Letonizimi

Letonizmi është një asimilim kulturor i diçkaje joletoneze në letoneze. Ky proces ishte një komponent i rëndësishëm gjatë valëve të shumta të rilindjes kombëtare letoneze.

Gjuha
Procesi i parë i dukshëm i letonizimit ishte gjatë Rilindjes së Parë Kombëtare Letoneze, kur gjermanizmat në letonisht filluan të zëvendësohen me ato amtare letoneze: beķeris (bukëpjekës) > maiznieks, duršlags (kullesë) > caurduris, trekteris (hinkë) > piltuve (të dyja fjalët janë në përdorim sot), dhe ndaj këtyre huazimeve u formua qëndrimi intolerant. Ky proces vazhdoi me kalimin e kohës dhe deri në vitet 1990 barbarizmat gjermanike (huazime të pajustifikuara) u hoqën në një masë të madhe nga letra letrare letoneze.Ojārs Bušs, PAR VĀCISKAJIEM BARBARISMIEM DOMĀJOT, October 4, 2012
parapamje|majtas|150px|Juris Alunāns
Juris Alunāns ishte veçanërisht aktiv në këtë dhe tani ai njihet si babai i gjuhësisë letoneze. Veçanërisht, ai sugjeroi emra letonezë për vendet e huaja, kombësitë dhe emrat e muajve, duke elaboruar sugjerimin e Krišjānis Valdemārs për zëvendësimin e mbaresave me bazë gjermanike për emrat e kombësive -deris, -neris, -teris (letonisht sipërfaqësisht -der, -ner, -ter) me -ietis, -nieks, -ns etj. Krijoi edhe shumë fjalë të reja letoneze. Në fushën e fjalëformimit ai promovoi më tej përdorimin e prapashtesave letonisht -tava, -nieks, dhe -nīca."Vēsture"  ["History" (of Latvian)]

Pas periudhës së rusifikimit të rëndë gjatë kohës së Perandorisë Ruse dhe Bashkimit Sovjetik, politika e letonizimit u përfshi në Kushtetutën e Letonisë, neni 24, i cili thotë pjesërisht: "Shteti siguron zhvillimin e politikës shtetërore, duke përfshirë kërkimin shkencor. mbrojtjen dhe mësimin e letonishtes, duke promovuar rritjen e rolit të letonishtes në ekonominë kombëtare, si dhe promovimin e të kuptuarit individual dhe publik të gjuhës si vlerë kombëtare."

Në shekullin e 21-të, disa grupe dhe organizata qeveritare (Komisioni i Terminologjisë i Akademisë Letoneze të Shkencave dhe Qendra Shtetërore e Gjuhëve) punojnë për të kundërshtuar ndikimin e gjuhës ruse dhe angleze. Si shembull i dukshëm, qeveria letoneze këmbënguli në fjalën letoneze eiro për "euro" (nga fjala letoneze për Evropë: "Eiropa") pavarësisht presionit nga BE.No 'eira' - but 'eiro' will do m The Baltic Times, December 6, 2004 Të tjerë, si gjuhëtari Andrejs Veisbergs, kundërshtojnë proteksionizmin e tepruar gjuhësor.Andrejs Veisbergs, Pūrisms un latviešu valoda ((archived)

Emrat letonezë
Regjistrimet zyrtare të emrave letonezë shpesh asimiloheshin me forcë në mënyrë të ndryshme në kulturën e huaj që dominonte ndonjëherë në tokat letoneze. Për shembull, pastorët vendas, të cilët shpesh ishin me prejardhje gjermane, lëshonin certifikata martese dhe lindjeje me emra të gjermanizuar: p.sh., Kalns shkruhej si Berg (të dyja do të thotë "mal" në letonisht dhe gjermanisht përkatësisht).

Më 21 dhjetor 1939, Kabineti i Ministrave miratoi "Ligjin për ndryshimin e mbiemrave" (Likums par uzvārdu maiņu), me qëllimin për t'u dhënë letonezëve mundësinë për të ndryshuar emrat gjermane në emra në stilin letonez. Neni 2 i ligjit thoshte se kur ndryshonin mbiemrat, "Qytetarët me kombësi letoneze duhet të zgjedhin vetëm mbiemrat letonisht. Jo-letonezët nuk mund të zgjedhin mbiemrat letonezë."Law on Name Changes 1939 (copied from  Valdības Vēstnesis (Government Gazette), December 22, 1939) Demografi Ilmārs Mežs ka vlerësuar se në ditët e sotme rreth një e treta e të gjithë mbiemrave letonezë janë me prejardhje gjermane.

Ligji modern letonez, në thelb ndjek normat e vendosura në vitet 1920-1930. Pas diskutimeve të Komisionit Gjuhësor, "Ligji i vitit 1927 për shkrimin e emrave dhe mbiemrave në pasaportat letoneze" u miratua nga Saeima, i ndjekur nga rregulloret qeveritare për ta miratuar atë.Vārdu un uzvārdu rakstību Latvijā reglamentē LR MK 1996. gada 14. maijāNoteikumi par personvārdu rakstību un lietošanu latviešu valodā, kā arī to identifikāciju Sipas ligjit modern, emrat letonisht duhet të jenë në përputhje me drejtshkrimin fonetike letoneze dhe në rastin e shtetasve letoneze të lindura të huaja ose martesave midis grave letoneze dhe të huajve (kur ata marrin emrin e familjes së burrit të tyre), emrat e huaj modifikohen për t'u përshtatur me drejtshkrimin fonetik dhe për të përvetësuar mbaresën e rasës përkatëse. Për shembull, Gerard Depardieu është Žerārs Depardjē, Ivan Ivanov është Ivans Ivanovs, Joaquin Phoenix është Hoakins Fīnikss dhe Donald Trump është Donalds Tramps. Patronimet e stilit rus nuk konsiderohen si pjesë e emrit personal zyrtar letonez ( Ioakim Ioakimovich Vatsetis > Jukums Vācietis) .

Politika
parapamje|djathtas|150px|Kārlis Ulmanis
Kārlis Ulmanis gjatë sundimit të tij autoritar promovoi hapur heqjen e pakicave etnike (në fakt, jehudët letonezë) nga jeta ekonomike dhe dhënien e letonezëve etnikë hyrje në të gjitha pozitat në ekonominë kombëtare. Alfrēds Birznieks, ministri i bujqësisë, në një fjalim të mbajtur në Ventspils më 26 janar 1936, tha:

Një aspekt tjetër i politikës së letonizmit ishte letonizmi i qyteteve dhe qytezave të vogla me synim uljen e peshës politike të pakicave urbane në to. Një metodë ishte zgjerimi i kufijve komunalë, për të inkorporuar popullsinë rurale në to. Një metodë tjetër ishte përfshirja e garnizoneve ushtarake aty pranë në listat e votuesve komunalë.M. Laserson, "The Jews and the Latvian Parliament", In:The Jews in Latvia, Association of Latvian and Estonian Jews in Israel, 1971, p.171

Referime

Kategoria:Kultura e Letonisë
Kategoria:Asimilim kulturor