Endometrioza

Endometrioza është një gjendje në të cilën qeliza të ngjashme me qelizat në endometrium, një shtresë e indit që normalisht mbulon pjesën e brendshme të mitrës, rriten jashtë saj. Kjo ndodh më shpesh në vezore, tubat fallopianë dhe indet rreth mitrës dhe vezoreve; megjithatë, në raste të rralla mund të shfaqet edhe në pjesë të tjera të trupit. Simptomat kryesore janë dhimbja e legenit dhe infertiliteti. Gati gjysma e individëve të prekur kanë dhimbje kronike të legenit, ndërsa në 70% të rasteve dhimbja shfaqet gjatë menstruacioneve. Po ashtu, është e zakonshme edhedhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale. Infertiliteti shfaqet në gjysmën e grave të prekura. Simptomat më pak të zakonshme përfshijnë simptomat urinare ose ato që përfshijnë zorrët. Rreth 25% e grave nuk kanë simptoma. Endometrioza mund të ketë efekte sociale dhe psikologjike.

Shkaku i endometriozës nuk është plotësisht i qartë. Faktorët e rrezikut përfshijnë historinë familjare me këtë gjendje. Zonat e endometriozës i nënshtrohen gjakderdhjes çdo muaj, duke çuar në inflamacion dhe në krijimin e shenjave. Rritjet për shkak të endometriozës nuk konsiderohen kancer. Diagnoza bazohet kryesisht në simptoma kombinuar me imazherinë mjekësore; megjithatë, biopsia është metoda më e sigurt e diagnozës. Shkaqe të tjera të simptomave të ngjashme përfshijnë sëmundjen inflamatore të legenit, sindromën e zorrës së irrituar, cistitin intersticial dhe fibromialgjinë. Endometrioza shumëherë diagnostikohet gabim dhe grave u thuhet shpesh gabimisht se simptomat e tyre janë të parëndësishme ose normale.

Të dhënat paraprake sugjerojnë se përdorimi i kontraceptivëve oral të kombinuar redukton rrezikun e endometriozës. Aktiviteti fizik dhe shmangia e sasive të mëdha të alkoolit mund të jenë gjithashtu faktorë parandalues. Nuk ka kurë për endometriozën, por një numër trajtimesh mund të përmirësojnë simptomat. Kjo përfshin ilaçet kundër dhimbjeve, trajtimet hormonale ose kirurgjinë. Ilaçi që rekomandohet për dhimbjen është zakonisht një ilaç anti-inflamator jo-steroid (NSAID), siç është naprokseni. Marrja në vazhdimësi e përbërësit aktiv të pilulës së kontrollit të lindjes ose përdorimi i një pajisjeje intrauterine me progestogjen mund të jetë po ashtu e dobishme. Agonisti i hormonit që çliron gonadotropinë (agonisti i GnRH) mund të përmirësojë aftësinë e femrave që nuk mund të mbeten shtatzënë. Heqja kirurgjikale e endometriozës mund të përdoret për të trajtuar ata individë, simptomat e të cilëve nuk mund të menaxhohen me trajtime të tjera. 

Endometrioza prek rreth 10% të femrave në moshë riprodhuese. Sipas një vlerësimi,  10.8 milionë njerëz janë prekur globalisht që prej vitit 2015. Burime të tjera përllogarisin se rreth 6-10% e grave janë të prekura. Endometrioza është më e zakonshme te femrat në të tridhjetat dhe të dyzetat; megjithatë, ajo mund të nis te vajzat që në moshën tetëvjeçare. Endometrioza nuk shkakton një numër të lartë vdekjesh. Endometrioza u përcaktua për herë të parë si një gjendje e veçantë në vitet 1920. Më përpara, endometrioza dhe adenomioza konsideroheshin së bashku. Është e paqartë se kush ishte i pari që e karakterizoi këtë sëmundje.

 Bibliografia