Përdorimi rekreativ i oksidit të azotit

Oksidi i azotit (emri i rrugës Tullbace me (gaz) azot(i), Nangs, Hipp Crack, Whippets ose Whippits) është një gaz që mund të shkaktojë eufori, gjendje halucinogjene dhe relaksim kur thithet.  Oksidi i azotit është një neurotoksinë dhe përdorimi i tepërt mund të shkaktojë dëmtime neurologjike afatgjatë.  

Regjistruar për herë të parë në shekullin e 18-të në "festat e gazit të qeshur" të klasës së lartë, përvoja ishte e kufizuar kryesisht për studentët e mjekësisë deri në fund të shekullit të 20-të kur ligjet që kufizonin aksesin në gaz u liruan për të furnizuar dentistët dhe spitalet. Deri në vitet 2010, oksidi i azotit ishte bërë një drogë rekreative mesatarisht e popullarizuar në disa vende, në kohët e fundit, edhe në Shqipëri, përmes të rinjve (adoleshentëve). 

Rritja e përdorimit rekreativ është bërë një shqetësim i shëndetit publik ndërkombëtarisht për shkak të potencialit për dëmtime neurologjike afatgjatë pas përdorimit të tepruar.   Përdoruesit rekreativë shpesh nuk janë të vetëdijshëm për rreziqet që lidhen me përdorimin e tepruar.  Posedimi i oksidit të azotit është i ligjshëm në shumë vende, megjithëse disa e kanë kriminalizuar furnizimin e tij për qëllime rekreative.

 Efektet 
Oksidi i azotit përdoret në mënyrë rekreative pasi thithja mund të shkaktojë eufori, relaksim dhe një gjendje halucinogjene.  Përdorimi afatgjatë ose i zakonshëm mund të çojë në dëmtime të rënda neurologjike. 

Meqenëse oksidi i azotit mund të shkaktojë marramendje, shkëputje dhe humbje të përkohshme të kontrollit të motorit, është e pasigurt të thithësh gjatë qëndrimit në këmbë. Pra, një pjesë e përdorimit më të sigurt mund të jetë thithja e tij ndërsa jeni ulur, sepse ka një rrezik të zvogëluar të lëndimit nga rënia. Thithja direkt nga një rezervuar paraqet rreziqe serioze për shëndetin, pasi mund të shkaktojë ngrirje pasi gazi është shumë i ftohtë kur lëshohet. Për këto arsye, shumica e përdoruesve rekreativë do të shkarkojnë gazin në një tullumbace ose mbajtëse krem pana para se të thithin. 

Nuk dihet nëse oksidi i azotit shkakton varësi nga droga, por përdorimi i tij mund të formojë zakon (varësi).  Vdekja mund të rezultojë nëse thithet në mënyrë të tillë që të mos thithet mjaftueshëm oksigjen. Ndërsa gazi i pastër nuk është toksik akut, ai çaktivizon vitaminën B12, me përdorim të vazhdueshëm duke shkaktuar dëme neurologjike për shkak të demielinimit periferik dhe qendror.  Simptomat janë të ngjashme me mungesën e B12: anemi për shkak të reduktimit të hemopoiezës, neuropati, tringëllimë në veshët dhe mpirje në ekstremitete. Si i tillë, rekomandohet një kurs dyjavor i injektimit të vitaminës B12 (jo suplement oral) si trajtim i linjës së parë, i kombinuar me abstinencë;  plotësimi oral mund të futet në faza më vonë.  Gratë shtatzëna nuk duhet të përdorin oksid azoti në mënyrë rekreative, sepse përdorimi kronik është gjithashtu teratogjen dhe fetotoksik.

Thithja e oksidit të azotit të shkallës industriale është gjithashtu e rrezikshme, pasi përmban shumë papastërti dhe nuk është menduar për përdorim te njerëzit. Oksidi i azotit i kategorisë ushqimore gjithashtu nuk është menduar të thithet; llambat zakonisht kanë lubrifikantë industrialë nga procesi i tyre i prodhimit mbi dhe brenda tyre. Kur llamba shpohet, këta tretës mund të aerosolizohen, duke futur grimca të panjohura në gaz. Këta lubrifikantë zakonisht lënë një mbetje vaji në "cracker" të llambës ose në brendësi të shpërndarësit të kremës së rrahur. Erowid F, Erowid E. "N2Oily: Nitrous Oxide Chargers—Residue and Usage Surveys." Erowid Extracts. Nov 2009;17:12–14.

 Paaftësi të lidhura me oksidin e azotit 
Në vitin 2023, një çift në Portland, Oregon, u bë i paaftë për të ecur për shkak të dëmtimit të nervit kurrizor të shkaktuar nga përdorimi rekreativ i oksidit të azotit. 

 Vdekjet e lidhura me oksidin e azotit 
Nga viti 1993 deri në vitin 2016, vetëm 30 certifikata vdekjeje në Angli dhe Uells përmendnin oksidin e azotit. Prej tyre, 6 ishin në periudhën 17-vjeçare nga 1993 deri në 2009, dhe 24 ishin në periudhën 7-vjeçare nga 2010 deri në 2016. 

