Vendi i shenjtë natyror

Vend i shenjtë natyror është një veçori natyrore ose një sipërfaqe e madhe toke ose uji që ka një rëndësi të veçantë shpirtërore për njerëzit dhe komunitetet. Oviedo, G. and Jeanrenaud, S. (2007) 'Protecting sacred natural sites of indigenous and traditional peoples', in Mallarach, J.M. and Papayannis, T. (eds) (2007) Protected Areas and Spirituality, IUCN and Publicacions de l'Abadia de Montserrat, Gland, Switzerland. Vendet e shenjta natyrore përbëhen nga të gjitha llojet e veçorive natyrore duke përfshirë malet, kodrat, pyjet, korijet, pemët, lumenjtë, liqenet, lagunat, shpellat, ishujt dhe burimet. Ato shpesh konsiderohen si hapësira të shenjta .   

Vendet e shenjta natyrore janë veçori natyrore në ose zona të tokës ose ujit që kanë një rëndësi të veçantë shpirtërore për njerëzit dhe komunitetet. Wild, R and McLeod, C (eds) (2008) 'Sacred Natural Sites: Guidelines for Protected Area Managers'. Gland, Switzerland: IUCN Ky përkufizim pune është i gjerë dhe mund të përdoret si bazë për artikulime më specifike. Ndërsa "vendet natyrore të shenjta" është termi kryesor i përdorur, për arsye të shumëllojshmërisë dhe lexueshmërisë, termat e tjerë përdoren në mënyrë të ndërsjellë, duke përfshirë vendin e shenjtë, vendin e shenjtë dhe zonën e shenjtë.

 Vështrim i përgjithshëm 
Një interes për vendet e shenjta natyrore nga këndvështrimi i ruajtjes së natyrës mund të qëndrojë në komponentët e diversitetit biologjik që ato përmbajnë, të tilla si speciet e kafshëve dhe bimëve, habitatet dhe ekosistemet, si dhe dinamikat ekologjike dhe funksionet që mbështesin jetën brenda dhe jashtë vendeve. E lidhur me diversitetin biologjik mund të jetë ndonjë nga kulturat e ndryshme njerëzore që kujdesen për to dhe i mbajnë ato të shenjta. Verschuuren, B., Wild, R., McNeely, J., Oviedo G. (eds.), 2010. Sacred Natural Sites, Conserving Culture and Nature. EarthScan, London.

Vendet e shenjta natyrore përbëhen nga të gjitha llojet e veçorive natyrore duke përfshirë malet, kodrat, pyjet, korijet, lumenjtë, liqenet, lagunat, shpellat, ishujt dhe burimet. Ato mund të ndryshojnë në madhësi nga ato shumë të vogla: një pemë individuale, burim i vogël ose një formacion i vetëm shkëmbor, deri te peizazhet e tëra dhe vargmalet malore. Ato përbëhen nga formacione gjeologjike, forma të dallueshme të tokës, ekosisteme specifike dhe habitate natyrore . Ato janë kryesisht tokësore, por gjenden gjithashtu në zonat detare bregdetare, ishujt dhe arkipelagët . Ato mund të jenë gjithashtu vendndodhja e tempujve, faltoreve, xhamive dhe kishave, dhe ato mund të përfshijnë veçori të tjera si shtigjet e pelegrinazhit . Në disa vende natyra është vetë e shenjtë, ndërsa në të tjera shenjtëria jepet nga lidhjet me heronjtë shpirtërorë, strukturat fetare ose historitë e shenjta.

 Feja 
Vendet e shenjta natyrore janë vetëm një nga shumë fusha ku fetë ose sistemet e besimit ndërveprojnë me natyrën. Shumica, nëse jo të gjitha fetë kanë mitologji, kozmologji, teologji ose etikë të lidhur me tokën, natyrën dhe tokën. Në kohën e sotme, lidhje të tilla po ringjallen ose riartikulohen gjithnjë e më shumë përmes pozicioneve etike të shprehura për shembull në deklaratat që kanë prodhuar shumë prej besimeve kryesore, duke përcaktuar marrëdhëniet e tyre me botën natyrore dhe përgjegjësinë e tyre ndaj planetit.[ citim i nevojshëm ]

