Kërpi

parapamje| Video me dron e një labirinti në një fushë kërpi (kanep në estonisht) në famullinë Kanepi, Estoni (gusht 2022)
Kërpi, ose kërpi industrial, është një bimë në klasën botanike të kultivarëve Cannabis sativa e rritur posaçërisht për përdorim industrial dhe konsumator. Mund të përdoret për të bërë një gamë të gjerë produktesh.  Së bashku me bambunë, kërpi është ndër bimët me rritje më të shpejtë  në Tokë. Ishte gjithashtu një nga bimët e para që u tjerr në fibra të përdorshme 50,000 vjet më parë.  Mund të rafinohet në një sërë artikujsh tregtarë, duke përfshirë letër, litar, tekstile, veshje, plastikë të biodegradueshme, bojë, izolim, biokarburant, ushqim dhe ushqim për kafshët .  

Megjithëse kanabisi dhe kërpi i kimiotipit I (llojet II, III, IV, V) janë të dy Cannabis sativa dhe përmbajnë përbërësin psikoaktiv tetrahidrokannabinol (THC), ato përfaqësojnë grupe të dallueshme të kultivarëve, zakonisht me përbërje dhe përdorime fitokimike unike.  Kërpi zakonisht ka përqendrime më të ulëta të THC totale dhe mund të ketë përqendrime më të larta të kanabidiolit (CBD), i cili potencialisht zbut efektet psikoaktive të THC.  Ligjshmëria e kërpit ndryshon shumë midis vendeve. Disa qeveri rregullojnë përqendrimin e THC dhe lejojnë vetëm kërpin me një përmbajtje veçanërisht të ulët THC në prodhimin tregtar.  

 Përdorimet 
parapamje| Fara e kërpit
Kërpi përdoret për të bërë një shumëllojshmëri produktesh komerciale dhe industriale, duke përfshirë litarë, tekstile, veshje, këpucë, ushqime, letër, bioplastikë, izolim dhe biokarburante.  Fijet e bastit mund të përdoren për të bërë tekstile që janë 100% kërp, por ato zakonisht përzihen me fibra të tjera, si liri, pambuku ose mëndafshi, si dhe poliesteri i virgjër dhe i ricikluar, për të bërë pëlhura të endura për veshje dhe orendi. Dy fijet e brendshme të bimës janë më drunore dhe zakonisht kanë zbatime industriale, të tilla si mulça, shtroja e kafshëve dhe mbeturinat. Kur oksidohet (shpesh i referuar gabimisht si "tharje"), vaji i kërpit nga farat bëhet i fortë dhe mund të përdoret në prodhimin e bojrave me bazë vaji, në kremrat si agjent hidratues, për gatim dhe në plastikë. Farat e kërpit janë përdorur gjithashtu në përzierjen e ushqimit të shpendëve. Një studim i vitit 2003 tregoi se më shumë se 95% e farave të kërpit të shitura në Bashkimin Evropian përdoreshin për ushqimin e kafshëve dhe shpendëve. 

 Ushqimi 
parapamje| Një imazh makro i farave të kërpit
Farat e kërpit mund të hahen të papërpunuara, të bluara në miell kërpi, të mbira ose të bëhen pluhur filizash të tharë. Farat e kërpit mund të bëhen gjithashtu një lëng që përdoret për pjekje ose për pije, të tilla si qumështi i kërpit dhe tizanët .  Vaji i kërpit është i shtypur në të ftohtë nga fara dhe është i lartë në acide yndyrore të pangopura . 

 Të ushqyerit 
Një sasi prej 100 g e farave të lëvruara të kërpit siguron  energji ushqimore . Ato përmbajnë 5% ujë, 5% karbohidrate, 49% yndyrë totale dhe 31% proteina . 

Farat e kërpit janë të dukshme në sigurimin e 64% të vlerës ditore (DV) të proteinave për 100 gram.  Tre proteinat kryesore në farat e kërpit janë edestina (83% e përmbajtjes totale të proteinave), albumina (13%) dhe ß-konglicinina (deri në 5%).   Proteinat e farës së kërpit janë shumë të tretshme në krahasim me proteinat e sojës kur nuk trajtohen (të pa ngrohura).   Profili i aminoacideve të farave të kërpit është i krahasueshëm me profilet e ushqimeve të tjera të pasura me proteina, si mishi, qumështi, vezët dhe soja.    Rezultatet e aminoacideve të korrigjuara nga tretshmëria e proteinave ishin 0,49-0,53 për farën e plotë të kërpit, 0,46-0,51 për miellin e farës së kërpit dhe 0,63-0,66 për farën e kërpit të lëvruar .   Aminoacidi më i bollshëm në farën e kërpit është acidi glutamik (3,74-4,58% e farës së plotë) i ndjekur nga arginina (2,28-3,10% e farës së plotë).    E gjithë fara e kërpit mund të konsiderohet një burim i pasur me proteina që përmban një sasi proteine më të lartë ose të ngjashme se produktet e tjera të pasura me proteina, të tilla si quinoa (13.0%), farat chia (18.2-19.7%), farat e hikërrorit (27.8%) dhe farat e lirit (20.9%). Nga pikëpamja ushqimore, fraksioni proteinik i farës së kërpit është shumë i tretshëm në krahasim me proteinat e tjera me bazë bimore si proteina e sojës. Proteina e farës së kërpit ka një profil të mirë të aminoacideve esenciale, megjithatë, ky profil i aminoacideve është inferior ndaj atij të sojës ose kazeinës.   

