Gjuhët dravidiane

Gjuhët dravidiane (nganjëherë të quajtura dravidike  ) janë një familje gjuhësh e folur nga 250 milionë njerëz, kryesisht në Indinë jugore, verilindje të Sri Lankës dhe Pakistanin jugperëndimor.  Dravidiania dëshmohet për herë të parë në shekullin II pes, si mbishkrime në shkrimin Tamil-Brahmi në muret e shpellave në rrethet Madurai dhe Tirunelveli të Tamil Nadusë .  

Gjuhët dravidiane me më shumë folës janë (në rend zbritës të numrit të folësve) telugu, tami, kanada dhe malajalam, të cilat të gjitha kanë tradita të hershme letrare. Gjuhët më të vogla letrare janë Tulu dhe Kodava.  Së bashku me disa gjuhë më të vogla si Gondi, këto gjuhë mbulojnë pjesën jugore të Indisë dhe verilindjen e Sri Lankës dhe përbëjnë shumicën dërrmuese të folësve dravidianë. Malto dhe Kurukh fliten në xhepa të izoluar në Indinë lindore. Kurukh flitet gjithashtu në pjesë të Nepalit, Butanit dhe Bangladeshit .  Brahui flitet më së shumti në rajonin Balochistan të Pakistanit, Baloçistanin iranian, Afganistan dhe rreth oazit Marw në Turkmenistan . Gjatë periudhës koloniale, folësit dravidë emigruan në Azinë Juglindore, Mauricius, Afrikën e Jugut, Fixhi dhe Karaibe.  Në Lindjen e Mesme, Evropë, Amerikën e Veriut dhe Oqeani ka komunitete më të reja të diasporës që flasin gjuhë dravidiane.

Emrat dravidianë të vëndeve përgjatë bregut të Detit Arabik dhe ndikimi gramatikor dravidian, siç është përfshirja në gjuhët indo-ariane, përkatësisht Marathi, Gujarati, Marwrari dhe Sindhi, sugjerojnë se gjuhët dravidiane fliteshin më gjerësisht në nënkontinentin Indian para përhapjes së gjuhëve indo-ariane.  Edwin Bryant, Laurie L. Patton (2005), The Indo-Aryan controversy: evidence and inference in Indian history, p. 254  Megjithëse disa studiues kanë argumentuar se gjuhët dravidiane mund të jenë sjellë në Indi nga migrimet nga rrafshnalta iraniane në mijëvjeçarin e katërt ose të tretë para Krishtit   ose edhe më herët,   fjalori i rindërtuar proto-dravidian sugjeron se familja është indigjene në Indi.     Pavarësisht shumë përpjekjeve, familja nuk është treguar të jetë e lidhur me asnjë tjetër. 

 Klasifikimi 
Gjuhët dravidiane formojnë një familje të lidhur ngushtë. Shumica e studiuesve pajtohen në katër grupe: 
 Dravidiane e jugut (Tamil–Tulu, ose Dravidiane e jugutI)
 Tamil–Kannada





 Gjuhët tamile, përfshihet Tamil
 Gjuhët malajalame, përfshihet Malajalam
 Irula
 Kodava
 Toda
 Kota
 Gjuhët kanada, përfshihet Kanada dhe Badaga

 Koraga
 Tulu
 Kudiya

 Dravidiane jugqendrore (Telugu-Kui, ose Dravidiane jugoreII)

 Gjuhët telugu, përfshihet Telugu
 Gondi-Kui
 Gjuhët gondi, përfshihet Gondi

 Konda


 Manda
 Pengo

 Kuvi
 Kui

 Dravidiane qëndrore (Kolami–Parji)

 Kolami
 Naiki

 Gadaba
 Ollari
 Kondekor
 Duruwa (ose Parji)

 Dravidiane veriore (Brahui-Kurukh) 
 Kurukh–Malto
 Kurukh (Oraon, Kisan)
 Malto (Kumarbhag Paharia, Sauria Paharia)
 Brahui



 Shpërndarja 
Që nga viti 1981, Censusi i Indisë ka raportuar vetëm gjuhë me më shumë se 10,000 folës, duke përfshirë 17 gjuhë dravidiane. Në vitin 1981, këto përbënin afërsisht 24% të popullsisë së Indisë.  

Grupi më i madh i gjuhëve dravidiane është dravidishtja jugore, me gati 150 milionë folës. Tamilishtja, Kanada dhe Malajalame përbëjnë rreth 98% të folësve, me përkatësisht 75 milionë, 44 milionë dhe 37 milionë folës amtare.

Dega tjetër më e madhe është dega Jug-Qendrore, e cila ka 78 milionë folës amtare, shumica dërrmuese e të cilëve flasin telugu . Numri i përgjithshëm i folësve telugu, duke përfshirë edhe ata që nuk kanë gjuhën e parë teluge, është rreth 85 milionë njerëz. Kjo degë përfshin gjithashtu gjuhën fisnore Gondi që flitet në Indinë qendrore.

