Kompleksi i Tempullit Krishna Janmasthan

Kompleksi i Tempullit Krishna Janmasthan është një grup tempujsh hindu të vendosur në Mathura, Uttar Pradesh, Indi . Ka tre tempuj kryesorë brenda mjediseve - tempulli i Keshavdev i cili i kushtohet Krishnës, Garbh Griha ku besohet se Krishna ka lindur në Dvapar Yuga dhe Bhagvata Bhavan ku hyjnitë kryesuese janë Radha Krishna .       

Vendi ka pasur rëndësi fetare të paktën që nga shekulli i 6-të para Krishtit me gjetjet e objekteve fetare në gërmime.  Tempujt u shkatërruan shumë herë gjatë historisë, më së fundmi nga perandori Mughal Aurangzeb në 1670. Ai ndërtoi atje xhaminë Eidgah e cila ende qëndron.      Në shekullin e 20-të, kompleksi i ri i tempullit ngjitur me xhaminë u ndërtua me ndihmën financiare të industrialistëve. 



 Historia 
majtas|parapamje|260x260px| Harqe dhe ballkone Ogee që përmbajnë figura njerëzore, pamje e pasme, rreth shekullit të 2-të pes, të gjetura nga gërmimet arkeologjike të Katra Keshavdeva. Tani në Muzeun Qeveritar, Mathura .
majtas|parapamje|260x260px| Shahi Eidgah në 1949 i cili u ndërtua në bazamentin e ngritur të tempullit origjinal të shkatërruar nga Aurangzebi

 Periudha antike dhe klasike 
Sipas traditave hindu, Krishna lindi nga Devaki dhe Vasudeva në një qeli burgu ku ata u mbyllën nga xhaxhai i tij nga nëna Kansa, një mbret i Mathurës, për shkak të profecisë së vdekjes së tij nga fëmija i Devakit.   Sipas traditës, një tempull kushtuar Krishnës u ndërtua në vendlindje nga stërnipi i tij Vajranabh .   Vendi i tanishëm i njohur si Krishna Janmasthan ( lit. 'Vendlindja e Krishnës' ) njihej si Katra ( lit. 'Tregu' ) Keshavdeva.  Gërmimet arkeologjike të vendit kishin zbuluar qeramikë dhe terrakote të shekullit të 6-të para Krishtit.  Ai prodhoi gjithashtu disa skulptura xhainiste si dhe një kompleks të madh budist duke përfshirë Yasha Vihara. A. W. Entwistle (1 January 1987). Braj: Centre of Krishna pilgrimage. E. Forsten. pp. 125, 319–320. ISBN 9789069800165. Tempulli Vaishnava mund të jetë ngritur në vend që në shekullin e parë.  Një kompleks i ri i madh tempulli u rindërtua në vend nga perandori Gupta Çandragupta II në vitin 400 të es.    Një mbishkrim i fundit i shekullit të 8-të përmend gjithashtu dhurimet për vendin nga rashtrakutasit .    

