin e turbullt të Akhmetelit shumë të dhunshëm dhe u largua nga Teatri Rustaveli në 1926, duke e lënë Akhemetelin në kontrollin e vetëm të kompanisë. Akhmeteli formoi korporatën e tij artistike Duruji (pas një lumi në vendlindjen e tij Kakheti) dhe u kërkoi të gjithë anëtarëve të saj të nënshkruanin një premtim të veçantë për të "sakrifikuar jetën dhe të ardhmen e tyre për vullnetin e korporatës dhe teatrit". 

Marrëdhëniet e Akhemetlit me qeverinë sovjetike të krijuar së fundmi në Gjeorgji ishin të vështira. Megjithëse revolucionar dhe majtist, eksperimentalizmi dhe ekspresionizmi i tij nuk përputheshin veçanërisht me doktrinat bolsheviste . Gjatë kryengritjes anti-sovjetike në 1924, ai u arrestua shkurtimisht dhe u mor në pyetje në lidhje me korporatën e tij, e cila u konsiderua nga policia sekrete si një komplot. Atij iu desh të shpërndante Duruji nën presionin e Lavrentiy Beria në 1927, por sukseset tingëlluese të Akhemetlit i dhanë mbrojtje në Moskë . Aftësitë e tij në grupe spektakolare dhe koreografia fituan një vlerësim ndërkombëtar. Pasi kryevepra e tij, Lamara, një shfaqje e Grigol Robakidze, fitoi një çmim në Olimpiadën e Dramës në Moskë të vitit 1930, Akhemetli dhe trupa e tij u ftuan të bënin turne në Shtetet e Bashkuara, duke alarmuar autoritetet sovjetike. Pas dezertimit skandaloz të Robakidze në Gjermani më vonë atë vit, Beria nisi një sulm të ri kundër Akhmeteli. Në mënyrë paradoksale, Lamara vazhdoi të vihej në skenë për të provuar arritjet e artit teatror sovjetik, megjithëse pa emrin e dramaturgut në postera. Akhemeteli prodhoi veprën e tij të fundit madhore bazuar në Die Räuber nga Schiller në 1933, e ndjekur nga turneu triumfues në Moskë. 

Akhemeteli kurrë nuk mundi t'i shpëtonte mbikëqyrjes së Berias. I akuzuar për "aktivitete anti-sovjetike" dhe i ndaluar të udhëtonte jashtë vendit, Akhemeteli u hoq përfundimisht nga skena në 1935. Ai u strehua mes admiruesve të tij në Moskë, por, në vitin 1937, u ekstradua në Tbilisi për t'u burgosur me një numër kolegësh të tij me akuza të sajuara për spiunazh për britanikët dhe komplote për të vrarë Beria dhe Joseph Stalin . Akhemeteli iu nënshtrua, në prani të Berias, torturave të shumta derisa u bë memec dhe i paralizuar.  Ai u detyrua të rrëfente, por nuk pranoi të përmendte të tjerë dhe u ekzekutua më 27 qershor 1937. Vizitorët e huaj në teatrin e tij u informuan se ai kishte dalë në pension. Akhmeteli u rehabilitua fillimisht nga historiania e teatrit gjeorgjian Natela Urushadze. 

 Literatura 

  Mikaberidze, Alexander (ed., 2007), Akhmeteli, Sandro.  Archived 2007-09-27 at the Wayback Machine Dictionary of Georgian National Biography.
  Юдина, Екатерина. Ахметели, Александр (Сандро) Васильевич. Энциклопедия Кругосвет.
Kategoria:Vdekje 1937
Kategoria:Lindje 1886