Rastësia

Në përdorim të zakonshëm, rastësia është mungesa e dukshme ose e vërtetë e një modeli të caktuar ose parashikueshmërisë në informacion.The Oxford English Dictionary defines "random" as "Having no definite aim or purpose; not sent or guided in a particular direction; made, done, occurring, etc., without method or conscious choice; haphazard." Një varg i rastësishëm ngjarjesh, simbolesh ose hapash shpesh nuk ka rend dhe nuk ndjek një model ose kombinim të kuptueshëm. Ngjarjet individuale të rastit janë, sipas përkufizimit, të paparashikueshme, por nëse dihet shpërndarja e probabilitetit, frekuenca e rezultateve të ndryshme mbi ngjarjet e përsëritura (ose "provat") është e parashikueshme.Strictly speaking, the frequency of an outcome will converge almost surely to a predictable value as the number of trials becomes arbitrarily large. Non-convergence or convergence to a different value is possible, but has probability zero. Për shembull, kur hidhni dy zare, rezultati i ndonjë hedhje të veçantë është i paparashikueshëm, por një shumë prej 7 do të priret të ndodhë dy herë më shpesh se 4. Në këtë pikëpamje, rastësia nuk është hapërdarje; është një masë e pasigurisë së një rezultati. Rastësia vlen për konceptet e rastësisë, probabilitetit dhe entropisë së informacionit.

Fushat e matematikës, probabiliteti dhe statistika, përdorin përkufizime formale të rastësisë. Në statistikë, një ndryshore e rastit është një caktim i një vlere numerike për çdo rezultat të mundshëm të një hapësire ngjarjeje . Kjo lidhje lehtëson identifikimin dhe llogaritjen e probabiliteteve të ngjarjeve. Ndryshoret e rastit mund të shfaqen në vargje të rastit . Një proces i rastit është një varg ndryshoresh të rastit, rezultatet e të cilave nuk ndjekin një model përcaktues, por ndjekin një evolucion të përshkruar nga shpërndarjet e probabilitetit . Këto dhe konstruksione të tjera janë jashtëzakonisht të dobishme në teorinë e probabilitetit dhe në aplikimet e ndryshme të rastësisë .

Sipas teorisë së Ramsejt, rastësia e pastër është e pamundur, veçanërisht për strukturat e mëdha. Matematikani Theodore Motzkin sugjeroi se "ndërsa çrregullimi është më i mundshëm në përgjithësi, çrregullimi i plotë është i pamundur". Keqkuptimi i kësaj mund të çojë në teori të shumta konspirative.Ted.com, (May 2016). The origin of countless conspiracy theories Cristian S. Calude deklaroi se "duke pasur parasysh pamundësinë e rastësisë së vërtetë, përpjekja drejtohet për nga studimi i shkallëve të rastësisë".Cristian S. Calude, (2017). "Quantum Randomness: From Practice to Theory and Back" in "The Incomputable Journeys Beyond the Turing Barrier" Editors: S. Barry Cooper, Mariya I. Soskova, 169–181, doi:10.1007/978-3-319-43669-2_11. Mund të vërtetohet se ekziston një hierarki e pafundme (për nga cilësia ose forca) e formave të rastësisë.

 Shiko edhe 

 Probabiliteti

 Referime 
Kategoria:Kriptografi
Kategoria:Rastësi
Kategoria:Rastësi statistikore