Euforia

Euforia () është përvoja (ose ndikimi) i kënaqësisë ose eksitimit dhe ndjenjave intensive të mirëqenies dhe lumturisë.   Disa shpërblime natyrore dhe aktivitete shoqërore, të tilla si ushtrimet aerobike, e qeshura, dëgjimi ose bërja e muzikës dhe kërcimi, mund të shkaktojnë një gjendje euforie.   Euforia është gjithashtu një simptomë e disa çrregullimeve neurologjike ose neuropsikiatrike, të tilla si mania.  Dashuria romantike dhe komponentët e ciklit të reagimit seksual të njeriut shoqërohen gjithashtu me nxitjen e euforisë.    Disa droga, shumë prej të cilave shkaktojnë varësi, mund të shkaktojnë eufori, e cila të paktën pjesërisht motivon përdorimin e tyre rekreativ. 

Pikat e nxehta hedonike - dmth, qendrat e kënaqësisë së trurit – janë të lidhura funksionalisht. Aktivizimi i një hotspot rezulton në rekrutimin e të tjerëve. Frenimi i një pike të nxehtë rezulton në zbehjen e efekteve të aktivizimit të një pike tjetër të nxehtë.   Prandaj, aktivizimi i njëkohshëm i çdo pike hedonike brenda sistemit të shpërblimit besohet të jetë i nevojshëm për të gjeneruar ndjesinë e një euforie intensive. 

 Historia 
Fjala "euforia" rrjedh nga termat grekë të lashtë : εὖ eu që do të thotë "pus" dhe φέρω pherō që do të thotë "të mbaj".   Semantikisht është e kundërt me disforinë.

Një fjalor anglez i vitit 1706 e përkufizon euforinë si "përmbajtja e mirë e funksionimit të një ilaçi, dmth, kur pacienti e gjen veten të lehtësuar ose të lehtësuar prej tij". 

Gjatë viteve 1860, mjeku anglez Thomas Laycock e përshkroi euforinë si ndjenjën e mirëqenies trupore dhe shpresës; ai vuri në dukje paraqitjen e tij të gabuar në fazën përfundimtare të disa sëmundjeve terminale dhe ia atribuoi një eufori të tillë mosfunksionimit neurologjik.  •  Monografia e Sigmund Freud e vitit 1884 Über Coca përshkroi konsumin (e tij) të kokainës duke prodhuar "euforinë normale të një personi të shëndoshë", , cited in, NIDA Research Monograph #13  ndërsa rreth vitit 1890 neuropsikiatri gjerman Carl Wernicke ligjëroi rreth "euforisë anormale" në pacientët me mani. 

Një artikull i vitit 1903 në The Boston Daily Globe i referohet euforisë si "eksitim i këndshëm" dhe "ndjenja e lehtësisë dhe mirëqenies".  Në vitin 1920, revista Popular Science e përshkroi euforinë si "një emër me zë të lartë" që do të thotë "të ndihesh i përshtatshëm": normalisht ta bësh jetën me vlerë, duke motivuar përdorimin e drogës dhe sëmundje të formuara në disa sëmundje mendore.  Libri shkollor i Robert S. Woodworth i vitit 1921 Psikologjia: Një studim i jetës mendore, e përshkruan euforinë si një gjendje organike e cila është e kundërta e lodhjes dhe "do të thotë pothuajse njësoj si të ndihesh mirë". 

Në vitin 1940, The Journal of Psychology e përkufizoi euforinë si një "gjendje të mirëqenies së përgjithshme ... dhe ndjenjës së tonifikuar këndshëm".  Një dekadë më vonë, duke gjetur ndjenjat e zakonshme të mirëqenies të vështira për t'u vlerësuar, studiuesi amerikan i varësisë, Harris Isbell e ripërcaktoi euforinë si ndryshime të sjelljes dhe shenja objektive tipike të morfinës.  •  •  Megjithatë, në vitin 1957, farmakologu britanik DA Cahal nuk e konsideroi euforinë opioidale si të padëshirueshme nga pikëpamja mjekësore, por një efekt që "rrison vlerën e një analgjezik të madh".  Edicioni i vitit 1977 i A Encyclopaedia Concise of Psychiatry e quajti euforinë "një humor kënaqësie dhe mirëqenieje", me shoqata patologjike kur përdoret në një kontekst psikiatrik. Si shenjë e sëmundjes cerebrale, ajo u përshkrua si e butë dhe jashtë kontekstit, duke përfaqësuar një paaftësi për të përjetuar emocione negative . 