 Periudha Mughal 
Shenjtorët Vaishnava Chaitanya Mahaprabhu dhe Vallabhacharya vizituan Mathurën në fillim të shekullit të 16-të.  Hans Bakker (1990). The History of Sacred Places in India As Reflected in Traditional Literature: Papers on Pilgrimage in South Asia. BRILL. pp. 6–7, 9. ISBN 90-04-09318-4. Yamunan, Sruthisagar. "In Mathura, the Ayodhya playbook is being deployed again to claim Hindu rights over Idgah mosque". Scroll.in. Retrieved 4 December 2020. "Petition Asks for Removal of Idgah Mosque From 'Krishna's Birthplace' in Mathura". The Wire. Retrieved 4 December 2020. Abdullahu, në mbretërimin e perandorit Mughal Jehangir, përmend në Tarikh-i-Daudi shkatërrimin e Mathurës dhe tempujve të saj nga Sulltani i Delhit Sikandar Lodi në shekullin e 16-të. Lodi u kishte ndaluar hinduve të laheshin në lumë dhe të qetheshin gjithashtu në brigje. F. S. Growse. Mathura-Brindaban-The Mystical Land Of Lord Krishna. Diamond Pocket Books (P) Ltd. pp. 50–51, 52, 55. ISBN 978-81-7182-443-4.  Në mbretërimin e Jehangirit, në 1618, Raja Veer Singh Deva Bundela i Orchha-s kishte ndërtuar një tempull me koston e 33 lakhëve.    Një udhëtar francez Tavernier vizitoi Mathurën në vitin 1650 dhe kishte përshkruar tempullin tetëkëndor të ndërtuar me gurë të kuq me rërë.    Udhëtari italian Niccolao Manucci, i cili punoi në oborrin e Mughalëve, e ka përshkruar gjithashtu tempullin.  Princi Mughal Dara Shikoh kishte patronizuar tempullin dhe i dhuroi tempullit një parmak.  Kangjella u hoq nga guvernatori i Mathurës Abdun Nabi Khan me urdhër të perandorit Mughal Aurangzeb dhe ai ndërtoi xhaminë Jama mbi rrënojat e tempujve hindu. Gjatë rebelimit të Jat në Mathura, Abdul Nabi Khan u vra në 1669.  Aurangzebi sulmoi Mathurën dhe shkatërroi atë tempull Keshavdeva në 1670 dhe ndërtoi Shahi Eidgah në vend të tij. Audrey Truschke (1 February 2018). Aurangzeb: The Man and the Myth. Penguin Random House India Private Limited. pp. 95–96. ISBN 978-0-14-343967-7. A. W. Entwistle (1 January 1987). Braj: Centre of Krishna pilgrimage. E. Forsten. pp. 125, 319–320. ISBN 9789069800165.

 Periudha moderne 
Mathura ra nën kontrollin britanik në 1804. Kompania e Indisë Lindore nxori në ankand tokën e Katrës dhe ajo u ble nga Raja Patnimal, një bankier i pasur i Varanasit.     Raja Patnimal donte të ndërtonte tempullin, por nuk mundi ta bënte këtë. Pasardhësit e tij trashëguan tokën e Katrës. Pasardhësi i tij Rai Krishna Das u kundërshtua, për pronësinë e 13,37 hektarëve tokë në të cilën ndodhet faltorja dhe Shahi Eidgah, në dy padi civile nga muslimanët e Mathurës, por Gjykata e Lartë e Allahabadit vendosi në favor të Raj Krishna Das-it në të dyja paditë në 1935.   Kailash Nath Katju dhe Madanmohan Chaturvedi kishin ndihmuar në këto padi. Politikani dhe arsimtari Madan Mohan Malaviya e bleu tokën nga Raj Krishna Das më 7 shkurt 1944 me një kosto prej Rs. 13000 me ndihmën financiare të industrialistit Jugal Kishore Birla .    Pas vdekjes së Malaviya, Jugal Kishore Birla formoi një trust të quajtur Shri Krishna Janmabhoomi Trust, i regjistruar më vonë si Shri Krishna Janmasthan Seva Sansthan, më 21 shkurt 1951 dhe fitoi tokën.   Jugal Kishore Birla ia besoi ndërtimin e tempullit të ri një tjetër industrialisti dhe filantropisti Jaidayal Dalmia . Ndërtimi i kompleksit të tempullit filloi në tetor 1953 me nivelimin e tokave dhe përfundoi në shkurt 1982. Djali i tij i madh Vishnu Hari Dalmia e pasoi atë dhe shërbeu në Trust deri në vdekjen e tij. Nipi i tij Anurag Dalmia është Administrator i Përbashkët i Besuar në Trust.   Ndërtimi u financua nga familje të tjera biznesi duke përfshirë Ramnath Goenka . 
majtas|parapamje| Vendi festohet si vendlindja e Krishnës, i cili, sipas traditës, lindi në një burg dhe burgu thuhet se ekzistonte në parcelën e shënuar nga një pllakë guri. Në të djathtë të tij është Eidgah Shahi. Imazhi është marrë në vitin 1949 përpara se të ndërtohej kompleksi modern i tempullit.
parapamje|260x260px| Faltorja Garbha Griha (majtas) pas Eidgah (në qendër) dhe hyrja e tempullit Keshavdeva (djathtas), 1988.
{
 "type": "FeatureCollection",
 "features": [
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {
    "title": "Keshavadeva temple"
   },
   "geometry": {
    "type": "Polygon",
    "coordinates": [
     [
      [
       77.669592440216,
       27.504506233468
      ],
      [
       77.669592440216,
       27.504953494154
      ],
      [
       77.669978678314,
       27.504953494154
      ],
      [
       77.669978678314,
       27.504506233468
      ],
      [
       77.669592440216,
       27.504506233468
      ]
     ]
    ]
   }
  },
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {
    "title": "Shahi Eidgah"
   },
   "geometry": {
    "type": "Polygon",
    "coordinates": [
     [
      [
       77.669753372757,
       27.505096236544
      ],
      [
       77.669753372757,
       27.50549591425
      ],
      [
       77.669903576461,
       27.50549591425
      ],
      [
       77.669903576461,
       27.505096236544
      ],
      [
       77.669753372757,
       27.505096236544
      ]
     ]
    ]
   }
  },
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {
    "title": "Garbha Griha temple (prison cell)"
   },
   "geometry": {
    "type": "Polygon",
    "coordinates": [
     [
      [
       77.669356405822,
       27.505153333448
      ],
      [
       77.669356405822,
       27.505343656247
      ],
      [
       77.669613897888,
       27.505343656247
      ],
      [
       77.669613897888,
       27.505153333448
      ],
      [
       77.669356405822,
       27.505153333448
      ]
     ]
    ]
   }
  },
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {
    "title": "Potra Kund"
   },
   "geometry": {
    "type": "Polygon",
    "coordinates": [
     [
      [
       77.667242825119,
       27.50422233306
      ],
      [
       77.667242825119,
       27.50422233306
      ],
      [
       77.667832911102,
       27.504488787141
      ],
      [
       77.667832911102,
       27.504488787141
      ],
      [
       77.668122589675,
       27.503946362081
      ],
      [
       77.668122589675,
       27.503946362081
      ],
      [
       77.667543232528,
       27.503641841577
      ],
      [
       77.667543232528,
       27.503641841577
      ],
      [
       77.667242825119,
       27.50422233306
      ]
     ]
    ]
   }
  },
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {
    "marker-symbol": "water",

    "marker-size": "small",
    "title": "Potra Kund"},
   "geometry": {
    "type": "Point",
    "coordinates": [
     77.667682707397,
     27.504011389739
    ]
   }
  },
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {

    "marker-symbol": "place-of-worship",

    "marker-size": "small",
    "title": "Keshavdeva Temple"},
   "geometry": {
    "type": "Point",
    "coordinates": [
     77.669764101593,
     27.504706073574
    ]
   }
  },
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {

    "marker-symbol": "place-of-worship",

    "marker-size": "small",
    "title": "Garbha Griha shrine"},
   "geometry": {
    "type": "Point",
    "coordinates": [
     77.669474423019,
     27.505248494889
    ]
   }
  },
  {
   "type": "Feature",
   "properties": {

    "marker-symbol": "religious-muslim",

    "marker-size": "small",
    "title": "Eidgah"},
   "geometry": {
    "type": "Point",
    "coordinates": [
     77.66982847460896,
     27.505238978748423
    ]
   }
  }
 ]
}

 Kultura 
Tempulli është një nga tempujt më të vizituar të Indisë. Krishna Janmashtami, Radhashtami, Diwali dhe Holi janë festat kryesore që festohen në këtë tempull dhe në të gjithë rajonin e Braxhit . 
Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Tempuj hindu