Farat e kërpit janë një burim i pasur i fibrave dietike (20% DV), vitaminave B dhe mineraleve dietike mangan (362% DV), fosfor (236% DV), magnez (197% DV), zink (104% DV), dhe hekuri (61% DV). Rreth 73% e energjisë në farat e kërpit është në formën e yndyrave dhe acideve yndyrore esenciale,  kryesisht acide yndyrore të polipangopura, acide linoleike, oleike dhe alfa-linolenik .   Raporti i 38,100 gram yndyrna të pangopura për 100 gram është 9,301 gram omega-3 në 28,698 gram omega-6.  Në mënyrë tipike, pjesa e sugjeruar në pako për një të rritur është 30 gram, afërsisht tre lugë gjelle. 

Pavarësisht përmbajtjes së pasur me lëndë ushqyese të farave të kërpit, farat përmbajnë përbërje antiushqyese, duke përfshirë acidin fitik,  frenuesit e tripsinës dhe taninet, në përqendrime statistikisht të rëndësishme.  

 Fibra 
Fibra e kërpit është përdorur gjerësisht gjatë historisë, me kulmin e prodhimit menjëherë pasi u prezantua në Botën e Re. Për shekuj me radhë, artikuj që varionin nga litari, tek pëlhurat, tek materialet industriale bëheshin nga fibra kërpi. Kërpi gjithashtu përdorej zakonisht për të bërë kanavacën e velit. Fjala "kanavacë" rrjedh nga fjala kanabis .   Kërpi i pastër ka një strukturë të ngjashme me lirin .  Për shkak të shkathtësisë së tij për t'u përdorur në një shumëllojshmëri produktesh, sot kërpi përdoret në një sërë mallrash të konsumit, duke përfshirë veshje, këpucë, aksesorë, jakë qensh dhe mallra shtëpiake. Për veshje, në disa raste, kërpi përzihet me lyocell .  Përfitimet e tij për sa i përket qëndrueshmërisë gjithashtu rrisin tërheqjen e tij në industri, siç është industria e veshjeve.  

 Material ndërtimi 
Kërpi si material ndërtimi ofron zgjidhje për një sërë çështjesh me të cilat përballen standardet aktuale të ndërtimit. Pesha e tij e lehtë, rezistenca ndaj mykut, ajrosja, etj. i bën produktet e kërpit të gjithanshme në një mori përdorimesh.  Pas testeve të bashkëngrohjes së Shtëpisë së Rinovueshme NNFCC në Institucionin e Kërkimit të Ndërtesave (BRE), kërpi raportohet të jetë një material më i qëndrueshëm ndërtimi në krahasim me shumicën e metodave të ndërtimit të përdorura sot.  Përveç kësaj, përdorimi praktik i tij në ndërtimin e ndërtesave mund të rezultojë në uljen e kostove të konsumit të energjisë dhe krijimin e ndotësve dytësorë. 

Tregu i kërpit kishte shtrirjen më të madhe gjatë shekullit të 17-të. Në shekullin e 19-të e në vazhdim, tregu pati një rënie gjatë ilegalizimit të tij të shpejtë në shumë vende .  Kërpi është rishfaqur në ndërtimin e ndërtesave të gjelbra, kryesisht në Evropë.  Mosmarrëveshjet e ditëve moderne në lidhje me ligjshmërinë e kërpit çojnë në disavantazhet e tij kryesore; kostot e importit dhe rregullimit. Raporti përfundimtar mbi ndërtimin e shtëpive të kërpit në Haverhill, MB tregon se ndërtimi i kërpit tejkalon koston e materialeve tradicionale të ndërtimit me 48 £ për metër katror. 

 Qëndrueshmëria 
Kërpi klasifikohet në kategorinë e gjelbër të projektimit të ndërtesave, kryesisht për shkak të efekteve të tij pozitive në mjedis.  Disa nga përfitimet e tij përfshijnë, por nuk kufizohen në shtypjen e rritjes së barërave të këqija, anti-erozionin, vetitë e rikuperimit dhe aftësinë për të hequr substancat helmuese dhe metalet e rënda nga toka. 

Përdorimi i kërpit ka filluar të fitojë popullaritet krahas materialeve të tjera natyrore. Kjo sepse përpunimi i kanabisit bëhet në mënyrë mekanike me efekte minimale të dëmshme në mjedis. Një pjesë e asaj që e bën kërpin të qëndrueshëm është përdorimi minimal i ujit dhe mosmbështetja në pesticide për rritjen e duhur. Është i riciklueshëm, jo toksik dhe i biodegradueshëm, duke e bërë kërpin një zgjedhje popullore në ndërtimin e ndërtesave të gjelbra . 

Dihet se fibra e kërpit ka forcë dhe qëndrueshmëri të lartë dhe është njohur si një mbrojtës i mirë kundër parazitëve. Fibra ka aftësinë për të përforcuar strukturat duke ngulitur fijet dhe rruajtësit e kanabisit. Kërpi është përfshirë kohët e fundit në industrinë e ndërtimit, duke prodhuar materiale ndërtimi, duke përfshirë izolimin, betonin e kërpit dhe llaqet.      

 Biokarburantet 
parapamje| Një mostër bionafte
Bionafta mund të bëhet nga vajrat në farat dhe kërcellet e kërpit; ky produkt nganjëherë quhet "hempolinë".  Lënda djegëse e alkoolit (etanol ose, më rrallë, metanol) mund të bëhet duke fermentuar të gjithë bimën.

Vaji i filtruar i kërpit mund të përdoret drejtpërdrejt për të fuqizuar motorët me naftë . Në 1892, Rudolf Diesel shpiku motorin me naftë, të cilin ai synonte ta fuqizonte "me një shumëllojshmëri lëndësh djegëse, veçanërisht vajra bimore dhe farash, të cilat më parë përdoreshin për llambat e naftës, dmth. llambën Argand ".   

Kategoria:Barishte
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Lëndë djegëse biomasë