Vitrioli

Vitriol është emri i përgjithshëm kimik që përfshin një klasë të përbërjes kimike që përfshin sulfate të metaleve të caktuarafillimisht, hekur ose bakër. Këto substanca minerale dalloheshin për nga ngjyra e tyre, si vitrioli jeshil për sulfatin e hekurit (II) të hidratuar dhe vitrioli blu për sulfatin e bakrit (II) të hidratuar. "Vitriol" entry in the online Encyclopaedia Britannica. Accessed on 2020-08-28.

Këto materiale fillimisht u gjetën si kristale të formuar nga avullimi i ujërave nëntokësore që depërtonin përmes mineraleve sulfide dhe u grumbulluan në pishina në dyshemenë e minierave të vjetra. Fjala vitriol vjen nga fjala latine vitriolus, që do të thotë "xham i vogël", pasi ato kristale ngjanin me copa xhami me ngjyrë.

Vaji i vitriolit ishte një emër i vjetër për acidin sulfurik të përqendruar, i cili historikisht përftohej përmes distilimit të thatë (pirolizës) të vitrioleve. Emri, i shkurtuar në vitriol, vazhdoi të përdoret për këtë lëng viskoz shumë kohë pasi mineralet u quajtën "sulfate". Termi vitriolik në kuptimin "dënues ashpër" rrjedh nga natyra gërryese e kësaj substance.
Vitriol Kimike Koment Formula Imazhi Vitriol i zi një përzierje [Cu,Mg,Fe,Mn,Co,Ni]SO4·7H2O [B] Vitriol blu/Vitriol i Qipros/Vitriol romak Roman vitriol on Chembk CAS Database sulfat bakri (II). pentahidratFeSO4·7H2Oparapamje Vitriol/Copperas jeshile sulfat hekuri (II). heptahidratH2SO4parapamje Vaji i vitriolit/Shpirti i vitriolit acid sulfurik acid H2SO4parapamje Vitriol i kuq sulfat kobalt (II). heptahidrat CoSO4·7H2Oparapamje Vaj i ëmbël i vitriolit eter dietil jo një sulfat, por mund të sintetizohet nga acidi sulfurik dhe etanoli  CH3-CH2-O-CH2-CH3alt=Diethyl ether liquid in a brown-tinted glass bottle|parapamje Vitriol i argjilës/Vitriol i argjilës sulfat alumini shap Al2(SO4)3parapamje Vitriol i Marsit sulfat hekuri (III). Sulfati i hekurit Fe2(SO4)3parapamje Vitriol i bardhë sulfat zinku heptahidrat ZnSO4·7H2Oparapamje
 Shumë faqe në internet thonë se "vitrioli i zi është një përzierje e sulfatit të hekurit dhe sulfitit të hekurit", por asnjëra nuk jep një referencë të çfarëdo lloji. Libri, Kimia, Inorganike dhe Organike, me Eksperimente, nga Bloxam është një referencë e botuar dhe e besueshme për përbërjen e vitriolit të zi dhe thotë në faqen 513, "Formula e vitriolit të zi mund të shkruhet [CuMgFeMnCoNi]SO4·7H2O, gjashtë metalet izomorfe janë të këmbyeshëm pa ndryshuar karakterin e përgjithshëm të kripës.""Çdo kombinim i këtyre elementeve mund të gjendet në vitriol të zi."

 Historia 
Studimi i vitriolit filloi në kohët e lashta. Sumerët kishin një listë të llojeve të vitrioleve që i klasifikonin sipas ngjyrës së substancave. Disa nga diskutimet më të hershme mbi origjinën dhe vetitë e vitriolit janë në veprat e mjekut grek Dioskorides (shekulli i parë pas Krishtit) dhe natyralistit romak Plini Plaku (23-79 pas Krishtit). Galeni diskutoi gjithashtu përdorimin e tij mjekësor. Përdorimet metalurgjike të substancave vitriolike u regjistruan në veprat alkimike helenistike të Zosimos të Panopolisit, në traktatin Phisica et Mystica dhe papirusin X Leyden . 

Kimistë islamikë mesjetarë si Jābir ibn Ḥayyān (vdiq rreth 806–816 pas Krishtit, i njohur në latinisht si Geber), Abū Bakr al-Rāzī (865–925 pas Krishtit, i njohur në latinisht si Rhazes), Ibn Sina (980–1037 pas Krishtit, i njohur në latinisht si Avicenna), dhe Muhammad ibn Ibrāhīm al-Watwat (1234–1318 pas Krishtit) përfshiu vitriolin në listat e tyre të klasifikimit të mineraleve. .

Acidi sulfurik u quajt "vaji i vitriolit" nga alkimistët mesjetarë evropianë, sepse ai përgatitej nga pjekja e "vitriolit të gjelbër" (sulfat hekuri (II)) në një kuti hekuri. Aludimet e para të paqarta për të shfaqen në veprat e Vincent of Beauvais, në Compositum de Compositis që i atribuohet Saint Albertus Magnus, dhe në pseudo-Geber 's Summa perfectionis (i gjithë shekulli i trembëdhjetë pas Krishtit). .

 Referime