Migrimet e mëdha të serbëve

parapamje|Serbët kalojnë lumin për në territorin austriak
Migrimet e mëdha të serbëve (Serbisht:  Велике сеобе Срба, romanizuar: Velike seobe Srba) i njohur gjithashtu si Eksodet e mëdha të serbëve ishin dy migrime të serbëve nga territore të ndryshme nën sundimin e Perandorisë Osmane në Mbretërinë e Hungarisë nën monarkinë Habsburge.

Migrimi i Parë i Madh ndodhi gjatë Luftës Habsburgo-Osmane (1683–1699) nën patriarkun serb Arsenije III Crnojević si rezultat i tërheqjes së Habsburgëve dhe riokupimit osman të rajoneve jugore serbe, të cilat u mbajtën përkohësisht nga Habsburgët midis 1690 dhe 1698.

Migrimi i Dytë i Madh ndodhi gjatë Luftës Habsburgo-Otomane (1737–1739), nën patriarkun serb Arsenije IV Jovanović, gjithashtu paralelisht me tërheqjen e Habsburgëve nga rajonet serbe; ndërmjet viteve 1718 dhe 1739, këto rajone njiheshin si Mbretëria e Serbisë.

Masat e migrimeve të mëparshme nga Perandoria Osmane konsiderohen etnikisht serbë, dhe ato të migrimit të parë të madh në nivel kombëtar. Migrimi i Parë i Madh solli treguesin përfundimtar të serbizmit, të krishterimit ortodoks dhe të prijësit të tij, patriarkut.

Prapavija
Në vitin 1683, Perandoria Osmane rrethoi Vjenën, por u mposht nga një ushtri aleate që përfshinte Perandorinë e Shenjtë Romake të udhëhequr nga Habsburgët. Forcat perandorake, mes të cilëve Princi Eugene i Savojës po bëhej me shpejtësi i shquar, e ndoqën fitoren me të tjerë, veçanërisht një pranë Mohács më 1687 dhe një tjetër në Zenta më 1697, dhe në janar 1699, sulltani nënshkroi traktatin e Karlowitz me të cilin ai pranoi të drejtat sovrane të shtëpisë së Habsburgëve mbi pothuajse të gjithë Hungarinë (përfshirë serbët në Vojvodinë). Ndërsa forcat Habsburge u tërhoqën, ata tërhoqën 37,000 familje serbe nën patriarkun Arsenije III Çarnojeviq të Patriarkanës Serbe të Pejës. Në vitet 1690 dhe 1691 perandori Leopold I kishte konceptuar përmes një sërë dekretesh (Privilegjesh) autonominë e serbëve në Perandorinë e tij, e cila do të zgjaste dhe do të zhvillohej për më shumë se dy shekuj deri në shfuqizimin e saj në vitin 1912. Megjithatë, para përfundimit të luftës. Leopoldi kishte marrë masa për të forcuar kontrollin e tij mbi këtë vend. Në vitin 1687, dieta hungareze në Pressburg (tani Bratisllavë) ndryshoi kushtetutën, e drejta e Habsburgëve për të pasuar në fron pa zgjedhje u pranua dhe djali i madh i perandorit Jozef I u kurorëzua mbret trashëgues i Hungarisë.

Disa historianë serbë, duke cituar një dokument të lëshuar nga perandori Leopold I më 1690, pohojnë se masat ishin "ftuar" të vinin në Hungari. Teksti origjinal në latinisht tregon se serbët në fakt ishin këshilluar të ngriheshin kundër osmanëve dhe "të mos braktisnin" tokat e tyre stërgjyshore.

Migrimi i parë
Gjatë luftës austro-turke (1683–1699) marrëdhëniet midis muslimanëve dhe të krishterëve në provincat evropiane të Perandorisë Osmane u radikalizuan jashtëzakonisht. Pas fitores vendimtare osmane në betejën e Kaçanikut të vitit 1690 në Kosovën e sotme, popullsia vendase e krishterë ortodokse u ekspozua ndaj reprezaljeve brutale të tatarëve dhe muslimanëve boshnjakë në forcat osmane, të cilat dogjën pa dallim fshatra dhe vranë ose skllavëron njerëz rastësisht, pavarësisht nga mosha, klasa apo gjinia. Si rezultat i rebelimit dhe shtypjes së humbur, të krishterët serbë dhe krerët e tyre të kishës, të kryesuar nga patriarku serb Arsenije III, ranë në anën e austriakëve në vitin 1689. Ata u vendosën kryesisht në pjesët jugore të Mbretërisë së Hungarisë. Qytetet dhe vendet më të rëndësishme që ata u vendosën janë Szentendre, Buda, Mohács, Pécs, Szeged, Baja, Tokaj, Oradea, Debrecen, Kecskemét, Szatmár. Sipas Malcolm, numri më i madh i refugjatëve ishin nga rajoni i Nishit, Lugina e Moravës dhe zona e Beogradit. Pjesë e eksodit ishin edhe katolikët dhe muslimanët shqiptarë.Malcolm, Noel. A Short History of Kosovo. pp. 161–162.