Dega e dytë më e vogël është dega Veriore, me rreth 6.3 milionë folës. Ky është i vetmi nëngrup që ka një gjuhë të folur në Pakistan - Brahui .

Dega më e vogël është dega Qendrore, e cila ka vetëm rreth 200,000 folës. Këto gjuhë janë kryesisht fisnore dhe fliten në Indinë qendrore.
+Gjuhët Dravidiane të Veriut Gjuhe Numri i folësve Vendndodhja Brahui 2,430,000 Balochistan ( Pakistan ), Helmand ( Afganistan ), Beluchistan . Kerman ( Iran ) Kurukh 2,280,000 Chhattisgarh, Jharkhand, Odisha, Bengali Perëndimor, Bihar ( Indi ) Malto 234,000 Bihar, 3, Bengali Perëndimor ( Indi ) Kurambhag Paharia 12500 Jharkhand, Bengali Perëndimor, Odisha
+Gjuhët dravidiane qendrore Gjuhe Numri i folësve Vendndodhja Kolami 122,000 Maharashtra, Telangana Duruwa 51,000 Odisha, Chhattisgarh, Andhra Pradesh Ollari 15,000 Odisha, Andhra Pradesh Naiki 10,000 Maharashtra

 Ndikimi dravidian në sanskritisht 
Gjuhët dravidiane tregojnë huazim të gjerë leksikor (fjalor), por vetëm disa tipare të huazimit strukturor (qoftë fonologjik ose gramatikor) nga dega indo-ariane, ndërsa dega indo-ariane tregon më shumë huazime strukturore sesa leksikore nga gjuhët dravidiane.  Shumë prej këtyre veçorive janë tashmë të pranishme në gjuhën më të vjetër të njohur indo-ariane, gjuhën e Rigvedës (c.1500 pes), e cila përfshin gjithashtu mbi një duzinë fjalësh të huazuara nga Dravidiania. 

Sanskritishtja Vedike ka bashkëtingëllore retroflekse (  / ,  ) me rreth 88 fjalë në Rigveda që kanë retroflekse të pakushtëzuara.   Disa fjalë të tilla janë , , , ,  dhe  . Meqenëse gjuhëve të tjera indo-evropiane, duke përfshirë gjuhët e tjera indo-iraniane, u mungojnë bashkëtingëlloret retroflekse, prania e tyre në degën indo-ariane shpesh përmendet si dëshmi e ndikimit të nënshtresës nga kontakti i ngushtë i folësve vedikë me folësit e një familjeje të gjuhëve të huaja të pasura me bashkëtingëllore retroflekse. .   Familja Dravidiane është një kandidat serioz pasi është e pasur me fonema retroflekse të rindërtueshme që në skenën Proto-Dravdiane .   

 Fjalori 
Rrënjët e fjalëve duket se kanë qenë njërrokëshe në proto-dravidisht. Fjalët proto-dravidiane mund të jenë të thjeshta, të prejardhura ose të përbëra. Komponimet përsëritëse mund të formohen duke dyfishuar një fjalë, krh. Tamil avar "ai" dhe avaravar "të gjithë" ose vantu "duke ardhur" dhe vantu vantu "gjithmonë duke ardhur". Një formë e veçantë e përbërjeve të dyfishuara janë të ashtuquajturat fjalë jehonë, në të cilat rrokja e parë e fjalës së dytë zëvendësohet me ki, krh. Tamil pustakam "libër" dhe pustakam-kistakam "libra dhe të ngjashme".

Gjuhët e sotme dravidiane, përveç fjalorit të trashëguar dravidian, kanë një numër të madh fjalësh nga gjuhët sanskrite ose të mëvonshme indo-ariane. Në tamilisht, ato përbëjnë një pjesë relativisht të vogël, jo më pak për shkak të prirjeve puriste gjuhësore në fillim të shekullit të 20-të, ndërsa në telugu dhe malajalamisht numri i fjalëve të huazuara indo-ariane është i madh. Në Brahui, i cili u ndikua fuqishëm nga gjuhët fqinje për shkak të largësisë nga gjuhët e tjera dravidiane, vetëm një e dhjeta e fjalorit është me origjinë dravidiane. [16] Kohët e fundit, si të gjitha gjuhët e Indisë, edhe gjuhët dravidiane kanë fjalë të huazuara nga anglishtja në një shkallë të gjerë; më pak të shumta janë huazimet nga portugalishtja.

Fjalët dravidiane që kanë gjetur rrugën e tyre në anglisht janë "portokall" (përmes sanskritishtes nāraṅga, krh. Tamil nāraṅkа̄y < nāram-kа̄y ), "katamaran" (Tamilisht kaṭṭumaram "[barkë e bërë me] trungje të lidhur"), "mango" (Tamil māṅkāy, malajalam māṅṅa, "përmes portugalisht munadaguose " ṅgisi ) dhe "curry" (tamil kaṟi ).
+Disa ekuacione të fjalëve dravidiane fjalë Peshk Unë Nën Vij Një Protodravidian *min *yān *kīẓ ~ kiẓ *waru ~ wā *onṯu, *oru, *on tamile miṉ yāṉ, (nāṉ) kiẓ varu, va- oṉṟu, oru, ōr malajalamisht min ēṉ, (ñāṉ) kiẓ, kiẓu varu, va- onnŭ, oru, ōr Irula (nā(nu)) kiye varu ondu, ose- Kota min një ki, kiṛm vār-, va- oḏ,ōr, o Sot min ōn ki pōr-, pa- wïd, wïr, oš Badaga minu (nā(nu)) kie bā-, bar ondu kanadeze min (nānu) kiẓ, keḷa ba-, bāru- ondu, ose, ōr Kodagu minï (nānï) kï;, kïlï bar-, ba- ondï, orï, ōr, onï Tulu minɯ yānu, yēnu kīḷɯ barpini oñji, ose, oru telugu minu ēnu, (nēnu) kri, k(r)inda vaccu, ra- oṇḍu Gondi min anā, (nanna) vaya undi, ose- Konda min (nān(u)) vā-, ra- unṟi, ose- Kui minu ānu, (nānu) vāva ro- Kuvi minu (nānu) va- ro- Manda një va- ru- Pengo min ān, āneŋ va- ro- Kolami një var-, vā Parji mini një kiṛi ver- Gadaba min një var- Malto minu ēn e zhveshur ort-, -ond Kurukh ēn kiyyā barna- ort-, në Brahui ī ki-, kē- bar-, ba- asi(ṭ), on-

 Numrat 
Numrat nga 1 deri në 10 në gjuhë të ndryshme dravidiane dhe indo-iraniane (këtu ilustrohet nga gjuha indo-ariane sanskrite dhe gjuha iraniane persiane ).  
Number Jug Jug- Qëndrore Qëndrore VerioreProto-DravidianIndo- ArianeIranianeTamilMalajalamKodavaKannadaTuluTodaBearyTeluguGondiKolamiKurukhBrahuiSanskritPersisht1oṉṟŭ, oṇṇŭ 6onnŭondïonduonjiwïd̠onnuokaṭi 7, 
oṇḍuundiokkod 7oṇṭaasiṭ*onṯu 1ékayek2iraṇṭŭ, reṇḍŭ 6raṇḍŭdaṇḍïeraḍueraḍŭ, iraḍŭēḍjendreṇḍuraṇḍirāṭindiŋirāṭ*iraṇṭu 2dvido3mūṉṟŭ, mūṇŭ 6mūnnŭmūndïmūrumūjimūd̠mūnnumū̃ḍumuṇḍmūndiŋmūndmusiṭ*mūnt̠utriseh4nāl, nālku, nāṉkŭ, nālŭ 6nālŭnālïnālkunālŭnōngnālnālugunāluṅgnāliŋnāxčār (II)*nāl, *nālnk(k)V, *nānk(k)Vcatúrcahār5aintŭ, añjŭ 6añjŭañjiaiduayinŭ, ainŭüɀañjiayidu,
ēnusaiyuṅg, hayuṅayd 3pancē (II)panč (II)*caymtupañcapanj6āṟŭāṟŭārïāruājiōr̠ārāṟusāruṅg, hāruṅgār 3soyyē (II)šaš (II)*cāṯuṣáṣśeś7ēḻŭ, yēḷŭ6ēḻŭë̄ḷïēḷuēḍŭ, ēlŭ, ēḷŭöwēlēḍuyeḍuṅg, ēṛuṅgēḍ 3sattē (II)haft (II)*ēẓsaptáhaft8eṭṭŭeṭṭŭëṭṭïeṇṭuenma, eṇma, eḍmaöṭettenimidiaṛmurenumadī 3aṭṭhē (II)hašt (II)*eṇṭṭuaṣṭáhaśt9oṉpatŭ 4 5 ombadŭ6oṉbadŭ,  ombadŭ 5ombay 5ombattu 5ormba 5wïnboθ 5olimbō 5tommidiunmāktomdī 3naiṃyē (II)nōh (II)*toḷ, *toṇnávanoh10pattŭpattŭpattïhattupattŭpotpattpadipadpadī 3dassē (II)dah (II)*paHtudáśadah
djathtas|parapamje|Mbishkrimi më i vjetër i njohur Tamil-Brahmi, pranë Mangulam në rrethin Madurai 

Kategoria:Para-indo-evropiane

Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara