Ocitania (rajon)

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

parapamje|300x300px| Harta e Occitania në gjuhën oksitane, me qytetet kryesore
Oksitania ( Ocitanisht: Occitània [ utsiˈtanjɔ ], [ ukʃiˈtanjɔ ] ose [ u(k)siˈtanja ]) është rajoni historik në Evropën Perëndimore dhe Jugore ku gjuha oksitane është folur historikisht "The ancient language of the South France, was called, la langue d'oc, from the sound of its affirmative particle. From this circumstance, the country has been called Occitanie, and a specific portion of it, Languedoc. The French have lately formed a new adjective, Occitanique, to comprize all the dialects derived from the ancient tongue." in Sharon Turner, The history of England (during the middle ages), London, Longman, Hurst, &c. 1814. Read on GoogleBooks dhe ku përdoret herë pas here si gjuhë e dytë. Kjo zonë kulturore përfshin afërsisht pjesën më të madhe të të tretës jugore të Francës (përveç vendit Bask Francez dhe Katalonjës Franceze ) si dhe një pjesë të Spanjës ( Lugina e Aranit ), Monakos dhe pjesë të Italisë ( Luginat Oksitane ).

Occitania është njohur si një koncept gjuhësor dhe kulturor që nga Mesjeta . Territori u bashkua në kohën romake si Shtatë Provincat ( latinisht: Septem Provinciae Map of the Roman Empire, ca400 AD ) dhe në Mesjetën e Hershme ( Aquitanica ose Mbretëria Visigotike e Tuluzës, Map of the Visigothic Kingdom ose pjesa e Luigjit të devotshëm pas divisio regnorum të Thionville-it në 806 <ref>[//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/14/Carte_de_l%27empire_de_Charlemagne_apr%C3%A8s_le_partage_de_806.jpg Map of the 806 divisio regnorum'. Louis' share in yellow.''']</ref> ).

Aktualisht, rajoni ka një popullsi prej 16 milionë banorësh dhe midis 200,000-800,000 Fabrice BERNISSAN (2012). "Combien l'occitan compte de locuteurs en 2012 ?", Revue de Linguistique Romane, 76 (12/2011-07/2012), pp. 467-512  njerëz janë ose folës amtarë ose të rrjedhshëm të oksitanishtes.  Më shpesh fliten frëngjisht, piemonteze, katalanisht, spanjisht dhe italisht . Që nga viti 2006, gjuha oksitane është gjuhë zyrtare në Katalonjë, e cila përfshin Luginën e Aranit ku oksitanishtja fitoi statusin zyrtar në 1990.

Nën sundimin e Perandorisë Romake, shumica e Occitanisë njihej si Aquitania, Jean-Pierre Juge (2001) Petit précis – Chronologie occitane – Histoire & civilisation, p. 14. territoret e pushtuara më parë njiheshin si Provincia Romana (shih Provence moderne), ndërsa provincat veriore të asaj që sot quhet Franca quheshin Gallia ( Gaul ). Nën Perandorinë e Mëvonshme, si Aquitania ashtu edhe Provincia Romana u grupuan në Shtatë Provincat ose Viennensis. Provence dhe Gallia Aquitania (ose Aquitanica ) kanë qenë në përdorim që nga kohërat mesjetare për Occitania (dmth. Limousin, Auvergne, Languedoc dhe Gascony ).

Dukati historik i Akuitanisë nuk duhet me rajonin modern të quajtur Aquitaine: kjo është arsyeja pse termi Occitania u ringjall në mesin e shekullit të XIX-të. Emrat "Ocitania" dhe "Gjuha Ocitane" (Occitana lingua) u shfaqën në tekstet latine që në 1242–1254 deri më 1290 dhe në vitet e mëvonshme të fillimit të shekullit të XIV; ekzistojnë disa tekste në të cilat zonës i referohen indirekt si "vendi i gjuhës Ocitane" (Patria Linguae Occitanae). Emri  u përdor në italisht (Lingua d'òc) nga Dante në fundin e shekullit XIII. Mbaresa paksa e pazakontë e termit Occitania vjen me gjasë nga një nënpunës francez që bashkoi òc  dhe Aquitània''  në një term portmanto, duke shkrirë kështu gjuhën dhe tokën në një koncept.

Më 28 shtator 2016, Occitanie u bë emri i një rajoni administrativ që pasoi rajonet e Midi-Pyrénées dhe Languedoc-Roussillon,  është një pjesë e vogël e Ocitanisë.

 Gjeografia 
djathtas|parapamje|140x140px| Pamje nga një pjesë e qytetit të vjetër të Tuluzës, ish-kryeqyteti i Languedoc
majtas|parapamje|140x140px| Port de la Lune, Bordeaux
Ocitania përfshin rajonet e mëposhtme:

 Gjysma jugore e Francës: Provence, Drôme-Vivarais, Auvergne, Limousin, Guyenne, Gascony, southern Dauphiné dhe Languedoc. Frëngjishtja është tashmë gjuha dominante në zonë dhe Ocitanishtja nuk ka status zyrtar.
 Luginat Ocitane në Alpet italiane, ku gjuha ocitane fitoi status zyrtar në 1999. Këto janë 14 luginat piemonteze në provincat Cuneo dhe Torino, si dhe komunitetet e shpërndara malore të Ligurias (provinca e Imperias), dhe, papritmas, në një bashkësi (Guardia Piemontese) në rajonin e Kalabrisë (provinca e Kozencës).
 Lugina e Aranit, në Pirenej, në Kataloni ku Ocitanishtja ka qenl gjuhë zyrtare që prej 1990
 Principata e Monakos (ku Ocitanishtja flitej përkrah gjuhës Monégaske).

 Rajonet historike 
parapamje| Vendi dhe Rajonet e Oksitanisë

 Béarn [Bearn] ( Pau ) – 6,800 km2 (est.)
 Guyenne [Guiana] & Gascony ( Bordeaux ) – 69,400 km2 (est.)
 Limousin [Lemosin] ( Limoges ) – 9700 km2 (est.)
 La Marche (Limousin) [la Marcha] ( Guéret ) – 7,600 km2 (est.)
 Auvergne [Auvèrnhe] ( Riom ) – 19,300 km2 (est.)
 Languedoc [Lengadòc] ( Tuluza ) – 45,300 km2 (est.)
 Dauphiné ( Grenoble ) – 8,500 km2 (est.)
 Qarku i Nicës [County of Nissa] ( Nice ) – 3,600 km2 (est.)
 Provence [Provença] ( Aix-en-Provence ) – 22,700 km2 (est.)
 Comtat Venaissin [lo Comtat Venaicin] ( Carpentras ) – 3600 km2 (est.)
 Qarku i Foix [County of Fois] ( Foix ) – 3,300 km2 (est.)

 Ndarjet administrative në Francë 

Rajonet administrative që mbulojnë Occitaninë janë si më poshtë: Rajoni Occitanie (përveç Pyrenees-Orientales ku shumica flasin katalanisht, megjithëse rajoni Fenouillèdes, në veri-perëndim të departamentit, domethënë i gjuhës dhe kulturës oksitane), Nouvelle- Aquitaine (përveç periferive ku flitet baske, poitevin dhe saintongeais ), Auvergne-Rhône-Alpes (në gjysmën jugore, domethënë pothuajse të gjithë Drôme dhe Ardeche, Isère jugore dhe disa skaje të Loire ) dhe Provence-Alpes- Côte d'Azur . Në Centre-Val de Loire flitet oksitanishtja në disa komuna në Cher dhe Indre jugore.
Kategoria:Koordinatat në Wikidata