Kaleidoskopi

Kaleidoskopi është një instrument optik me dy ose më shumë sipërfaqe reflektuese (ose pasqyra) të anuara me njëra-tjetrën në një kënd, në mënyrë që një ose më shumë (pjesë) objektesh në njëri skaj i këtyre pasqyrave tregohet si një model i rregullt simetrik kur shikohet nga skaji tjetër, për shkak të reflektimit të përsëritur. Këta reflektorë zakonisht mbyllen në një tub, që shpesh përmban në një skaj një qelizë me copa qelqi të lirshme, me ngjyra ose materiale të tjera transparente (dhe/ose të errëta) për t'u reflektuar në modelin e parë. Rrotullimi i qelizës shkakton lëvizjen e materialeve, duke rezultuar në paraqitjen e një pamjeje në ndryshim të vazhdueshëm.

 Etimologjia 
E krijuar nga shpikësi skocez David Brewster,  "kaleidoskop" rrjedh nga fjala greke e lashtë καλός (kalos), "e bukur, e bukur",  εἶδος (eidos), "ajo që shihet: formë, formë"  dhe σκοπέω (skopeō), "të shikosh, të shqyrtosh",  pra "vëzhgimi i formave të bukura".  Për herë të parë u botua në patentën që u dha më 10 korrik 1817. 

 Historia 
parapamje| Një krahasim i konstruksioneve të pasqyrës së Kircher (majtas) dhe Bradley (djathtas)
parapamje| Modelet kur shihen përmes një tubi kaleidoskopi
Reflektimi i shumëfishtë nga dy ose më shumë sipërfaqe reflektuese ka qenë i njohur që nga antikiteti dhe është përshkruar si i tillë nga Giambattista della Porta në Magia Naturalis (1558-1589). Në vitin 1646, Athanasius Kircher përshkroi një eksperiment me një konstruksion të dy pasqyrave, të cilat mund të hapeshin dhe mbylleshin si një libër dhe të pozicionoheshin në kënde të ndryshme, duke treguar figura të rregullta shumëkëndëshe të përbëra nga sektorë të reflektuar të pjesës 360°. Përmirësimet e reja në mbjelljen dhe kopshtarinë e z. Bradley (1717) përshkruante një ndërtim të ngjashëm që do të vendosej në vizatimet gjeometrike për të treguar një imazh me reflektim të shumëfishuar. Megjithatë, një konfigurim optimal që prodhon efektet e plota të kaleidoskopit nuk u regjistrua para vitit 1815. 
parapamje| Video e një pamje kaleidoskopi rrotullues
Në 1814, Zoti David Brewster kreu eksperimente mbi polarizimin e dritës nga reflektimet e njëpasnjëshme midis pllakave prej qelqi dhe së pari vuri në dukje "rregullimin rrethor të imazheve të një qiri rreth një qendre dhe shumëzimin e sektorëve të formuar nga skajet e pllakave prej qelqi ". Ai e harroi atë, por vuri re një version më mbresëlënës të efektit gjatë eksperimenteve të mëtejshme në shkurt 1815. Pak më vonë, atij i bëri përshtypje reflektimi i shumëfishuar i një grimce çimentoje që u shtyp në fund të një kore xhami trekëndore, e cila dukej më e rregullt dhe pothuajse krejtësisht simetrike në krahasim me objektet e reflektuara që ishin vendosur më larg nga pllakat reflektuese në eksperimentet e mëparshme. Kjo shkaktoi më shumë eksperimente për të gjetur kushtet për kushtet më të bukura dhe simetrikisht të përsosura. Një version i hershëm kishte copa xhami me ngjyrë dhe objekte të tjera të parregullta të fiksuara përgjithmonë dhe u admirua nga disa anëtarë të Shoqërisë Mbretërore të Edinburgut, duke përfshirë Zoti George Mackenzie i cili parashikoi popullaritetin e saj. Pasoi një version në të cilin disa nga objektet dhe pjesët e xhamit mund të lëviznin kur tubi rrotullohej. Hapi i fundit, i konsideruar si më i rëndësishmi nga Brewster, ishte vendosja e xhamave reflektues në një tub tërheqjeje me një lente konkave për të futur qartë objektet përreth në modelin e reflektuar. 

