Grimca elementare

Në fizikën e grimcave, një grimcë elementare ose grimcë themelore është një grimcë nënatomike që nuk përbëhet nga grimca të tjera.  Modeli Standard aktualisht njeh shtatëmbëdhjetë (17) grimca të dallueshme - dymbëdhjetë (12) fermione dhe pesë (5) bozone . Si pasojë e kombinimeve të shijes dhe ngjyrës dhe kundërlëndës, fermionet dhe bozonet dihet se kanë përkatësisht 48 dhe 13 variacione.  Midis 61 grimcave elementare të përfshira nga Modeli Standard, numërohen elektronet dhe leptonet e tjerë, kuarket dhe bozonet themelore. Grimcat nënatomike si protonet ose neutronet, të cilat përmbajnë dy ose më shumë grimca elementare, njihen si grimca të përbëra.

Lënda e zakonshme përbëhet nga atome, që dikur mendohej se ishin grimca elementare të pandashme. Emri atom vjen nga fjala greke e lashtë ἄτομος ( atomos ) që do të thotë i pandashëm ose i paprerë . Pavarësisht teorive rreth atomeve që kishin ekzistuar për mijëra vjet, ekzistenca faktike e atomeve mbeti e diskutueshme deri në vitin 1905. Në atë vit Albert Ajnshtajni botoi letrën e tij  mbi lëvizjen Brauniane, duke vënë në fund teoritë që i kishin konsideruar molekulat si iluzione matematikore dhe pohonin se lënda përfundimisht ishte e përbërë nga përqendrime të ndryshme të energjisë .  

Përbërësit nënatomikë të atomit u identifikuan për herë të parë në fund të shekullit të 19-të, duke filluar me elektronin, i ndjekur nga protoni në 1919, fotoni në vitet 1920 dhe neutroni në 1932.  Në atë kohë, ardhja e mekanikës kuantike kishte ndryshuar rrënjësisht përkufizimin e "grimcës" duke paraqitur një kuptim në të cilin ata kryenin një ekzistencë të njëkohshme si valët e lëndës .