Obligimi

Obligimi/Detyrimi është një kurs veprimi që dikush duhet të ndërmarrë, qoftë ligjor apo moral. Obligimet janë kufizime; ato kufizojnë lirinë. Njerëzit që janë nën obligime mund të zgjedhin të veprojnë lirisht sipas detyrimeve. Obligimi ekziston kur ka një zgjedhje për të bërë atë që është moralisht e mirë dhe atë që është moralisht e papranueshme.  Obligime ka edhe në kontekste të tjera normative, siç janë detyrimet e mirësjelljes, detyrimet shoqërore, fetare, dhe mundësisht në aspektin politik, ku detyrimet janë kërkesa që duhet të përmbushen. Këto janë përgjithësisht obligime ligjore, të cilat mund të sjellin gjobë për mospërmbushje, ndonëse persona të caktuar janë të detyruar të kryejnë veprime edhe për arsye të tjera, qoftë si traditë, qoftë për arsye sociale.

Obligimet ndryshojnë nga personi në person: për shembull, një person që mban një post politik në përgjithësi do të ketë shumë më tepër detyrime sesa një qytetar mesatar i rritur, i cili vetë do të ketë më shumë detyrime se një fëmijë. Old Bear, Sacred Journey of the Medicine Wheel (2008), p. 393: "Adults have more obligations and are held to higher standards of accountability than children are". Në përgjithësi, detyrimet jepen në këmbim të rritjes së të drejtave ose fuqisë së një individi.

 Përdorime të tjera 
Termi i obliguar mund të përdoret gjithashtu në një kontekst biologjik, në lidhje me speciet që duhet të zënë një vend të caktuar ose të sillen në një mënyrë të caktuar për të mbijetuar. Në biologji, e kundërta e detyrimit është fakultative, që do të thotë se një specie është në gjendje të sillet në një mënyrë të caktuar dhe mund ta bëjë këtë në rrethana të caktuara, por që mund të mbijetojë edhe pa pasur nevojë të sillet në këtë mënyrë. Për shembull, llojet e salamandrave në familjen Proteidae janë pedomorfë të detyrueshëm, ndërsa speciet që i përkasin Ambystomatidae janë paedomorfë fakultativë.

Në Kishën Katolike, Ditët e Shenjta të Detyrimit ose Festat e Detyrimit, të quajtura më rrallë Festat e Urdhrit, janë ditët në të cilat, siç thotë kanuni 1247 i Kodit të së Drejtës Kanonike të vitit 1983, besimtarët janë të detyruar të marrin pjesë në meshë.

 Obligimi dhe morali 
Detyrimi është një kontratë ndërmjet një individi dhe sendit ose personit ndaj të cilit ose të cilit ata janë të detyruar. Nëse kontrata shkelet, individi mund të fajësohet. Kur hyjnë në një detyrim, njerëzit në përgjithësi nuk mendojnë për fajin që do të përjetonin nëse detyrimi nuk përmbushet; në vend të kësaj ata mendojnë se si mund ta përmbushin detyrimin. Racionalistët argumentojnë se njerëzit përgjigjen në këtë mënyrë sepse ata kanë një arsye për të përmbushur detyrimin.  Sipas teorisë së sanksionit, një detyrim korrespondon me presionet sociale që ndjen njeriu dhe nuk rrjedh thjesht nga një marrëdhënie e vetme me një person ose projekt tjetër. Në argumentin racionalist, i njëjti presion shton arsyet që kanë njerëzit, duke forcuar kështu dëshirën e tyre për të përmbushur detyrimin. Teoria e sanksionit thotë se duhet të ketë një sanksion në mënyrë që një detyrë të jetë një detyrë morale. 

 Pikëpamja sociologjike e detyrimit kundrejt pikëpamjes filozofike të detyrimit 
Sociologët besojnë se detyrimet i shtyjnë njerëzit të veprojnë në mënyra që shoqëria i konsideron të pranueshme. Çdo shoqëri ka mënyrën e vet të qeverisjes, ata presin që qytetarët e tyre të sillen në një mënyrë të caktuar. Qytetarët jo vetëm që duhet t'u binden normave shoqërore, por edhe duan që të asimilohen në shoqëri.  Disa filozofë nga ana tjetër, argumentojnë se qeniet racionale kanë detyra morale, ata bëjnë një zgjedhje ose t'i përmbushin këto detyra morale ose t'i shpërfillin ato. Ata kanë një përgjegjësi morale për të përmbushur detyrimet e tyre. Detyra shihet si përgjigje ndaj detyrimeve të një individi. Detyrimet kërkojnë kryerjen e një veprimi dhe detyrë është kryerja e këtij veprimi.  Sociologët besojnë se një detyrim është një forcë objektive. Megjithatë, disa filozofë besojnë se detyrimet janë imperativë moralë. 