Në shekullin e 21-të, euforia përgjithësisht përkufizohet si një gjendje e lumturisë së madhe, mirëqenies dhe eksitimit, e cila mund të jetë normale, ose jonormale dhe e papërshtatshme kur shoqërohet me droga psikoaktive, gjendje maniake ose sëmundje ose lëndim të trurit.  •  •  • 

 Neuropsikologji 
Pikat e nxehta hedonike janë substrate/struktura nervore të ndërlidhura funksionalisht që (në mënyrë të brendshme ose të jashtme) gjenerojnë ndjenjat e kënaqësisë. Aktivizimi i një pike hedonike përfshin stimulimin e të tjerëve. Frenimi i një pike hedonike zbeh aktivizimin e të tjerave.   Prandaj, aktivizimi i njëkohshëm i çdo pike hedonike brenda sistemit të shpërblimit është ndoshta i nevojshëm për të gjeneruar ndjesinë e euforisë. 

 Llojet 
Shumë lloje të ndryshme stimujsh mund të shkaktojnë eufori, duke përfshirë drogat psikoaktive, shpërblimet natyrore dhe aktivitetet sociale.     Çrregullimet afektive si mania unipolare ose çrregullimi bipolar mund të përfshijnë euforinë si simptomë. 

 E nxitur nga muzika 
Euforia mund të ndodhë si rezultat i vallëzimit me muzikë, bërjes së muzikës dhe dëgjimit të muzikës që zgjon emocionalisht.    Studimet e neuroimazhimit kanë treguar se sistemi i shpërblimit luan një rol qendror në ndërmjetësimin e kënaqësisë së shkaktuar nga muzika.   Muzika e këndshme që zgjon emocionalisht rrit fuqishëm neurotransmetimin e dopaminës në rrugët dopaminergjike që projektohen në striatum (dmth. shtegu mesolimbike dhe shtegu nigrostriatal).    Përafërsisht 5% e popullsisë përjeton një fenomen të quajtur "anhedonia muzikore", në të cilën individët nuk përjetojnë kënaqësi nga dëgjimi i muzikës që zgjon emocionalisht, pavarësisht se kanë aftësinë për të perceptuar emocionin e synuar që përcillet në pasazhe muzikore. 

Një studim klinik nga janari 2019 që vlerësoi efektin e një prekursori të dopaminës (levodopa ), antagonistit të dopaminës (risperidone) dhe një placebo në përgjigjet e shpërblimit ndaj muzikës – duke përfshirë shkallën e kënaqësisë së përjetuar gjatë të dridhurave muzikore, e matur nga ndryshimet në aktivitetin elektrodermal si dhe vlerësimet subjektive – zbuloi se manipulimi i neurotransmetimit të dopaminës rregullon në mënyrë të dyanshme njohjen e kënaqësisë (veçanërisht, ndikimin hedonik të muzikës) te subjektet njerëzore.   Ky studim sugjeron që rritja e neurotransmetimit të dopaminës vepron si një kusht sine qua non për reagime të këndshme hedonike ndaj muzikës tek njerëzit.   

 E nxitur nga seksi 
Fazat e ndryshme të bashkimit mund të përshkruhen gjithashtu si nxitëse euforie tek disa njerëz. Analistë të ndryshëm e kanë cilësuar ose të gjithë aktin seksual, momentet që çojnë në orgazmë, ose vetë orgazmën si kulmin e kënaqësisë apo euforisë njerëzore. 

 E shkaktuar nga droga 
parapamje|250x250px| Një dozë e madhe metamfetamine shkakton një eufori të shkaktuar nga droga. 
Një euforiant është një lloj droge psikoaktive që tenton të shkaktojë eufori.  Shumica e euforiantëve janë droga të varura për shkak të vetive të tyre përforcuese dhe aftësisë për të aktivizuar sistemin e shpërblimit të trurit. 

