Mahajana

Budizmi Mahāyāna ose Automjet i Madhe është një degë e gjerë e budizmit që u zhvillua në Indinë e lashtë. Ajo është një nga tre degët kryesore të budizmit, së bashku me Theravada dhe Vajrayana. Mahāyāna përfshin mësimet e hershme të budizmit, por gjithashtu pranon edhe shkrime dhe doktrina të tjera. Ajo thekson rrugën e bodhisattvëve dhe rëndësinë e diturisë (Prajñāpāramitā). Vajrayāna është një nëngrup i Mahāyāna-s që përdor metoda tantrike qe te behesh nje Buda.

Mahāyāna gjithashtu përkon me rrugën e bodhisattvës që përpiqet të bëhet një Buddha i plotësisht zgjuar për dobinë e të gjithë qenieve të ndjeshme, dhe për këtë arsye quhet gjithashtu "Vetura e Bodhisattvës" (Bodhisattvayāna). Budizmi Mahāyāna shikon përgjithësisht qëllimin e bërjes Buddha përmes rrugës së bodhisattvës si diçka që është e mundur për të gjithë dhe sheh gjendjen e arhatit si të papërfunduar. Mahāyāna përfshin gjithashtu shumë Buddha dhe bodhisattva që nuk gjenden në Theravada (siç është Amitābha dhe Vairocana). Filozofia budiste Mahāyāna gjithashtu promovon teori të veçanta, si teoria Madhyamaka e zbrazëtisë (śūnyatā), doktrina Vijñānavāda dhe mësimi i natyrës së Budës.

Edhe pse në fillim ishte një lëvizje e vogël në Indi, Mahāyāna u rrit dhe u bë një fuqi tërheqëse në Budizmin indian. Qendrat e mësimdhënies të lidhura me Mahāyāna si Nalanda dhe Vikramashila u zhvilluan në shekujt e 7-të deri në 12-të. Gjatë historisë së saj, Budizmi Mahāyāna u përhap në të gjithë Azinë Jugore, Azinë Qendrore, Azinë Lindore dhe Azinë Juglindore. Ai vazhdon të ketë ndikim sot në Kinë (Tibet), Mongoli, Hong Kong, Kore, Japoni, Singapor, Vietnam, Filipine, Nepal, Malajzi, Tajvan dhe Butan.

 Historia 
Budizmi Mahāyāna ka origjinën e tij në Indinë e lashtë. Ai u zhvillua në fillim të shekullit të parë p.e.s., duke u bërë një degë e ndryshme e Budizmit nga tradita Theravāda. Mahāyāna u karakterizua nga ideja e të qenit bodhisattva dhe synimi për të arritur zgjimin e plotë për të gjithë qeniet ne univers. Kjo shkollë e Budizmit zhvilloi doktrina të ndryshme dhe shtoi tekste të reja. Me kalimin e kohës, Mahāyāna u përhap në të gjithë Azinë dhe mori forma të ndryshme sipas kontekstit kulturor dhe gjuhësor të vendeve ku u përhap.

Në fillim, Mahāyāna u përhap kryesisht në zonën e Kaskadës së Himalajve në Indi, ku u zhvilluan qendra të rëndësishme si Nalanda dhe Vikramashila. Këto qendra ishin vendet ku studiuesit dhe mësuesit e Budizmit zhvillonin hulumtime të thella mbi tekstet dhe doktrinat e Mahāyāna. Me kalimin e kohës, Mahāyāna u përhap nëpër zonat tjera të Azisë, duke arritur në Kinë, Tibet, Kore, Japoni, Vietnami, Mongoli, Singapor, Filipinet, Nepal, Malajzi, Tajvan dhe Bhutan.

Mahāyāna buddhizmi është një prej tre degëve kryesore të Budizmit, së bashku me Theravāda dhe Vajrayāna. Ai ka lënë një ndikim të madh në zhvillimin e kulturës, artit dhe filozofisë në vendet ku ka përhapur.

Ne përgjithësi ka disa teori që shpjegojnë origjinën e budizmit Mahāyāna. Njëra prej tyre është teoria e origjinës popullore ose të vendbanimeve (lay origins). Sipas kësaj teorie, Mahāyāna u zhvillua nga besimtarët laikë, të cilët ishin të angazhuar në praktika të zgjimit dhe e promovuan lëvizjen nga poshtë, ndërsa i kundërvënia traditës monastike.

Një teori tjetër është teoria e origjinës Mahāsanghika, që sugjeron se Mahāyāna u zhvillua nga një sekt i quajtur Mahāsanghika. Kjo sekt besonte në doktrina dhe praktika të ndryshme nga Budizmi tradicional Theravāda.

Hipoteza "e pyllit" është një teori tjetër që lidh origjinën e Mahāyāna me traditën e pyllit dhe mënyrën e jetesës eremitike. Sipas kësaj teorie, Mahāyāna u zhvillua në kushte të largëta nga qendrat urbane, nga eremitët dhe praktikantët qëndrorë që jetonin në pyll.

Këto teori janë vetëm disa prej shpjegimeve të propozuara për origjinën e budizmit Mahāyāna. Siç është rasti me shumë aspekte të historisë së Budizmit, nuk ka një konsensus të qartë dhe konkluziv rreth origjinës së Mahāyāna.

 Mahajana e hershme 
Dokumentet tekstuale më të hershme për "Mahāyāna" vijnë nga sūtrat (bisedat) që filluan të shfaqen rreth fillimit të erës sonë. Jan Nattier ka vënë re se disa nga tekstet më të hershme të Mahāyāna, si Ugraparipṛccha Sūtra, përdorin termi "Mahāyāna", por nuk ka ndonjë dallim doktrinal midis Mahāyāna në këtë kontekst dhe shkollave të hershme. Në vend të kësaj, Nattier shkruan se në burimet më të hershme, "Mahāyāna" u referohej emulimit rigoroz të rrugës së Gautama Buddhas drejt Budizmit. 