Vendet e shenjta që lidhen me kulturat e gjalla mund të kenë institucione dhe rregulla që lidhen me to. Këto institucione mund të jenë fetare ose shpirtërore në natyrë dhe mund të jenë të dallueshme nga pjesët e tjera të shoqërisë, ndërsa në disa komunitete të popujve indigjenë dhe tradicionalë, institucionet e vendeve të shenjta janë të integruara ngushtë brenda shoqërisë me pak dallime midis të shenjtës dhe laikes, fetare dhe civile. . Megjithatë, ekziston nevoja për të shmangur romantizimin e vendeve të shenjta natyrore gjithashtu. Në disa raste, vendet e shenjta natyrore janë rregulluar zakonisht nga tabu që kufizojnë hyrjen e grupeve të veçanta shoqërore dhe grave të margjinalizuara, duke rifiksuar kështu margjinalizimin e këtyre grupeve. Prandaj, gjatë vlerësimit të mundësisë së integrimit të sistemeve tradicionale që rregullojnë vendet e shenjta natyrore me qasjet formale të ruajtjes, palët duhet të jenë të vëmendshme ndaj mënyrave në të cilat shtresimi social luan në mënyrat se si funksionojnë këto sisteme tradicionale, në mënyrë që të jenë të ndjeshme ndaj socio- barazia ekonomike.  

Disa vende të shenjta natyrore janë të lidhura me sisteme dhe institucione socio-kulturore, disa më komplekse se të tjerat, dhe me dinamika të ndryshme ndryshimi dhe ndërveprimi kulturor. Shumë vende të shenjta natyrore u themeluan nga fetë dhe spiritualitetet indigjene ose popullore, dhe shumë më pas u adoptuan ose u zgjodhën nga fetë kryesore. Rrjedhimisht, ka një 'shtresim' dhe përzierje të konsiderueshme të sistemeve fetare dhe të tjera shpirtërore ose besimi. Brenda feve më të mëdha kryesore mund të ketë shumë nëngrupe autonome ose gjysmë autonome. Ndërsa pesëdhjetë për qind e popullsisë së botës pohojnë se i përkasin ose Krishterimit ose Islamit dhe shumë të tjerë janë hindu ose budistë, 80 për qind e të gjithë njerëzve i përkasin një feje të zakonshme, një pjesë e madhe e së cilës vazhdojnë t'i përmbahen të paktën disave tradicionale ose fe popullore . O'Brien, J. and Palmer, M. (1997)'The Atlas of Religion', University of California Press, Berkeley

Brenda historisë njerëzore, feja është përdorur (ose abuzuar) gjithashtu si një mjet dominimi. Këto çështje, edhe pse shumë të reduktuara, nuk janë zhdukur dhe disa besime ende kërkojnë të konvertuar nga besime të tjera. Shkatërrimi i vendeve të shenjta ka qenë pjesë e atij dominimi dhe vazhdon edhe sot. Anasjelltas, shumica e besimeve për periudha të gjata kohore kanë bashkëekzistuar në mënyrë paqësore dhe kanë ndarë vende të shenjta. Shpesh është arritur respekti dhe akomodimi i ndërsjellë. Më tej dhembshuria dhe ndërtimi i paqes qëndrojnë në zemër të shumë traditave fetare dhe sistemeve të besimit.

 Shpërndarja 
Vendet e shenjta natyrore, me përjashtim të Antarktidës, gjenden në çdo kontinent. Disa prej tyre janë ndër vendet më të vjetra të nderuara të tokës dhe në të njëjtën kohë vende të reja të shenjta natyrore janë ende duke u krijuar, në disa raste nga emigrantët në vende të reja. Dudley, N., Higgins-Zogib L and Mansourian, S. (2005) ‘Beyond Belief, Linking faiths and protected areas to support biodiversity conservation’, WWF, Equilibrium and The Alliance of Religions and Conservation (ARC). Dëshmitë paleo-antropologjike tregojnë se njerëzit e mëparshëm si Neandertalët praktikuan kultin e paraardhësve në vendet e varrimit mbi 60,000 vjet më parë, që mund të jetë një nga origjinat e disa vendeve të shenjta.  . Adhurimi i paraardhësve dhe nderimi i varrezave duket të jetë një tipar i përbashkët i çdo kulture të njerëzve modernë, si dhe adhurimi i veçorive natyrore me rëndësi të madhe, si malet e larta ose lumenjtë e mëdhenj. Provat tregojnë se disa vende të shenjta australiane mund të shkojnë të paktën 50,000 vjet më parë; arti shkëmbor i konsideruar tani i një natyre të shenjtë datojnë 20,000 vjet më parë, dhe disa nga hengjet neolitike datojnë nga 5,000 vjet më parë.

