Davidi i IV i Gjeorgjisë

Davidi IV, i njohur gjithashtu si Davidi IV Ndërtuesi  (   ) (1073–1125), i dinastisë Bagrationi, ishte mbreti i 5-të ( mepe ) i Gjeorgjisë nga viti 1089 deri në vdekjen e tij në 1125. 

I konsideruar si sundimtari gjeorgjian i njohur si më i madhi dhe më i suksesshëmi në historinë e vendit, ai u dallua për vullnetin dhe guximin e tij në Betejën e Didgorit në vitin 1121, ku dëboi turqit selxhukë nga Gjeorgjia.Duke shpallur reformat në ushtri dhe administratë, ai arriti të ribashkonte vendin dhe të rivendoste stabilitetin në rajon.Jo vetëm një lider ushtarak i përmbajtshëm, por gjithashtu një mbështetës i fortë i krishterimit dhe promovues i kulturës së tij, ai u nderua nga Kisha Ortodokse Gjeorgjiane dhe u kanonizua.Me jashtëzakonisht talentin e tij si strateg ushtarak dhe vizionin e tij të qartë për të ardhmen e Gjeorgjisë, ai mbetet një nga figurat më frymëzuese dhe të njohura në historinë e vendit.

 Sovranitet dhe regjimi ordinal 
Epiteti ''aghmashenebeli'' (  ), i cili përkthehet si "Ndërtuesi" (në kuptimin "i ndërtuar plotësisht"), "Rindërtuesi", ose "Restauruesi",së pari shfaqet si sobriquet i Davidit në Karta e lëshuar në emër të "Mbretit të Mbretërve Bagrat " në vitin 1452 dhe është e lidhur fort me të në veprat e historianëve të shekullit të 17-të dhe të 18-të, si Parsadan Gorgijanidze, Beri Egnatashvili dhe Princ Vakhushti.Të dhënat epigrafike japin gjithashtu dëshmi për përdorimin e hershëm të epitetit tjetër të Davidit, "i Madhi"(დიდი, didi ). 

Në mënyrë retrospektive,David Ndërtuesi është përmendur në mënyra të ndryshme si Davidi II, III dhe IV, duke reflektuar ndryshime thelbësore në ordinalet e caktuara për Bagratidët gjeorgjian, veçanërisht në periudhën e hershme të historisë së tyre, për shkak të faktit se numërimi i sundimtarëve të njëpasnjëshëm lëviz midis degëve të shumta të familjes. Studiuesit në Gjeorgji e favorizojnë Davidin IV, paraardhësit e tij adash janë: David I Kouropalates (vdiq 881), David II Magistros (vdiq më 937) dhe David III Kuropalates (vdiq më 1001), të gjithë anëtarë të linjës kryesore të dinastisë Bagrationi. . formuloje me bukur por mos i humb kuptimin familjar dhe jeta e tij e hershme. 
Sfondi familjar dhe jeta e hershme
majtas|parapamje| Davidi IV me pjestaret e oborrit te tij. Le Roman de Troie nga Benoît de Sainte-Maure . Davidi u shfaq në të djathtë i veshur me një mantel, i veshur me një kurorë.
Viti i lindjes së Davidit mund të llogaritet nga data e ngjitjes së tij në fron e regjistruar në Jeta e Mbretit të Mbretërve David (ცხორებაჲ მეფეთ-მეფისა დავითისი), shkruar  1123–1126, si k'oronikon ( cikli i Pashkëve ) 309, domethënë 1089, kur ishte 16 vjeç. Kështu do të kishte lindur në k'oronikon 293 ose 294, pra shek. 1073. Sipas të njëjtit burim, ai vdiq në k'oronikon 345, kur do të ishte në vitin e 52-të ose të 53-të. Profesor Cyril Toumanoff jep 1070 dhe 24 janar 1125 si data për Davidin.Dokumenti më i hershëm i njohur që përmend Davidin është statuti mbretëror i babait të tij,Xhorxhi II i Gjeorgjisë ( r. 1072–1089), i dhënë manastirit Mghvime dhe i datës 1073.

Sipas Jetës së Mbretit të Mbretërve David (ცხორებაჲ მეფეთ-მეფისა დავითისი), shkruar  1123–1126, Davidi ishte djali i vetëm i mbretit George II (r. 1072–1089).Kronisti armen bashkëkohor Mateu i Edesës përmend vëllanë e Davidit, Totorme. Kjo e fundit, sipas historianit modern Robert W. Thomson, ishte motra e tij. Emri i nënës së Davidit, Elene, është regjistruar në një shënim margjinal në Ungjillin e Mateut nga manastiri Tskarostavi; ajo përndryshe është e padëshmuar.Davidi mbante emrin e mbretit-profetit biblik, pasardhësi i 78-të i të cilit pretendohej se ishte.

Nëpërmjet babait të tij, Davidi kishte paraardhës ndër dinastitë më të shquara të Kaukazit.Gjyshi i Davidit ishte mbreti Bagrat IV i Gjeorgjisë dhe gjyshja e tij ishte një princeshë Alan Borena. Përveç kësaj, ai kishte marrëdhënie vjehërore në Kostandinopojë. Tezja nga babai i Davidit, Marta-Maria, ishte bashkëshorte e perandorëve bizantinë të njëpasnjëshëm Michael VII Doukas dhe Nikephoros III Botaneiates.

Nëpërmjet babait të tij të gjallë, Davidi kishte një trashëgimi të përuruar dhe të shquar nga dinastitë e Kaukazit. Babai i tij ishte në lidhje me mbretërinë e pastër të Bagrat IV të Gjeorgjisë, ndërsa gjyshja e tij ishte një princeshë e njohur Alan Borena. Përveç kësaj, David kishte një lidhje të rëndësishme me djemtë e perandorit në Kostandinopojë. Nëpërmjet familjes së tij, Davidi kishte gjenealogji të lavdishme, duke pasur të gjyshen e tij që ishte bashkëshorte e dy perandorëve bizantinë, Michael VII Doukas dhe Nikephoros III Botaneiates.

