Upanishadet

Upanishadet  ; ) janë tekste sanskrite vedike të vona dhe post-Vedike që "dokumentojnë kalimin nga ritualizmi arkaik i Vedës në ide dhe institucione të reja fetare"  dhe shfaqjen e koncepteve qendrore fetare të hinduizmit .   Ato janë shtesa më e fundit e Vedave, shkrimet më të vjetra të hinduizmit, dhe kanë të bëjnë me meditimin, filozofinë, ndërgjegjen dhe njohuritë ontologjike . Pjesët e mëparshme të Vedave trajtonin mantra, bekime, rituale, ceremoni dhe sakrifica.   

Ndërsa janë ndër letërsitë më të rëndësishme në historinë e feve dhe kulturës indiane, Upanishadet dokumentojnë një shumëllojshmëri të gjerë "ritesh, yshtjesh dhe njohurish ezoterike"  që largohen nga ritualizmi vedik dhe interpretohen në mënyra të ndryshme në traditat e mëvonshme komentuese. Nga e gjithë letërsia vedike, vetë Upanishadet njihen gjerësisht dhe idetë e tyre të ndryshme, të interpretuara në mënyra të ndryshme, informuan traditat e mëvonshme të hinduizmit. Shqetësimi qëndror i të gjithë Upanishadeve është zbulimi i marrëdhënieve midis realiteteve rituale, kozmike (përfshirë perënditë) dhe trupit/personit të njeriut,  duke postuluar Ātmanin dhe Brahmanin si "maja e universit të rregulluar në mënyrë hierarkike dhe të ndërlidhur. ,"    por mund të gjenden ide të ndryshme rreth marrëdhënies midis Atmanit dhe Brahmanit.  

Janë të njohura rreth 108 Upanishade, nga të cilët dymbëdhjetë të parët janë më të vjetrit dhe më të rëndësishmit dhe quhen Upanishadët kryesorë ose parësorë ( mukhya ).   Upanishadët Mukhya gjenden kryesisht në pjesën përmbyllëse të Brahmanave dhe Aranyakave  dhe për shekuj me radhë u mësuan përmendësh nga çdo brez dhe u transmetuan gojarisht . Upanishadët Mukhya datojnë para Krishtit, por nuk ka asnjë konsensus mes studiuesve mbi datën e tyre, apo edhe se cilat janë para ose pas budiste. Brhadaranyaka shihet si veçanërisht e lashtë nga studiuesit modernë.   Bronkhorst, Johannes (2007). Greater Magadha: Studies in the Culture of Early India, pp. 258-259. BRILL. Nga pjesa tjetër, 95 Upanishadët janë pjesë e kanunit Muktikā, i përbërë nga rreth shekujt e fundit të mijëvjeçarit të parë pes deri në shekullin e 15-të të es.   Upanishadët e rinj, përtej 108 në kanunin Muktika, vazhduan të kompozoheshin gjatë epokës së hershme moderne dhe moderne,  edhe pse shpesh trajtonin tema që nuk kanë lidhje me Vedat.  Mukhya Upanishadët, së bashku me Bhagavad Gitën dhe Brahmasutrën (të njohura kolektivisht si Prasthanatrayi ),  interpretohen në mënyra të ndryshme në disa shkolla të mëvonshme të Vedantës . Max Müller, The Upanishads, Part 1, Oxford University Press, page LXXXVI footnote 1

Kategoria:Hinduizëm