Mahāyāna indian kurrë nuk kishte dhe asnjëherë nuk u përpjek për të pasur një linjë të veçantë Vinaya ose urdhërimi nga shkollat e hershme të Budizmit, dhe prandaj secili bhikṣu ose bhikṣuṇī (murgj budist) që pranonte Mahāyāna formalisht i përkiste një prej shkollave të hershme budiste. Anëtarësia në këto nikāyas, ose rendet monastike, vazhdon sot, me nikāya Dharmaguptaka që përdoret në Azinë Lindore, dhe nikāya Mūlasarvāstivāda që përdoret në Budizmin tibetan. Prandaj, Mahāyāna asnjëherë nuk ishte një sekt monastik i veçantë jashtë shkollave të hershme. Paul Harrison sqaron se ndërsa Mahāyānistët monastikë i përkisnin një nikāya, jo të gjithë anëtarët e një nikāya ishin Mahāyānistë. 

Nga të dhënat e murgjve kinezë që vizitonin Indinë, tani e dimë se si Mahāyānistët dhe murgjtë jo-Mahāyānistë në Indi shpesh jetonin në të njëjtat manastire anë më anë. Është gjithashtu e mundur që, formalisht, Mahāyāna do të kuptohej si një grup murgjësh ose motrash brenda një manastiri më të madh që marrnin një premtim bashkë (i njohur si "kriyākarma") për të mësuar dhe studiuar një tekst ose tekstet Mahāyāna. 

 Pushtet Mahayana ne Indi 
Ka gjithashtu disa dëshmi që perandori Kushan Huviṣka ishte një ndjekës i Mahāyāna. Një fragment dorëshkrimi Sanskrit në Koleksionin Schøyen përshkruan Huviṣkën si të "drejtuar drejt Mahāyāna-s". Dëshmi e emrit "Mahāyāna" në shkrimet indiane në periudhën para shekullit V është shumë e kufizuar krahasuar me shumëllojshmërinë e shkrimeve Mahāyāna të transmetuara nga Azia Qendrore dhe në Kinë në atë kohë. Pavarësisht se ishte një minoritet në Indi, Mahāyāna indiane ishte një lëvizje intelektuale e gjallë. Disa tradita të mëdha Mahāyāna janë Prajñāpāramitā, Mādhyamaka, Yogācāra, Buda-natyra (Tathāgatagarbha), dhe shkolla e Dignaga dhe Dharmakirti si e fundit dhe më e re. Figurat kryesore të hershme përfshijnë Nagarjunën, Āryadeva-n, Aśvaghoṣa-n, Asanga-n, Vasubandhu-n dhe Dignaga-n. Buddhizmi Mahāyāna duket se ka qenë aktiv në Perandorinë Kushan (30–375 e.s., një periudhë që shënoi veprimtari misionare dhe letrare të madhe nga budistët. Ky fakt është i mbështetur nga veprat e historianit Taranatha.

 Rritje e Degës Mahayana 
parapamje| Rrënojat e Nalanda Mahavihara (Manastiri i Madh) në Bihar, një qendër kryesore për studimin e budizmit Mahajana nga shekulli i pestë i erës sonë deri në shek. 1200 es
djathtas|parapamje| Zgjerimi budist në Azi, nga zemra budiste në Indinë veriore (portokalli e errët) duke filluar nga shekulli i 5-të pes, në mbretërinë e shumicës budiste (portokalli) dhe shtrirja historike e ndikimeve budiste (e verdhë). Mahāyāna (shigjeta e kuqe), Theravāda (shigjeta jeshile) dhe Tantric - Vajrayāna (shigjeta blu). "Rrugët e Mëndafshit" tokësore dhe detare ishin të ndërlidhura dhe plotësuese, duke formuar atë që studiuesit e kanë quajtur "rrethi i madh i budizmit". 

 Zgjerimi jashtë Indisë 
Në shekullin e parë pas Krishtit, me shpërthimin e lëvizjes Mahāyāna në Indi, u ndodhën ndërveprimet e para me budizmin e hershëm nga Azia Qendrore. Shkolla Gandhāra në Afganistan u bë qendra e rëndësishme për përhapjen e Mahāyānës në këtë rajon. Të dhënat arkeologjike dhe tekstet e gjetura tregojnë se mësues të Mahāyānës nga India, përfshirë edhe monastirin Sārnāth, udhëtonin nëpër Gandhāra për të mësuar dhe transmetuar doktrinat Mahāyāna. Këto kontakte u zhvilluan më tej në shekullin II-III e.s., siç tregon numri i sūtrave dhe tekstevete Mahāyāna që u përkthyen në gjuhën kushanishte. Studiuesit Mahajana të Azisë Qendrore ishin shumë të rëndësishëm në Transmetimin e Budizmit në Rrugën e Mëndafshit  Zürcher, Erik (1972). The Buddhist Conquest of China, p. 23. Ato përfshijnë përkthyes si Lokakṣema (rreth 167–186), Dharmarakṣa (rreth 265–313), Kumārajīva (rreth 401) dhe Dharmakṣema (385–433). Vendi i Dunhuang duket se ka qenë një vend veçanërisht i rëndësishëm për studimin e Budizmit Mahajana.Dutt, Nalinaksha (1978). Mahāyāna Buddhism, pp. 16-27. Delhi.

Mahayana u përhap nga Kina në Kore, Vietnami dhe Tajvan, të cilat (së bashku me Korenë) më vonë do ta përhapnin atë edhe në Japoninë .Mahayana u përhap gjithashtu nga India në Myanmar, dhe më pas në Sumatra dhe Malajzi .   Mahāyāna u përhap nga Sumatra në ishujt e tjerë indonezianë, duke përfshirë Java dhe Borneo, Filipinet, Kamboxhia, dhe përfundimisht, traditat indoneziane Mahayana arritën në Kinë. Në shekullin IV, mnishkët kinezë si Fuxian (337-422 e.s.) filluan të udhëtojnë në Indi (ku dominonte dinastia Gupta) për të sjellë mësimet e Budizmit, veçanërisht veprat Mahāyāna. Në disa raste, traditat Mahāyāna indiane u transferuan drejtpërdrejt, siç ndodhi me rastin e Madhymakasë Lindore (nga Kumārajīva) dhe Yogacarasë Lindore (veçanërisht nga Xuanzang). Më vonë, zhvillimet e reja në Budizmin kinez Mahāyāna çuan në krijimin e traditave të reja të Budizmit kinez si Tiantai, Huayen, Fusha e Pastër dhe Chan (Zen).