Babai i Davidit, Xhorxhi II, u përball me një kërcënim të madh për mbretërinë e Gjeorgjisë.Vendi u pushtua nga turqit selxhukë, të cilët ishin pjesë e së njëjtës valë që kishte pushtuar Anadollin, duke mundur Perandorinë Bizantine dhe duke marrë rob (skllav)  perandorin Romanos IV Diogenes në betejën e Manzikert në 1071. Në atë që kronika mesjetare gjeorgjiane i referohet si didi turkoba, " Invazioni i Madh Turk ", disa provinca të Gjeorgjisë u shpopulluan dhe Gjergji u detyrua të padiste për paqe, duke u bërë dega i sulltanit Malik-Shah I në 1083 kur Davidi ishte 10 vjeç.Shtëpitë e mëdha fisnike të Gjeorgjisë, duke përfituar nga karakteri luhatës i mbretit, u përpoqën të siguronin më shumë autonomi për veten e tyre; Tbilisi, kryeqyteti i lashtë i Kartlit, mbeti në duart e sundimtarëve të tij myslimanë dhe një dinasti vendase, për një kohë e shtypur nga babai energjik i Gjergjit, Bagrat IV, ruajti pavarësinë e saj të pasigurt në rajonin lindor të Kakheti nën suzerenitetin seljuk.

 Ngjitja e tij në fron 
djathtas|parapamje|200x200px| Rindërtimi i banderolës personale të David Ndërtuesit
Duke parë mbretërinë e tij e cila po rëshqiste në kaos, George II ia dha kurorën djalit të tij 16-vjeçar Davidit në 1089. Megjithëse tradita historike e themeluar nga Princi Vakhushti në shekullin e 18-të dhe e ndjekur nga Marie-Félicité Brosset në shekullin e 19-të thotë se Davidi pasoi George pas vdekjes së tij, një numër dokumentesh të mbijetuara sugjerojnë se George vdiq rreth vitit 1112 dhe se megjithëse ai mbajti mbretërinë titulli deri në vdekjen e tij,ai nuk luajti asnjë rol të rëndësishëm politik, pasi pushteti i vërtetë i kishte kaluar Davidit.Për më tepër, vetë Davidi kishte qenë bashkësundimtar me të atin dikur përpara se të bëhej mbret në vitin 1089; një dokument i vitit 1085 përmend Davidin si "mbret dhe sebastos ", ky i fundit është një titull bizantin,i mbajtur shpesh, si dinjitetet e tjera perandorake, nga anëtarët e familjes mbretërore gjeorgjiane. Bashkëpunimi formal i Davidit në qeveri mund të ketë ndodhur edhe më herët, në vitin 1083, kur Gjergji II u largua nga Gjeorgjia për negociatat në oborrin e sulltanit selxhuk Malik-Shah I.

 Ringjallja e shtetit të Gjeorgjisë 
majtas|parapamje|240x240px| Mbreti David IV (nga Mikhail Sabinin)
Duke parë mbretërinë e tij e cila po rëshqiste në kaos, George II ia dha kurorën djalit të tij 16-vjeçar Davidit në 1089. Megjithëse tradita historike e themeluar nga Princi Vakhushti në shekullin e 18-të dhe e ndjekur nga Marie-Félicité Brosset në shekullin e 19-të thotë se Davidi pasoi George pas vdekjes së tij, një numër dokumentesh të mbijetuara v se George vdiq rreth vitit 1112 dhe se megjithëse ai mbajti mbretërinë titulli deri në vdekjen e tij,ai nuk luajti asnjë rol të rëndësishëm politik, pasi pushteti i vërtetë i kishte kaluar Davidit.Për më tepër, vetë Davidi kishte qenë bashkësundimtar me të atin dikur përpara se të bëhej mbret në vitin 1089; një dokument i vitit 1085 përmend Davidin si "mbret dhe sebastos ", ky i fundit është një titull bizantin,i mbajtur shpesh, si dinjitetet e tjera perandorake, nga anëtarët e familjes mbretërore gjeorgjiane. Bashkëpunimi formal i Davidit në qeveri mund të ketë ndodhur edhe më herët, në vitin 1083, kur Gjergji II u largua nga Gjeorgjia për negociatat në oborrin e sulltanit selxhuk Malik-Shah I.
majtas|parapamje|180x180px| Një monedhë bakri  e mbretit David IV të Gjeorgjisë
Ai i shtyu ngadalë turqit selxhukë jashtë vendit, duke rimarrë gjithnjë e më shumë tokë prej tyre, pasi tani ata ishin të detyruar të përqëndroheshin jo vetëm te gjeorgjianët, por edhe te kryqëzatat e sapofilluara në Mesdheun lindor..Deri në vitin 1099, fuqia e Davidit IV ishte mjaft e konsiderueshme, saqë ai ishte në gjendje të refuzonte t'u paguante haraç turqve. Në atë kohë, ai gjithashtu hodhi poshtë një titull bizantin të panhypersebastos duke treguar kështu se Gjeorgjia do të merrej me Perandorinë Bizantine vetëm në bazë të barazisë.

Në 1103 një kongres madhor kishtar i njohur si Sinodi Ruis-Urbnisi u mbajt në manastiret e Ruisi dhe Urbnisi . Davidi arriti të largonte peshkopët opozitarë dhe kombinoi dy zyra: oborrtar ( Mtsignobartukhutsesi, dmth. Kryesekretar) dhe klerik ( peshkop i Tchqondidi) në një institucion të vetëm të Tchqondidel-Mtzignobartukhutsesi që korrespondon afërsisht me postin e kryeministrit.

 Davidi IV dhe fisnikët 
Pasi u dha fund inkursioneve turke dhe rivendosi sistemin tradicional feudal, Davidi IV vendosi të forconte pushtetin qendror përpara se të fillonte projekte më të rëndësishme. Në të vërtetë, menjëherë pas rimëkëmbjes së ekonomisë gjeorgjiane, një pjesë e madhe e fisnikërisë, duke përfshirë Dukën Liparit V të Kldekarit dhe Princin Niania Cakhaberisdze, u zotuan për besnikëri ndaj mbretit. Ky akt paraqet më pas një ndryshim të jashtëzakonshëm përballë reagimeve të shoqërisë fisnike ndaj mbretërve të mëparshëm, por mbetet kalimtar.

