Monarkia e Mbretërisë së Bashkuar

parapamje|Karli III, Mbreti i Britanisë.
Monarkia e Mbretërisë së Bashkuar, e quajtur zakonisht si monarkia britanike, është forma kushtetuese e qeverisjes me të cilën një sovran trashëgues mbretëron si kreu i shtetit të Mbretërisë së Bashkuar, Vartësive të Kurorës dhe Territoreve e Jashtme Britanike. Monarku aktual është Mbreti Karli III, i cili u ngjit në fron më 8 shtator 2022, pas vdekjes së nënës së tij, Mbretëreshës Elizabeta II.

Monarku dhe familja e tyre e ngushtë marrin përsipër detyra të ndryshme zyrtare, ceremoniale, diplomatike dhe përfaqësuese. Monarkia është 'kushtetuese', që do të thotë se, megjithëse formalisht monarku ka ende autoritet mbi qeverinë - e cila njihet si "Qeveria e Madhërisë së Tij/Saj" - ky pushtet mund të përdoret vetëm sipas ligjeve të miratuara në parlament dhe brenda kufizimeve të konventës, dhe preçedenteve. Kështu, në praktikë, roli i monarkut, duke përfshirë atë të kreut të Forcave të Armatosura Britanike, kufizohet në funksione të tilla si dhënia e nderimeve dhe emërimi i kryeministrit, të cilat kryhen në mënyrë jopartiake. Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar e ka quajtur monarkinë "një fuqi unike të butë dhe aset diplomatik". Kurora gjithashtu zë një rol unik kulturor, duke shërbyer si një ambasador jozyrtar i markës për interesat dhe vlerat britanike jashtë vendit, duke rritur turizmin në vend dhe duke promovuar bamirësi në të gjithë shoqërinë civile.

Monarkia britanike e ka origjinën e saj nga mbretëritë e vogla anglo-saksone dhe Skocisë së të hershme mesjetare, të cilat u konsoliduan në mbretëritë e Anglisë dhe Skocisë deri në shekullin e X-të. Anglia u pushtua nga normanët në vitin 1066, pas së cilës Uellsi gjithashtu kaloi gradualisht nën kontrollin e anglo-normanëve. Procesi përfundoi në shekullin e XIII-të kur Principata e Uellsit u bë një shtet klient i mbretërisë angleze. Anglo-normanët themeluan gjithashtu Zotërimin e Irlandës. Ndërkohë, Magna Carta filloi procesin e reduktimit të fuqive politike të monarkut anglez. Në shekullin e XVI-të, monarkët anglezë dhe skocezë luajtën një rol qendror në atë që u bë Reforma fetare angleze dhe reforma skoceze, dhe mbreti anglez u bë edhe Mbreti i Irlandës. Duke filluar nga viti 1603, mbretëritë angleze dhe skoceze drejtoheshin nga një sovran i vetëm, Xhejmsi VI i Skocisë dhe I i Anglisë. Nga viti 1649 deri në vitin 1660, tradita e monarkisë u thye nga Komonuelthi republikan i Anglisë, i cili pasoi Luftërat e Tre Mbretërive. Pas vendosjes së Uilliam III dhe Marisë II si bashkëmonarkë në Revolucionin e Lavdishëm, firmosën  të vitit 1689, dhe homologu i tyre skocez, Aktin e Pretendimit të së Drejtës në vitin 1689, e kufizuan më tej fuqinë e monarkisë dhe përjashtuan katolikët romanë nga trashëgimia e fronit. Në vitin 1707, mbretëritë e Anglisë dhe Skocisë u bashkuan për të krijuar Mbretërinë e Britanisë së Madhe, dhe në vitin 1801, Mbretëria e Irlandës u bashkua për të krijuar Mbretërinë e Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës.

Duke filluar nga shekulli i XVI-të, monarku ishte kreu nominal i asaj që doli të ishte Perandoria e madhe Britanike, e cila mbulonte një të katërtën e sipërfaqes tokësore të botës në shtrirjen e saj më të madhe, në vitin 1921. Titulli Perandor i Indisë iu shtua titujve të monarkut britanik ndërmjet viteve 1876 dhe 1948. Deklarata e Balfourit, e vitit 1926, njohu evolucionin e Dominioneve të Perandorisë në vende të veçanta, vetëqeverisëse brenda një Komonuelthi të Kombeve. Gjithashtu në këtë periudhë, monarkia në Irlandë u kufizua përfundimisht me Irlandën e Veriut. Në vitet pas Luftës së Dytë Botërore, shumica dërrmuese e kolonive dhe territoreve britanike u bënë të pavarura, duke i dhënë në mënyrë efektive Perandorisë fund. George VI dhe pasardhësit e tij, miratuan titullin Shef i Komonuelthit si simbol i asocimit të lirë të shteteve anëtare të pavarura. Mbretëria e Bashkuar dhe katërmbëdhjetë shtete të tjera sovrane të pavarura që ndajnë të njëjtin person me monarkun e tyre quhen Komonuealthi i Mbretërisë. Edhe pse monarku është i përbashkët, çdo vend është sovran dhe i pavarur nga të tjerët, dhe monarku ka një titull dhe stil kombëtar të ndryshëm, specifik dhe zyrtar për secilën mbretëri. Megjithëse termi përdoret rrallë sot, në lidhje me monarkun e tyre, pesëmbëdhjetë sferat e Komonuelthit janë në bashkim personal.

 Shiko edhe 
 Karli III
 Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut
 Historia e Ishujve Britanikë
 Historia e Mbretërisë së Bashkuar
 Mbretëria e Anglisë
 Historia e Anglisë
 Lista e mbretërve të Anglisë
 Anglia
 Uellsi
 Traktati i Bashkimit
 Aktet e Bashkimit 1707
 Historia e Skocisë
 Skocia
 Aktet e Bashkimit 1800
 Historia e Irlandës
 Shteti i Lirë Irlandez
 Republika e Irlandës
 Irlanda Veriore
 Sistemi shtetëror në Mbretërinë e Bashkuar
 Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar
 Kushtetuta e Mbretërisë së Bashkuar

 Referencat 

Kategoria:Mbretëri e Bashkuar
Kategoria:Monarki të Evropës
Kategoria:Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar
Kategoria:Sisteme politike