Ivan Illich

Ivan Dominic Illich (4 shtator 1926 – 2 dhjetor 2002) ishte një prift, teolog, filozof dhe kritik social austriak katolik .  Libri i tij i vitit 1971 Deshkollimi i shoqërisë (Deschooling Society) kritikon qasjen institucionale të shoqërisë moderne ndaj arsimit, një qasje që kufizon të mësuarit për të ngushtuar situatat në një periudhë mjaft të shkurtër të jetëgjatësisë njerëzore. Libri i tij i vitit 1975 Medical Nemesis, i cili importon në sociologjinë e mjekësisë konceptin e dëmit mjekësor, argumenton se shoqëria e industrializuar dëmton gjerësisht cilësinë e jetës duke mbimjekësuar jetën, duke patologjizuar kushtet normale, duke krijuar varësi të rreme dhe duke kufizuar zgjidhje të tjera më të shëndetshme. "iatrogenesis", A Dictionary of Sociology, Encyclopedia.com. updated 31 May 2020. Illich e quajti veten "një pelegrin i gabuar".    

 Biografia 
Ivan Dominic Illich u lind më 4 shtator 1926 në Vjenë, Austri, nga Gian Pietro Ilic (Ivan Peter Illich) dhe Ellen Rose "Maexie" e lindura Regenstreif-Ortlieb.  Babai i tij ishte një inxhinier ndërtimi dhe një diplomat nga një familje katolike e Dalmacisë, me prona në qytetin e Splitit dhe prona të verës dhe vajit të ullirit në ishullin Braç . Nëna e tij vinte nga një familje hebreje që ishte konvertuar në krishterim nga Gjermania dhe Austro-Hungaria ( Czernowitz, Bukowina ).  Ellen Illich u pagëzua luterane, por u konvertua në katolicizëm pas martesës.   Babai i saj, Friedrich "Fritz" Regenstreif, ishte një industrialist që i fitoi paratë e tij në tregtinë e lëndës drusore në Bosnje, më vonë u vendos në Vjenë, ku ndërtoi një vilë arti nouveau .

Ellen Illich udhëtoi për në Vjenë për t'u ndjekur nga mjekët më të mirë gjatë lindjes. Babai i Ivanit nuk jetonte në Evropën Qendrore në atë kohë. Kur Ivani ishte tre muajsh, ai u dërgua së bashku me infermieren e tij në Split, Dalmaci (në atë kohë pjesë e Mbretërisë së Jugosllavisë ), për t'ia treguar gjyshit të tij nga babai. Atje ai u pagëzua më 1 dhjetor 1926. Illich mentions being baptized on Vidovdan, the Day of Great Liberation which appears to be in summer. This is an unresolved discrepancy in his account. There is no mention into which religion he was baptized. Contextually it appears to be Catholicism. Në vitin 1929, në familje lindën djem binjakë, Aleksandri dhe Michael.

Në vitin 1942, Ellen Illich dhe tre fëmijët e saj - Ivan, Alexander dhe Michael - u larguan nga Vjena, Austri për në Firence, Itali, duke i shpëtuar persekutimit nazist të hebrenjve. Illich mbaroi shkollën e mesme në Firence dhe më pas vazhdoi studimet për histologji dhe kristalografi në Universitetin lokal të Firences .  Duke shpresuar të kthehej në Austri pas Luftës së Dytë Botërore, ai u regjistrua në një doktoraturë në historinë mesjetare në Universitetin e Salzburgut  me shpresën për të fituar rezidencën legale pasi ishte pa dokumente.  Ai shkroi një disertacion duke u fokusuar në historianin Arnold J. Toynbee, një temë në të cilën ai do të kthehej në vitet e tij të mëvonshme. Ndërsa punonte për doktoraturën, ai u kthye në Itali ku studioi teologji dhe filozofi në Universitetin Papnor Gregorian në Romë, pasi donte të bëhej prift katolik. Ai u shugurua si prift katolik në Romë në vitin 1951 dhe shërbeu meshën e tij të parë në katakombet ku të krishterët e hershëm romakë u fshehën nga persekutuesit e tyre. 

Një poliglot, Illich fliste rrjedhshëm italisht, spanjisht, frëngjisht dhe gjermanisht.    Më vonë ai mësoi kroatishten, gjuhën e gjyshërve të tij, më pas greqishten e lashtë dhe latinishten, përveç portugalishtes, hindisht, angleze dhe gjuhë të tjera. 

Pas shugurimit të tij në vitin 1951, ai "u regjistroi për t'u bërë famullitar në një nga lagjet më të varfra të Nju Jorkut - Washington Heights, në skajin verior të Manhatanit, në atë kohë një barrio emigrantësh portorikanë të sapoardhur".  Në vitin 1956, në moshën 30-vjeçare, ai u emërua zëvendësrektor i Universitetit Katolik të Porto Rikos, "një pozicion që ai arriti ta mbante për disa vite përpara se të hidhej jashtë - Illich ishte paksa shumë i zhurmshëm në kritikat e tij. të deklaratave të Vatikanit për kontrollin e lindjeve dhe heshtjen relativisht të ulët për bombën bërthamore ."  Ishte në Porto Riko që Illich u takua me Everett Reimer, dhe të dy filluan të analizonin funksionet e tyre si udhëheqës "edukativë". Në vitin 1959, ai udhëtoi në të gjithë Amerikën e Jugut në këmbë dhe me autobus. 

Fundi i mandatit të Illich në universitet erdhi në vitin 1960 si rezultat i një polemike që përfshinte peshkopët James Edward McManus dhe James Peter Davis, të cilët kishin denoncuar Guvernatorin Luis Muñoz Marín dhe Partinë e tij Popullore Demokratike për pozicionet e tyre në favor të kontrollit të lindjes dhe divorcit. Peshkopët gjithashtu krijuan partinë e tyre rivale katolike.  Illich më vonë përmblodhi kundërshtimin e tij:Si historian, pashë se ajo shkelte traditën amerikane të ndarjes së kishës nga shteti. Si politikan, unë parashikova se nuk kishte forcë të mjaftueshme në radhët katolike për të krijuar një platformë kuptimplotë dhe se dështimi i partisë së McManus do të ishte katastrofik për prestigjin tashmë të dobët të Kishës Porto Rikane. Si teolog, besoj se Kisha duhet të dënojë gjithmonë padrejtësinë në dritën e Ungjillit, por kurrë nuk ka të drejtë të flasë në favor të një partie të caktuar politike. Pasi Illich nuk iu bind një urdhri të drejtpërdrejtë nga McManus që i ndalonte të gjithë priftërinjtë të darkonin me Guvernatorin Muñoz, McManus urdhëroi Illich të linte postin e tij në universitet, duke e përshkruar praninë e tij si "të rrezikshme për Dioqezën e Ponce dhe institucionet e saj". 

Pavarësisht nga kjo shfaqje mosbindjeje dhe një urdhri nga Paul Francis Tanner, atëherë sekretari i përgjithshëm i Konferencës Kombëtare Katolike për Mirëqenien, duke e ndaluar Illich nga çdo rol zyrtar në zyrën e organizatës në Amerikën Latine, Illich mbajti mbështetjen e priftit me ndikim John J. Considine, i cili vazhdoi të nxiste që Illich të kishte një rol në trajnimin e misionarëve të Kishës, duke financuar personalisht udhëtime në Meksikë në mënyrë që Illich të zbulonte vendndodhjet. 

Pas largimit të tij nga Porto Riko, Illich u transferua në Cuernavaca, Meksikë, ku themeloi Qendrën e Formimit Ndërkulturor (CIF) në 1961, fillimisht si një qendër trajnimi misionarësh.  Ndërsa qendra u bë më me ndikim, ajo u bë Centro Intercultural de Documentación (CIDOC, ose Qendra e Dokumentimit Ndërkulturor),  gjoja një qendër kërkimore që ofron kurse gjuhësore për misionarët nga Amerika e Veriut dhe vullnetarët e programit Aleanca për Progres  e iniciuar. nga John F. Kennedy . Qëllimi i tij i vërtetë ishte të dokumentonte pjesëmarrjen e Vatikanit në "zhvillimin modern" të të ashtuquajturës Bota e Tretë . Illich e shikoi shtrembër keqardhjen liberale ose fuqinë konservatore që motivoi valën në rritje të zhvillimit industrial global. Ai i shihte emisarë të tillë si një formë hegjemonie industriale dhe, si të tillë, një akt "lufte për ekzistencën". Ai u përpoq t'u mësonte misionarëve të dërguar nga Kisha që të mos impononin vlerat e tyre kulturore.  "Përgjatë fundit të viteve 1960 dhe fillimit të viteve 1970, CIDOC ishte një shkollë gjuhësore dhe pjesërisht universitet falas për intelektualët nga e gjithë Amerika."  Në CIDOC, "Illich ishte në gjendje të zhvillonte kritikën e tij të fuqishme dhe me shumë ndikim të skemave të zhvillimit të Botës së Tretë dhe agjentëve të tyre të ri: Aleanca për Progresin e Kenedit, Korpusi i Paqes dhe përpjekje të tjera të panumërta misionare të financuara dhe të organizuara nga të pasurit. kombet, fondacionet dhe grupet fetare”. 

Pas dhjetë vjetësh, analiza kritike nga CIDOC i veprimeve institucionale të Kishës e solli organizatën në konflikt me Vatikanin. I papëlqyer me kapitullin lokal të Opus Dei,  Illich u thirr në Romë për t'u marrë në pyetje, pjesërisht për shkak të një raporti të CIA-s .   Ndërsa Vatikani nuk e dënoi apo dënoi, pikërisht atëherë ai vendosi të hiqte dorë nga priftëria aktive.  Në vitin 1976, me sa duket i shqetësuar nga fluksi i akademikëve formalë dhe efektet anësore të mundshme të "institucionalizimit" të tij, Illich mbylli qendrën me pëlqimin e anëtarëve të tjerë të CIDOC. Disa nga anëtarët vazhduan më pas shkollat e gjuhës në Cuernavaca, disa prej të cilave ende ekzistojnë. Illich, i cili ishte bërë monsinjor në moshën 33-vjeçare, vetë dha dorëheqjen nga priftëria aktive në fund të viteve 1960  por vazhdoi të identifikohej si prift dhe herë pas here kryente mesha private.