Në vitin 1093, Liparit V, ndoshta i konvertuar në Islam, organizoi një komplot kundër Davidit. Ai u informua për këtë dhe reagoi duke e burgosur eristaviun për ta bërë atë një "njeri të mençur", sipas Kronikave Gjeorgjiane . Dy vjet më vonë, ai u lirua me detyrim dhe u vendos në pronat e tij të Trialetit dhe Kldekarit . Sidoqoftë, fisniku nuk i braktis planet e tij kundër zotërisë së tij dhe fillon përsëri të komplotojë kundër mbretërisë gjeorgjiane.Pasi mësoi edhe një herë për një ngjarje të tillë, Davidi IV vendosi të vepronte më mirë dhe e burgosi përsëri deri në vitin 1098 , përpara se ta internonte përgjithmonë në Perandorinë Bizantine . Pas vdekjes së Ratit, djalit të Liparit,Davidi shfuqizoi dukatin e tyre të Kldekarit në 1103.

Liparit nuk është i vetmi fisnik i madh që ka vuajtur pasojat e planeve të mbretit. Disa të tjerë, veçanërisht Dzagan Abuletisdze, u ndëshkuan në mënyrë të ngjashme rëndë pas rebelimeve dhe domenet e tyre iu shtuan pronave mbretërore. Kështu, Davidi ndërmerr nisma të rëndësishme për të forcuar fuqinë e tij. Ai gjithashtu shkarkoi personalitetet e zgjedhura nga paraardhësit e tij për shkak të titujve të tyre dhe i zëvendësoi me këshilltarë besnikë në përgjithësi nga fisnikëria e ulët.

 Pushtimi i Kakheti-Heretit 
Pasi zvogëlon fuqinë e të mëdhenjve të mbretërisë, mbreti David IV vendos të përfundojë unitetin kombëtar. Për të përmbushur këtë detyrë, ai duhet të ketë sukses në ribashkimin e Gjeorgjisë perëndimore me pjesën tjetër të vendit. Në të vërtetë, Mbretëria e Kakheti-Heretit e kishte shpallur pavarësinë e saj gjatë sundimit të Gjergjit I (r. 1014-1027), duke i hequr kështu Gjeorgjisë një pjesë të konsiderueshme të territoreve të saj. Duke kuptuar se vetëm lufta mund ta ndihmonte atë në projektin e tij, mbreti ndërmori një sulm të shkurtër kundër mbretit Kvirike IV (r. 1084-1102) dhe arriti të pushtonte kështjellën e Zedazenit, në veri të Mtskheta, në 1101.

Kvirike i IV vdiq një vit më vonë dhe u zëvendësua në fron nga nipi i tij Agsartan II,  për të cilin thuhej se ishte "plotësisht e kundërta e xhaxhait të tij.I konvertuar në Islam, ai e deklaroi veten një vasal të Perandorisë Selxhuke për të shmangur një sulm të ri gjeorgjian..Megjithatë, ai nuk mund të parashikojë pakënaqësinë e fisnikërisë së vendit të tij, të cilët vështirë se janë të kënaqur me ndryshimin e fesë së sovranit të tyre. Në vitin 1104, një komplot i udhëhequr nga heretiani Arishiani, Baram dhe xhaxhai i tyre Kavtar Baramisdze,e rrëzuan nga froni Agsartan II dhe ia dorëzuan Davidit IV, i cili më pas nuk kishte nevojë të përdorte armë, secila kështjellë dhe kështjellë kaketiane kapitullonte ndaj afrimit të forcave gjeorgjiane.Pasi dy provincat e reja u integruan në mbretëri, mbreti i dha dukatit të Heretit Arishianit. 

Selxhukët, të cilët ende e konsiderojnë Mbretërinë e Kakheti-Heretit si vasal të tyre, nuk janë dorëzuar për një disfatë të re kundër gjeorgjianëve .Vdekja e Sulltan Malik-Shah I (1092) dhe thirrja e Papës për kryqëzatën kundër turqve (1095) i kishte mundësuar tashmë Davidit IV të vinte në pikëpyetje vasalitetin mysliman duke ndërprerë pagesën e haraçit vjetor të vendosur në vitin 1080.Kështu, Atabegu i Ganjas i shpalli luftë Gjeorgjisë dhe luftoi një betejë vendimtare në Betejën e Ertsukhi .Ushtria selxhuke u asgjësua nga trupat gjeorgjiane, të udhëhequra personalisht nga Davidi IV, bëmat e të cilit tregohen në Kronikat Gjeorgjiane . Kështu, kronisti i tij e krahason trimërinë e Davidit IV me Davidin biblik dhe raporton egërsinë e goditjeve të tij. Tre nga kuajt e tij vdiqën gjatë betejës, por monarku, i vendosur në malin e tij të katërt, arriti ta bënte shpatën e tij të rrjedhë "një masë gjaku të trashur dhe të ngrirë".

 Fushata ushtarake 
parapamje|257x257px|Zgjerimi i Mbretërisë së Gjeorgjisë nën mbretërimin e Davidit IV.
Në vitin 1110, gjeorgjianët të udhëhequr nga Gjergji i Chqondidit, nipi i tij Theodore, Abuleti dhe Ivane Orbeli, u hakmorrën kundër vendbanimit selxhuk dhe rimorën qytetin Samshvilde, i cili iu shtua domeneve mbretërore, pa një betejë të madhe..Pas kësaj kapjeje, selxhukët lanë një pjesë të madhe të territoreve të tyre të pushtuara, duke lejuar trupat gjeorgjiane të kapnin . 

Duke iu përgjigjur kësaj disfate të dyfishtë, Sulltan Muhamed I Tapar në vitin 1110 dërgoi një ushtri të madhe prej 100.000 ushtarësh me qëllim pushtimin e Gjeorgjisë. Davidi ishte në Nacharmagevi . Davidi u përball me një zgjedhje: të shmangte armikun dhe të mblidhte një ushtri ose të përpiqej t'i ndalonte ata. Opsioni i parë do të rezultonte në shkatërrimin e vendit. Për më tepër, mbreti ndoshta nuk do të ishte në gjendje as të formonte një ushtri përpara se të tërhiqeshin selxhukët. Ai zgjodhi kursin më agresiv. Sapo mori informacion për ushtrinë selxhuke, mori një vendim të shpejtë. Davidi me 1500  luftëtarët, organizuan një marshim të detyruar natën dhe arritën të bllokojnë rrugën e armikut në malet e Trialetit, para se të hynin në fushën e Kartlit . Si rezultat, ngjarjet u zhvilluan saktësisht siç përshkruhet në traktat: gjeorgjiani fitoi një avantazh të dukshëm moral dhe selxhuku, i rraskapitur nga një marshim i gjatë, u detyrua të luftonte në një pozicion të pafavorshëm. Pavarësisht epërsisë së tyre numerike, turqit nuk mundën të mposhtnin çetën e Davidit (që ndodhej në një pozicion më të mirë) dhe u larguan të dëshpëruar nga fusha e betejës. Gjeorgjianët më pas i ndoqën selxhukët për një kohë të gjatë derisa u siguruan se armiku nuk do të guxonte të vinte më.

Beteja e Trialetit i privoi Perandorisë Selxhuke mundësinë për të kryer një fushatë të madhe ushtarake kundër Gjeorgjisë për disa vjet, dhe për 11 vitet e ardhshme, deri në Betejën e Didgorit, selxhukët nuk organizuan një fushatë kundër Gjeorgjisë. Në 1115 ndërsa Davidi IV ishte në Mukhrani ( Shida Kartli ), Gjergji i Chqondidi që komandonte forcat gjeorgjiane pushtuan Rustavi,një nga bastionet e forta selxhuke në Gjeorgjinë jugore.

Në shkurt 1116 me urdhër të mbretit, ushtria e Kartlit dhe e Meskhetëve u mblodhën në Klarjeti,Davidi sulmoi dhe shkatërroi papritur turqit në Tao dhe pushtoi Tao-Klarjetin dhe pasuritë e shumta të lënë nga turqit.

Në 1117 Davidi pushtoi Gishin .Gjithashtu në vitin 1117 Davidi dërgoi të birin, princin Dhimitër në Shirvan për të luftuar, dhe komandanti i ri i habiti njerëzit me shkathtësinë e tij në betejë. Dhimitri pushtoi Kalanë e Kaladzorit dhe u kthye në shtëpi me shumë robër dhe shumë pasuri.

më 1118  një fisnik gjeorgjian që sundonte Javakhetin u vra nga selxhukët në Javakheti, Davidi dëgjoi nga Nakhiduri historinë e pushtimit të selxhukëve në Javakheti dhe vrasjes së Beshken Jaqeliut. Davidi refuzoi të dëgjonte këshillën e fisnikëve të tij për t'u tërhequr dhe arriti të hakmerrej për vdekjen e Beshkenit duke mposhtur selxhukët në betejën e Rakhsit dhe masakroi garnizonet selxhuke në Araks në prill 1118.

Në 1118 Davidi pushtoi Lorin .Që nga viti 1065, qyteti kishte qenë kryeqyteti i Mbretërisë së Tashir-Dzoraget, i krijuar nga dinastia Kiurikian..Davidi aneksoi Lorin me territorin e tij përreth Gjeorgjisë.Në korrik 1118, Davidi IV pushtoi Agaranin brenda një dite. Bagrati IV, gjyshi i Davidit, iu deshën tre muaj për të kapur Agaranin në shekullin e kaluar. 

Problemet filluan të shfaqen për Davidin tani. Popullsia e tij, duke qenë në luftë për pjesën më të madhe të njëzet viteve, duhej të lejohej të bëhej sërish produktive. Gjithashtu, fisnikët e tij ende i krijonin probleme, së bashku me qytetin e Tbilisit, i cili ende nuk mund të çlirohej nga pushtimi selxhuk..Përsëri Davidi u detyrua t'i zgjidhte këto probleme përpara se të mund të vazhdonte rikuperimin e kombit dhe popullit të tij. Për këtë qëllim, Davidi i IV reformoi rrënjësisht ushtrinë e tij. Ai rivendosi një fis Kipchak prej 40,000 familjesh nga Kaukazi Verior në Gjeorgji në 1118-1120.Çdo familje gjeorgjiane dhe kipçake ishte e detyruar të siguronte një ushtar me një kalë dhe armë. Kipçakët u vendosën në rajone të ndryshme të Gjeorgjisë.Disa u vendosën në provincën e Kartlit të Brendshëm,të tjerëve iu dhanë toka përgjatë kufirit. Ata u kristianizuan dhe u asimiluan shpejt në shoqërinë gjeorgjiane.
majtas|parapamje|250x250px| Gjeorgjia në fund të mbretërimit të mbretit David IV.
Në vitin 1120 Davidi e kishte zakon të shkonte në Abkhazi dhe selxhukët po dimëronin pranë brigjeve të Mtkvarit. Davidi u zhvendos fillimisht në Geguti dhe prej andej në Khupati.Selxhukët e morën vesh se sa larg ishte, fushuan në Botora. Selxhukët ngritën kampe për të kaluar dimrin. Më 14 shkurt, Davidi sulmoi befas selxhukët dhe i shkatërroi plotësisht në Betejën e Botorës . Vetëm disa prej tyre arritën të hipin në kuajt e tyre dhe të ikin. Në betejë, gjeorgjianët kapën shumë selxhukë dhe fituan shumë plaçkë.