Në një nivel peizazhi, antropologët e kanë njohur prej kohësh statusin e shenjtë që kulturat i kanë dhënë natyrës jo vetëm në vende të shenjta specifike,  por edhe në zona më të mëdha me rëndësi kulturore dhe peizazhe të tëra. Interesi për rëndësinë e vendeve të shenjta për kulturat e gjalla ka parë një rritje që nga mesi i viteve 1990, gjë që ka kontribuar në eksplorimin e paradigmave të reja dhe pikëpamjeve shumëdisiplinore në avantazhin e të kuptuarit dhe të ruajtjes së vendeve të shenjta. Berkes, F. (1999) 'Sacred Ecology, Traditional ecological knowledge and resource management', Taylor & Francis, Philadelphia. Carmichael, D.L., Hubert, J., Reeves, B. and Schanche, A. (1994) 'Sacred Sites, Sacred Places', Routledge, Oxford Posey, D. (ed.) (1999) 'Cultural and Spiritual Values of Biodiversity', a comprehensive contribution to the UNEP Global Biodiversity Assessment. Intermediate Technology Publications, London.

Për shkak të diversitetit të tyre, origjinës dhe shkallëve të ndryshme dhe të ndryshme të sakralitetit të elementeve të tyre, nuk është realisht e mundur të kemi njohuri të plotë për numrin e vendeve të shenjta që ekzistojnë sot në botë. Dokumentimi shterues i vendeve të shenjta natyrore duhet të bëhet me identifikim nga poshtë-lart në nivel komuniteti, gjë që nuk është realisht e praktikueshme. Megjithatë, janë bërë vlerësime për disa vende, veçanërisht Indinë, ku janë raportuar të paktën 13,720 korije të shenjta dhe ekspertët vlerësojnë se numri i përgjithshëm për vendin mund të jetë në rangun nga 100,000 deri në 150,000. Malhotra, K C., Ghokhale, Y., Chatterjee, S. and Srivastava, S. (2001) 'Cultural and Ecological Dimensions of Sacred Groves in India', INSA: New Delhi. India mund të jetë e jashtëzakonshme për shkak të madhësisë së saj, diversitetit kulturor dhe praktikave të përhapura në lidhje me pemët e shenjta, por nuk do të ishte joreale të vlerësohej se vendet e shenjta natyrore duhet të ekzistojnë në qindra mijëra.

 Rëndësia ndërkombëtare 
Një nevojë urgjente për mbrojtjen e vendeve të shenjta natyrore u njoh nga Konventa për Diversitetin Biologjik (CBD) dhe Forumi i Përhershëm i OKB-së për Çështjet Indigjene . CBD në 2004 zhvilloi udhëzimet vullnetare Akwe Kon për kryerjen e vlerësimeve të ndikimit kulturor, mjedisor dhe social në lidhje me zhvillimet e propozuara që mund të ndikojnë në vendet e shenjta dhe në tokat dhe ujërat e pushtuara ose të përdorura tradicionalisht nga komunitetet indigjene dhe lokale. Secretariat of the Convention on Biological Diversity, 2004, 'Akwé: Kon Voluntary Guidelines for the Conduct of Cultural, Environmental and Social Impact Assessment regarding Developments Proposed to Take Place on, or which are Likely to Impact on, Sacred Sites and on Lands and Waters Traditionally Occupied or Used by Indigenous and Local Communities', CBD Guidelines Series, Montreal, 25p.

Në nivelin politik, miratimi i Deklaratës së Kombeve të Bashkuara për të Drejtat e Popujve Indigjenë  është një pikë referimi e rëndësishme. Neni 12 në veçanti ofron një levë të rëndësishme politike për zhvillimin e politikave të përshtatshme për mbrojtjen dhe njohjen e vendeve të shenjta natyrore në nivel kombëtar. Ai thotë: "Populli vendas kanë të drejtë të manifestojnë, praktikojnë, zhvillojnë dhe mësojnë traditat, zakonet dhe ceremonitë e tyre shpirtërore dhe fetare; të drejtën për të ruajtur, mbrojtur dhe për të pasur akses në privatësi në vendet e tyre fetare dhe kulturore; të drejtën për përdorimin dhe kontrollin e objekteve të tyre ceremoniale dhe të drejtën për riatdhesimin e eshtrave të tyre njerëzore”. UNDRIP (2007) 'Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, United Nations', General Assembly, 61st session, agenda item 68, Report of the Human Rights Council.

 Galeria 

 Shih edhe 
 Natyra
 Shenjtëria
 Vend i shenjtë
 Pema e shenjtë
 Korijet e shenjta
 Malet e shenjta 

 Referime 

Kategoria:Vende të shenjta natyrore