 Botëkuptimi 
Ka disa gjëra që mund të thuhet me siguri për Budizmin Mahāyāna në përgjithësi, përveç se Budizmi i praktikuar në Kinë, Indonezi, Vietnam, Kore, Tibet, Mongoli dhe Japoni është Budizëm Mahāyāna. Mahāyāna mund të përshkruhet si një koleksion i lidhur lirshëm i mësimeve dhe praktikave (disa prej të cilave duket se janë kundërshtuese). Mahāyāna përbën një set të gjerë dhe të përfshirë të traditave të karakterizuara nga pluraliteti dhe pranimi i një numri të madh të sutrave, ideve dhe trajtiseve filozofike të reja së bashku me tekstet budiste të hershme. Përmbledhtas, Budistët Mahāyāna pranojnë doktrinat klasike budiste të gjetura në Budizmin e hershëm (siç janë Nikāya dhe Āgama), si Rruga e Mesme, Lidhja e Varur, Katër Nobëlëtë, Rruga Eplejuar Nobël, Tre Juvela, Tre shënja të ekzistencës dhe bodhipakṣadharmat (ndihmë për zgjimin). Budizmi Mahāyāna pranon gjithashtu disa nga idetë e gjetura në mendimin Budist të Abhidharmas. Megjithatë, Mahāyāna shton gjithashtu shumë tekstesh dhe doktrina Mahāyāna, të cilat shihen si mësimet përfundimtare dhe në disa raste të larta.

 Budat 
parapamje| Përshkrim tibetian i Budës Amitāyus në Tokën e tij të Pastër të Sukhavati
Buddhat dhe bodhisattvas (ekzistencat në rrugën drejt Buddhës) janë elemente themelore të Mahāyāna. Mahāyāna ka një kozmologji dhe teologji shumë të zgjeruar, me Budat e ndryshëm dhe bodhisattvas të fuqishëm që banonin në botëra dhe fusha të ndryshme buddhore (buda kshetra). Buda-t Mahāyāna unikë përfshijnë Budën Amitābha ("Dritë e pakufishme"), Akṣobhya ("i pabëndshëm"), Bhaiṣajyaguru ("Mjek i gurëve") dhe Vairocana ("i ndriçueshmi"). Në Mahāyāna, një Buddha shihet si një qenie që ka arritur llojin më të lartë të zgjimit për shkak të dhembshurisë së tij të lartë dhe dëshirës për të ndihmuar të gjitha qeniet. 

Një gje e rëndësishme e Mahāyānës është mënyra në të cilën ajo kupton natyrën e një Buddhe, që ndryshon nga kuptimet jashtë Mahāyāna. Tekstet Mahāyāna jo vetëm se shpesh paraqesin shumë Buda përveç Sakjamunit, por i shohin ata si qenie transcendente (lokuttara) me fuqi të mëdha dhe jete të gjata. Sutra e Lules së Bardhë përshkruan në një mënyrë të famshme jetën e Buddhes si të pamerimëshme dhe thotë se ai në të vërtetë ka arritur Buddhën e shumë eoneve (kalpas) më parë, dhe ka mësuar Dharman përmes avatarëve të tij të shumtë për një periudhë të padukshme kohore. Përveç kësaj, Buddhët janë të veprimtarë në botë, duke krijuar gjithmonë mënyra për të mësuar dhe ndihmuar të gjitha qeniet ndërgjegjëse. 

Sipas Paul Williams, në Mahāyāna, një Buddha shpesh shihet si "një mbret shpirtëror, që lidhet me botën dhe kujdeset për të", më shumë se sa një mësues që pas vdekjes së tij "ka shkuar plotësisht përtej" botës dhe shqetësimeve të saj. Jeta dhe vdekja e Buddhes Sakjamuni zakonisht kuptohen doketikisht si një "shfaqje e thjeshtë", vdekja e tij është një shfaqje, ndërsa në të vërtetë ai mbetet për hir të dhembshurisë për të ndihmuar të gjitha qeniet ndërgjegjëse. 

Në të njëjtën mënyrë, Guang Xing përshkruan Budën në Mahāyāna si një perëndi i pashoq dhe i fuqishëm "i pajisur me atributet dhe cilësitë e shumta supernatyrale". Budizmat Mahāyāna janë krahasuar shpesh me lloje të ndryshme të teizmit (përfshirë panteizmin) nga studiues të ndryshëm, megjithatë ka mosmarrëveshje midis studiuesve në lidhje me këtë çështje dhe në lidhje me marrëdhënien e përgjithshme midis Budizmit dhe teizmit. Ideja që Budat mbeten të arritshëm është shumë e ndikshme në Mahāyāna dhe gjithashtu lejon mundësinë për të pasur një marrëdhënie reciproke me një Buda përmes lutjeve, vizionesh, devocionit dhe zbulimeve. 

Përmes përdorimit të praktikave të ndryshme, një udhëtar i Mahāyānes mund të synojë të lindë në një shpellë të pastër të një Budës (buddhakṣetra), ku ata mund të luftojnë drejt Budësisë në kushtet më të mira të mundshme. Sipas sektit, lirimi në një shpellë të Buddhës mund të arrihet përmes besimit, meditimit ose ndonjëherë edhe përmes përsëritjes së emrit të Buddhës. Praktikat e devocionit të bazuar në besim të fokusuar në lindjen në shpella të pastër janë të zakonshme në Budizmin e Gadishullit të Lartë. Doktrina e rëndësishme e tri trupave (trikāya) të një Buddhë u zhvillua për të kuptuar natyrën transcendente të Buddhit. Kjo doktrinë mbajti se "trupat e transformimit magjik" (nirmāṇakāyas) dhe "trupat e gëzimit" (saṃbhogakāya) janë dalje nga trupi i vërtetë i Buddhës, Dharmakaya, që nuk është tjetër veçse realiteti i vërtetë vetvetiu.

 Bodhisattvat 
Budistët Mahāyāna pohojnë se ndjekja vetëm e lirimit personal nga vuajtja d.m.th. nirvāna është një aspiratë më e vogël ose inferiore (e quajtur "hinayana"), sepse mungon vendosmëria për të çliruar të gjitha qeniet nga samsāra (raundi i rilindjes) duke u bërë një Buda. Kjo dëshirë për të ndihmuar të tjerët quhet bodhicitta. Ai që angazhohet në këtë rrugë për të plotësuar rrugen Buda quhet bodhisattva. Bodhisattvat e nivelit të lartë shihen si qenie të fuqishme të cilat janë objekte të përkushtimit. Bodhisattvat popullore të cilat nderohen nëpër Mahāyāna përfshijnë Avalokiteshvara, Manjushri, Tara dhe Maitreja. Bodhisattvas mund të arrinte nirvana personale të arhatëve, por ata e refuzojnë këtë qëllim dhe mbeten në samsāra për të ndihmuar të tjerët.

 Rruga Bodhisattva 
parapamje|284x284px|Zambaku i ujit, veçanërisht puṭarīka (zambaku i bardhë), përdoret në Mahāyāna për të simbolizuar natyrën e bodhisattvas. Zambaku i ka rrënjët në baltën tokësore dhe megjithatë lulet mbi ujë në ajër të hapur. Në mënyrë të ngjashme, bodhisattva jeton në botë, por mbetet e paprekur prej saj
Në shumicën e burimeve klasike Mahāyāna (si dhe në burimet jo-Mahāyāna mbi këtë temë), rruga e bodhisattva thuhet se kërkon tre ose katër asaṃkheyyat ("epoka të pallogaritshme"), që kërkon praktike prej shume jetësh. Megjithatë, disa praktika mbahen ndonjëherë për të ofruar shkurtore për të qenë Buda (këto ndryshojnë shumë sipas traditës). Sipas Bodhipathapradīpa ( Një llambë për rrugën drejt zgjimit ) nga mjeshtri indian Atiśa, tipari kryesor përcaktues i rrugës së një bodhisattva është aspirata universale për t'i dhënë fund vuajtjes për veten dhe të gjitha qeniet e tjera, dmth Bodhicitta.

Rruga shpirtërore e bodhisattvas tradicionalisht fillon me ngjarjen revolucionare të quajtur "ngritja e mendjes së zgjimit" (bodhicittotpāda), që është dëshira për të bërë një Buddha në mënyrë që të ndihmojë të gjitha qeniet. Kjo arrin në mënyra të ndryshme, si meditimi mësuar nga mjeshtëri indian Shantideva në Bodhicaryavatara të tij, i quajtur "barazimi i vetes dhe të tjerëve dhe shkëmbimi i vetes dhe të tjerëve". Mjeshtërit indianë si Atisha dhe Kamalashila gjithashtu mësojnë një meditim në të cilin kontemplojmë se si të gjitha qeniet kanë qenë të afërm ose miq të afërm në jetët e kaluara. Kjo kontemplim çon në lindjen e dashurisë së thellë (maitrī) dhe dhembshurisë (karuṇā) për të tjerët, dhe kështu lind bodhicitta. Sipas filozofit indian Shantideva, kur lind mëshira e madhe dhe bodhicitta në zemrën e një personi, ata ndalojnë të jenë një person i zakonshëm dhe bëhen "djali ose bija e Buddhas". 

Ideja e bodhisattvat nuk është unike për Budizmin Mahāyāna dhe gjendet në Theravada. Megjithatë, këto shkolla mbajnë se të bëhesh bodhisattva kërkon një parashikim të Buddhahood-it të ardhshëm në praninë e një Buddhe të gjallë. Në Mahāyāna, një bodhisattva aplikohet për çdo person që nga momenti që ata synojnë të bëhen Buddha (pra, lindja e bodhicittës) dhe pa kërkesën e një Buddhe të gjallë. Disa sutra Mahāyāna si Sutra e Zambakut, promovojnë rrugën e bodhisattvas si universale dhe të hapur për të gjithë. Tekste të tjera nuk pajtohen me këtë. 

Lindja e bodhicittës mund të ndjeket pastaj me marrjen e premtimit të bodhisattvas për "drejtuar në Nirvanë gjithë botën e pa masë të qenieve", siç thonë sutrat Prajñaparamita. Ky përkushtim i mëshirshëm për të ndihmuar të tjerët është karakteristika qendrore e bodhisattvas në Mahāyāna. Këto premtimet mund të shoqërohen nga udhëzimet etike ose parime të bodhisattvave. Sutra të shumta gjithashtu thonë se një pjesë kyçe e rrugës së bodhisattvas është praktika e një grupi virtytesh të quajtur pāramitās (virtyte të larta ose supreme). Në disa raste përmenden gjashtë: dhurimi, disiplina etike, durimi i durueshëm, vendosmëria, meditimi dhe dituria e shkëlqyer.

 Nivelet e Bodhisattves 
Shkrime të ndryshme budiste Mahāyāna e lidhin fillimin e praktikës së bodhisattva-s me atë që quhet "rruga e grumbullimit" ose pajisje ( saṃbhāra-mārga ), e cila është shtegu i parë i skemës me pesë shtigjeve .

Daśabhūmika Sūtra si dhe tekste të tjera gjithashtu përvijojnë një sërë nivelesh bodhisattva ose fazash shpirtërore në rrugën drejt Budëses. Tekstet e ndryshme nuk pajtohen për numrin e etapave megjithatë, Daśabhūmika jep dhjetë për shembull (dhe cakton secilën në dhjetë paramitat), Bodhisattvabhūmi jep shtatë dhe trembëdhjetë dhe Avatamsaka përshkruan 40 faza. 

Në skolasticizmin e mëvonshëm Mahajana, si në veprën e Kamalashila dhe Atiśa, pesë shtigjet dhe dhjetë sistemet janë shkrirë dhe ky është modeli i rrugës progresive që përdoret në budizmin tibetian. Sipas Paul Williams, në këto sisteme, i parë arrihet sapo njeriu të arrijë "kuptim të drejtpërdrejtë, jokonceptual dhe jo të dyfishtë në zbrazëtinë në përthithjen meditative", që lidhet me rrugën e të parit ( darśana -mārga ).Williams, Paul, Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations, Routledge, 2008, pp. 200–201. Në këtë pikë, një bodhisattva konsiderohet një ārya (një qenie fisnike).Williams and Tribe (2002), p. 179.

 Mjetet e aftë dhe mjeti i vetëm 
Mjetet e shkathëta ose teknikat e përshtatshme (Skt. upāya) është një tjetër virtyt dhe doktrinë e rëndësishme në budizmin Mahāyāna. Ideja është më e famshme e ekspozuar në Sutra i Zambakut  Bardhë, dhe i referohet çdo metodë apo teknike efektive që është e favorshme për rritjen shpirtërore dhe çon qeniet në zgjim dhe nirvana. Kjo doktrinë thotë se, nga dhembshuria, Buda e përshtat mësimin e tij me këdo që ai po mëson. Për shkak të kësaj, është e mundur që Buda mund t'u mësojë gjëra në dukje kontradiktore njerëzve të ndryshëm. Kjo ide përdoret edhe për të shpjeguar korpusin e gjerë tekstual që gjendet në Mahāyāna.

Një mësim i lidhur ngushtë është doktrina e Një Automjeti (ekayāna). Ky mësim thotë se edhe pse Buda thuhet se ka mësuar tre automjete (automjetin e dishepujve, automjetin e Budave të vetmuara dhe automjetin bodhisattva, të cilat pranohen nga të gjitha shkollat e hershme budiste), këto në fakt janë të gjitha mjete të shkathëta të cilat çojnë në të njëjtin vend: Buda. Prandaj, në të vërtetë nuk ka tre automjete në kuptimin përfundimtar, por një automjet, automjeti suprem i Budave, i cili mësohet në mënyra të ndryshme në varësi të fakulteteve të individëve. Edhe ata qenie që mendojnë se e kanë përfunduar rrugën (pra arhatët) në fakt nuk janë bërë, dhe ata përfundimisht do behen nje Buda.

 Prajñāpāramitā (Njohuri transcendente) 
parapamje|332x332px|Një pikturë tibetiane me një sūtra Prajñāpāramitā në qendër të mandalas
Disa nga mësimet kryesore Mahāyāna gjenden në tekstet Prajñāpāramitā ("Njohuria Transcendente" ose "Përsosmëria e Urtësisë"), të cilat janë disa nga veprat më të hershme mahāyāna. Prajñāpāramitā është një njohuri e thellë e realitetit të cilën Budat dhe bodhisattvat arrijnë. 

Është një lloj njohurie transcendente, jo konceptuale dhe jo e dyfishtë në natyrën e vërtetë të gjërave. Kjo urtësi është e lidhur edhe me mendjemprehtësinë (śūnyatā) e dharmave (fenomeneve) dhe natyrën e tyre illusoire (māyā). 

Kjo përbën idenë se të gjitha fenomenet (dharmat) pa përjashtim nuk kanë "bërthamë thelbësore të pandryshueshme" (d.m.th. ata mungojne svabhāva, një thelb ose natyrë e qenësishme), dhe për këtë arsye nuk kanë "asnjë ekzistencë thelbësisht reale". Këto fenomene boshe thuhet gjithashtu se janë ndërtime konceptuale.

Për shkak të kësaj, të gjitha dharmat (gjërat, fenomenet), madje edhe Mësimi i Budës, vetë Buda, Nirvāna dhe të gjitha qeniet e gjalla, janë si "iluzione" ose "magji" (māyā) dhe "ëndrra" (svapna). Kjo zbrazëti apo mungesë e ekzistencës reale vlen edhe për lindjen dhe ndërprerjen e dukshme të fenomeneve. Për shkak të kësaj, të gjitha fenomenet përshkruhen edhe si të palindura (anutpāda), të palindura (ajata), "përtej ardhjes dhe shkuarjes" në literaturën Prajñāpāramitā. 

Më e famshmja, Heart Sutra pohon se "të gjitha fenomenet janë bosh, pra pa karakteristika, të paprodhuara, të pashkelura, inox, jo inox, të pashlyera, të paplotësuara". Tekstet Prajñāpāramitā përdorin edhe metafora të ndryshme për të përshkruar natyrën e gjërave. Për shembull, Sutra e Diamantit krahason fenomenet me: "Një yll qitjeje, një mjegullim i shikimit, një llambë, një iluzion, një pikë vese, një flluskë, një ëndërr, një shkrepje rrufeje, një re bubullimë."

Prajñāpāramitā is also associated with not grasping, not taking a stand on or "not taking up" (aparigṛhīta) anything in the world. The Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra explains it as "not grasping at form, not grasping at sensation, perception, volitions and cognition". This includes not grasping or taking up even correct Buddhist ideas or mental signs (such as "not-self", "emptiness", bodhicitta, vows), since these things are ultimately all empty concepts as well.

Attaining a state of fearless receptivity (ksanti) through the insight into the true nature of reality (Dharmatā) in an intuitive, non-conceptual manner is said to be the prajñāpāramitā, the highest spiritual wisdom. According to Edward Conze, the "patient acceptance of the non-arising of dharmas" (anutpattika-dharmakshanti) is "one of the most distinctive virtues of the Mahāyānistic saint." The Prajñāpāramitā texts also claim that this training is not just for Mahāyānists, but for all Buddhists following any of the three vehicles.

 Madhyamaka (Centrizmi) 
parapamje|Figura tibetianë qe tregon Nagarjunën 
Shkolla filozofike Mahāyāna e quajtur Madhyamaka (teoria e Mesme ose Qendrueshmëria, gjithashtu e njohur si śūnyavāda, 'teoria e zbrazëtisë') u themelua nga figura e shekullit të dytë, Nagarjuna. Kjo traditë filozofike përqendrohet në refuzimin e të gjitha teorive që paraqesin ndonjë lloj substancë, ekzistencë thelbësore ose natyrë intrinseke (svabhāva). 

Në shkrimet e tij, Nagarjuna përpiqet të tregojë se çdo teori e natyrës intrinseke është e kundërta me teorinë e Buddhas mbi origjinën e varësisë, pasi çdo gjë që ka ekzistencë të pavarur nuk mund të jetë e varur nga varësia. Filozofët e śūnyavāda ishin të vendosur se mohimi i tyre i svabhāva nuk është një lloj nihilizmi (në kundërshtim me protestat e kundërshtarëve të tyre). 

Duke përdorur teorinë e dy së vërtetave, Madhyamaka pretendon se ndërsa mund të flitet për ekzistencën e gjërave në një kuptim konvencional dhe relativ, ato nuk ekzistojnë thelbësisht në një kuptim përfundimtar. Madhyamaka gjithashtu argumenton se vetë zbrazëtia është gjithashtu "e zbrazët", nuk ka një ekzistencë absolute të vetë. Ajo gjithashtu nuk duhet kuptuar si një realitet absolut transcendental. Përkundrazi, teoria e zbrazëtisë është thjesht një koncept i dobishëm që nuk duhet të mbahet fort. Në fakt, për Madhyamaka, pasi çdo gjë është e zbrazët nga ekzistenca e vërtetë, të gjitha gjërat janë vetëm konceptualizime (prajñapti-matra), duke përfshirë teorinë e zbrazëtisë, dhe të gjitha konceptet duhet të braktisen në fund të fundit për të kuptuar vërtet natyrën e gjërave.

 Vijñānavāda (Doktrina e Ndërgjegjes) 
Vijñānavāda ("doktrina e vetëdijes", njohur gjithashtu si vijñapti-mātra, "vetëm perceptime" dhe citta-mātra "vetëm mendje") është një doktrinë tjetër e rëndësishme e promovuar nga disa sutra Mahāyāna, e cila më vonë u bë teoria kryesore e një lëvizje filozofike të madhe që u ngrit gjatë periudhës së Gupta, e quajtur Yogācāra. Sutra kryesore e lidhur me këtë shkollë mendimi është Saṃdhinirmocana Sūtra, e cila pretendon se śūnyavāda nuk është mësimi përfundimtar i definitivë i Buddhas. Në vend të kësaj, së vërteta e fundit (paramārtha-satya) thuhet se është qëndrimi se të gjitha gjërat (dharmat) janë vetëm mendje (citta), vetëdije (vijñāna) ose perceptime (vijñapti) dhe se objektet dukshëm "jashtme" (ose subjektet "brenda") nuk ekzistojnë në të vërtetë jashtë rrjedhës së përvojave mendore që lindin në mënyrë të varur nga varësia. 

Kur kjo rrjedhë mendore shihet si e zbrazët nga dualiteti subjekt-objekt që i vënë mbi të, arrin njohjen jo-dyfelore të "Tillësisë" (tathatā), që është nirvana. Kjo doktrinë zhvillon nëpërmjet teorive të ndryshme, më të rëndësishmet janë tetë vetëdija dhe tre natyrat (Yogachara). Saṃdhinirmocana e quan doktrinën e saj "të tretin kthim të rrotës së dharmës". Sutra Pratyutpanna gjithashtu përmend këtë doktrinë, duke thënë: "çdo gjë që i përkasin kësaj bote triple nuk është asgjë tjetër veçse mendim [citta-mātra]. Pse është kështu? Është sepse sa herë që e imagjinoj gjërat, atëherë ato shfaqen në atë mënyrë".

 Buda-natyrë 
Doktrina e embrionit të Tathāgatës ose mitrës së Tathāgatës (Tathāgatagarbha), e njohur gjithashtu si natyra e Buddhës, matricë ose princip (Sanskritisht: Buddha-dhātu), është e rëndësishme në të gjitha traditat moderne Mahāyāna, megjithëse interpretohet në mënyra të ndryshme. Në përgjithësi, Buda-natyra merret me shpjegimin e asaj që e lejon njerez të bëhen Buda. Burimet më të hershme për këtë ide mund të përfshijnë Sutrën e Tathāgatagarbhas dhe Sutrën Mahāyāna Mahāparinirvāṇa. Sutra Mahāyāna Mahāparinirvāṇa e quan "nje natyrë të shenjtë që është baza për [qenie] që të bëhen buddha", dhe gjithashtu e përshkruan atë si 'Vetveten' (atman). 

Idetë që gjenden në literaturën e Buddha-naturës janë burim i shumë debateve dhe mosmarrëveshjeve midis filozofëve buddhistë Mahāyāna si dhe akademikëve modernë. Disa studiues kanë parë këtë si një ndikim nga hinduizmi brahmanik, dhe disa prej këtyre sutrave pranojnë se përdorimi i termi 'Vetveta' bëhet pjesërisht për të fituar besimtarët asketë jo-buddhistë (me fjalë të tjera, është një mjet i shkathtë). Sipas disa studiuesve, Buddha-natura e diskutuar në disa sutra Mahāyāna nuk paraqet një vetë substanciale (ātman) që Buddha e kritikoi; në vend të kësaj, ajo është një shprehje pozitive e zbrazëtisë (śūnyatā) dhe paraqet potencialin për të realizuar Budeses nëpërmjet praktikave buddhiste. 

 Praktika 
Praktika budiste Mahāyāna është mjaft e larmishme. Një grup i përbashkët virtytesh dhe praktikash që ndahen nga të gjitha traditat Mahāyāna janë gjashtë përsosmëritë ose virtytet transcendente (pāramitā). Kjo do të thotë se disa praktika përdoren si monedhë, e cila grumbullohet gjatë jetës për të behesh nje Buda.

 Paramita 
Sūtrat Mahāyāna, veçanërisht ato të kategorisë Prajñāpāramitā, mësojnë praktikën e gjashtë virtyteve ose pāramitāve transcendente para se te behesh nje Buda. Vëmendje të veçantë i kushtohet njohjes transcendente (prajñāpāramitā), e cila shihet si një virtyt kryesor. Sūtrat e Prajñapāramitā, dhe një numër i madh i teksteve të tjera Mahāyāna, rendisin gjashtë pāramitāt ose virtytet:
 Dāna pāramitā: bujari, bamirësi, dhënie
 Śīla pāramitā: virtyt, disiplinë, sjellje e duhur
 Pāramitā: durim, tolerancë, durim, pranim, durim
 Vīrya pāramitā: energji, zell, energji, përpjekje
 Dhyāna pāramitā: përqendrim me një pikë, meditim, meditim
 Prajñā pāramitā: urtësi transcendente, njohuri shpirtërore

Kjo listë përmendet gjithashtu nga komentuesi i shkolles Theravāda Dhammapala, i cili e përshkruan atë si një kategorizim të të njëjtave dhjetë pāramitā të budizmit Theravāda. Sipas Dhammapalas, Sacca klasifikohet si të dy Śīla dhe Prajñā, Mettā dhe Upekkhā klasifikohen si Dhyāna, dhe Adhiṭṭhāna përfshihet në të gjitha gjashtë.

 Meditimi 
Budizmi Mahajana mëson disa praktikash meditimi. Këto përfshijnë meditimet që ndahen me traditat e hershme budiste, duke përfshirë vëmendjen e frymëmarrjes; vëmendje ndaj gjërave jotërheqëse të trupit; dashamirësi; soditja e origjinës së varur; dhe ndërgjegjja e Budës.Luk, Charles. The Secrets of Chinese Meditation. 1964. p. 125 Në budizmin kinez, këto pesë praktika njihen si "pesë metodat për qetësimin ose qetësimin e mendjes" dhe mbështesin zhvillimin e fazave të Dhyanës.Zhang, Shengyen; Dan Stevenson (2002). Hoofprint of the Ox: Principles of the Chan Buddhist Path as Taught by a Modern Chinese Master. Oxford University Press, pp. 27–28.

Yogācārabhūmi-Śāstra (përpiluar rreth shekullit IV), i cili është traktati më gjithëpërfshirës indian mbi praktikën Mahajana, diskuton metoda dhe tema të shumta të meditimit klasik budist, duke përfshirë katër llojet e ndryshme të samādhit (fokusim), zhvillimin e mprehtësisë ( vipaśyanā ) dhe qetësi (śamatha), katër themelet e ndërgjegjësimit (smṛtyupasthāna ), pesë pengesat (nivaraṇa) dhe meditimet klasike budiste si soditja e mostërheqjes, përhershmëria (anitya), vuajtja (duḥṇañajsa) dhe vdekja. Ulrich Timme Kragh (editor), The Foundation for Yoga Practitioners: The Buddhist Yogācārabhūmi Treatise and Its Adaptation in India, East Asia, and Tibet, Volume 1 Harvard University, Department of South Asian studies, 2013, pp. 51, 60 - 230.

Punime të tjera të shkollës Yogācāra, të tilla si Abhidharmasamuckaya e Asaṅga, dhe Madhyāntavibhāga -bhāsya e Vasubandhu gjithashtu diskutojnë tema të meditimit si ndërgjegjja, smṛtyupasthana , 37 krahët e zgjimit dhe samadhi.

Një praktikë shumë e njohur Mahajana që nga kohët e hershme përfshinte vizualizimin e një Buda ndërsa praktikonte vëmendjen e një Buda ( budhānusmṛti ) së bashku me Tokën e tyre të Pastër. Kjo praktikë mund ta shtyjë medituesin të ndiejë se ata ishin në prani të Budës dhe në disa raste mendohej se mund të çonte në vizione të Budave, përmes të cilave mund të merreshin mësime prej tyre. Williams and Tribe (2002), p. 109-110

Ky meditim mësohet në sutra të shumta Mahajana si sutra e Tokës së Pastër, Akṣobhya-vyūha dhe Pratyutpanna Samādhi . Skilton, Andrew. A Concise History of Buddhism. 1997. p. 104  Pratyutpanna thotë se nëpërmjet vëmendjes së meditimit të Budës, dikush mund të jetë në gjendje ta takojë këtë Budë në një vizion ose ëndërr dhe të mësojë prej tyre. Williams, Paul. Mahayana Buddhism the doctrinal foundations, 2nd edition, 2009, p. 40.

Në rastin e Budizmit të Tokës së Pastër, besohet gjerësisht se praktika e recitimit të emrit të Budës (i quajtur nianfo në kinezisht dhe nembutsu në japonisht) mund të çojë në rilindje në Tokën e Pastër të Budës, si dhe në rezultate të tjera pozitive. Në Budizmin e Azisë Lindore, Buda më popullor i përdorur për këtë praktikë është Amitabha.Williams and Tribe (2002), p. 109-110 Luk, Charles. The Secrets of Chinese Meditation. 1964. p. 83

Budizmi Mahajana i Azisë Lindore zhvilloi gjithashtu metoda të shumta unike të meditimit, duke përfshirë praktikat Chan (Zen) të huatou, meditimin koan dhe ndriçimin e heshtur (Jp. shikantaza ). Budizmi tibetian përfshin gjithashtu forma të shumta unike të soditjes, të tilla si tonglen ("dërgimi dhe marrja") dhe lojong ("stërvitja e mendjes" ).

Ekzistojnë gjithashtu praktika të shumta medituese që përgjithësisht konsiderohen të jenë pjesë e një kategorie të veçantë dhe jo të meditimit të përgjithshëm ose të zakonshëm Mahajana. Këto janë praktikat e ndryshme të lidhura me Vajrayāna (e quajtur edhe Mantrayāna, Mantra Sekrete, Tantra Budiste dhe Budizmi Ezoterik). Kjo familje praktikash, të cilat përfshijnë forma të ndryshme si Yoga Hyjnore, Dzogchen, Mahamudra, Gjashtë Dharmat e Naropës, recitimi i mantrat dhe dharanit, dhe përdorimi i mudras dhe mandalas, janë shumë të rëndësishme në budizmin tibetian, si dhe në disa. forma të Budizmit të Azisë Lindore (si Shingon dhe Tendai ).

 Shkrimi i Shenjtë 
Budizmi Mahāyāna merr mësimet bazë të Buddhës të regjistruara në shkruarave të hershme si pikënisje e mësimeve të tij, si ato që lidhen me karma dhe ringjallje, anātman, zbrazëti, origjinën e varur, dhe Katër Nobëlësirat. Budistët Mahāyāna në Lindjen e Azisë kanë studiuar tradicionalisht këto mësime në Āgamas të ruajtura në kanonin budist kinez. "Āgama" është termi që përdoret nga shkollat tradicionale budiste në Indi që përdorën sanskritisht për kanonin e tyre bazë. Këto korrespondojnë me Nikāyas që përdoren nga shkolla Theravāda. 

Āgamat e ruajtura në përkthimin kinez përkasin të paktën dy shkollave. Shumica e Āgamave kurrë nuk u përkthyen në kanonin tibetan, i cili sipas Hirakawas, përmban vetëm disa përkthime të sūtrave të hershme që korrespondojnë me Nikāyat ose Āgamas. Megjithatë, këto doktrina bazë gjenden në përkthimet tibetane të veprave më të vona si Abhidharmakośa dhe Yogācārabhūmi-Śāstra.

 Mahajana sutra 
parapamje|320x320px|Kryevepër Vajracchedikā Prajñāpāramitā Sūtra (Sutra Diamanti), libri më i vjetër i njohur i shtypur me datë në botë
Përveç pranimit të shkruarave themelore të shkollave të hershme budiste si të vlefshme, budizmi Mahāyāna mbart koleksione të mëdha sūtrash që nuk njihen si autentike nga shkolla moderne Theravada. Jo te gjithë sutrat më të hershme të këtyre nuk quajnë veten Mahāyāna. 
Në budizmin Mahāyāna, sūtrat Mahāyāna shpesh i jepen autoritet më të madh se Āgamas. Shkrimet e para të kësaj natyre specifike Mahāyāna u shkruanin më së shumti rreth shekullit të parë p.e.s. ose shekullit të parë pas erës sonë. Disa sūtra Mahāyāna të ndikshme janë sūtrat Prajñaparamita si Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra, Sutra i Zambakut , sūtrat e Tokës së Pastër, Vimalakirti Sutra, sūtra e Dritës së Artë, Avatamsaka Sutra, Sandhinirmocana Sutra dhe sūtrat Tathāgatagarbha.

Sūtrat Mahāyāna përmbajnë disa elemente përveç promovimit të ideales së bodhisattvas, duke përfshirë "kosmologji të zgjeruara dhe histori mite, ide për vendlindje të pastër dhe Budda dhe bodhisattvat të mëdhenj 'qiellorë', përshkrime të praktikave të reja fetare. Këto tekstesh japin histori të zbulimeve në të cilat Buda mëson sūtrat Mahāyāna për disa bodhisattvas që betohen të mësojnë dhe përhapin këto sūtra pas vdekjes së Budës. Praktika e meditimit dhe vizualizimit të Budave është parë nga disa studiues si një shpjegim i mundshëm për burimin e disa sūtrave Mahāyāna që tradicionalisht shihen si zbulime drejtpërdrejta vizionare nga Buddhët në vendlindjet e tyre të pastër. 

Një tendenca tjetër i disa sūtrave Mahāyāna, veçanërisht atyre më të vonme, është rritja e sektarianizmit dhe armiqësisë ndaj praktikuesve jo-Mahāyāna të cilët përshkruhen ndonjëherë si pjesë e 'hīnayāna' (rruga 'e ulët') që refuzojnë të pranojnë rrugën 'më të mirë' ë Mahāyāna-s. Në lidhje me rrugën e bodhisattvës, disa sūtra Mahāyāna e promovojnë atë si një rrugë universale për të gjithë, ndërsa të tjerë si Ugraparipṛcchā e shohin atë si diçka për një elite të vogël të asketëve të fortë. 

Në veprën Mahāyāna Abhidharma Abhidharmasamuccaya e shekullit të katërt, Asaṅga i referohet koleksionit që përmban āgamas si Śrāvakapiṭaka dhe e lidh atë me sravakat dhe pratyekabuddhat. Asaṅga klasifikon sūtrat Mahāyāna si të përket Bodhisattvapiṭaka, i cili është caktuar si koleksioni i mësimeve për bodhisattvat.

 Shkruajtimet te tjera 
Tradita budiste Mahāyāna mbështetet gjithashtu në komente të shumta jo-Mahayana (śāstra), një traditë shumë me ndikim është Abhidharmakosha e Vasubandhut, e cila është shkruar nga një perspektivë jo-Mahayana Sarvastivada-Sautrantika.

Tradita budiste Mahāyāna mbështetet gjithashtu në komente të shumta jo-Mahayana (śāstra), një traditë shumë me ndikim është Abhidharmakosha e Vasubandhut, e cila është shkruar nga një perspektivë jo-Mahayana Sarvastivada-Sautrantika.

Vasubandhu është gjithashtu autor i teksteve të ndryshme Mahāyāna Yogacara mbi teorinë filozofike të njohur si vijñapti-matra (ndërtimi i ndërgjegjshëm vetëm). Filozofi i shkollës Yogacara Asanga shquhet edhe për komente të shumta me shumë ndikim. Në Azinë Lindore, Satyasiddhi śāstra ishte gjithashtu me ndikim.

 Shih edhe 

 Budizmi Theravada
 Zen
 Budizmi tibetian
 Historia e Budizmit

 Referime 

Kategoria:Faqe me adresa nga Wayback Machine që përdorin stampën e arkivës së rrjetit
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara

Kategoria:Budizëm
Kategoria:Fe