Krijimi i Jugosllavisë

Jugosllavia ishte një koncept shtetëror midis inteligjencisë sllave të jugut dhe masave më vonë popullore nga shekulli i 19-të deri në fillim të shekullit të 20-të, që kulmoi me realizimin e tij pas rënies së Austro-Hungarisë më 1918 në fund të Luftës së Parë Botërore dhe formimit të Mbretërisë së Serbëve, Kroatët dhe Sllovenëve. Megjithatë, mbretëria njihej më mirë në bisedë si Jugosllavi (ose variante të ngjashme); në vitin 1929 u quajt zyrtarisht "Mbretëria e Jugosllavisë".

 Origjina e idesë 

Ideja e parë e një shteti për të gjithë sllavët e jugut u shfaq në fund të shekullit të 17-të, një produkt i mendimit vizionar të shkrimtarëve dhe filozofëve kroatë, të cilët besonin se e vetmja mënyrë për sllavët e jugut për të rifituar lirinë e humbur pas shekujve të pushtimit nën perandoritë e ndryshme do të ishte të bashkohen dhe të çlirohen nga tiranitë dhe diktaturat.

Në vitin 1848, u krijua një plan për krijimin e një Federate Sllave të Jugut. Plani i nisur nga qeveria serbe ishte i përbërë nga anëtarë të Rrethit Sekret të Beogradit, në mesin e të cilëve kishte njerëz të afërt me qarqet sunduese.

Serbët dhe kroatët, si jugosllavët më të vetëdijshëm, vendosin themelet e së ardhmes së tyre politike dhe duke i pranuar ato premtojnë se do të përpiqen për realizimin e tyre në një drejtim të vetëm, për aq sa e lejon mjedisi i jashtëm. çdo degë (jugosllavët):

Për të gjithë sllavët, sistemi i federatës është i pranuar.
Jugosllavët do të formojnë një shtet jugosllav të kryesuar nga një udhëheqës - një mbret. Pozicioni do të jetë i trashëgueshëm.
Jugosllavët ndahen në 3 fise jugosllave: serbët, kroatët dhe sllovenët.
Çdo fis do të ketë: autonomi të plotë përpara legjislativit - kuvendit kombëtar - i kryesuar nga zëvendësi i mbretit, do të menaxhojë fondet e tij, zyrat, punët e brendshme dhe kishtare, etj. Deputeti do të zgjedhë nëpunësit midis popullsisë vendase dhe do t'ia paraqesë mbretit për miratim mbretëror.
Mbreti do të ketë një ministri të përbërë nga më të aftët nga të gjitha fiset. Në kuvendin kombëtar të tre fiset do të përfaqësohen në mënyrë të barabartë. Forcat e armatosura gjithashtu do të përfaqësohen në mënyrë të barabartë. Forcat e armatosura do të jenë gjithashtu të përqendruara dhe kostot e tyre do të shpërndahen në mënyrë të barabartë.
Secilit fis do t'i jepet mundësia që të edukojë popullin e vet në dialektin e vet dhe do të pranohet gjuha serbe dhe alfabeti cirilik për administrim dhe letërsi.
Kisha Ortodokse Lindore dhe Kisha Katolike do të jenë në baza të barabarta. Shërbimet dhe praktikat e tyre do të jenë të barabarta dhe në gjuhën liturgjike nëse është e nevojshme.
Fisi kroat i referohet zonave të mëposhtme: Kroacia dhe Sllavonia (me një kufi ushtarak), Istria me rrethet e Krajinës, Karinthia dhe Stiria sllave, Bosnja nga kufiri tokësor në Vrbas dhe Dalmacia veriore deri në Cetina, në rrethet e Splitit dhe Zagrebit ku kryeqyteti i mbretërve kroatë ndodhej më parë.
Fisi serb përfshin këto zona: Serbia, Sofja, Maqedonia, Zeta, Boka e Kotorit dhe Dubrovnikut, Dalmacia jugore së bashku me ishujt e saj, Hercegovina, Bosnja nga Vrbas në Drina dhe Sremi me Vojvodinën.
Të gjitha zonat e tjera i referohen fisit bullgar.
Fiset do të ndihmojnë njëri-tjetrin për çlirimin e tokës së tyre të përbashkët nga pushtuesit e huaj.
Secili fis jugosllav do ta ruajë emrin e tij etnik, por për punët e jashtme ata të gjithë do të jenë jugosllavë dhe shteti i tyre Jugosllavi.

Në shekullin e 19-të, lëvizja ilire, siç u quajt, tërhoqi shumë intelektualë dhe politikanë të shquar kroatë. Ajo filloi të merrte një vrull të madh vetëm në fund të shekullit të 19-të, kryesisht për shkak të revolucioneve të vitit 1848 dhe politikave kundër lëvizjeve për liri të sllavëve të jugut. Megjithatë, idetë për një shtet të bashkuar nuk u maturuan nga gjendja konceptuale në atë praktike të planifikimit dhe pak nga ata që promovonin një entitet të tillë kishin marrë ndonjë konsideratë serioze se çfarë forme duhet të marrë shteti i ri.

