Romandia

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

Romandi (  ose )  është pjesa frëngjisht-folëse e Zvicrës . Në vitin 2020, rreth 2 milionë njerëz, ose 22.8% e popullsisë zvicerane, jetonin në Romandi.  Pjesa më e madhe e ëve jeton në pjesën perëndimore të vendit, veçanërisht në  rajon përgjatë liqenit të Gjenevës, që lidh Gjenevën, Vaudin dhe Valaisin e Poshtëm .

Frëngjishtja është gjuha e vetme zyrtare në katër kantone zvicerane : Gjenevë, Vaud, Neuchâtel dhe Jura . Për më tepër, frëngjishtja dhe gjermanishtja kanë statusin bashkëzyrtar në tre kantone: Fribourg/Freiburg, Valais/Wallis dhe Berne/Bern .

 Politika 
"Romandia" nuk është një ndarje territoriale zyrtare e Zvicrës por më shumë ka kuptim gjuhësor. Për shembull, pjesë të konsiderueshme të kantonit të Friburgut dhe të perëndimit të kantonit Bernë janë tradicionalisht dygjuhëshe, më së shumti në Seeland rreth liqeneve Morat, Neuchâtel dhe Bienne (Biel). Frëngjishtja është gjuha e vetme zyrtare në katër kantone zvicerane : Gjenevë, Vaud, Neuchâtel dhe Jura ; dhe gjuha bashkëzyrtare – së bashku me gjermanishten – në kantonet e Valais, Bern,  dhe Fribourg,  frëngjisht folësit që formojnë shumicën e popullsisë në rajonet e Valesë së Poshtëm, Jurës Berneze dhe Friburgut frankofon (" Friburgu që flet frëngjisht "). Jura Berneze është një ndarje administrative e Kantonit të Bernës,  ndërsa dy të tjerat janë emërtime joformale.
Frëngjishtja është gjuha e vetme zyrtare në kantonet e mëposhtme: Armët Cantonal coats of arms shown with cantonal heraldic colors (Standesfarben). Louis, Mühlemann, Wappen und Fahnen der Schweiz, 700 Jahre Confoederatio Helvetica, Lengnau, 3rd ed. 1991. Swiss Armed Forces, Fahnenreglement, Reglement 51.340 d (2007). Kantoni i Iu bashkua Zvicrës Kapitali Popullsia See references for dates Sipërfaqja (km  ) Dendësia(për km  )alt=Coat of arms of Vaud|30x30px|Stema e Vaud Vaud 1803 Lozana 814,762 3,212 247alt=Coat of arms of Geneva|30x30px|Stema e Gjenevës Gjenevës 1815 Gjenevës 506,343  282 1756alt=Coat of arms of Neuchâtel|30x30px|Stema e Neuchâtel Neuchâtel 1815/1857 Neuchâtel 175,894 802 222alt=Coat of arms of Jura|30x30px|Stema e Jurës Jura 1979 Delémont 73,709  839 87 Tre rajone të vendosura në kantonet dygjuhëshe frëngjisht-gjermane kanë një shumicë frëngjishtfolëse: Rajon Kantoni i Iu bashkua Zvicrës Qyteti më i madh Popullatë Sipërfaqja (km  ) Dendësia (për km  ) Friburgu Frankofon Two-thirds of the residents of the Canton of Fribourg are French speakers. All districts of the canton have a French-speaking majority except See and Sense. Fribourg/Freiburg 1481 Fribourg/Freiburg 235,069  Only districts with a French-speaking majority included. 1,264   186 Valëja e Poshtme 90% French speakers. The region includes 8 out of the 13 districts of the canton of Valais. Valais/Wallis 1815 Martigny 122,718  1,344 91 Jura Berneze 90% French speakers. Since 2010, the Bernese Jura has been an administrative arrondissement of the canton of Bern. Bernën 1814 Moutier 53,721  541 99 Romandi Gjenevës 1 951 187 8 284 235

 Gjeografia 
parapamje|311x311px| Popullsia frëngjisht-folëse në Kantonin e Friburgut në vitin 2000.
Kufiri gjuhësor midis frëngjisht dhe gjermanisht njihet si  (lit. "hendeku rösti", i futur në frëngjishten zvicerane si ). Termi është me origjinë humoristike dhe i referohet si ndarjes gjeografike, ashtu edhe dallimeve kulturore të perceptuara midis shumicës zvicerane romake dhe gjermanishtfolëse. Termi mund të gjurmohet në periudhën e Luftës së Parë Botërore, por ai hyri në përdorim të zakonshëm në vitet 1970 në kontekstin e separatizmit jurasik të vrullshëm në atë kohë.

 Gjuhe 
parapamje| Një shenjë rrugore në  , që mbart një përshëndetje franko-provansale krahas  të frëngjishtes standarde (foto 20Category:Articles containing French-language text13).
Duke folur tradicionalisht dialektet franko-provansale ose  të Burgundisë së Epërme,  popullsia tani flet një varietet të frëngjishtes standarde .

Sot, dallimet midis frëngjishtes zvicerane dhe frëngjishtes pariziane janë të vogla dhe kryesisht leksikore, megjithëse mbetjet e leksikut ose fonologjisë dialektore mund të mbeten më të theksuara në folësit ruralë. Në veçanti, disa pjesë të Jura zvicerane marrin pjesë në dialektin  që flitet në , rajon i Francës.
Që nga vitet 1970, ka pasur një sasi të kufizuar ringjalljeje gjuhësore të dialekteve franko-provansale, të cilat shpesh quhen tani   (një neologjizëm i viteve 1980 që rrjedh nga forma dialektore e fjalës alpine ) dhe zona e tyre Arpitania .

Kategoria:Njësi administrative në Zvicër

Kategoria:Artikuj me tekst në gjuhë italiane
Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht
Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në frëngjisht