Në nëntor 1120, ushtria e Davidit sulmoi dhe mundi selxhukët në Arsharunik dhe Sevgelamej, dhe në vitin 1121 ai bëri të njëjtën gjë në Khunan. Në qershor 1121,Davidi me Kipçakët bastisën selxhukët e kampuar në Barda..Në të gjitha këto episode ,kampi u shkatërrua që do të thotë se ushtria gjeorgjiane arriti t'i afrohej fshehurazi dhe të kryente një sulm të befasishëm.
parapamje|287x287px| afresku i Mbretit David Ndërtues, manastiri Shio-Mghvime .
Menjëherë pas humbjes së dyfishtë të Bardës dhe Arabisë, kolonët turq të Kaukazit Jugor dhe tregtarët myslimanë të Ganjës, Tbilisit dhe Dmanisi dërguan përfaqësues te Sulltani Selxhuk i Irakut Mahmud II (r. 1118-1131),duke kërkuar zyrtarisht mbështetje ushtarake kundër forcave gjeorgjiane. Monarku musliman,i ngopur me fitoret e fituara nga një mbretëri gjithnjë e më e fuqishme e krishterë, ndërkohë që kryqtarët e gjetën veten armiq të fuqishëm të turqve në perëndim, më pas shpalli xhihadin (luftën e shenjtë të Islamit ) kundër Gjeorgjisë dhe bashkon një ushtri të madhe turke me detashmente,  të formuar nga selxhukët e turqve të ardhur nga e gjithë Lindja e Mesme (nga Damasku dhe Aleppo në Kaukaz) me:Tughril një kadet selxhuk që qeveris Azerbajxhanin dhe Arranin nga Nakhchivan, forcat arabe të emirit mazyadid Dubays ibn Sadaka, trupat e udhëhequra nga Najm ad. -Din Ilghazi ibn Artuk nga Alepo, dhe garnizone nga Ganja dhe Armenia, me qëllim të pushtimit  të  Mbretërisë së Gjeorgjisë. Mahmudi II gjithashtu emëroi gjeneralin Ilgazi, i famshëm për betejat e tij kundër evropianëve në Tokën e Shenjtë dhe që kishte lidhur një armëpushim të përkohshëm me latinët e kryqëzatave, si komandant të këtyre trupave masive myslimane, numri i të cilëve u rrit, sipas burimeve, nga 200,000. në 400.000 apo edhe 600.000 ushtarë.

Pasi mësoi për shpalljen e xhihadit nga Mahmudi II, Davidi IV kuptoi se humbja e një ushtrie të tillë do të çonte në çlirimin total të Kaukazit dhe, për rrjedhojë, në përfundimin e qëllimit politik të sundimtarit gjeorgjian..Nga ana tjetër, ai mblodhi një ushtri të madhe, të përbërë nga 40,000 gjeorgjianë,15,000 kipçakë dhe 5,000 alanët (60,000 trupa në total), së cilës iu shtua një shkëputje prej 200 deri në 1,000 kryqtarë nga Europa Perëndimore..Mbreti vendosi t'i linte turqit të depërtonin në Gjeorgjinë e duhur, me idenë për të përfituar nga gjeografia lokale, dhe më në fund e kapi armikun në rrugët që lidhin Trialetin me Kartlin e brendshëm. Të dy ushtritë u takuan pranë qytetit të Manglisit, rrëzë malit Didgori, më 12 gusht 1121.

Sipas kalorësit dhe historianit francez Walter Kancelari, para se të nisej për në betejë,mbreti David frymëzoi ushtrinë e tij me këto fjalë:“Ushtarë të Krishtit! Nëse luftojmë me guxim për besimin tonë, do të mposhtim jo vetëm shërbëtorët e djallit, por edhe vetë djallin. Ne do të fitojmë armën më të madhe të luftës shpirtërore kur të bëjmë një besëlidhje me Zotin e Plotfuqishëm dhe të betojmë se do të preferonim të vdisnim për dashurinë e Tij sesa të shpëtojmë nga armiku. Dhe nëse dikush prej nesh dëshiron të tërhiqet, le të marrim degë dhe të bllokojmë hyrjen në grykë për ta parandaluar këtë. Kur të afrohet armiku, le të sulmojmë ashpër!”.

Mbreti fillon sulmin personalisht, duke nxituar trupat e tij drejt sulmuesve me një egërsi të krahasueshme me atë të një "përbindëshi të egër". Që në sulmin e parë, muslimanët u detyruan të tërhiqen pavarësisht epërsisë së tyre numerike, duke i lejuar gjeorgjianët të shumëfishojnë sulme të tilla. Së shpejti, këto manovra e sjellin armikun në një shkallë të tillë emocioni dhe çorientimi saqë e bëjnë atë të humbasë qetësinë.Në këtë moment, Davidi IV ndërmori një sulm të ri, i cili u kthye në një grusht shteti për aleatët myslimanë në fushën e betejës: papritmas, fuqia e ushtrisë armike u shemb në mes të luftës.Gjeniu i strategjisë gjeorgjiane më pas mundi fuqinë e numrave, duke i sjellë një disfatë vendimtare Perandorisë Selxhuke dhe ndikimit të saj në Kaukaz.Dëshmitë raportojnë në kronika të ndryshme, si të krishtera ashtu edhe myslimane, se Shën Gjergji drejtoi personalisht forcat gjeorgjiane kundër pushtuesit. Ndër komandantët e shumtë të trupave pushtuese, vetëm gjeneral Ilghazi dhe dhëndri i tij Dubays arritën të shpëtonin. Kjo fitore në Betejën e Didgorit pati një ndikim të rëndësishëm në fatin e kryqëzatave, udhëheqësit e të cilave atëherë kërkonin ndihmë vendimtare kundër turqve dhe historitë, ndonjëherë të ekzagjeruara, të fitores së Didgorit u treguan në oborret mbretërore të Perëndimit si një shpresë e re kundër pushtetit mysliman.

