Teutonët

Teutonët (latinisht: Teutones - Teutoni) ishin një fis i lashtë evropiano-verior i përmendur nga autorët romakë . Teutonët janë më të njohur për pjesëmarrjen e tyre, së bashku me Kimbrët (Cimbri) dhe grupe të tjera, në luftë kundër Republikës Romake në fund të shekullit të dytë para Krishtit. 

Jul Cezari i përshkroi ata si një popull gjermanik, një term që ai e përdori për të gjithë popujt veriorë që ndodheshin në lindje të Rhein, dhe autorët e mëvonshëm romakë ndoqën identifikimin e tij. Nga njëra anë, nuk ka asnjë provë të drejtpërdrejtë nëse ata flisnin apo jo një gjuhë gjermanike, dhe dëshmi të tilla si emri i tyre dhe emrat e sundimtarëve të tyre tregojnë të paktën një ndikim të fortë nga gjuhët kelte . Nga ana tjetër, indikacionet që autorët klasikë dhanë për atdheun e teutonëve, konsiderohen nga shumë studiues për të treguar se ata jetonin në një zonë të lidhur me gjuhët e hershme gjermanike, por jo në një zonë të lidhur me gjuhët kelte.   

 Emri 
Etnonimi dëshmohet në latinisht si Teutonēs ose Teutoni (shumës) ose, më rrallë, si Teuton ose Teutonus (njëjës).  Rrjedh në mënyrë transparente nga gurra proto-indo-evropiane (PIE) * teuteh2- ('popull, fis, turmë') e bashkangjitur me prapashtesën -ones, e cila zakonisht gjendet si në keltik (Lingones, Senones, etj.) ashtu edhe në gjermanisht. (Ingvaeones, Semnones, etj.) emra fisnor gjatë epokës romake. Rrjedha me sa duket kishte një konotacion të klasës së ulët, në krahasim me një grup elitar ose një klasë sunduese dhe kuptimi i tij origjinal në kohët e PIE mund të ketë qenë 'njerëzit nën armë', siç sugjerohet nga tuzzi hitit - dhe tuta luwian (' ushtri'). 

Kështu, emri Teuton mund të interpretohet se rrjedh nga proto-keltishtja * towtā ('popull, fis'), ose mund të ketë qenë nga një fazë e zhvillimit të gjuhës gjermanike përpara ndryshimit të parë konsonantik ("paragjermanik") ( Krahasoni formën e mëvonshme * þeudō - 'komb, popull, fis'; krh. gotik þiuda ). Një korrupsion i mundshëm i emrit origjinal nga shkrimtarë grekë dhe latinë e bën atribuimin më pak të sigurt. 

Përdorimi shumë më i vonë i Teutonit për t'iu referuar folësve të gjuhëve gjermanike perëndimore ndodhi në latinishten e shkrimtarëve monastikë deri në shekullin e nëntë dhe ka vazhduar në kohët moderne. Fillimisht shërbeu si një fjalë e mësuar klasike latine për t'u përdorur në vend të tingullit të ngjashëm " theodiscus ", një term më i vjetër që ishte një latinizim i shqiptimeve të atëhershme aktuale të fjalës gjermanike perëndimore për "të popullit". 

Në anglishten moderne, "Teuton" shpesh është përdorur në një mënyrë akoma më të gjerë për të nënkuptuar njësoj si "gjermanisht". 

 Atdheu 
Udhëtari i shekullit të katërt para Krishtit, Pithea, siç raportohet nga Plini Plaku (vdiq 79 pas Krishtit), i përshkroi Teutonët si fqinjë të ishullit verior të Abalusit, ku qelibar lahet në pranverë, i cili tregtohej nga këto Teutone. Abalus është lundrimi i një dite nga një kënetë e baticës ose grykëderdhja përballë oqeanit (një aestuarium ) i quajtur Metuonis ku jetonin gjermanët "Guiones" (ndoshta një gabim për Inguaeones, Gutones ose Teutones). Pliny the Elder 37.11. Modern analysis: ; 

Pomponius Mela (vdiq rreth vitit 45 pas Krishtit) i vendosi Teutonët në ishullin më të madh, Codannovia, që supozohej të ishte Skandinavia, e cila ishte një nga një grup ishujsh në një gji të madh të quajtur Codanus, i hapur ndaj oqeanit. Tradicionalisht, studiuesit e interpretojnë këtë gji si deti Baltik . . Comments: 

 31. Në anën tjetër të Albis [Elbës], gjiri i madh Codanus [Deti Baltik] është i mbushur me ishuj të mëdhenj dhe të vegjël. Për këtë arsye, ku deti pranohet brenda detit të gjirit, ai kurrë nuk shtrihet gjerësisht dhe nuk duket në të vërtetë si një det, por spërkatet përreth, vërshohet dhe shpërndahet si lumenj, me ujë që rrjedh në çdo drejtim dhe kalon shumë herë. Aty ku deti bie në kontakt me kontinentin, deti përmbahet nga brigjet e ishujve, brigje që nuk janë shumë larg detit dhe që janë pothuajse të barabarta kudo. Atje deti kalon një rrjedhë të ngushtë si një ngushticë, pastaj, duke u përkulur, përshtatet menjëherë me një ballë të gjatë toke. 32. Në gji janë Cimbri dhe Teutoni; më tutje, njerëzit më të largët të Gjermanisë, Hermiones .
 [. . . ]
 54. Tridhjetë Orkadat [Ishujt Orknei] ndahen nga hapësira të ngushta ndërmjet tyre; shtatë Haemodae [Danimarka] shtrihen përballë Gjermanisë në atë që ne e kemi quajtur Codanus Bay; nga ishujt atje, Skandinavia [sic: dorëshkrimi ka Codannavia  ], të cilën Teutoni e mbajnë ende, spikat sa për madhësinë e saj, aq edhe për pjellorinë.

Plutarku në biografinë e tij të Mariusit, i cili luftoi Teutonët, shkroi se ata dhe Cimbri "nuk kishin pasur marrëdhënie me popujt e tjerë dhe kishin përshkuar një zonë të madhe të vendit, kështu që nuk mund të konstatohej se çfarë populli ishte dhe nga kishin. të përcaktuara". Ai raportoi se kishte hamendje të ndryshme: se ata ishin "disa nga popujt gjermanë që shtriheshin deri në oqeanin verior"; se ata ishin "galloskitë", një përzierje e skithëve dhe keltëve që kishin jetuar deri në lindje deri në Detin e Zi, ose se Cimbri ishin Cimerianë, nga lindja edhe më e largët. Plutarch, Marius, ch. 11

Tekstet e mbijetuara të bazuara në veprën e gjeografit Ptoleme përmendën si Teutones ashtu edhe " Teutonoaroi " në Gjermani, por kjo është në një pjesë të tekstit të tij që është ngatërruar në kopjet e mbijetuara. Gudmund Schütte propozoi që të dy popujt të kuptoheshin si një, por që versionet e ndryshme të veprave të bazuara në atë të Ptolemeut përdorën burime letrare si Plini dhe Mela për t'i vendosur në pozicione të ndryshme diku afër Cimbri, në një pjesë të peizazhit që ata nuk kishte informacion të mirë për - as në Zelandë, as në Skandinavi, ose diku tjetër në bregun jugor të Balltikut. 

Emri i rrethit Thy në Jutland është lidhur me emrin e Teutonëve, një propozim në përputhje me raportet e lashta se ata vinin nga ajo zonë. 

 Lufta kimbriane 
Pasi arritën fitore vendimtare mbi romakët në Noreia dhe Arausio në 105 pes, Cimbri dhe Teutones ndanë forcat e tyre. Gaius Marius më pas i mundi ata veçmas në 102 pes dhe 101 pes, respektivisht, duke i dhënë fund Luftës Cimbriane . Humbja e Teutonëve ndodhi në Betejën e Aquae Sextiae (afër Aix-en-Provences së sotme).

Sipas shkrimeve të Valerius Maximus dhe Florus, mbreti i Teutonëve, Teutobod, u kap me hekura pasi Teutonët u mundën nga Romakët. Në kushtet e dorëzimit, treqind gra të martuara duhej t'u dorëzoheshin romakëve fitimtarë si konkubina dhe skllave . Kur zonjat e Teutonëve dëgjuan për këtë kusht, ata iu lutën konsullit që në vend të kësaj të lejoheshin të shërbenin në tempujt e Ceres dhe Venusit . Kur kërkesa e tyre u refuzua, gratë teutone vranë fëmijët e tyre. Të nesërmen në mëngjes, të gjitha gratë u gjetën të vdekura në krahët e njëra-tjetrës, pasi kishin mbytur njëra-tjetrën gjatë natës. Martirizimi i tyre i përbashkët kaloi në legjendat romake të tërbimit teutonik . Lucius Annaeus Florus, Epitome 1.38.16–17 and Valerius Maximus, Factorum et Dictorum Memorabilium 6.1.ext.3

Thuhet se disa robër të mbijetuar morën pjesë si gladiatorë rebelë në Luftën e Tretë Servile të viteve 73-71 para Krishtit. 

 Shih edhe 
 Iliria
 Fiset ilire
 Lista e fiseve ilire

 Referime 

Kategoria:Fise gjermanike