Vanilja

djathtas|parapamje| Bishtaja vanilje të thara
Vanilja është një erëz që rrjedh nga orkide të gjinisë Vanilla, e marrë kryesisht nga bishtajat e vaniljes me gjethe të sheshta ( V.planifolia ). 

Pjalmimi kërkohet që bimët të prodhojnë frutin nga i cili merret erëza e vaniljes.  Në 1837, botanisti belg Charles François Antoine Morren zbuloi këtë fakt dhe filloi një metodë të pjalmimit artificial të bimës. Metoda rezultoi e papërshtatshme financiarisht dhe nuk u përdor komercialisht. Në 1841, Edmond Albius, një skllav 12-vjeçar që jetonte në ishullin francez të Réunion në Oqeanin Indian, zbuloi se bima mund të pjalmohej me dorë .  Pjalmimi me dorë lejoi kultivimin botëror të bimës. Botanisti dhe koleksionisti i njohur francez Jean Michel Claude Richard pretendoi në mënyrë të rreme se e kishte zbuluar teknikën tre ose katër vjet më parë. Nga fundi i shekullit të 20-të, Albius u konsiderua zbuluesi i vërtetë. 

Vanilja është erëza e dytë më e shtrenjtë (e matur në termat e çmimit mesatar sipas njësisë së peshës) pas shafranit, sepse rritja e farave të vaniljes kërkon punë intensive. Sidoqoftë, vanilja përdoret gjerësisht si në pjekje komerciale ashtu edhe në ato shtëpiake, në prodhimin e parfumeve dhe në aromaterapinë, pasi nevojiten vetëm sasi të vogla për të dhënë shijen dhe aromën e saj të veçantë.

parapamje| Ekstrakti i vaniljes shfaq ngjyrën e tij të veçantë.

 Prodhimi 
+Prodhimi i vaniljes-2020 Vendi Prodhimi (tonë) Madagaskari 2975 Indonezia 2306 Meksika 589 Papua Guinea e Re 495 433 Të gjithë të tjerët 816 Botë 7614 Burimi: FAOSTAT 

 Përdorimet 
qendër|parapamje| Rum vanilje, Madagaskar
Katër përgatitjet kryesore tregtare të vaniljes natyrale janë:

 pod i tërë
 Pluhur (bishtaja e bluar, e mbajtur e pastër ose e përzier me sheqer, niseshte ose përbërës të tjerë) 
 Ekstrakt (në tretësirë alkoolike ose herë pas here glicerol ; të dyja format e pastra dhe ato imituese të vaniljes përmbajnë të paktën 35% alkool) 
 Sheqer vanilje, një përzierje e paketuar e sheqerit dhe ekstraktit të vaniljes

E konsideruar si aroma më e njohur në botë,    vanilja është një përbërje aromatike dhe shije e përdorur gjerësisht për ushqime, pije dhe kozmetikë, siç tregohet nga popullariteti i saj si aromë akulloreje .  Edhe pse vanilja është një agjent aromatizues i çmuar më vete, ajo përdoret gjithashtu për të përmirësuar shijen e substancave të tjera, të cilave aroma e saj shpesh është plotësuese, si çokollata, krem, karamel, kafe dhe të tjera. Vanilja është një përbërës i zakonshëm në produktet e pjekura të ëmbla perëndimore, të tilla si biskotat dhe ëmbëlsirat .   Pavarësisht shpenzimeve, vanilja vlerësohet shumë për shijen e saj. 
Kategoria:Erëza