Ndërsa Perandoria Osmane u dobësua dhe Serbia, Bullgaria dhe Greqia u forcuan pas Kongresit të Berlinit, pati një shpresë të re për sovranitetin e popujve sllavë të jugut në Austro-Hungari dhe ideja e një bashkimi mes tyre mori vrull. Studiuesi Aurel Popovici propozoi një reformë të quajtur "Shtetet e Bashkuara të Austrisë së Madhe" në vitin 1906. Edhe pse propozimi i tij nuk u zbatua nga perandori Habsburg, ai ishte një frymëzim për konferencat e paqes në fund të Luftës së Parë Botërore.

Tomisllav Bacurin në fillim të shekullit të 19-të ishte një nga konceptuesit e Jugosllavisë. Ideja jugosllave u farkëtua nga emigrantët polakë dhe të tjerë sllavë perëndimorë në Perëndim, të cilët panë se një ndarje ruso-austriake e Perandorisë Osmane duhet të parandalohej me çdo kusht dhe të krijohej një shtet i përbashkët i të gjithë sllavëve të jugut. Ai angazhoi Frantisek Zach (një entuziast moravian i reciprocitetit sllav) dhe e dërgoi në Beograd në atë mision me një plan të hartuar "Naçertanije".

Në Vjenë, më 31 maj 1917, Anton Korošec lexoi Deklaratën e Majit në të cilën populli slloven kërkonte që Perandoria Austro-Hungareze të ndryshonte nga një monarki e dyfishtë në një monarki të trefishtë: Austro-Hungaria nuk duhet të ndahet më vetëm në Austri dhe Hungari, por në tri pjesë: Austria, Hungaria dhe Jugosllavia. Jugosllavia do të përbëhej nga entitete të veçanta sllovene, kroate dhe serbe nga brenda perandorisë., por deklarata u refuzua.

 Komiteti jugosllav 

Gjatë periudhës së hershme të Luftës së Parë Botërore (e cila filloi në vitin 1914), një numër figurash të shquara politike, duke përfshirë Ante Trumbiq, Ivan Meshtroviq, Nikolla Stojadinoviq dhe të tjerë nga tokat sllave të jugut nën Perandorinë Habsburge u larguan në Londër, ku filluan punën për duke formuar një komitet për të përfaqësuar sllavët e jugut të Austro-Hungarisë, duke zgjedhur Londrën si selinë e tyre.

Komiteti jugosllav u formua më 30 prill 1915 në Londër dhe filloi të mbledhë fonde, veçanërisht në mesin e sllavëve të jugut që jetonin në kontinentin amerikan. Këta jugosllavë ishin serbë, kroatë dhe sllovenë të cilët e identifikonin veten me lëvizjen drejt një shteti të vetëm jugosllav ose sllav të jugut. Jugosllavët e mërguar që jetonin në Amerikën e Veriut dhe në Britani ishin mbështetësit kryesorë të Komitetit Jugosllav. Për shkak të shtatit të tyre, anëtarët e Komitetit Jugosllav ishin në gjendje t'i bënin të njohura pikëpamjet e tyre qeverive aleate, të cilat filluan t'i merrnin më seriozisht pasi fati i Austro-Hungarisë bëhej më i pasigurt.

Ndërsa qëllimi themelor i komitetit ishte bashkimi i tokave sllave të jugut të Habsburgëve me Mbretërinë e Serbisë (e cila ishte e pavarur në atë kohë), shqetësimi i tij më imediat ishte të ndalonte pretendimet italiane mbi territoret e Habsburgëve në Istria dhe Dalmaci. Në vitin 1915, aleatët kishin joshur italianët në luftë me një premtim për përfitime të konsiderueshme territoriale në këmbim. Sipas Traktatit të fshehtë të Londrës, këto përfshinin Istrinë dhe pjesë të mëdha të Dalmacisë, e cila kishte popullsi të përzier italiane dhe sllave.

 Deklarata e Korfuzit 

Në vitin 1916 parlamenti serb në mërgim vendosi në favor të krijimit të Mbretërisë së Jugosllavisë në një mbledhje brenda Teatrit Komunal të Korfuzit.History of the municipal theatre  from Corfu cityhall Quote: "The Municipal Theatre was not only an Art-monument but also a historical one. On its premises the exiled Serbian parliament, the Skoupsina, held up meetings in 1916, which decided the creation of the new Unified Kingdom of Yugoslavia." Gjatë qershorit dhe korrikut 1917, Komiteti Jugosllav u takua me qeverinë serbe në Korfuz dhe, më 20 korrik, u lëshua një deklaratë që hodhi themelet e shtetit të pasluftës. Në preambulë thuhej se serbët, kroatët dhe sllovenët ishin "të njëjtë nga gjaku, nga gjuha, nga ndjenjat e unitetit të tyre, nga vazhdimësia dhe integriteti i territorit ku ata banojnë në mënyrë të pandarë dhe nga interesat e përbashkëta jetike të mbijetesës së tyre kombëtare. dhe zhvillimin e shumëfishtë të jetës së tyre morale dhe materiale”. Shteti i ardhshëm do të quhej Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve dhe do të ishte një monarki kushtetuese nën dinastinë Karagjorgjeviq.Judah, T. (2008). The Serbs: History, Myth, and the Destruction of Yugoslavia. New York: Yale University Press

 Shteti i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve 

Ndërsa Perandoria Habsburge u shpërbë, një Këshill Kombëtar pro Antantës i sllovenëve, kroatëve dhe serbëve mori pushtetin në Zagreb më 6 tetor 1918. Më 29 tetor, një Sabor (parlament) jugosllav kroat shpalli pavarësinë dhe ia dha sovranitetin e tij shtetit të ri të sllovenëve, kroatëve dhe serbëve, dhe dy ditë më vonë deklaroi dëshirën për të hyrë në shtetin e bashkimit me Serbinë dhe Malin e Zi. Menjëherë pas kësaj, më 5 nëntor, Këshilli Kombëtar në Zagreb i kërkoi ushtrisë serbe ndihmë për të kontrolluar anarkinë në Kroaci. Për shkak se ndihma nuk erdhi para fundit të nëntorit, Këshilli Kombëtar i kërkoi përsëri ndihmë ushtrisë serbe sepse: "Popullsia është në revoltë. Kemi anarki të plotë dhe vetëm ushtria serbe mund të rivendosë rendin".Ivo Banac: The National Question in Yugoslavia:Origins, History, Politics" published by Cornell University Press, 1984 pages 129-31

Komitetit Jugosllav iu dha detyra të përfaqësonte shtetin e ri jashtë vendit. Mirëpo, grindjet shpërthyen menjëherë për kushtet e bashkimit të propozuar me Serbinë. [[Svetozar Pribiqeviq, një serb kroat, një udhëheqës i Koalicionit Kroato-Serb dhe nënkryetar i shtetit, donte një bashkim të menjëhershëm dhe të pakushtëzuar. Të tjerët (jo-serbë), të cilët favorizonin një Jugosllavi federale, ishin më hezitues. Udhëheqësi i kundërshtarëve ishte Stjepan Radiq, i cili kërkoi krijimin e një Konfederate të Sllavëve të Jugut, në të cilën do të ishin tre krerë shtetesh: mbreti serb, ndalimi kroat dhe presidenti i këshillit kombëtar slloven. Sipas mendimit të tij, konfederata duhej të kishte vetëm ministra për punët e jashtme, për mbrojtjen dhe për shpërndarjen e ushqimit. Ky propozim u refuzua nga Këshilli Kombëtar i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve si shembull i separatizmit. Këshilli Kombëtar, autoriteti i të cilit në fakt ishte i kufizuar, kishte frikë se Serbia thjesht do të aneksonte ish territoret e Habsburgëve; nga ana tjetër, italianët po lëviznin për të marrë më shumë territor sesa u ishte caktuar në Paktin e Londrës.

Opinioni politik ishte i ndarë dhe ministrat serbë thanë se nëse kroatët këmbëngulnin për republikën e tyre ose një lloj pavarësie, atëherë Serbia thjesht do të merrte zonat e banuara nga serbët dhe tashmë të kontrolluara nga ushtria serbe. Pas shumë debatesh dhe pasi Syrmia, e cila ishte nën kontrollin e ushtrisë serbe, shpalli shkëputjen, Këshilli Kombëtar ra dakord për një bashkim me Serbinë, megjithëse deklarata e tij thoshte se organizimi përfundimtar i shtetit duhet t'i lihej Asamblesë Kushtetuese të ardhshme, e cila do të marrin vendime përfundimtare vetëm me dy të tretat e shumicës

Me miratimin e arritur të Këshillit Kombëtar, Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve u shpall më 1 dhjetor 1918 në Beograd.

 Shënime 

 Referime 

 Lexim më tutje 

The Birth of Yugoslavia, Volume I, Henry Baerlain, 1922, L. Parsons, London
The Birth of Yugoslavia, Volume II, Henry Baerlain, 1922, L. Parsons, London
Beiträge zur Banater Geschichte: Die Turbulenzen der Jahre 1918-1919 in Temeschburg by Richard Weber (në gjermanisht)
Podgorička skupština by Mijat Shukoviq (në serbisht)
The Corfu Declaration, 20 July 1917
Yugoslav National Council's Address to Prince Alexander of Serbia, 24 November 1918
The First Yugoslavia: Search for a Viable Political System - by Alex N. Dragnich (Englisch)
Prince Alexander's Address to Yugoslav National Council, November 1918



Kategoria:Historia e Jugosllavisë