 Psikodelikët 
Drogat tradicionale psikodelike, të tilla si LSD dhe psilocybin janë të afta të nxisin eufori pavarësisht mungesës së cilësive të varësisë. Anketa Globale e Drogës ka zbuluar se nga 22,000 raportet e pjesëmarrësve, MDMA, LSD dhe kërpudhat psilocybin u renditën më pozitivisht në Indeksin Neto të Kënaqësisë së të gjitha barnave rekreative të përfshira në studim. 

 Stimuluesit 
Stimuluesit dopaminergjikë si amfetamina, metamfetamina, kokaina, MDMA dhe metilfenidati janë euforiant.   Nikotina është një stimulues parasimpatik që vepron si një euforiant i butë në disa njerëz.  Ksantinat si kafeina dhe teobromina mund të konsiderohen gjithashtu euforiantë të butë nga disa.

Përtypja e arrës areca (fara nga palma Areca catechu) me gëlqere të shuar (hidroksid kalciumi) – një praktikë e zakonshme në Azinë Juglindore dhe Juglindore – prodhon efekte stimuluese dhe eufori.    Përbërësit kryesorë psikoaktivë - arekolina (një agonist i pjesshëm i receptorit muskarinik)   dhe arekaidina (një frenues i rimarrjes së GABA )   - janë përgjegjës për efektin euforik.  

 Depresivët 
Disa depresantë mund të prodhojnë eufori; disa nga ato barna në këtë klasë përfshijnë alkoolin në doza të moderuara,    (GHB),   dhe ketaminë. 

Disa barbiturate dhe benzodiazepina mund të shkaktojnë eufori. Efektet euforiante përcaktohen nga shpejtësia e fillimit të barit,  rritja e dozës  dhe me administrimin intravenoz.  Barbituratet që kanë më shumë gjasa të shkaktojnë eufori përfshijnë amobarbital, secobarbital dhe pentobarbital.   Benzodiazepinat që kanë më shumë gjasa të shkaktojnë eufori janë flunitrazepam, alprazolam dhe clonazepam.    Benzodiazepinat gjithashtu priren të rrisin euforinë e shkaktuar nga opioidet. 

Pregabalin shkakton eufori të varur nga doza.   Euforia, e ndodhur në një përqindje të vogël të individëve në dozat e rekomanduara, është gjithnjë e më e shpeshtë në doza mbiterapeutike (ose me administrim intravenoz ose nazal).    Në doza pesë herë më të larta se maksimumi i rekomanduar, raportohet eufori intensive.  Një tjetër analog GABA, gabapentina, mund të shkaktojë eufori.  Karakterizohet si opioid, por më pak intensiv, mund të ndodhë në doza supraterapeutike ose në kombinim me barna të tjera, si opioidet ose alkooli.  Etosuksimidi dhe perampaneli gjithashtu mund të shkaktojnë eufori në doza terapeutike.  

 Opioidet 
Agonistët μ-receptor opioid janë një grup euforiantësh  që përfshijnë droga të tilla si heroina, morfina, kodeina, oksikodoni dhe fentanili. Në të kundërt, agonistët e receptorit κ-opioid, si neuropeptidi endogjen dynorfina, dihet se shkaktojnë disfori,  një gjendje humori e kundërt me euforinë që përfshin ndjenjat e pakënaqësisë së thellë.

 Kanabinoidergjikë 
Agonistët e receptorit kanabinoid 1 janë një grup euforiantësh që përfshin kanabinoidë të caktuar me bazë bimore (p.sh. THC nga bima e kanabisit), kanabinoidë endogjenë (p.sh., anandamide) dhe kanabinoidë sintetikë. 

 Inhalantët 
Disa gazra, si oksidi i azotit (N2O, i njohur si "gaz gazmor"/"tullumbace me azot"), mund të shkaktojnë eufori kur thithen.  

 Glukokortikoidet 
Dihet se administrimi akut ekzogjen i glukokortikoideve shkakton eufori, por ky efekt nuk vërehet me ekspozim afatgjatë. 