Brewster mendoi se instrumenti i tij kishte një vlerë të madhe në "të gjitha artet zbukuruese" si një pajisje që krijon një "pafundësi modelesh". Artistët mund të përvijojnë me saktësi figurat e prodhuara të kaleidoskopit me anë të mikroskopit diellor (një lloj pajisjeje kamera obscura), fanarit magjik ose kamera lucida. Brewster besonte se në të njëjtën kohë do të bëhej një instrument popullor "për qëllime të dëfrimit racional". Ai vendosi të aplikojë për një patentë .  Patenta britanike nr. 4136 "për një instrument të ri optik të quajtur "Kaleidoskopi" për ekspozimin dhe krijimin e formave dhe modeleve të bukura me përdorim të madh në të gjitha artet zbukuruese" u dha në korrik 1817.   Fatkeqësisht, prodhuesi i angazhuar fillimisht për prodhimin e produktit u kishte treguar një nga instrumentet e patentave disa prej optikëve londinez për të parë nëse ai mund të merrte porosi prej tyre. Së shpejti instrumenti u kopjua dhe u tregtua përpara se prodhuesi të kishte përgatitur ndonjë numër kaleidoskopësh për shitje. Rreth dyqind mijë kaleidoskopë të shitur në Londër dhe Paris në vetëm tre muaj. Brewster mendoi se më së shumti një mijë prej tyre ishin kopje të autorizuara që ishin ndërtuar në mënyrë korrekte, ndërsa shumica e të tjerave nuk dhanë një përshtypje të saktë të shpikjes së tij. Për shkak se relativisht pak njerëz kishin provuar një kaleidoskop të duhur ose dinin ta zbatonin atë në artet zbukuruese, ai vendosi të publikonte një traktat mbi parimet dhe ndërtimin e saktë të kaleidoskopit. 

Mendohej se patenta ishte reduktuar në një Gjykatë të Drejtësisë pasi parimet e saj gjoja ishin tashmë të njohura. Brewster deklaroi se kaleidoskopi ishte i ndryshëm sepse pozicionet e veçanta të objektit dhe të syrit, luanin një rol shumë të rëndësishëm në prodhimin e formave të bukura simetrike. Mendimi i Brewster u nda nga disa shkencëtarë, duke përfshirë James Watt. 

Philip Carpenter fillimisht u përpoq të prodhonte imitimin e tij të kaleidoskopit, por nuk ishte i kënaqur me rezultatet. Ai vendosi t'i ofronte shërbimet e tij Brewster-it si prodhues.  Brewster ra dakord dhe modelet e Carpenter u vulosën "prodhuesi i vetëm". Duke kuptuar që kompania nuk mund të përmbushte nivelin e kërkesës, Brewster mori lejen nga Carpenter në 1818 që pajisja të prodhohej nga prodhues të tjerë. Në Traktatin e tij mbi Kaleidoskopin e vitit 1819, Brewster renditi më shumë se një duzinë prodhues/shitës të kaleidoskopëve me patentë.  Kompania e Carpenter do të vazhdojë të shesë kaleidoskopë për 60 vjet. 

Në vitin 1987, artistja e kaleidoskopit Thea Marshall, duke punuar me Qendrën e Shkencës dhe Teknologjisë Willamette, një muze shkencor i vendosur në Eugene, Oregon, projektoi dhe ndërtoi një ekspozitë matematikore dhe shkencore udhëtuese prej 1000 metrash katrorë, "Kaleidoskopët: Reflektime të shkencës dhe artit". Me financim nga Fondacioni Kombëtar i Shkencës,  dhe qarkulluar nën kujdesin e Shërbimit të Ekspozitës Udhëtuese të Institutit Smithsonian (SITES ), ekspozita u shfaq në 15 muze shkencorë gjatë një periudhe trevjeçare, duke arritur më shumë se një milion vizitorë. në Shtetet e Bashkuara dhe Kanada. Modulet interaktive të ekspozitës u mundësonin vizitorëve të kuptonin dhe vlerësonin më mirë se si funksionojnë kaleidoskopët.

 Variacionet 
parapamje| Kaleidoskopi shumëkëndësh i RB Bate (me kënde të rregullueshme të reflektorit), siç ilustrohet në Traktat mbi Kaleidoskopin (1819)

 Variacione të përgjithshme 
David Brewster përcaktoi disa variabla në patentën dhe publikimet e tij:

 variacionet në madhësi (Brewster e konsideroi të përshtatshme një gjatësi prej pesë deri në dhjetë inç, për një deri në katër inç ai sugjeroi përdorimin e një lente me një gjatësi fokusimi të barabartë me gjatësinë e reflektorëve) 
 ndryshime në këndin e pjerrësisë së sipërfaqeve reflektuese. Në patentën e tij, Brewster i konsideronte 18°, 20° ose 22 1/2° më të pëlqyeshmet.  Në traktatin 45°, 36° dhe 30° janë shembujt kryesorë. 
 variacionet në materialin e sipërfaqeve reflektuese (pllaka prej qelqi të thjeshtë, qelqi i argjendtë i gjallë (pasqyrë) ose metali, ose sipërfaqet e brendshme reflektuese të një prizmi të ngurtë prej xhami ose kristali shkëmbor)  Zgjedhja e materialit mund të ketë njëfarë ndikimi të nuancës dhe cilësinë e imazhit.
 një shumëllojshmëri e gjerë objektesh, figura të vogla, fragmente, lëngje dhe materiale me ngjyra dhe forma të ndryshme mund të përdoren në qelizat e objekteve (përveç fragmenteve transparente më të zakonshme, për shembull copa të përdredhura prej hekuri ose teli bronzi, ose disa dantella. efekte shumë të mira) 

