Katalonja Veriore

Katalonia Veriore, Katalonia e Veriut  ose Katalonia franceze është territori katalanishtfolës dhe me kulturë katalanase që i është dhënë Francës nga Spanja përmes nënshkrimit të Traktatit të Pirenejve në 1659 në këmbim të heqjes dorë në mënyrë efektive të Francës nga mbrojtja formale, që i kishte dhënë Republikës së Katalonjës së sapothemeluar. Zona korrespondon afërsisht me departamentin modern francez të Pirenejve-Orientakë, të cilat historikisht ishin pjesë e Katalonjës që nga Qarku i vjetër i Barcelonës, dhe zgjati gjatë kohës së Kurorës së Aragonit dhe Principatës së Katalonjës derisa ato iu dhanë Francës nga Spanja. .

Termi ekuivalent në frëngjisht, Catalogne Nord, përdoret në ditët e sotme, edhe pse më rrallë se Roussillon më neutral politikisht (katalanisht: Rosselló ); Roussillon, megjithatë, historikisht nuk përfshinte Vallespir, Conflent dhe Cerdagne ( Cerdanya ). Nganjëherë përdoren termat Pays Catalan ( País Català ), "Vend Katalan".

 Gjeografia 
djathtas|parapamje| Canigou (2785 m) shihet nga afër Përpinjanit: masivi është afërsisht 60 km nga pika ku është bërë fotografia
Katalonja Veriore formon një trekëndësh midis Pirenejve në jug, Masivit Corbières në veri-perëndim dhe Detit Mesdhe në lindje. Fusha e Roussillon në lindje, deri tani zona më e populluar, është formuar nga fushat e përmbytjeve të lumenjve Tech, Têt, dhe Agly ( Katalanisht: Tec, Tet, Aglí ). Rrethet e Vallespir dhe Conflent mbulojnë respektivisht luginat e sipërme të Tech dhe Têt. Masivi i Canigou ( Katalanisht: Canigó), 2785 m, dominon pjesën më të madhe të territorit.

Klima është e tipit mesdhetar, me verë dhe dimër të nxehtë e të thatë, të cilët janë relativisht të butë, të paktën në fushën e Roussillonit ku bora është e rrallë.

Qyteti i Përpinjanit përbën mbi një të katërtën e popullsisë, mbi një të tretën e zonës urbane merret parasysh dhe është e vetmja qendër kryesore administrative dhe e shërbimit. Lidhjet kryesore rrugore dhe hekurudhore kalojnë veri – jug përmes Katalonjës Veriore midis Francës dhe Spanjës, ndërsa një linjë hekurudhore lidh gjithashtu Perpignan me Latour-de-Carol (Katalanisht: La Tor de Querol ) nëpërmjet Prades (Katalanisht: Prada de Conflent ose Prada ).

djathtas|parapamje|250x250px

 Politika 
Rajoni është i ndarë mes atyre që mbështesin një bashkim me Francën dhe atyre që mbështesin ribashkimin me Katalonjën . Një shumicë e madhe e katalanasve të veriut kundërshtojnë ribashkimin me Katalonjën, por partia politike e Unitetit Katalan e promovon idenë. Partia ka pasur njëfarë suksesi që nga viti 1993, duke fituar vende në zgjedhjet komunale . Tani është partia nacionaliste katalane më popullore në rajon.  Buffery, Helena; Marcer, Elisenda (2011). Historical Dictionary of the Catalans. Volume 10 of Historical Dictionaries of Peoples and Cultures. The Scarecrow Press. ISBN 9780810875142.

 Gjuha dhe kultura 
djathtas|parapamje|250x250px| Shtrirja e komunave tradicionalisht katalanishtfolëse në Pyrenees-Orientales

 Rëndësia e trashëgimisë katalanase 

 Gjuha 
Katalanishtja flitet në të gjitha rajonet e Katalonjës Veriore me përjashtim të Fenolleda e cila flet gjuhën e lidhur (dhe ndërsjellasi të kuptueshme) oksitane . 

Në Perpignan, ku jeton një e katërta e popullsisë, 44% e dinë gjuhën katalane. 

 Njohja 
Frëngjishtja është e vetmja gjuhë zyrtare në Francë në tërësi, dhe për rrjedhojë e këtyre komunave. Katalanishtja, në varietetin e saj katalanas veriore, megjithatë njihet si gjuhë rajonale nga rajoni i Languedoc-Roussillon që përmban Kataluninë Veriore; kjo njohje ofron mbështetje kulturore në arsim dhe media publike, me një fuqi më të madhe rajonale që nga ligjet e rajoneve të Francës gjatë viteve 1980. Gjuha vlerësohet të flitet nga 34% e popullsisë së Katalonjës së Veriut,  por kuptohet nga 65%.

Më 10 dhjetor 2007, Këshilli i Përgjithshëm i Pyrenees-Orientales shpalli katalanishten si një nga gjuhët e departamentit, së bashku me frëngjishten dhe oksitanishten (në Fenouillèdes),  u miratua 'Karta në Mbështetje të Katalonjës' e cila bëri thirrje për përfshirja e gjuhës katalanase në tabela dhe përdorimi i saj në materialin e prodhuar nga departamenti administrativ. 

 Shtypja 
Në 1700, qeveria e Luigjit të XIV ndaloi përdorimin e gjuhës katalanase në dokumentet zyrtare,  edhe pse qeveria e zbatoi në mënyrë të parregullt dekretin gjatë gjithë shekullit të XVIII. 

Në Përpinjan, katalanishtja ishte gjithashtu e ndaluar të përdorej nga priftërinjtë gjatë meshës. 

Nga viti 1700, të gjitha aktet publike duhej të shkruheshin në frëngjisht, nga viti 1738 kjo u zgjerua për të përfshirë regjistrat e lindjeve, martesave dhe vdekjeve. 

Në vitet 1950, pas shekujsh të ndaluar në arsim, gjuha katalanase u lejua të studiohej për një orë në javë në shkollën e mesme. Në vitet 1970, Shoqata Arrels dhe rrjeti i shkollave private la Bressola filluan të ofrojnë klasa të plota dygjuhëshe frëngjisht/katalanisht nga çerdhe deri në arsimin e mesëm. 

Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në frëngjisht