 Marrëdhëniet me Lindjen e Mesme 
Përveç Europës, David i IV rregulloi marrëdhëniet me Lindjen e Mesme . Kështu ai mbajti marrëdhënie të ngushta me forcat kryqtare dhe në veçanti me mbretin Balduin I të Jeruzalemit (r. 1100-1118), me të cilin shkëmbeu dhurata të shumta në shenjë mbështetjeje. Përveç kësaj, siç u tha më lart, një batalion latinësh i përbërë nga 200 deri në 1000 burra mori pjesë gjatë Betejës së Didgorit.Disa burime flasin edhe për pjesëmarrjen e forcave ndihmëse gjeorgjiane gjatë rrethimit të Jeruzalemit në vitin 1099.Historiani Princi Ioane i Gjeorgjisë madje raporton një vizitë sekrete të mbretit Baldwin II të Jeruzalemit në oborrin mbretëror të Gjeorgjisë. Ekzistenca e një Mbretërie të fuqishme të Gjeorgjisë ndihet edhe në botën arabe, ku mirësia e monarkut gjeorgjian ndaj nënshtetasve të tij myslimanë dhe njohuritë e tij për Kuranin janë të njohura. Një monedhë me mbishkrimin arabisht "Mbreti i Mbretërve David, shpata e Mesisë" qarkulloi më pas në të gjithë Lindjen e Mesme.

 Vitet e fundit 

 Çlirimi i Tbilisit 
majtas|parapamje|310x310px| David Ndërtues. Një afresk i shekullit të 16-të nga Manastiri i Gelatit .
Humbja e Perandorisë Selxhuke në Betejën e Didgorit në gusht 1121 i lejoi Davidit IV të çlironte Kaukazin nga dominimi mysliman që daton disa shekuj më parë.Armiqtë e Gjeorgjisë e gjetën veten të mposhtur me vendosmëri, duke i penguar ata të hakmerreshin kundër përparimit të krishterë verior, ndërsa kryqëzatat tërboheshin në perëndim të botës turke. Megjithatë, mbetet një enklavë e fundit islamike brenda mbretërisë gjeorgjiane, një enklavë që ka humbur të gjitha marrëdhëniet me shtetet e tjera muslimane që nga fillimi i pushtimeve të mbretit David.Kjo korrespondon me Emiratin e Tbilisit, i cili ishte pushtuar nga arabët për gati pesë shekuj, dhe përmban rajonet e Tbilisi dhe Dmanisi.

Tashmë në qershor 1121, Davidi IV kishte vënë qytetin e Tbilisit nën rrethim, por ishte i kënaqur me një besnikëri formale me një haraç vjetor, në funksion të luftës së ardhshme kundër pushtuesve turq. Pasi selxhukët u mundën, sovrani u përqendrua në marrjen e Tbilisit që nga fillimi i vitit 1122. Pas një rrethimi të shkurtër, mbreti, ndoshta i shoqëruar nga gjenerali Ivane Orbeli, arriti të pushtojë qytetin në shkurt dhe të hyjë në të për ta çliruar nga elita myslimane. Sipas historiografisë arabe, Davidi IV kreu një plaçkitje në ditën e parë të pushtimit, duke shkatërruar xhamitë dhe shenjat e tjera të islamizimit të qytetit gjeorgjian,por shpejt u qetësua. dhe, sipas fjalëve të historianit arab të shekullit të 15-të , Badr al-Din al-Ayni, "i respektonte ndjenjat e muslimanëve më shumë sesa sunduesit myslimanë kishin bërë më parë".

Pas pushtimit të qytetit,mbreti e transferoi kryeqytetin nga Kutaisi në Tbilisi, duke e rikthyer kështu këtë të fundit në statusin që kishte përpara pushtimit arab të shekullit të VII-të. Rimëkëmbja e Tbilisit garanton një rinovim kulturor në qytet, ndërtesat fetare të krishtera të të cilit po zgjerohen. Davidi Ndërtuesi ndërtoi gjithashtu disa pallate fisnike dhe qendra kulturore, si një pallat i rëndësishëm i ndërtuar posaçërisht për të shërbyer si një vend studimi dhe frymëzimi për poetët myslimanë.  Megjithatë, situata në qytet nuk është qetësuar. Gjatë viteve në vijim, ndodhën disa përplasje të përgjakshme midis myslimanëve dhe të krishterëve, madje pushteti mbretëror nuk arriti të qetësonte mosmarrëveshjet ndërfetare.Në të njëjtën kohë, Davidi IV vendosi të ruante disa nga institucionet e ish-emiratit Tbilisi. Kështu, posti i emirit u ruajt, por si guvernator i qytetit, deri në shekullin e 18-të.

Pavarësisht nga ky pushtim, enklava myslimane, territori i së cilës u reduktua shumë pas humbjes së qendrës së saj administrative, vazhdoi në mes të mbretërisë gjeorgjiane.Davidi IV më në fund vendos t'i japë fund ekzistencës së këtij shteti, sapo të ketë "zgjidhur punët e vendit". Në mars 1124, ai arriti të sulmojë bastionin e fundit mysliman në Gjeorgji, Dmanisi, të cilin e mori pas një lufte të shkurtër, duke përfunduar kështu bashkimin e Gjeorgjisë.

 Pushtimi i Shirvanit 
Rifillimi i Tbilisit nga Davidi Ndërtuesi endërtues, për këtë arsye krijoi mbretërinë e Gjeorgjisë si mbrojtësen supreme të krishterimit në Kaukaz dhe gjeorgjianët tani u përpoqën të ushtronin dominimin e tyre duke u përpjekur të zvogëlojnë praninë myslimane në të njëjtin rajon, kjo duke u konsideruar si një aleat i Perandorisë Selxhuke . Ky është rasti me Shirvan, sovrani i të cilit, tashmë i mundur disa herë nga trupat gjeorgjiane, mbeti shumë i pavarur nga fuqia gjeorgjiane dhe u zëvendësua me forcë nga një dhëndër i Davidit IV, Manuchihr III, në 1120. Turqit, të alarmuar nga situata në Kaukaz, vendosën të përgjigjen ushtarakisht.

Sulltan Mahmudi II shpejt rifilloi luftën kundër Gjeorgjisë, pavarësisht humbjes së tij në Betejën e Didgorit një vit më parë. Në nëntor 1122, ai filloi pushtimin e tij të Shirvanit dhe pushtoi Tabrizin, përpara se të arrinte në kryeqytetin lokal, Shamakhi, pranverën e ardhshme.Mahmudi pastaj kapi sovranin rajonal Manuchihr III dhe i dërgoi një letër mbretit të gjeorgjianëve duke thënë: "Ti je mbreti i pyjeve dhe nuk zbret kurrë në fusha. Tani e kam marrë Shirvanshahun dhe kërkoj prej tij Kharaxhin . Nëse dëshironi, më dërgoni dhurata të përshtatshme; nëse jo, ejani të më shihni me nxitim.

Pas këtij provokimi,monarku i krishterë thirri të gjitha trupat e tij dhe mblodhi një ushtri prej 50,000 burrash, shumica prej të cilëve kipçakë.Sulltani selxhuk u mbyll në Shamakhi pasi mësoi për mbërritjen e trupave gjeorgjiane, duke e shtyrë Davidin e IV të ndalonte përparimin e tij, duke e konsideruar si mungesë respekti ndjekjen e një ushtrie që tërhiqej. Mahmudi II më pas i ofroi mbretit mundësinë për të rimarrë kontrollin e provincës së tij vasale nëse do ta linte të largohej në paqe, por monarku refuzoi kategorikisht dhe rifilloi marshimin e tij drejt kryeqytetit të Shirvanit pasi mundi një ushtri prej 4000 selxhukësh të udhëhequr nga Atabegu i Arranit.Pasi kishte rrethuar Shamakhi-n, selxhuku u largua nga qyteti me nxitim nëpërmjet sistemit të kullimit të jashtëqitjeve të komunës.

Në qershor 1123,një muaj pas disfatës së selxhukëve, Davidi IV pushtoi Shirvanin, duke filluar nga pushtimi i qytetit të Gulistanit.Ai shpejt rrëzoi dhëndrin e tij, duke e vendosur atë në Gjeorgji dhe duke aneksuar drejtpërdrejt rajonin.Ky akt i lejon Gjeorgjisë të arrijë shtrirjen e saj më të madhe që nga fillimi i historisë së saj. Në të vërtetë, për herë të parë Gjeorgjia u shtri nga Deti i Zi në Detin Kaspik dhe nga Kaukazi i Madh në Armeninë Veriore.

 Vdekja dhe varrimi 

 Vdekja 
parapamje| "Varri i Davidit IV" në Gelati thotë:Ⴕ ႤႱႤႠႰႱႢႠႬႱႠႱႭႤႬႤ ႡႤႪႨႹ[ႫႨ][ႭႩႨႭႩႤ][ႤႱႤ]ႫႧႬႠ ႥႱႠႵႠႣႠႥႤႫႩჃႣႰႭႫႤ
Më pas, Davidi IV filloi të organizojë plane për fushata të reja në shkallë të gjerë për pranverën e ardhshme.Megjithatë, dobësia e shkaktuar nga sëmundja dhe mosha e penguan të vazhdonte këtë projekt dhe u detyrua të linte Mtsignobartukhutsesi Simon nga Chqondidi të kujdesej për punët e vendit.Mbretërimi i gjatë prej tridhjetë e katër vjetësh i Davidit IV Ndërtues përfundoi befas më 24 janar 1125. Mbreti vdiq në kryeqytetin e tij Tbilisi, pasi emëroi djalin e tij të madh Demetrius si pasardhës, duke i transmetuar atij atributet mbretërore gjeorgjiane, të përbërë nga një kurorë prej gurësh të çmuar, një këllëf dhe gjunjë dhe mëngë të purpurta.Mbreti u varros, pas kërkesës së tij, në Manastirin e Gelatit.Varri i tij vendoset, sërish sipas amanetit të tij, në hyrjen kryesore të këtij objekti fetar që kishte ndërtuar, në mënyrë që kushdo që vinte në Akademinë e tij të dashur Gelati, shkelte i pari mbi varrin e tij.

 Varrimi 
Një gur varri në hyrje të manastirit Gelati, që mban një mbishkrim gjeorgjian në shkrimin asomtavruli, është konsideruar tradicionalisht të jetë ai i Davidit IV. Megjithëse nuk ka indikacione të qarta dhe të besueshme se Davidi ishte varrosur me të vërtetë në Gelati dhe se epitafi aktual është i tij, ky besim popullor ishte krijuar tashmë nga mesi i shekullit të 19-të, siç dëshmohet nga studiuesja franceze Marie-Félicité Brosset, e cila botoi studimin e tij. të historisë së Gjeorgjisë midis 1848 dhe 1858. Epitafi, i modeluar sipas Psalmit 131 ( 132 ), 14, thotë: "Krisht! Ky është vendi im i prehjes për përjetësinë. Më pëlqen; këtu do të banoj''.

 Jeta kulturore 
parapamje|250x250px| Afresk i Manastirit të Xhelatit të Mbretit David, shekulli i 16-të
Mbreti David Ndërtuesi i kushtoi vëmendje të madhe edukimit të popullit të tij. Mbreti përzgjodhi fëmijët që dërgoheshin në Perandorinë Bizantine "që të mësoheshin gjuhë dhe të sillnin në shtëpi përkthimet e bëra prej tyre atje". Shumë prej tyre më vonë u bënë studiues të njohur.

Kronisti i Davidit pohoi se "ai i dinte veprat më mirë se çdo mbret tjetër", sepse ishte i magjepsur nga teologjia, astrologjia dhe historia, dhe ai i solli librat e tij me vete gjatë fushatës. Duket se ka lexuar edhe poezi persiane edhe Kuran.

Në kohën e David Ndërtuesit në Gjeorgji kishte jo pak shkolla dhe akademi, ndër të cilat një vend të veçantë zë Gelati.Historiani i Mbretit David e quan Akademia Gelati

Një Jerusalem i dytë i gjithë Lindjes për të mësuar gjithçka që është me vlerë, për mësimin e dijes - një i dytë Athinë, shumë më i madh se i pari në ligjin hyjnor, një kanun për të gjitha shkëlqimet kishtare.