 E nxitur nga agjërimi 
Agjërimi është shoqëruar me përmirësim të humorit, mirëqenies dhe ndonjëherë me eufori. Janë propozuar mekanizma të ndryshëm dhe janë konsideruar aplikime të mundshme në trajtimin e depresionit. 

 Neuropsikiatrike 

 Mania 
Euforia është gjithashtu e lidhur fort me hipomaninë dhe maninë, gjendje mendore të karakterizuara nga një rritje patologjike e humorit, e cila mund të jetë ose euforike ose nervoze, përveç simptomave të tjera, të tilla si fjalimi i presionit, fluturimi i ideve dhe madhështia.  

Megjithëse hipomania dhe mania janë sindroma me etiologji të shumëfishta (domethënë ato që mund të lindin nga çdo numër kushtesh), ato më së shpeshti shihen në çrregullimin bipolar, një sëmundje psikiatrike e karakterizuar nga periudha të alternuara të manisë dhe depresionit.  

 Epilepsia 
Euforia mund të ndodhë gjatë aurave të krizave  [emphasis added]  me origjinë tipike në lobin temporal, por që prek korteksin e përparmë izolues. Kjo eufori është simptomatike e një sindromi të rrallë të quajtur kriza ekstatike,  In a table listing cases of ecstatic seizures reported in the literature, descriptions include: "Euphoric and talkative", "calm euphoria", "Pleasant feeling, euphoria", "Pleasant feeling, and feels euphoria", "short euphoric states"; others are within the definition of euphoria: "Sudden feeling of extreme well-being", "Ineffable joy. Intense pleasure without match in reality (perhaps music)", "Extreme happiness", "intense (non-sexual) pleasure", "Intense happy feeling", "Sudden indescribably pleasant and joyous feeling", "Sensation of intense well-being", "Intense pleasant feeling", "Intense feelings of bliss and well-being".  që shpesh përfshin edhe përvoja mistike.  Euforia (ose më shpesh disforia) mund të ndodhë edhe në periudhat midis krizave epileptike. Kjo gjendje, çrregullim disforik interiktal, konsiderohet një çrregullim afektiv atipik.   Personat që përjetojnë ndjenja depresioni ose ankthi midis ose para krizave herë pas here përjetojnë eufori më pas. 

 Migrenë 
Disa persona përjetojnë eufori në prodromin – orë deri në ditë para fillimit – të një dhimbje koke migrene.  [emphasis added]  [emphasis added]  [emphasis added] Në mënyrë të ngjashme, një gjendje euforike shfaqet tek disa persona pas episodit të migrenës.  

 Sklerozë të shumëfishtë 
Euforia ndonjëherë shfaqet tek personat me sklerozë të shumëfishtë ndërsa sëmundja përparon. Kjo eufori është pjesë e një sindromi të quajtur fillimisht euphoria sclerotica, e cila zakonisht përfshin dezinhibimin dhe simptoma të tjera të mosfunksionimit kognitiv dhe të sjelljes.  

 Euforia gjinore 
Euforia gjinore është kënaqësi ose kënaqësi e ndjerë nga një person për shkak të konsistencës midis identitetit të tyre gjinor dhe veçorive gjinore të lidhura me një gjini të ndryshme nga seksi që i është caktuar në lindje. Konsiderohet si homologu pozitiv i disforisë gjinore.  Euforitë e lidhura janë regjistruar gjithashtu në studimet e përafrimeve midis identitetit seksual dhe njohjes sociale, si mbështetja në shkolla për personat lezbike dhe gej, dhe përvojat e variacionit ndërseksual dhe diagnozat e tyre si marrja e një diagnoze të hiperplazisë së lindur të veshkave, e cila shpjegon dallimet fizike për shembull. 

 Shiko gjithashtu 

 Përvoja kulmore

 Psikologjike
 Disforia
 Eutymia
 Hipertimia
 Ndjenja e habisë

 Farmakologjike
 Anksiolitik
 Droga projektuese
 Përdorimi rekreativ i drogës

 Referime 

Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Emocione