Në vitet 1970, Illich ishte i popullarizuar në mesin e intelektualëve të majtë në Francë, teza e tij ishte diskutuar veçanërisht nga André Gorz . Megjithatë, ndikimi i tij ra pas zgjedhjes së 1981 të François Mitterrand, pasi Illich u konsiderua shumë pesimist në një kohë kur e majta franceze mori kontrollin e qeverisë. 

Në vitet 1980 dhe më tej, Illich udhëtoi shumë, kryesisht duke e ndarë kohën e tij midis Shteteve të Bashkuara, Meksikës dhe Gjermanisë. Ai mbajti një takim si Profesor Vizitues i Filozofisë, Shkencës, Teknologjisë dhe Shoqërisë në Penn State . Ai gjithashtu dha mësim në Universitetin e Bremenit dhe Universitetin e Hagenit . Illich, Ivan (1999). "Editorial - 'Deschooling Society by Ivan Illich'. Marion Boyars Publishers, 1999. Gjatë ditëve të fundit të jetës së tij ai pranoi se ishte ndikuar shumë nga një nga ekonomistët indianë dhe këshilltar i M. K. Gandhi, J. C. Kumarappa, më së shumti libri i tij, Ekonomia e Përhershme . Solomon Victus, Jesus and Mother Economy: An Introduction to the Theology of J.C.Kumarappa, New Delhi: ISPCK, 2007.

Ndërsa Illich kurrë nuk e quajti veten një anarkist në shtyp, ai ishte i lidhur ngushtë me figurat kryesore në qarqet e majta anarkiste, veçanërisht Paul Goodman dhe avokatin e mosshkollimit John Holt . Goodman vlerësohet në Deschooling Society se ka "detyruar rrënjësisht" Illich-in të rishikojë të menduarit e tij dhe përshkruhet me dashuri të madhe në intervistat e Illich të viteve 1990 me David Cayley :

 Personaliteti 
Ivan Illich e quajti veten "një pelegrin i gabuar",  "një hebre endacak dhe një pelegrin i krishterë",  duke pranuar qartë rrënjët e tij dalmate.  Ai vuri në dukje se që kur la shtëpinë e vjetër të gjyshërve të tij në ishullin Braç në Dalmaci, ai nuk kishte pasur kurrë një shtëpi. 

Illich vdiq më 2 dhjetor 2002 në Bremen, Gjermani. E pa realizuar ishte dëshira e tij e fundit: të vdiste i rrethuar nga bashkëpunëtorë të ngushtë në Bolonjë mes krijimit të qendrës së tij të planifikuar, të re mësimore. 

 Pikëpamjet filozofike 
Illich ndoqi traditën e teologjisë apofatike .  Teza kryesore e veprës së tij jetësore është se moderniteti perëndimor, duke shtrembëruar krishterimin, korrupton krishterimin perëndimor . Një përpjekje e çoroditur për të koduar parimet e Dhiatës së Re si rregulla të sjelljes, detyrës ose ligjeve, dhe për t'i institucionalizuar ato, pa kufi, është një korrupsion që Illich detajoi në analizat e tij të institucioneve moderne perëndimore, duke përfshirë arsimin, bamirësinë dhe mjekësinë. të tjerët. Illich përdorte shpesh frazën latine Corruptio optimi quae est pessima, në anglisht Korrupsioni i më të mirëve është më i keqi .  

Illich besonte se Zoti Biblik duke marrë formën njerëzore, Mishërimi, shënoi pikën e kthesës së historisë botërore, duke hapur mundësi të reja për dashuri dhe njohuri. Ashtu si në Letrën e Parë të Gjonit "No one has ever seen God; but if we love one another, God lives in us and his love is made complete in us." — The First Epistle of John 4:12, ai fton çdo besimtar që të kërkojë fytyrën e Perëndisë në çdo njeri që ndeshet.  Duke përshkruar këtë mundësi të re për dashuri, Illich i referohet shëmbëlltyrës së Samaritanit të Mirë .

 Publkime të botuara 





  Many reprintings.





  Coauthored with Barry Sanders






 Disoccupazione creativa (Creative Disoccupation), Italy, Italian, 1977
 : Edited by Prof Sajay Samuel

 Shih edhe 
 Pedagogjia kritike
 Pedagogjia ekologjike
 Lëvizjet për softuerët e lirë

 Literatura 






 Referime 

Kategoria:Historianë të teknologjisë
Kategoria:Humanistë
Kategoria:Filozofë austriakë
Kategoria:Vdekje 2002
Kategoria:Lindje 1926
Kategoria:Shkrimtarë nga Vjena