Gelatit, në atë kohë në Gjeorgji kishte edhe qendra të tjera kulturo-iluminuese dhe studimore, p.sh. Akademia e Ikaltos .
parapamje|238x238px| Kryqi procesor i Davidit IV
Vetë Davidi kompozoi, shek. 1120, "Himnet e Pendimit" (გალობანი სინანულისანი, galobani sinanulisani ), një sekuencë prej tetë psalmesh me vargje të lira, ku secili himn ka formën e vet të ndërlikuar dhe delikate të strofës. Me gjithë krishterimin e tyre, kultin ndaj Nënës së Zotit dhe pendimin emocional të mbretit për mëkatet e tij, Davidi e sheh veten të ngjashëm me Davidin biblik, me një marrëdhënie të ngjashme me Zotin dhe me popullin e tij. Himnet e tij ndajnë gjithashtu zellin idealist të kryqtarëve bashkëkohorë evropianë për të cilët Davidi ishte një aleat i natyrshëm në luftën e tij kundër selxhukëve.

 Familja 
parapamje| Autograf i Davidit IV.</br> "Më davit un zgjedhjen e projektit të një projekti ჴelita e privilegjuar nga krijesa e librit të tillë."</br> "Unë Davidi, shërbëtori i Jezusit e dërgova këtë libër në Malin e Shenjtë Sinai dhe kush e përdor atë, lutet për mua"</br> Dokument nga Manastiri i Shën Katerinës, shekulli i 12-të

 Martesat 

 Martesa e parë 
Kronisti armen Mateu i Edesës thotë se djali i madh i Davidit, Demetri, lindi nga një grua armene . Ajo nuk përmendet në dokumentet e mbijetuara gjeorgjiane.Sipas historianit modern Cyril Toumanoff, mohimi i martesës së tij të parë nga Davidi ndodhi  1107. I njëjti autor hipotezon se gruaja armene e Davidit quhej Rusudan dhe ajo lindi të gjithë fëmijët e Davidit.

 Martesa e dytë 
Gurandukht, vajza e "udhëheqësit suprem të Kipçakëve" Otrok (Atraka), ishte gruaja e vetme e Davidit e përmendur nga biografi i tij mesjetar gjeorgjian.Ai u martua me të vite përpara rekrutimit të rreth 40,000 kipçakëve në shërbimin gjeorgjian, gjë që Davidi e bëri shek 1118. Gurandukht është një emër persian i popullarizuar në Gjeorgjinë mesjetare; emri i saj origjinal turk nuk dihet si dhe detajet e jetës së saj. Kronisti i Davidit vlerëson virtytet e Gurandukhtit dhe thekson se martesa e ndihmoi Davidin të siguronte transferimin e familjeve Kipçak si aleatë të kurorës gjeorgjiane.

 Çështje 
Në total, Cyril Toumanoff identifikon paraprakisht shtatë nga fëmijët e Davidit:
parapamje| Dhimitri I, i biri i Davidit, nga Mikael Maglakeli, nga Matskhvarishi, 1140. Ai ka veshur kaba që hapet përpara me shirita tiraz arabe të gdhendura në shkrimin kufik.

 Dhimitri I ( rreth 1093–1156), mbret i Gjeorgjisë (1125-1155, 1155-1156)
 Princi George (1114-1129) 
 Princesha Rusudan, e cila ishte e martuar me Princin e Alanias. 
 Princi Zurab (vdiq më 1125) 
 Princi Vakhtang (1118-1138) 
 Princesha Tamar, e cila u martua me Shirvanshah Manuchihr III (vdiq rreth 1154) dhe u bë murgeshë në e ve. 
 Princesha Kata, e cila është teorizuar se është i njëjti person me Irenën që u martua me princin bizantin Isak Komnenin. 

 Trashëgimia 
Gjithashtu i njohur edhe si David Ndërtuesi, ai zë një vend të veçantë në mesin e mbretërve të "Epokës së Artë" të Gjeorgjisë në periudhën e mbrojtjes kundër selxhuqëve."Urdhri i Davidit Ndërtues" u jepet qytetarëve të rregullt, personelit ushtarak dhe klerik për kontribute të jashtëzakonshme në vend, për luftën për pavarësinë e Gjeorgjisë dhe ringjalljen e saj, si dhe për kontributin e konsiderueshëm në konsolidimin shoqëror dhe zhvillimin e demokracisë.

Pasi u zgjodh President i Gjeorgjisë, ish-udhëheqësi i Gjeorgjisë Mikheil Saakashvili bëri një betim në varrin e Davidit Ndërtues në Manastirin Gelati në ditën e inaugurimit të tij më 25 janar 2004.

Aeroporti në Kutaisi njihet si Aeroporti Ndërkombëtar David Ndërtuesi  Kutaisi.Akademia e Mbrojtjes Kombëtare mban emrin e tij.

 Shiko gjithashtu 

 Lista e mbretërve të Gjeorgjisë
 Pema familjare e monarkëve gjeorgjian
 Kipçakët në Gjeorgji

 Gjeneral












 Synod of Ruis-Urbnisi (1103), ed. E. Gabidzashvili, Tbilisi, 1978, on Georgian language. [ISBN missing]
 Khuroshvili, Giorgi (2018), Conceptions of Political Thought in Medieval Georgia: David IV "the Builder", Arson of Ikalto. In: Veritas et subtilitas. Truth and Subtlety in the History of Philosophy. John Benjamins Publishing Company. Amsterdam/Philadelphia. pp. 149–156.  ISBN 978-9027200686




















 .
 .


 Leximi më tej 



Kategoria:Gabime mungese shënjestrimi me stampat Harv dhe SFN
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Mbretër
Kategoria:Gjeorgjianë
Kategoria:Mbretëria e Gjeorgjisë
Kategoria:Mbretër të Gjeorgjisë