Kanceri kolorektal

Kanceri kolorektal (CRC në anglisht), i njohur gjithashtu si kanceri i zorrëve, kanceri i kolonës ose kanceri i rektumit, është rritja e qelizave jonormale në kolonën ose rektumin e zorrës së trashë. Ai ka aftësinë të pushtojë ose të përhapet në pjesë të tjera të trupit. Simptomat mund të përfshijnë gjak në jashtëqitje, ndryshim në defekim, humbje peshe, ndjesi lodhjeje dhe dhimbje barku.

Shumica e kancerëve kolorektalë janë pasojë e moshës së vjetër dhe e faktorëve të lidhur me mënyrën e jetesës, me vetëm një numër të vogël të rasteve që vijnë si pasojë e çrregullimeve gjenetike. Faktorë të tjerë rreziku përfshijnë dietën, obezitetin, duhanpirjen dhe mungesën e aktivitetit fizik. Faktorët dietetikë që rrisin rrezikun përfshijnë mishin e kuq, mishin e përpunuar dhe alkoolin. Faktorë të tjerë rreziku përfshijnë trajtimin e legenit me rrezatim dhe sëmundjet inflamatore të zorrëve, sëmundjen Crohn dhe kolitin ulceroz. Disa nga çrregullimet gjenetike të trashëguara që mund të shkaktojnë kancer kolorektal përfshijnë polipozën adenomatoze familjare dhe kancerin e trashëguar jo polipozik të kolonës; megjithatë, këto përfaqësojnë më pak se 5% të rasteve. Ky lloj kanceri fillon zakonisht si një tumor beninj, shpesh në formën e një polipi, i cili me kalimin e kohës bëhet kanceroz. Në pëgjithësi, kanceri kolorektal mund të klasifikohet sipas vendit ku shfaqet në zorrë; si i anës së djathtë, i anës së majtë dhe rektal. 

Kanceri i zorrëve mund të diagnostikohet duke marrë një mostër të kolonës gjatë një sigmoidoskopie ose kolonoskopie. Kjo më pas ndiqet nga imazheria mjekësore për të përcaktuar nëse sëmundja është përhapur.  Ekzaminimi është efektiv për parandalimin dhe uljen e numrit të vdekjeve nga kanceri kolorektal. Ekzaminimi me njërën nga disa metodat rekomandohet duke filluar nga mosha 45 deri në 75 vjeç. Gjatë kolonoskopisë, polipet e vogla mund të hiqen nëse janë të pranishme. Nëse gjendet një polip apo tumor i madh, mund të kryhet një biopsi për të kontrolluar nëse është kancerogjen. Aspirina dhe ilaçet e tjera anti-inflamatore jo-steroide e zvogëlojnë rrezikun.  Megjithatë, përdorimi i tyre i përgjithshëm nuk rekomandohet për këtë qëllim për shkak të efekteve anësore.

Trajtimet e përdorura për kancerin kolorektal mund të përfshijnë një kombinim të kirurgjisë, terapisë me rrezatim, kemioterapisë dhe terapisë së shënjestruar. Kancerët që janë të kufizuar brenda murit të kolonës mund të kurohen me kirurgji, ndërsa ai lloj kanceri që është përhapur shumë është zakonisht i pashërueshëm dhe menaxhohet duke u orientuar drejt përmirësimit të cilësisë së jetës dhe simptomave. Për sëmundjet lokale të zbuluara herët, shkalla e mbijetesës pesëvjeçare është rreth 90% por pasi kanceri është përhapur, ajo bie në 14%. Shkalla e mbijetesës pesëvjeçare në Shtetet e Bashkuara është rreth 65%. Mundësia individuale për mbijetesë varet nga avancimi i kancerit, nëse i gjithë kanceri mund të hiqet ose jo me ndërhyrje dhe nga shëndeti i përgjithshëm i individit.

Kanceri kolorektal është lloji më i zakonshëm i kancerit gastrointestinal. Në vitin 2020 kishte 1.93 milionë raste të reja dhe 916,000 vdekje nga sëmundja.  Ai përbën rreth 10% të të gjitha rasteve. Është kanceri i tretë më i shpeshtë tek meshkujt dhe i dyti më i shpeshtë tek femrat. Është më pak i zakonshëm tek femrat sesa tek meshkujt. Është më i zakonshëm në vendet e zhvilluara, ku gjenden më shumë se 65% të rasteve.

 Bibliografia 

Kategoria:Kancer