 Versione të ndryshme të sugjeruara nga Brewster 
Në patentën e tij, Brewster perceptoi dy forma për kaleidoskopin:

 "Forma më e zakonshme": dy reflektorë, objektet e vogla duhet të vendosen afër hapjes për t'u parë në skajin tjetër 
 "Përbërja, ose kaleidoskopi teleskopik": një tub me dy reflektorë, që rrëshqet brenda një tubi tjetër me një deri në tre lente konveks, për t'u aplikuar në çdo objekt në çdo distancë  (kjo u rifut më vonë si teleidoskop)

Në Traktatin e tij mbi Kaleidoskopin (1819) ai përshkroi formën bazë me një qelizë objekti:

 "formë e thjeshtë": një tub me dy reflektorë dhe objekte të tilla si copa xhami me ngjyrë ose të fiksuara ose të vendosura lirshëm në qelizë në fund të instrumentit 

parapamje| diagramet e modeleve të kaleidoskopisë policentrale në Traktat mbi Kaleidoskopin (1819)
Brewster gjithashtu zhvilloi disa variacione:

 "Kaleidoskopi Polycentral" me tre reflektorë në kënde 60°: modeli i pafund i trekëndëshave barabrinjës u konsiderua "jashtëzakonisht i shkëlqyer" nga Brewster 
 "Kaleidoskopi Polycentral" me tre reflektorë në kënde 90°, 45° dhe 45°: modeli nuk është i rregulluar në mënyrë simetrike rreth qendrës, por megjithatë konsiderohet "shumë i këndshëm" nga Brewster 
 "Kaleidoskopi Polycentral" me tre reflektorë në kënde 90°, 60° dhe 30°: modeli me 31 imazhe të pasqyruara të hapjes, jo të renditura në mënyrë simetrike rreth qendrës. Brewster e konsideroi efektin "shumë të bukur, veçanërisht kur reflektorët janë metalikë". 
 "Kaleidoskopë Polycentral" me katër reflektorë: kaleidoskop katror ose drejtkëndor me një model të pafund katrorësh ose drejtkëndëshash 
 kaleidoskopët e projektimit me anë të mikroskopit diellor ose fenerit magjik, duke lejuar më shumë njerëz të shohin modelin 
 "Kaleidoksop Microscopic": Kaleidoskopët e vegjël (me gjatësi sa një inç) për shikimin e objekteve mikroskopike, janë përdorur gjithashtu nga gratë si bizhuteri 
 vendosja e "trupave të kristalizuar rregullisht ose pjesëve të xhamit që kanë marrë strukturën polarizuese" përpara hapjes, për të futur "ngjyrat plotësuese të dritës së polarizuar" 
 Pllakat e objekteve drejtkëndore që lëvizin nëpër një brazdë të prerë në një qelizë të ngjitur në skajet e reflektorit, lejojnë një larmi më të madhe në lëvizjen e fragmenteve të lirshme. Me fragmente fikse mund të krijohet një sekuencë më e llogaritur e nuancave dhe formave. 
 "një pllakë objekti vibrues": një pllakë objekti më i vogël që përmban objekte të lirshme mund të vibrohet në skajin e saj të poshtëm nga një lëvizje e butë e tubit nëse kaleidoskopi mbahet horizontalisht 
 një pjatë objekti pa ngjyrë, ose me copa xhami pa ngjyrë ose një sipërfaqe të parregullt llak transparent, mund të vendoset përpara një pllake objekti shumëngjyrësh. Ngjyrat dhe konturet e pjesëve shumëngjyrëshe zbuten nga thyerja e pjesëve pa ngjyrë. Objektet pa ngjyrë ofrojnë skica në model. Pllaka e objektit pa ngjyrë mund të prodhojë gjithashtu modele të imta pa ngjyrë kur përdoret vetëm. 
 në vend të një qelize objekti, fragmente transparente mund të vendosen në një pasqyrë dhe të kombinohen me fragmente të errëta (për shembull copa teli bronzi, petë me ngjyra dhe kokrra të shkrifëtave) për efektet më të mira 
 një pllakë objekti me elementë fiks mund të vendoset në qelizë, nëse qeliza rrotullohet përpara hapjes, të njëjtat modele përsëriten 

parapamje| Pozicionet alternative të reflektorëve në kaleidoskop, siç ilustrohet në patentën e vitit 1817.