Në vitin 1690, Perandori Leopold I lejoi refugjatët e mbledhur në brigjet e Savës dhe Danubit në Beograd të kalonin lumenjtë dhe të vendoseshin në Monarkinë Habsburge. Ai e njohu Patriarkun Arsenije III Çarnojeviq si udhëheqësin e tyre shpirtëror. Perandori e kishte njohur Patriarkun si zëvendës-vojvodë (udhëheqës civil i mërgimtarëve), i cili me kalimin e kohës u zhvillua në etimologjinë e provincës veriore serbe të Vojvodinës (kjo prejardhje e emrit të Vojvodinës lidhet me faktin se patriarku Arsenije III dhe udhëheqësit pasues fetarë të serbëve në monarkinë e Habsburgëve kishin juridiksion mbi të gjithë serbët në monarkinë e Habsburgëve, duke përfshirë serbët e Vojvodinës, dhe se serbët e Vojvodinës pranuan idenë e një vojvode të veçantë serbe në këtë zonë, të cilën ata arritën ta krijonin më 1848).

Në vitin 1694, Leopold I, Perandori i Shenjtë Romak emëroi Arsenije III Çarnojeviq si kreun e Kishës Ortodokse të sapokrijuar në Monarki. E drejta patriarkale e trashëgimisë u sigurua nga Kuvendi i Majit i popullit serb në Karlovci më 1848, pas shpalljes së Vojvodinës serbe gjatë revolucionit serb në tokat Habsburge 1848–1849. Serbët morën privilegje nga Perandori, gjë që u garantonte singularitetin kombëtar dhe fetar, si dhe një korpus të drejtash dhe lirish në monarkinë Habsburge.

Migrimi i dytë
Shpërthimi i Luftës Habsburgo-Otomane (1737-1739) shkaktoi migrimin e dytë të madh të serbëve. Në vitin 1737, në fillim të luftës, patriarku serb Arsenije IV Jovanoviq ra në anën e Habsburgëve dhe mbështeti rebelimin e serbëve në rajonin e Rashkës kundër osmanëve. Gjatë luftës, ushtritë habsburge dhe milicia serbe nuk arritën sukses të konsiderueshëm dhe më pas u detyruan të tërhiqen. Deri në vitin 1739, i gjithë territori i Mbretërisë Habsburge të Serbisë u humb për osmanët. Gjatë luftës, një pjesë e madhe e popullsisë së krishterë nga rajoni i Rashkës dhe trojeve të tjera serbe migruan drejt veriut, pas tërheqjes së ushtrive habsburge dhe të milicisë serbe. Ata u vendosën kryesisht në Syrmia dhe rajonet fqinje, brenda kufijve të monarkisë Habsburge. Në mesin e tyre ishte edhe fisi katolik shqiptar Kelmendi, i cili u vendos në tre fshatra të Syrmias.

Pasojat
Serbët nga këto migrime u vendosën në pjesët jugore të Hungarisë (edhe pse në veri deri në qytetin Szentendre, në të cilin ata përbënin shumicën e popullsisë në shekullin e 18-të, por në një masë më të vogël edhe në qytetin e Komárom) dhe Kroacisë.

Shpërnguljet e mëdha serbe nga Ballkani në Fushën e Panonisë filluan në shekullin e 14-të dhe zgjatën deri në fund të shekullit të 18-të. Shpërnguljet e mëdha nga 1690 dhe 1737–1739 ishin më të mëdhatë dhe ishin arsye e rëndësishme për dhënien e privilegjeve që rregullonin statusin e serbëve brenda Monarkisë Habsburge. Serbët që në këto shpërngulje u vendosën në Vojvodinë, Sllavoni dhe pjesët që i përkisnin kufirit ushtarak rritën (pjesërisht) popullsinë ekzistuese serbe në këto rajone dhe i bënë serbët një faktor të rëndësishëm politik në monarkinë Habsburge me kalimin e kohës.

Masat e shpërnguljeve të mëparshme nga Perandoria Osmane konsiderohen etnikisht serbe, ndërsa ato të migrimit të parë të madh kombëtarisht serb. Migrimi i Parë i Madh solli treguesin përfundimtar të serbizmit, të krishterimit ortodoks dhe të prijësit të tij, patriarkut.

Referime

 Referime 







Lidhje të jashtme


Kategoria:Serbia nën Perandorinë Osmane
Kategoria:Serbia nën sundimin e Habsburgëve
Kategoria:Vojvodina nën sundimin e Habsburgëve
Kategoria:Shekulli i 17-të në Serbi
Kategoria:Shekulli i 18-të në Serbi
Kategoria:Migrimet e detyruara në Evropë
Kategoria:Serbët nga Perandoria Osmane
Kategoria:Serbët e Habsburgëve
Kategoria:Lufta e Madhe Turke
Kategoria:Shpërnguljet historike