 Llojet e obligimeve 

 Obligimet me shkrim 
Obligimet me shkrim janë kontrata. Ata lidhin ligjërisht dy persona në një marrëveshje. Çdo person bëhet përgjegjës për kryerjen e pjesës së tij të kontratës. Një kontratë ligjore, e cila nuk ka nevojë të bëhet me shkrim, Ramesh, A., Do Contracts Have to Be In Writing?, published 20 June 2019, accessed 9 August 2023 përbëhet nga një ofertë, një pranim i asaj oferte, një synim për t'u lidhur me njëri-tjetrin në një marrëveshje ligjore dhe një shumë, diçka me vlerë për t'u shkëmbyer. 

 Obligim politik 
Një obligim politik është një kërkesë për qytetarët e një shoqërie që të ndjekin ligjet e asaj shoqërie.  Megjithatë, ka çështje filozofike nëse një qytetar duhet të ndjekë një ligj thjesht sepse ai është një ligj. Ka pikëpamje të ndryshme nëse një detyrim politik është një detyrim moral. John Rawls argumenton se njerëzit kanë detyrime politike për shkak të parimit të drejtësisë. Njerëzimi përfiton nga përpjekja e përbashkët e qeverisë, ndaj, me të drejtë, ata duhet të jenë anëtarë aktivë dhe mbështetës të kësaj përpjekjeje.  Megjithatë, ka njerëz, si Robert Nozick, të cilët argumentojnë se gëzimi i një përpjekjeje të komunitetit nuk do të thotë detyrim ndaj asaj përpjekjeje. 

 Obligim social 
Obligimet shoqërore i referohen gjërave që njerëzit i pranojnë si individë sepse pranohen kolektivisht.  Kur njerëzit bien dakord për një premtim ose një marrëveshje, ata pranojnë kolektivisht kushtet e saj. Njerëzimi është i detyruar ta përmbushë atë premtim apo marrëveshje. 

 Obligimet parësore dhe dytësore 
Ligji anglez dallon në disa praktikën gjyqësore ndërmjet detyrimeve parësore dhe dytësore. “Detyrim dytësor” është një detyrë që lind në ligj si pasojë e një detyrimi tjetër primar. The Law Dictionary, SECONDARY OBLIGATION Definition & Legal Meaning, accessed 18 February 2023 Një person mund të ketë vetë një detyrim për të përmbushur një detyrim dytësor, për shembull, si rezultat i shkeljes së detyrimit të tij parësor, ose nga një palë tjetër duke shkelur një detyrim të cilin obliguesi dytësor e ka garantuar .

Gjykata e Apelit e Anglisë dhe Uellsit vuri në dukje në çështjen AB kundër CD (2014) se

dhe në lidhje me Statutin e Mashtrimeve, Lordi i Drejtësisë Maurice Kay komentoi në 2009 se

Gjykata e Apelit vërejti në vitin 1973 se përcaktimi nëse një dokument është garanci apo dëmshpërblim, apo nëse ai vendos një përgjegjësi dytësore apo parësore, do të varet gjithmonë nga "ndërtimi i vërtetë i fjalëve aktuale në të cilat është shprehur premtimi". Swarbrick, D., Lep Air Services v Rolloswin Investments Ltd; Moschi v LEP Air Services: HL 1973 , updated 6 May 2022, accessed 18 February 2023

Sipas Kodit Civil të Luizianës, "dëmtimet e parashikuara" krijojnë një detyrim dytësor për qëllimin e zbatimit të një detyrimi kryesor. Pala e pakënaqur mund të kërkojë ose dëmin e parashikuar ose përmbushjen e detyrimit kryesor, por nuk mund t'i kërkojë të dyja, përveç vonesës. Louisiana Civil Code, Article 2007 , accessed 23 June 2015

 Shiko gjithashtu 

 Aftësia
 Konventa
 Detyrë
 Ligji i obligimeve

 Referime 

Kategoria:Koncepte në etikë
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara