Arsimi në Azerbajxhan

Arsimi në Azerbajxhan rregullohet nga Ministria e Arsimit e Azerbajxhanit. Iniciativa për Matjen e të Drejtave të Njeriut (HRMI)  zbulon se Azerbajxhani po përmbush vetëm 85.6% të asaj që duhet të përmbushë për të drejtën për arsimim bazuar në nivelin e të ardhurave të vendit.  HRMI zbërthen të drejtën për arsim duke parë të drejtat për arsimin fillor dhe atë të mesëm. Duke marrë parasysh nivelin e të ardhurave të Azerbajxhanit, kombi po arrin 81.0% të asaj që duhet të jetë e mundur bazuar në burimet (të ardhurat) e tij për arsimin fillor dhe 90.3% për arsimin e mesëm.  

 Historia 
Në periudhën para-sovjetike, arsimi në Azerbajxhan përfshinte trajnimin fetar islam që filloi në fëmijërinë e hershme.  Duke filluar afërsisht në moshën pesë vjeçare dhe ndonjëherë duke vazhduar deri në moshën njëzet, fëmijët ndiqnin medresetë, institucionet arsimore të lidhura me xhamitë .  Në shekujt e shtatëmbëdhjetë dhe të tetëmbëdhjetë, medresetë u krijuan si institucione të veçanta arsimore në qytetet e mëdha, por komponenti fetar i arsimit mbeti i rëndësishëm.  Në vitin 1865 në Baku u hap shkolla e parë teknike dhe liceu i parë i grave.  Në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, shkollat fillore laike për Azerbajxhanë filluan të shfaqen (shkollat për rusët etnikë ishin krijuar më herët), por institucionet e arsimit të lartë dhe përdorimi i gjuhës azere në shkollat e mesme ishin të ndaluara në Transkaukazi gjatë gjithë periudhës cariste.  Shumica e fëmijëve etnikë Azerbajxhanas nuk morën arsim në këtë periudhë dhe shkalla e shkrim-leximit në Azerbajxhan mbeti shumë e ulët, veçanërisht në mesin e grave.  Pak gra u lejuan të ndiqnin shkollën. 

Në epokën sovjetike, arsimimi dhe nivelet mesatare të arsimit u rritën në mënyrë dramatike nga pika e tyre shumë e ulët fillestare, pavarësisht dy ndryshimeve në shkrim, nga arabishtja në latinisht në vitet 1920 dhe nga latinishtja në cirilike në vitet 1930.  Sipas të dhënave sovjetike, 100 për qind e meshkujve dhe femrave (mosha nëntë deri në dyzet e nëntë) ishin të shkolluar në vitin 1970.  Sipas Raportit të Programit të Zhvillimit të Kombeve të Bashkuara për vitin 2009, shkalla e shkrim-leximit në Azerbajxhan është 99.5 për qind. 

Gjatë periudhës sovjetike, sistemi arsimor i Azerbajxhanit bazohej në modelin standard të imponuar nga Moska, i cili paraqiste kontrollin shtetëror të të gjitha institucioneve arsimore dhe doza të rënda të ideologjisë marksiste-leniniste në të gjitha nivelet. 

Që nga pavarësia, një nga ligjet e para që miratoi Parlamenti i Azerbajxhanit ishte miratimi i një alfabeti latin të modifikuar për të zëvendësuar cirilik.  Përveç kësaj, sistemi i Azerbajxhanit ka pësuar pak ndryshime strukturore.  Ndryshimet fillestare kanë përfshirë rivendosjen e arsimit fetar (të ndaluar gjatë periudhës sovjetike) dhe ndryshimet e kurrikulës që kanë ritheksuar përdorimin e gjuhës azerbajxhanas dhe kanë eliminuar përmbajtjen ideologjike.  Përveç shkollave fillore, institucionet arsimore përfshijnë mijëra parashkollorë, shkolla të mesme të përgjithshme dhe shkolla profesionale, duke përfshirë shkolla të mesme të specializuara dhe shkolla teknike.  Arsimi deri në klasën e nëntë është i detyrueshëm.  Në fund të periudhës sovjetike, rreth 18 për qind e mësimit ishte në rusisht, por përdorimi i gjuhës ruse filloi një rënie të vazhdueshme duke filluar nga viti 1988.  Sot anglishtja dhe rusishtja mësohen si gjuhë të dyta ose të treta.