 nëse reflektorët mbahen të ndarë (shih Fig. 4 të ilustrimit të patentës), tregohen modele unazore 
 nëse reflektorët vendosen paralel me njëri-tjetrin (shih Fig. 5 të ilustrimit të patentës), tregohen modele drejtvizore 

Brewster imagjinoi gjithashtu një aplikim tjetër për kaleidoskopin:

 një lloj organi me ngjyra: për një përbërje harmonike vizuale, me efekte të ngjashme me kompozimin muzikor, mund të zhvillohet një makineri shumë e thjeshtë "për futjen e objekteve të formave dhe ngjyrave të ndryshme për ndryshimin e drejtimit të lëvizjes përgjatë hapjes këndore dhe për duke përshtatur shpejtësinë e lëvizjes së tyre në efektin që synohet të prodhojë." 

 Variacionet e mëvonshme 
Prodhuesit dhe artistët kanë krijuar kaleidoskopë me një larmi materialesh dhe në forma të ndryshme. Disa nga këta elementë të shtuar që nuk u përshkruan më parë nga shpikësi David Brewster:

 qelizat e objektit janë mbushur me një lëng viskoz, kështu që sendet notojnë dhe lëvizin me hijeshi nëpër qelizën e objektit në përgjigje të lëvizjeve të lehta nga shikuesi
 kaleidoskopët me shkop, me një tub transparent të lëvizshëm të mbyllur që përmban lëng që tregon objekte të fundosura dhe/ose lundruese (zakonisht duke përfshirë shkëlqimin) pas fundit të reflektorëve, u prezantuan në vitin 1990 WildeWood Creative Products në bashkëpunim me Cozy Baker 
 rrotat e objekteve ose karuselet që rrotullohen në një bosht të bashkangjitur në qendër të kaleidoskopit mund të futin forma dhe ngjyra në imazhin e kaleidoskopit 
 pamjet e jashtme të kaleidoskopëve janë krijuar në vepra arti skulpturore 
 kaleidoskopët e mëdhenj janë integruar në arkitekturën e disa ndërtesave 

 Publikimet 
Cozy Baker (vd. 19 tetor 2010)—themelues i Shoqërisë së Kaleidoskopit Brewster—mblodhi kaleidoskopë dhe shkroi libra për shumë prej artistëve që i bënin ato në vitet 1970 deri në vitin 2001. Libri i saj Artistry Kaleidoscope  është një përmbledhje e kufizuar e krijuesve të kaleidoskopëve, që përmban fotografi të pamjeve të brendshme dhe të jashtme të veprave të artit bashkëkohor. Baker është kredituar me energjizimin e një rilindjeje në prodhimin e kaleidoskopëve në SHBA; ajo e kaloi jetën e saj duke bashkuar artistët dhe galeritë e kaleidoskopëve, në mënyrë që ata të njiheshin dhe të inkurajonin njëri-tjetrin. 

Në vitin 1999 u botua një revistë jetëshkurtër kushtuar kaleidoskopëve - Kaleidoscope Review - që mbulonte artistë, koleksionistë, tregtarë, ngjarje dhe duke përfshirë artikuj si duhet. Kjo revistë është krijuar dhe redaktuar nga Brett Bensley, në atë kohë një artist i njohur kaleidoskopi dhe burim mbi informacionin e kaleidoskopit. Ndryshoi emrin në Rishikimi i Kaleidoskopit të Ri, dhe më pas kaloi në një prezantim video në YouTube, "The Kaleidoscope Maker".

 Aplikacionet 
Shumica e kaleidoskopëve prodhohen në masë nga materiale të lira dhe synohen si lodra për fëmijë. Në ekstremin tjetër janë pjesët e punuara me dorë që shfaqin mjeshtëri të shkëlqyer. Galeritë e artizanatit shpesh mbajnë disa kaleidoskopë, ndërsa ndërmarrje të tjera specializohen në to, duke transportuar dhjetëra lloje të ndryshme nga artistë dhe zejtarë të ndryshëm. Shumica e kaleidoskopëve të punuar me dorë prodhohen tani në Indi, Bangladesh, Japoni, SHBA, Rusi dhe Itali, duke ndjekur një traditë të gjatë të mjeshtërisë së qelqit në ato vende. [citim i nevojshëm]

 Referime 

Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara