Shteti i Lirë Irlandez

Shteti i Lirë Irlandez (Irlandisht: Saorstát Éireann, 6 dhjetor 1922 - 29 dhjetor 1937) ishte një shtet i themeluar në dhjetor 1922 sipas Traktatit Anglo-Irlandez të dhjetorit 1921. Traktati i dha fund Luftës trevjeçare irlandeze të Pavarësisë midis forcave të Republikës Irlandeze – Ushtria Republikane Irlandeze (IRA) – dhe forcave të Kurorës Britanike.

Shteti i Lirë u krijua si një dominim i Perandorisë Britanike. Përbëhej nga 26 nga 32 qarqet e Irlandës. Irlanda Veriore, e cila përbëhej nga gjashtë qarqet e mbetura, ushtroi të drejtën e saj sipas Traktatit për të hequr dorë nga shteti i ri. Qeveria e Shtetit të Lirë përbëhej nga Guvernatori i Përgjithshëm - përfaqësuesi i mbretit - dhe Këshilli Ekzekutiv (kabineti), i cili zëvendësoi qeverinë revolucionare të Dáil dhe Qeverinë e Përkohshme të krijuar sipas Traktatit. W. T. Cosgrave, i cili kishte udhëhequr të dyja këto administrata që nga gushti 1922, u bë Presidenti i parë i Këshillit Ekzekutiv (kryeministër). Oireachtas ose legjislatura përbëhej nga Dáil Éireann (dhoma e ulët) dhe Seanad Éireann (dhoma e sipërme), e njohur gjithashtu si Senati. Anëtarëve të Dáil iu kërkua të bënin një betim për besnikëri ndaj Kushtetutës së Shtetit të Lirë dhe të deklaronin besnikëri ndaj mbretit. Betimi ishte një çështje kyçe për kundërshtarët e Traktatit, të cilët refuzuan ta merrnin atë dhe për këtë arsye nuk zunë vendet e tyre. Anëtarët pro-traktatit, të cilët formuan Cumann na nGaedheal në vitin 1923, mbajtën një shumicë efektive në Dáil nga vitin 1922 deri më 1927 dhe më pas sunduan si një qeveri pakicë deri në vitin 1932.

Në vitin 1931, me miratimin e Statutit të Westminsterit, Parlamenti i Mbretërisë së Bashkuar hoqi dorë nga pothuajse të gjithë autoritetin e tij të mbetur për të nxjerrë ligje për Shtetin e Lirë dhe zotërimet e tjera. Kjo ndikoi në dhënien e pavarësisë së njohur ndërkombëtarisht të Shtetit të Lirë.

Në muajt e parë të Shtetit të Lirë, Lufta Civile Irlandeze u zhvillua midis Ushtrisë Kombëtare të sapokrijuar dhe IRA kundër Traktatit, e cila refuzoi të njihte shtetin. Lufta Civile përfundoi me fitore për forcat qeveritare, me kundërshtarët e saj që hodhën armët në maj 1923. Partia politike kundër Traktatit, Sinn Féin, refuzoi të zinte vendet e saj në Dáil, duke e lënë Partinë e Punës relativisht të vogël si të vetmen parti opozitare. Në vitin 1926, kur kryetari i Sinn Féin Éamon de Valera dështoi të ndryshonte këtë politikë, ai dha dorëheqjen nga Sinn Féin dhe udhëhoqi shumicën e anëtarëve të saj në një parti të re, Fianna Fáil, e cila hyri në Dáil pas zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 1927. Ajo formoi qeverinë pas zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 1932, kur u bë partia më e madhe.

De Valera hoqi betimin e besnikërisë dhe filloi një luftë ekonomike me MB. Në vitin 1937, ai hartoi një kushtetutë të re, e cila u miratua nga një plebishit në korrik të atij viti. Shteti i Lirë mori fund me hyrjen në fuqi të kushtetutës së re më 29 dhjetor 1937, kur shteti mori emrin "Irlandë".

Shënime

Referime


Kategoria:Vende të shuara në Irlandë
Irlandë (1922-1937)


Kategoria:Historia e Irlandës sipas periudhës
Kategoria:Historia e Republikës së Irlandës
Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1922
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1937
Kategoria:Vende ishullore