 Sistemi arsimor në Republikën e Azerbajxhanit 
Arsimi në Azerbajxhan konsiderohet si një fushë veprimtarie që përbën bazën për zhvillimin e shoqërisë dhe shtetit, i cili ka një masë paraprake dhe epërsi strategjike. Në Republikën e Azerbajxhanit, sistemi arsimor ka karakter demokratik, laik dhe baza e tij janë vlerat kombëtare dhe ndërkombëtare. Të gjithë qytetarët kanë të drejtën e arsimit të përgjithshëm 9-vjeçar. E drejta për arsim është e drejta themelore e qytetarëve të Republikës së Azerbajxhanit. Kjo është përcaktuar në Kushtetutën e Republikës së Azerbajxhanit dhe në Ligjin e Arsimit të Republikës së Azerbajxhanit.

Neni 42 i Kushtetutës së Republikës së Azerbajxhanit thotë se e drejta e qytetarëve për t'u arsimuar përcaktohet si më poshtë:

 Çdo qytetar ka të drejtën e arsimimit;
 Shteti jep arsimin e mesëm të përgjithshëm të detyrueshëm falas;
 Shteti kontrollon sistemin arsimor;
 Shteti garanton arsimimin e personave të talentuar pa marrë parasysh gjendjen e tyre materiale;
 Qeveria vendos standarde minimale arsimore;
 Gjithkush ka të drejtën e arsimimit në kuadrin e standardit shtetëror;
 Garantohet se të gjithë qytetarët kanë të drejtën e arsimimit në Azerbajxhan, pavarësisht nga dallimet si kombësia, feja, raca, gjuha, gjinia, mosha, statusi shëndetësor dhe social, zona e aktivitetit, vendbanimi dhe pikëpamjet politike.

Arsimi është falas dhe i detyrueshëm për fëmijët nga mosha gjashtë deri në pesëmbëdhjetë vjeç. Shkollimi bazë ndahet në tre: arsimi fillor, i mesëm i përgjithshëm dhe i mesëm i plotë.

 Gjuha 
Gjuha azere është gjuha kryesore e arsimit në shkollat e Republikës së Azerbajxhanit dhe Azerbajxhani është gjuha zyrtare e vendit. Megjithatë, ka shumë shkolla që ofrojnë 9 vjet arsim të përgjithshëm, 3 vjet arsim të lartë dhe një diplomë bachelor në Rusisht. Gjuhët e ofruara nuk kufizohen vetëm në rusisht: ka degë shkollash dhe fondacionesh të njohura p.sh British School, EF English First e cila ofron arsimin e bazuar në gjuhën angleze si për të huajt ashtu edhe për të huajt në vend dhe vendasit, për 9-11 vjet të arsimit të përgjithshëm, megjithëse shumica e këtyre shkollave kanë kosto më të larta se mesatarja e shkollimit në Krahasimi me institucionet arsimore lokale kryesisht për shkak të organizatave dhe shkollave private.

Për diplomën bachelor, zgjedhja bëhet më e gjerë: tre gjuhët kryesore ( azerbajxhani, rusisht dhe anglisht ) si një mjet mësimi janë ende atje, megjithatë, për ata që planifikojnë të ndjekin kurse të studimeve rajonale, klasat ofrohen në gjuhët që korrespondojnë me studimin e tyre. të vendit p.sh Studentët e studimeve dhe kulturës japoneze duhet të ndjekin kursin e gjuhës japoneze pa përjashtim për disa klasa, shkollat verore dhe praktikat mund të kërkojnë njohuri më të larta të gjuhës.

Kurset universitare priren të mësohen në anglisht, veçanërisht në universitetet e sapothemeluara ose të njohura p.sh. Universiteti ADA,  Shkolla e Lartë e Naftës në Baku,  Universiteti Inxhinierik i Baku  (ish Universiteti Qafqaz ). Së bashku me këtë, universitetet tradicionale dhe të vjetra p.sh Universiteti Shtetëror i Baku, Universiteti i Gjuhëve të Azerbajxhanit dhe institucione të tjera ofrojnë jo vetëm kurse të artit dhe shkencave humane, por edhe të shkencave sociale kryesisht në anglisht.

 Shtyllat e Arsimit 

 Arsimi fillor 
Arsimi fillor nis me një vit trajnim parashkollor. Para trajnimit parashkollor, shumica e fëmijëve tashmë i dinë bazat e të kuptuarit nga përvoja e tyre në kopshtin e fëmijëve. Pra, trajnimi parashkollor është kryesisht për të zhvilluar të kuptuarit, natyrën, shijen dhe kuptimin e elementeve përreth tek fëmijët. Disa fëmijë fitojnë edhe aftësitë e të shkruarit dhe të leximit gjatë kësaj periudhe, por ndryshon nga fëmija në fëmijë dhe kryesisht nga aftësitë e tyre.

Vetë shkolla fillore fillon në moshën gjashtëvjeçare dhe zgjat katër vjet, 1-4 klasë.  Në moshën 10-vjeçare nxënësit japin provim dhe kalojnë në atë që quhet në sistemin perëndimor “shkolla e mesme”. Shumica e popullsisë ndjek shkollat publike për arsimin fillor, megjithatë, ka shumë shkolla private për të zgjedhur dhe ndjekur gjithashtu.

 Arsimi i mesëm i përgjithshëm 
Kjo fazë e arsimit është e barabartë me sistemin perëndimor të shkollës së mesme dhe përfshin klasat 5-9.  Arsimi i mesëm i përgjithshëm është gjithashtu falas në shkollat publike. Në këtë periudhë nxënësit marrin njohuri më të thella për letërsinë, matematikën, gjuhët, historinë, kulturën, sportin, shkencën, artet etj  Në përfundim të arsimit të mesëm të përgjithshëm, ata i nënshtrohen provimit për të marrë arsimin e mesëm të plotë.

 Arsimi i mesëm i plotë 
Arsimi i mesëm i plotë mbulon klasat e 10-ta dhe të 11-ta dhe është gjithashtu falas në shkollat publike që ofron Azerbajxhani. Në këtë fazë studentët tashmë zgjedhin profesionin e tyre të ardhshëm dhe përgatiten për provimet pranuese që zhvillohen çdo vit në verë. Kjo konsiderohet periudha më e cenueshme e studentëve, kryesisht për shkak të nivelit të stresit të shkaktuar nga konkurrenca e provimeve pranuese për të marrë rezultate më të larta dhe për të marrë bursa të plota nga qeveria për të paguar tarifat e shkollimit mes studentëve.

 Shkollat 
Aktualisht ka 61 institucione të arsimit të lartë  duke përfshirë universitetet në Baku dhe në rajone.

 Shkollat publike 
Shkollat publike ofrojnë arsim 11 vjeçar duke përfshirë arsimin fillor, të mesëm të përgjithshëm dhe të mesëm të plotë duke filluar nga mosha 6 deri në 17 vjeç (ndonjëherë 18). Qeveria e Azerbajxhanit u ofron të gjitha shkollave publike librat e nevojshëm falas. Mjeti i mësimit është Azerbajxhani, megjithatë, për shkak të ndikimit sovjetik, ka ende shumë shkolla publike që ofrojnë rusisht si një mjet mësimi.

 Shkollat private 
Ekziston një zgjedhje e gjerë si për emigrantët ashtu edhe për vendasit nëse dëshirojnë që fëmijët e tyre të ndjekin shkolla private: liceu turke dhe shkollat ndërkombëtare janë më të zgjedhurat midis të gjitha institucioneve private. Licetë turke kanë qenë shkollat private më të favorizuara që nga fitimi i pavarësisë së Azerbajxhanit në vitin 1991, megjithatë, kohët e fundit për shkak të disa çështjeve organizative numri i liceve turke është ulur ndjeshëm ose ato funksionojnë me emra të ndryshëm. Megjithatë, ka ende shumë shkolla turke që veprojnë në Baku dhe në rajone. 

Fatkeqësisht, për shkak të pengesave gjuhësore, emigrantët nuk janë në gjendje të përfitojnë nga shkollat publike që ofron Azerbajxhani. Megjithatë, ekziston një përzgjedhje e gjerë e degëve të shkollave ndërkombëtare që mund të frekuentohen në Baku dhe rajone. 

