Osetët

Osetët (osetisht: Ир, Ирæттæ, Ir Irættæ; osetishte e vjetër: Аллон, Allon), i njohur edhe si Alanët, janë një grup etnik iranian lindor që janë indigjenë të Osetisë, një rajon i vendosur përgjatë anëve veriore dhe jugore të maleve të Kaukazit. Ata flasin osetisht, një gjuhë iraniane lindore e familjes së gjuhëve indo-evropiane, ku shumica e tyre flasin rrjedhshëm edhe rusishten si gjuhë të dytë.

Aktualisht, atdheu Osetian i Osetisë është i ndarë politikisht midis Osetisë së Veriut-Alanisë në Rusi, dhe vendit de fakto të Osetisë së Jugut (i njohur nga Kombet e Bashkuara si territor i pushtuar nga Rusia që është de jure pjesë e Gjeorgjisë). Të afërmit e tyre më të afërt historikë dhe gjuhësorë, populli Jász, jetojnë në rajonin Jászság në pjesën veriperëndimore të qarkut Jász-Nagykun-Szolnok të Hungarisë. Një grup i tretë me prejardhje nga Alanët mesjetarë janë Asudët e Mongolisë. Si Jász dhe Asud janë asimiluar prej kohësh; vetëm Osetët kanë ruajtur një formë të gjuhës alanike dhe identitetit alani.

Shumica e Osetëve janë të krishterë ortodoksë lindorë, me pakica të konsiderueshme që shpallin fenë etnike Osetian të Uatsdinit si dhe Islamin.

 Origjina e fjalës Osetian 
Osetët dhe Osetia e morën emrin e tyre nga rusët, të cilët kishin përvetësuar emërtimet gjeorgjiane Osi (ოსი, pl. Osebi, ოსები) dhe Oseti ('vendi i Osi', ოსეთი - vini re përemrin vetjak), të përdorura që në mesjetë. për popullatën e vetme iranianishtfolëse të Kaukazit Qendror dhe ndoshta bazuar në vetë-përcaktimin e vjetër sarmatian As (shqiptohet Az) ose Iasi (shqiptohet Yazi), i ngjashëm me hungarez Jasz, që të dyja rrjedhin nga latinishtja Iazyges, që është një latinizim i një emër fisnor sarmat i Alanëve i quajtur *Yazig, nga proto-iranianja *Yaz, që do të thotë "ata që sakrifikojnë", ndoshta duke iu referuar një fisi që specifikon në sakrificën rituale, megjithëse Sarmatët më të gjerë me sa duket e quanin veten "Ariitai" ose "Arian". ruhet në Osetishten moderne Irættæ.Lebedynsky, Iaroslav (2014). Les Sarmates amazones et lanciers cuirassés entre Oural et Danube (VIIe siècle av. J.-C. – VIe siècle apr. J.-C.). Éd. Errance.Alemany, Agustí (2000). Sources on the Alans: A Critical Compilation. Brill.

Meqenëse folësve të Osetisë u mungonte ndonjë emër i vetëm gjithëpërfshirës për veten e tyre në gjuhën e tyre amtare përtej nënndarjes tradicionale Iron-Digoron, këto terma u pranuan nga Osetët si një endonim edhe para integrimit të tyre në Perandorinë Ruse.

 Nëngrupet 
Ironët në lindje dhe jug formojnë një grup më të madh të Osetëve. Ata flasin dialektin e hekurt. Hekurat ndahen në disa nëngrupe: Alagirët, Kurtatët, Tagaurët, Kudarët, Tualet, Urstualet dhe Ksanët.

Kudarët janë grupi jugor i Osetëve.

Tualet janë në pjesën qendrore të Osetisë.

Ksanët janë në lindje të Osetisë Jugore.

 Gjenetika 
Osetët janë një grup unik etnik i Kaukazit, që flasin një gjuhë indo-iraniane të rrethuar kryesisht nga grupe etnogjuhësore vainakh-dagestane dhe abhazo-çerkeze, si dhe fise turke si Karachay-t dhe Balkarët.

Osetët (Alanët) u formuan si një komb në rajonin Kaukazian dhe janë rezultat i përzierjes së Sarmatëve me popullsinë vendase të Kaukazit të Veriut (oset). Sipas Y-haplogroup, Alanët janë pasardhës të popullsisë vendase Osetio-Kaukaziane dhe sipas MtDNA Alano-Osetët janë pasardhës të Sarmatëve. Këtë e sugjeron edhe gjuha e tyre, e cila ka ndikim si kaukazian verior ashtu edhe iranian, prandaj Osetët-Alanët janë populli kaukazian iranian folës dhe formimi i tyre si grup etnik ndodhi midis shekujve I-lV.

 Referime