Mangosteni

Category:Articles with 'species' microformats

Mangosteni ( Garcinia mangostana ), i njohur gjithashtu si mangosteni vjollcë,  është një pemë tropikale me gjelbërim të përhershëm me fruta të ngrënshme vendase në tokat tropikale që rrethojnë Oqeanin Indian . Origjina e tij është e pasigurt për shkak të kultivimit të përhapur parahistorik.   Ajo rritet kryesisht në Azinë Juglindore, Indinë jugperëndimore dhe zona të tjera tropikale si Kolumbia dhe Puerto Riko,    ku pema është paraqitur nga kolonizimi.

Fruti i mangoseenit është i ëmbël dhe i fortë në shije, lëngor, disi fijor, me fshikëza të mbushura me lëngje ( si tuli i frutave të agrumeve ), me një lëkurë të pangrënshme, me ngjyrë të kuqe-vjollcë të thellë ( ekzokarp ) kur piqet .   Në çdo frut, tuli aromatik i ngrënshëm që rrethon çdo farë është botanikisht endokarp, dmth, shtresa e brendshme e vezores . Mabberley, D.J. 1997.   Farat kanë madhësi dhe formë të ngjashme me bajamet .

Gjinia Garcinia përmban gjithashtu disa lloje frutash më pak të njohura, të tilla si mangosten butona ( G. prainiana ) dhe charichuelo ( G. madruno ).

 Historia 
Mangosteni është një bimë vendase në Azinë Juglindore. Shumë i vlerësuar për strukturën e tij të lëngshme, delikate dhe aromën paksa të ëmbël dhe të thartë, mangosteen është kultivuar në Malajzi, Borneo, Sumatra, Azinë Juglindore kontinentale dhe Filipine që nga kohërat e lashta. Regjistrimi kinez i shekullit të 15-të, Yingya Shenglan e përshkroi mangostenin si mang-chi-shih (që rrjedh nga manggis në gjuhën malaje ), një bimë vendase e Azisë Juglindore me mish të bardhë me një shije të këndshme të ëmbël dhe të thartë. 
majtas|parapamje| Lulet dhe frutat e mangostenit dhe majmuni i Singaporit, nga Marianne North, para 1890

 Përmbajtja ushqyese 
Endokarpi – pjesa e bardhë e frutit që ka një aromë të butë – është i ngrënshëm,   por përmbajtja e tij ushqyese është modeste, pasi të gjithë lëndët ushqyese të analizuara janë në një përqindje të ulët të vlerës ditore (shih tabelën për frutat e konservuara në shurup, USDA FoodData Central; vini re se vlerat ushqyese për frutat e freskëta ka të ngjarë të jenë të ndryshme, por nuk janë publikuar nga një burim me reputacion).  

 Përdorimet 

 Gatimi 
Pa tymosje ose rrezatim (me qëllim që të vritet miza e frutave aziatike), mangostenët e freskët ishin të paligjshëm për t'u importuar në Shtetet e Bashkuara deri në vitin 2007.  Pas eksportit nga rajonet e saj natyrore të rritjes në Azinë Juglindore (veçanërisht Tajlanda), frutat e freskëta ofrohen sezonalisht në disa tregje vendore në Amerikën e Veriut, si ato të lagjeve kineze .   Mangostenët gjenden të freskët, të konservuar dhe të ngrirë në vendet perëndimore. Fruti mund të shërbehet si ëmbëlsirë ose të bëhet reçel.  Në Vietnam, fruti i pjekur përdoret gjithashtu si një përbërës sallate. 

 Mjekësia tradicionale 
Pjesë të ndryshme të bimës kanë një histori përdorimi në mjekësinë tradicionale, kryesisht në Azinë Juglindore; mund të jetë përdorur për të trajtuar infeksionet e lëkurës, plagët, dizenterinë, infeksionet e traktit urinar dhe ankesat gastrointestinale,   edhe pse nuk ka prova klinike me cilësi të lartë për asnjë nga këto efekte. 

 Bojë natyrale 


Ekstrakti i lëvozhgave të mangostenit përdoret tradicionalisht në Indonezi si bojë natyrale për ngjyrosjen e nuancave kafe, kafe të errët, vjollcë ose të kuqe të aplikuara në tekstile tenun ikat dhe batik . 
Kategoria:Pemë frutore
Kategoria:Kulturë bimore

Kategoria:Frut