 Shkollat profesionale 
Shkollat profesionale mund të fillojnë nga klasa e 9-të dhe e 11-të dhe zgjasin tre deri në katër vjet. Këto shkolla u mësojnë nxënësve aftësitë.

 Universitetet 
parapamje| Salla e mësimit elektronik në Universitetin Khazar
Në Azerbajxhan ka 38 universitete shtetërore dhe 11 universitete private. Raportet e publikuara nga ministria thonë se në vitin 2016, 34224 studentë hynë në universitete  Archived   . Universitetet punësojnë 11,566 profesorë dhe 12,616 anëtarë të fakultetit në vend.  Për shkak se kultura e Azerbajxhanit ka përfshirë gjithmonë respekt të madh për mësimin laik, vendi tradicionalisht ka qenë një qendër edukimi për popujt myslimanë të ish- Bashkimit Sovjetik . Për këtë arsye dhe për shkak të rolit të industrisë së naftës në ekonominë e Azerbajxhanit, një përqindje relativisht e lartë e Azerbajxhanit kanë marrë një formë të arsimit të lartë, veçanërisht në lëndët shkencore dhe teknike.  Disa institute profesionale trajnojnë teknikë për industrinë e naftës dhe industri të tjera parësore.

Institucionet më të njohura të arsimit të lartë janë Universiteti ADA, Universiteti Shtetëror i Baku, Akademia Shtetërore e Naftës së Azerbajxhanit (ASOA), Shkolla e Lartë e Naftës në Baku, Universiteti i Inxhinierisë së Baku, (ish Universiteti Qafqaz ), Universiteti Khazar, Universiteti i Turizmit dhe Menaxhimit të Azerbajxhanit, Azerbajxhani Teknik Universiteti, Universiteti Shtetëror Pedagogjik i Azerbajxhanit, Instituti Pedagogjik për Gjuhët Mirza Fath Ali Akhundzade, Universiteti Mjekësor i Azerbajxhanit, Akademia e Muzikës Uzeyir Hajibayov Baku . Shumë kërkime shkencore, të cilat gjatë periudhës sovjetike u morën kryesisht me rritjen e prodhimit dhe rafinimit të naftës, kryhen nga Akademia Kombëtare e Shkencave e Azerbajxhanit, e cila u krijua në 1945.

Universiteti Shtetëror i Baku (Universiteti i Azerbajxhanit, i themeluar në 1919) përfshin më shumë se një duzinë departamente, duke filluar nga fizika te studimet orientale dhe ka bibliotekën më të madhe në Azerbajxhan. Popullsia studentore numëron më shumë se 11,000, dhe fakulteti mbi 600. Instituti i Naftës dhe Kimisë, i themeluar në vitin 1920, ka më shumë se 15,000 studentë dhe një fakultet prej rreth 1,000. Instituti trajnon inxhinierë dhe shkencëtarë në industrinë petrokimike, gjeologjinë dhe fusha të ngjashme.

Përveç kësaj, ka kërkime shkencore në lidhje me përcaktuesit e performancës akademike (të matur në GPA ) të studentëve Azerbajxhanë, gjë që nënkupton se faktori gjinor është vendimtar si një përcaktues i arritjeve akademike në mënyrë që studentet femra të lënë në hije në mënyrë të konsiderueshme ato meshkuj për sa i përket notave. Savalanli, Emil, Analysis of Grade Point Average Determinants in Azerbaijan, SSRN Electronic Journal (May 19, 2019), http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3617470

 Shih edhe 
 Universiteti Shtetëror i Bakusë
 Akademia Kombëtare e Shkencave e Azerbajxhanit

 Lidhjet e jashtme 
 Arsimi në Azerbajxhan , profili i vendit të UNICEF-it
 Arsimi profesional në Azerbajxhan, profili i vendit UNESCO-UNEVOC
 Bursat në Azerbajxhan, Bursat më të mira në Azerbajxhan 2023

 Referime 

Kategoria:Arsimi në Azerbajxhan
Kategoria:Arsimi në Evropë sipas vendit