Kanxhi

janë karaktere kineze logografike të marra nga familja kineze e shkrimeve të përdorura në shkrimin e japonishtes. Ato u bënë pjesë e rëndësishme e sistemit të shkrimit japonez gjatë kohës së japonishtes së vjetër dhe përdoren akoma, së bashku me rrokëshet e derivuara: hiragana and katakana. Karakteret kanë shqiptime japoneze; shumica kanë dy, me një të bazuar mbi tingullin kinez. Disa karaktere u shpikën në Japoni duke ndërtuar përbërësit e karaktereve nga karaktere të tjera kineze. Pas Restaurimit Meixhi, Japonia bëri përpjekje për ti thjeshtuar karakteret, sipas një proçesi të ngjashëm me atë që do të përdorej më vonë në Kinë. Këto përpjekje u bënë me qëllim për të rritur arsimimin e popullit. Që prej viteve 1920, qeveria japoneze ka publikuar periodikisht listat e karaketereve  për të përmirësuar arsimimin e popullsisë mes gjithë atij lëmi kanxhish. Ka pothuajse 3,000 kanxhi që përdoren në emrat japonezë dhe në komunikimin e përditshëm.

Termi kanxhi në japonisht fjalë për fjalë do të thotë "karaktere Han ". Është shkruar në japonisht duke përdorur të njëjtat karaktere si në kineziçen tradicionale dhe të dyja i referohen sistemit të shkrimit të karaktereve të njohur në kinezisht si hanzi (" karakteret Han"). Përdorimi domethënës i simboleve kineze në Japoni filloi së pari të përhapet rreth shekullit të V-të pas Krishtit dhe që atëherë ka pasur një ndikim të thellë në formësimin e kulturës, gjuhës, letërsisë, historisë dhe të dhënave japoneze.Miyake (2003), 8. Artefaktet e gurit të bojës në vendet arkeologjike që datojnë në periudhën e hershme Jajoi u zbulua se përmbanin karaktere kineze.

Megjithëse disa karaktere, siç përdoren në japonisht dhe kinezisht, kanë kuptime dhe shqiptime të ngjashme, të tjerët kanë kuptime ose shqiptime që janë unike për njërën ose tjetrën gjuhë. Për shembull,do të thotë 'i sinqertë' në të dyja gjuhët, por shqiptohet makoto ose sei në japonisht, dhe çéng në kinezishten standarde mandarine. Karakteret individuale kanxhi të shpikura në Japoni, ose fjalët shumë-kanxhi të krijuara në japonisht, kanë ndikuar dhe janë huazuar gjithashtu në gjuhën kineze, koreane dhe vietnameze kohët e fundit. Për shembull, fjala për telefon, denva në japonisht, kalket si diànhuà në mandarinishten kineze, điện thoại në vietnamisht dhe  xheonhva në koreanisht.

 Historia 
parapamje|300x300px| (720 pas Krishtit), i konsideruar nga historianët dhe arkeologët si regjistrimi më i plotë historik ekzistues i Japonisë së lashtë, u shkrua tërësisht në kanxhi.
Karakteret kineze erdhën fillimisht në Japoni me vula zyrtare, letra, shpata, monedha, pasqyra dhe sende të tjera zbukuruese të importuara nga Kina. Shembulli më i hershëm i njohur i një importi të tillë ishte vula e artë e Mbretit të Na, e dhënë nga perandori Guangvu i Hanit një emisari Wa në vitin 57 pas Krishtit. Në vendet arkeologjike të periudhës Jajoi janë gjetur edhe monedha kineze, si dhe gurë boje nga shekulli i parë pas Krishtit.Miyake (2003), 8. Yamazaki, Kento (October 5, 2001). "Tawayama find hints kanji introduced in Yayoi Period". The Japan Times. Archived from the original on February 15, 2022. Kontrolluar në 15 shkurt 2022.</ref> Megjithatë, populli japonez i asaj epoke ndoshta kishte pak ose aspak ide rreth këtij shkrimi, dhe ata do të mbeteshin relativisht analfabetë deri në shekullin e pestë pas Krishtit, kur shkrimi në Japoni u bë më i përhapur. Sipas  dhe , një studiues gjysmë legjendar i quajtur Uani u dërgua në Japoni nga Mbretëria (Koreane) Baekje gjatë mbretërimit të perandorit Oxhin në fillim të shekullit të pestë, duke sjellë me vete njohuri për konfucianizmin dhe karakteret kineze.Miyake (2003), 9.

Në kohët e lashta, letra ishte aq e rrallë sa njerëzit i shkruanin kanxhit në shirita të hollë, drejtkëndorë druri, të quajtur mokkan (). Këto dërrasa druri përdoreshin për komunikim ndërmjet zyrave qeveritare, etiketat për mallrat e transportuara ndërmjet vendeve të ndryshme dhe praktikën e shkrimit. Kanxhi më i vjetër i shkruar në Japoni, i zbuluar deri më tani, ishte shkruar me bojë në dru si një rrip druri i datuar në shekullin e VII-të, një regjistrim tregtimi për rroba dhe kripë.

Në japonishten moderne, kanxhit përdoren për të shkruar disa fjalë ose pjesë fjalësh (zakonisht fjalë me përmbajtje si emrat, rrënjët e mbiemrave dhe rrënjët e foljeve ), ndërsa hiragana përdoren për të shkruar folje të lakuara dhe mbaresa mbiemrash, plotësues fonetikë për të sqaruar leximet (okurigana), pjesëzat dhe fjalët e ndryshme që nuk kanë kanxhi ose kanxhit e të cilave konsiderohen të paqarta ose shumë të vështira për t'u lexuar ose mbajtur mend. Katakana përdoret më së shumti për të përfaqësuar onomatopetë, fjalë të huazuara jo-japoneze (përveç atyre të huazuara nga kinezishtja e lashtë), emrat e bimëve dhe kafshëve (me përjashtime) dhe për theksimin e fjalëve të caktuara.

 Leximet 
Tipologjia e huazimit të personazheve Han Kuptimi Shqiptimi a) semantike mbi L1 L1 b) kun semantike L1 L2 c) on fonetike - L1 d) kun fonetike - L2 *Me L1 që përfaqëson gjuhën e huazuar (Kinezisht) dhe L2 që përfaqëson gjuhën e huamarrjes (Japonisht). 
Kanxhi individual mund të përdoret për të shkruar një ose më shumë fjalë ose morfema të ndryshme, duke çuar në shqiptime ose "lexime" të ndryshme. Leximi i saktë përcaktohet nga shenjat kontekstuale, të tilla si nëse karakteri është pjesë e një fjale të përbërë ose një fjalë të pavarur, kuptimi i saktë i synuar i fjalës dhe vendndodhja e saj brenda fjalisë. Për shembull, lexohet kryesisht kjo, që do të thotë "sot", por në shkrimin formal në vend të kësaj lexohet konniçi, që do të thotë "në ditët e sotme", që kuptohet nga konteksti. Furigana përdoret për të specifikuar lexime të paqarta, të tilla si lexime të rralla, letrare ose ndryshe jo standarde. 

Leximet e kanxhive kategorizohen si on'jomi (, fjalë për fjalë "lexim i zërit", nga kinezishtja) ose kun'jomi (, fjalë për fjalë "që do të thotë lexim", japoneze amtare), dhe shumica e karaktereve kanë të paktën dy lexime, të paktën një nga secili.

Megjithatë, disa personazhe kanë vetëm një lexim të vetëm, si për shembull , kiku, "krisanteum", një lexim on}}  ose , ivashi, "sardele", një lexim  kun}}; vetëm kun janë të zakonshme për kanxhit e krijuara nga gjuha japoneze (kokuxhi).

Disa kanxhi të zakonshëm kanë dhjetë ose më shumë lexime të mundshme; shembulli më kompleks i zakonshëm është , i cili lexohet si sei, shoo, nama, ki, ou, i-kiru, i-kasu, i-keru, u-mu, u-mareru, ha-eru dhe ha-jasu, duke arritur në total tetë lexime bazë (dy të parat janë on, ndërsa pjesa tjetër janë kun), ose 12 nëse foljet e rrjedhura numërohen si të dallueshme; shih okurigana §  për detaje.

 On'jomi (lexim kino-japonez) 
, on'jomi, f.p.f. "kuptimi i bazuar mbi tinguj", leximi kino-japonez, është pasardhësi modern i përafrimit japonez të shqiptimit bazë kinez të karakterit në kohën kur ishte paraqitur. Shpesh përmendej më parë si lexim përkthimi, pasi ishte lexim i shqiptimeve të hamendësuara kineze, por nuk ishte shqiptim ose lexim kinez, i ngjashëm me shqiptimin në anglisht të fjalëve të huazuara nga latinishtja. Ekzistojnë gjithashtu kanxhi të krijuar nga japonezët dhe të cilëve u është dhënë një lexim on'jomi pavarësisht se nuk është një karakter me origjinë kineze. Disa kanxhi u paraqitën nga pjesë të ndryshme të Kinës në kohë të ndryshme, dhe kështu kanë shumë on'jomi, dhe shpesh kuptime të shumëfishta. Kanxhi i shpikur në Japoni (kokuxhi) normalisht nuk do të pritej të kishte on'jomi, por ka përjashtime, siç është karakteri  "të punosh", që ka kun'jomi " hatara(ku) " dhe on'jomi " doo ", dhe  "gjendra", e cila ka vetëm on'jomi " sen "— në të dyja rastet këto vijnë nga on'jomi i përbërëses fonetike, përkatësisht " doo " dhe " sen ".

Në përgjithësi, on'jomi klasifikohen në katër lloje sipas rajonit dhe kohës së origjinës:

 , Go-on, "tingulli Vu", leximet rrjedhin nga shqiptimi i përdorur në Dinastitë Veriore dhe Jugore të Kinës gjatë shekujve të V dhe të VI, kryesisht nga e folmja e kryeqytetit Xhiankang ( Nanxhing/Nanking sot). Ato janë të lidhur me kinezishten Vu dhe gjuhën shangaineze.
 , Kan-on, "tingulli Han", leximet vijnë nga shqiptimi i përdorur gjatë  dinastisë Tang  në shekujt e VII dhe të IX, kryesisht nga e folmja standarde e kryeqytetit, Çang'an ( Xi'an modern). Këtu, Kan u referohet kinezëve Han ose vetë Kinës.
+Shembuj (lexime të rralla në kllapa) Kanxhi Kuptimi Go-on Kan-on Tō-on Kan'jō-on明të ndritshme mjō mei ( min ) -行shko gjōgō kō kō ( një ) -極ekstreme goku kjoku - -珠perla shu shu xhu ( zu )度shkallë bëj ( deri te ) - -輸transporti ( shu ) ( shu ) - xhu雄mashkullore - - - jū熊ariu - - - jū子fëmijë shi shi su -清qartë shō sei (shin) -京kapitale kjo kei (të afërmit) -兵ushtar hjō hei - -強të fortë gō kjo - -
 , Tō-on, "tingulli Tang", leximet bazohen mbi shqiptimet e dinastive të mëvonshme të Kinës, si Song dhe Ming. Ato mbulojnë të gjitha leximet e marra nga Periudha Heian deri në Periudhën Edo. Kjo njihet gjithashtu si , Toso-on, tingulli Tang dhe Song.
 , Kan'jō-on, "tingulli zakonor", leximet, të cilat janë lexime të gabuara ose të ndryshuara të kanxhive të cilat janë pranuar në gjuhën japoneze. 

Forma më e zakonshme e leximit është kan-on, dhe përdorimi i një leximi jo- kan-on në një fjalë ku leximi kan-on është i mirënjohur është një shkak i zakonshëm i gabimeve ose vështirësive në lexim.

Shiko edhe
 Romanizimi i japonishtes
 gjuha klasike japoneze
 gjuha japoneze

 Referime 

Kategoria:Gjuha japoneze
Kategoria:Shkrime
Kategoria:Sisteme shkrimi