Izhica

Izhitsa ose Izhica (Ѵ, ѵ; e dorës: Ѵ ѵ ; OCS : Ѷжица, rusisht : Ижица, ukrainisht : Іжиця) është një shkronjë e alfabetit cirilik të hershëm dhe disa alfabeteve të mëvonshme, zakonisht e fundit në renditje. Ajo e ka origjinën nga shkronja greke upsilon (Y, υ) dhe është përdorur në fjalë dhe emra që rrjedhin nga ose nëpërmjet gjuhës greke, si кѵрилъ ( kürilǔ, "Ciril", nga greqishtja Κύριλλος) ose флаѵии ( flavii, "Flavi", nga greqishtja Φλάυιος). Ai përfaqësonte tingujt  ose  si shkronja normale и dhe в, përkatësisht. Alfabeti glagolitik ka një shkronjë përkatëse me emrin izhitsa gjithashtu (Ⱛ, ⱛ). Gjithashtu, izhitsa në formën e saj standarde ose, më shpesh, në një variant me bisht (i ngjashëm me latinishten "y") ishte pjesë e digrafit оѵ/оу që përfaqësonte tingullin  . Digrafi njihet si " uk ", dhe germa e sotme cirilike U e ka origjinën nga forma e saj e thjeshtuar.

Emri tradicional i shkronjës, izhitsa (ижица), shpjegohet si zvogëlues i fjalës иго ( igo, "zgjedhë"), për shkak të formës së shkronjës, ose iже ( izhe, "e cila"), emri i shkronjave kryesore cirilike dhe glagolitike për të njëjtin tingull,  .

Vlera numerike e izhicës cirilike është 400. Izhica glagolitike nuk ka vlerë numerike. Botimet sllave të kishës të shtypura në Rusi përdorin një variant të përmbledhur të shkronjës për qëllimin numerik, ndërsa botimet nga Serbia ose Rumania (përfshirë librat në alfabetin cirilik rumun ), si dhe librat e hershëm të shtypur nga Ukraina, preferojnë një formë bazë të shkronjës pa bisht.

 rusisht 
Në gjuhën ruse, përdorimi i izhitsa u bë gjithnjë e më i rrallë gjatë shekujve 18 dhe 19. Në fillim të shekullit të 20-të, kishte vetëm një fjalë me drejtshkrim relativisht të qëndrueshëm që përfshinte shkronjën izhitsa: мѵро ( miro, " krizmë ") dhe derivatet e saj.

Në dokumentet e reformës së drejtshkrimit të viteve 1917-1918, izhitsa nuk përmendet fare,   edhe pse shpallja se ajo u anulua në atë kohë, së bashku me i-në dhjetore, jatin dhe fitën, nuk është vetëm e përhapur, por e pasqyruar edhe në Enciklopedinë e Madhe Sovjetike.  Në fakt, Ѵ doli nga përdorimi në alfabetin civil gradualisht, nën ndikimin jo vetëm të drejtimit të përgjithshëm të ndryshimeve në drejtshkrimin e gjuhës ruse, por edhe të zhvendosjes së fjalëve dhe teksteve për tema fetare nga shtypi civil. Në të njëjtën kohë, lokomotivat me avull të klasës Izhitsa (Ѵ) u prodhuan deri në vitin 1931 dhe ishin në funksion derisa u çmontuan në vitet 1950. 

 Sllavishtja kishtare 
Izhitsa është ende në përdorim në gjuhën kishtare sllave . Ashtu si upsilon greke, mund të shqiptohet si (si и), ose si  (si в). Rregulli themelor i dallimit është i thjeshtë: izhitsa me theks dhe/ose shenja aspirimi është një zanore dhe për këtë arsye shqiptohet  ; izhitsa pa shenja diakritike është bashkëtingëllore dhe shqiptohet   . Izhicat e patheksuara, që tingëllojnë   shënohen me një shenjë të veçantë diakritike, të ashtuquajturën kendema ose kendima (nga fjala greke κέντημα AFN:[ ˈcendima ] ). Forma e kendemës mbi izhitsa mund të ndryshojë: në librat me origjinë ruse, zakonisht duket si një theks i dyfishtë i varrit ose ndonjëherë si një theks i dyfishtë akut . Në librat e vjetër serb, kendema më së shpeshti dukej si dy pika ( trema ) ose madje mund të zëvendësohej nga një kombinim zëvendësues i aspiratës dhe akut. Këto dallime formash (me përjashtim të kombinimit aspirim-akut) nuk kanë kuptim drejtshkrimor dhe duhen konsideruar thjesht si variacione të stilit të shkronjave, prandaj emri i Unicode " IZHITSA ME VARRE DYFISHTE " është pak mashtrues. Izhitsa me kendema ( e lartë : Ѷ, e ulët : ѷ) nuk është një shkronjë e veçantë e alfabetit, por mund të ketë pozicion personal në kodimet kompjuterike (p.sh., Unicode). Historikisht, izhitsa me kendema korrespondon me greqishten upsilon me trema (ose διαλυτικά: Ϋ, ϋ). Ndërsa në botimet moderne të greqishtes së vjetër dhe moderne, trema përdoret vetëm për të parandaluar një digraf (si <ευ> [ ev, ef ]  kundrejt <εϋ> [ ei ]  ), përdorimi sllav i kendemës vazhdon ende atë të shumë dorëshkrimeve greke mesjetare, në të cilat shenja " diaeresis " përdorej shpesh thjesht për të shënuar një upsilon ose iota si të tillë, pavarësisht nga çdo zanore tjetër (p.sh. δϊαλϋτϊκά, e cila nuk do të ishte e saktë nga konventat e sotme). Mund të mos ketë asnjë shenjë informacioni të izhicës me theks të dyfishtë të varrit ( e lartë : Ѷ, e ulët : ѷ), por vetëm Unicode .