Në vitin 2018, një student i vitit të parë i Universitetit të Ohajos vdiq nga asfiksia si rezultat i gëlltitjes së oksidit të azotit nga karikuesit me krem pana, gjoja si pjesë e një rituali të turbullt. 

Në vitin 2020, një djalë pesëmbëdhjetë vjeçar irlandez vdiq pasi gëlltiti oksid azoti,  duke bërë që Ekzekutivi i Shërbimit Shëndetësor të Irlandës ta klasifikonte atë si një drogë e rrezikshëme. 

 Kultura dhe shoqëria 

 Zbulimi dhe përdorimi i hershëm 
parapamje| Përshkrim aquatint i një feste gazi të qeshur në shekullin e 19-të
Thithja e oksidit të azotit për përdorim rekreativ, me qëllim të shkaktimit të euforisë ose halucinacioneve të lehta, filloi si një fenomen për klasën e lartë britanike në vitin 1799, i njohur si "partia e gazit të qeshur".  Kimisti anglez Humphry Davy ua ofroi gazin mysafirëve të festës në një qese të mëndafshtë dhe i dokumentoi efektet e tij në librin e tij të vitit 1800 Researches, Chemical and Philosophical i cili hetonte "oksidin e azotit ose ajrin e azotit të diflogistikuar dhe frymëmarrjen e tij".  Poeti Samuel Taylor Coleridge e përshkroi efektin si "si kthimi nga një shëtitje në dëborë në një dhomë të ngrohtë". 

Gjatë shekullit të 19-të, William James dhe shumë bashkëkohës zbuluan se thithja e oksidit të azotit rezultoi në një përvojë të fuqishme shpirtërore dhe mistike për përdoruesit. James pretendoi të përjetonte shkrirjen e dikotomive në unitet dhe një zbulim të së vërtetës përfundimtare gjatë thithjes së oksidit të azotit. Megjithatë, kujtimi i kësaj përvoje u zbeh shpejt dhe çdo përpjekje për të komunikuar ishte e vështirë në rastin më të mirë. James përshkroi një njeri i cili, kur ishte nën ndikimin e gazit, pretendonte se dinte sekretin e universit. 
parapamje| 1840, ilustrim i një njeriu që thith oksid azoti dhe një tjetër që përjeton efektet e tij
Të paktën deri në vitin 1863, disponueshmëria e ulët e pajisjeve për prodhimin e gazit, e kombinuar me përdorimin e ulët të gazit për qëllime mjekësore, nënkuptonte se ishte një fenomen relativisht i rrallë që ndodhte kryesisht midis studentëve në universitetet mjekësore. Kur pajisjet u bënë më të disponueshme për stomatologjinë dhe spitalet, shumica e vendeve kufizuan gjithashtu aksesin ligjor për të blerë cilindra të gazit të pastër oksid azoti në ata sektorë. Megjithatë, përdorimi i tij në festa vazhdoi, me gaz të siguruar nga profesionistë mjekësorë ose punonjës të restoranteve,   dhe nga burime të tjera të ligjshme ose të paligjshme.

 Shekulli XX
Një raport nga raporti i Unionit të Konsumatorëve nga viti 1972 (bazuar në raportet e përdorimit të tij në Maryland 1971, Vancouver 1972, dhe një studim i bërë nga Edward J. Lynn për përdorimin e tij jomjekësor në Michigan 1970) zbuloi se përdorimi i gazit për qëllime rekreative atëherë ishte i përhapur në SHBA dhe Kanada.  

 Shekulli XXI 
parapamje| Karikues krem pana të hedhura në një park makinash në Londër, 2017
Që nga viti 2019, gazi gëzon një popullaritet të moderuar në disa vende si një drogë rekreative. Oksidi i azotit ka emrat e rrugëve tullumbace me (gaz) azot(i), hippy crack dhe whippets (ose whippits). Në Australi dhe Zelandën e Re, llambat e oksidit të azotit njihen si nangs, që mund të rrjedhin nga shtrembërimi i zërit të perceptuar nga konsumatorët. Në Kinë, përdorimi rekreativ i oksidit të azotit është në rritje dhe është bërë një çështje sociale.

Në Mbretërinë e Bashkuar, që nga viti 2014, oksidi i azotit vlerësohet të përdoret nga pothuajse gjysmë milioni të rinj në mbrëmje, festivale dhe festa. Zyrtarët në Norfolk, Hertfordshire dhe Luginën e Thames kishin raportuar se u gjetën një numër në rritje të karikuesve të fshirë me krem pana. 

Përdoruesit rekreativë në përgjithësi përdorin kontejnerë 8 gram (¼ oz) me "fshikëza" të oksidit të azotit, të cilat i përdorin për të mbushur balonat ose shpërndarësit e kremit të rrahur. Gazi më pas thithet nga tullumbace ose shpërndarësi.  Kjo është e nevojshme sepse oksidi i azotit është shumë i ftohtë kur i nënshtrohet dekompresimit adiabatik në dalje nga një bombol; thithja direkt nga një rezervuar është e rrezikshme dhe mund të shkaktojë ngrirje të laringut dhe bronkeve. 

 Legaliteti 

 Australia 
Furnizimi i oksidit të azotit për qëllime rekreative është i paligjshëm; megjithatë, lejohet furnizimi i tij për qëllime gatimi dhe pjekjeje. Si substancë e dëmshme, furnizimi i substancës për qëllime thithjeje mund të rezultojë në një periudhë dyvjeçare burgim. 

Kanistrat zakonisht quhen në Australi si nangs. 

 Holanda 
Përdorimi i oksidit të azotit aktualisht është ende i ligjshëm, megjithëse koalicioni qeverisës po përpiqet të shtojë gazin në listën e barnave të ndaluara nga ligji për opiumin.   Më 12 qershor 2020, propozimi për të shtuar oksid azoti në Listën II të Ligjit për Opiumin u soll në konsultim online, duke lejuar publikun të kontribuojë me "ide ose sugjerime" në lidhje me ndalimin. Qeveria synon të sjellë në fuqi ndalimin e propozuar më 1 janar 2021.  Në pritje të hyrjes në ligj të ndalimit të propozuar, rreth 90 komuna kanë vendosur ndalime lokale të substancës. 

 Suedia 
Përdorimi i oksidit të azotit për përdorim rekreativ quhet "boffning" si zhargon. Nuk është e paligjshme dhe karikuesit e kremit të rrahur me oksid nitoz mund të blihen si furnizim kuzhine.   Shumica e shitësve me pakicë kanë një kufizim vullnetar moshe prej 18 vjetësh për blerje. Në festivale apo evente më të mëdha shitjet janë ndalur duke iu referuar "trajtimit të kimikateve të rrezikshme mjedisore". 

 Mbretëria e Bashkuar 
Furnizimi i oksidit të azotit për qëllime rekreative është i paligjshëm sipas Aktit të Substancave Psikoaktive të 2016-ës. Kjo do të thotë se kushdo që zbulohet se shet ose jep oksid azoti për qëllime të paligjshme mund të përballet me deri në 7 vjet burg dhe/ose një gjobë të pakufizuar.  Më , u njoftua se oksidi i azotit do të ndalohet sipas Aktit të Keqpërdorimit të Drogave 1971. 

Më 5 shtator 2023, u njoftua nga qeveria britanike se oksidi i azotit do të kategorizohet si një drogë e klasës C deri në fund të vitit 2023, në një përpjekje për të goditur sjelljen antisociale. 

Termat zhargone të përdorura për bombola në Mbretërinë e Bashkuar përfshijnë balona, nos, kamzhik, gaz për të qeshur, kërcitje hipi, karikues dhe noz. 

 Shtetet e Bashkuara 
Sipas ligjit federal të Shteteve të Bashkuara, posedimi i oksidit të azotit është i ligjshëm dhe nuk i nënshtrohet kompetencës së DEA. Sidoqoftë, ai rregullohet nga Administrata e Ushqimit dhe Barnave sipas Ligjit për Barnat dhe Kozmetikën e Ushqimit. Ndjekja penale është e mundur në bazë të klauzolave të saj të "keq-emërtimit", që ndalojnë shitjen ose shpërndarjen e oksidit të azotit për qëllime të konsumimit njerëzor (tregu i përdorimit rekreativ të drogës). Megjithatë, duke pasur parasysh domosdoshmërinë e vërtetimit të qëllimit të blerësit ose shitësit në këtë rast, ndjekjet e tilla janë të rralla.

Shumë shtete kanë ligje që rregullojnë posedimin, shitjen dhe shpërndarjen e oksidit të azotit; por këto zakonisht kufizohen ose në ndalimin e shpërndarjes për të miturit, ose në përcaktimin e një kufiri të sipërm për sasinë e oksidit të azotit që mund të shitet pa një licencë të veçantë, në vend që të ndalojë plotësisht posedimin ose shpërndarjen. Në shumicën e juridiksioneve, si në nivel federal, shitja ose shpërndarja për qëllime të konsumit njerëzor është e paligjshme. Në Kaliforni, për shembull, thithja e oksidit të azotit "me qëllim të shkaktimit të euforisë, ose me qëllim të ndryshimit në çfarëdo mënyre të proceseve mendore të dikujt", është një vepër penale sipas kodit të tij penal (Cal. Pen. Kodi, Sec. 381b). Në shumicën e juridiksioneve, fishekët e vegjël N 2 O, të përdorura për të bërë krem pana, mund të blihen ligjërisht nga kushdo. Në disa juridiksione, shitjet e kremës së kremës së konservuar duke përdorur oksid azoti janë të kufizuara për të rriturit. 

Megjithatë, në të gjitha juridiksionet e SHBA-së, shpërndarja, posedimi dhe thithja janë të ligjshme kur kryhen nën mbikëqyrjen dhe drejtimin e një profesionisti mjekësor të licencuar, si p.sh. një mjek ose dentist.

 Shiko gjithashtu 

 Disociativët
 PCP
 Ketamina
 Dekstrometorfani
 Thithëse
 Droga psikoaktive

 Referime 
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara