Rrokada

Rrokada është një lëvizje në shah. Ai përbën në lëvizjen e mbretit me dy katrorë drejt një torre në të njëjtin rang dhe më pas zhvendosjen e kreshtës në katrorin ku mbreti kaloi. Rrokada lejohet vetëm nëse as mbreti dhe as torra nuk kanë lëvizur më parë; katrorët midis mbretit dhe torrës janë të zbrazëta; dhe mbreti nuk largohet, nuk kalon ose përfundon në një katrorë të sulmuar nga një pjesë e armikut. Rrokada është lëvizja e vetme në shah në të cilën dy pjesë lëvizen menjëherë.

Rrokada e ka origjinën nga kërcimi i mbretit, një lëvizje mbretërore me dy katrorë e shtuar në shahun evropian midis shekujve 14 dhe 15, dhe mori formën e saj aktuale në shekullin e 17-të. Ndryshimet lokale në rregullat e kështjellës ishin të zakonshme, megjithatë, vazhduan në Itali deri në fund të shekullit të 19-të. Rrokada nuk ekziston në lojërat aziatike të familjes së shahut, si shogi, xiangqi, dhe janggi, por zakonisht shfaqet në variante të shahut perëndimor.

Rregullat
Përshkrimi
Gjatë rrokadës, mbreti zhvendoset dy katrorë drejt një torre të së njëjtës ngjyrë në të njëjtin rang, dhe torra transferohet në katrorin e kryqëzuar nga mbreti. Ekzistojnë dy forma të rrokadës:

Rrokada në anën e mbretit (rrokadë e shkurtër) përbëm në lëvizjen e mbretit në g1 dhe rookit në f1 për të bardhën, ose zhvendosjen e mbretit në g8 dhe torrën në f8 për të zezën.
Rrokada në anën e mbretëreshës (rrokadë e gjatë) përbën në lëvizjen e mbretit në c1 dhe torrës në d1 për të bardhën, ose zhvendosjen e mbretit në c8 dhe torrës në d8 për të zezë.

Kërkesat

Rrokada lejohet me kusht që të plotësohen të gjitha kushtet e mëposhtme:

 As mbreti dhe as torra nuk kanë lëvizur më parë.
 Nuk ka figura midis mbretit dhe torrës.
 Mbreti nuk është aktualisht në shah.
 Mbreti nuk kalon dhe nuk përfundon në një katrorë që sulmohet nga një pjesë e armikut.

Kushtet 3 dhe 4 mund të përmblidhen nga mnemoteknika: Një lojtar nuk mund të rrokadoj nga, përmes ose në shah.

Rregullat e rrokadës shpesh shkaktojnë ngatërresë, madje herë pas here në mesin e lojtarëve të nivelit të lartë. Alexander Beliavsky dhe Viktor Korchnoi të dy duhej të konsultoheshin me arbitrin gjatë turneve nëse rrokada ishte e ligjshme kur torra ishte ose kalonte mbi një katrorë të sulmuar, Yuri Averbakh dikur gabimisht mendoi se rrokada në mbretëreshën e zezë ishte e paligjshme kur u sulmua b8, dhe Nigel Short një herë u përpoq të rrokadoj në anën e mbretëreshës së zezë kur d8 ishte nën sulm (kjo nuk u lejua). Rrokada e paligjshme ka ndodhur gjithashtu në lojëra serioze midis lojtarëve kryesorë (përfshirë Gata Kamsky, Viktor Korchnoi, dhe Richard Réti) kur ata harruan se mbreti ose torra kishte lëvizur më parë dhe ishte kthyer në katrorin e shtëpisë së tij, dhe jo gjithmonë është vënë re nga kundërshtar. Yasser Seirawan njëherë madje rrokadoi aksidentalisht në brendësi të mbretëreshës si Bardhë me torrën e mbretëreshës së tij në b1 (gjë që nuk lejohej), dhe Alexander Alekhine një herë "rrokadoi mbretëreshën e tij" (duke lëvizur mbretëreshën e tij nga d1 në b1 dhe rokun e tij nga a1 në c1, gjë që ishte gjithashtu nuk lejohet). Për të qartësuar:
 Torra mund të jetë nën sulm.
 Torra mund të kalojë nëpër një katrorë të sulmuar. (E bardha mund të kalojë mbretëreshën edhe nëse e zeza po sulmon b1; e zeza mund të kalojë mbretëresën edhe nëse e bardha sulmon b8.)
 Mbreti mund të ketë qenë nën shah më herët në lojë.

Rregullat e turneut
Sipas rregullave të FIDE-s dhe të zbatuara në shumicën e turneve, rrokada konsiderohet si një lëvizje e mbretit, kështu që mbreti duhet të preket së pari; nëse torra preket së pari, në vend të kësaj duhet të luhet një lëvizje e torrës. Si zakonisht, lojtari mund të zgjedhë një tjetër katrorë të destinacionit ligjor për mbretin derisa ta lëshojë atë. Kur lëvizja e mbretit me dy katrorë të përfundojë, megjithatë, lojtari është i përkushtuar të rrokadoj nëse është i ligjshëm, dhe torra duhet të zhvendoset në përputhje me rrethanat. E gjithë lëvizja duhet të kryhet me një dorë. Një lojtar që tenton të kalojë në mënyrë të paligjshme duhet ta kthejë mbretin dhe torrën në vendet e tyre origjinale dhe më pas të bëjë një lëvizje të ligjshme të mbretit nëse është e mundur (që mund të përfshijë kalimin në anën tjetër). Nëse nuk ka lëvizje ligjore të mbretit, rregulli i lëvizjes me prekje nuk zbatohet për torrën.

Sipas rregullave të Federatës së Shahut të SHBA-së, një lojtar që synon të kalojë dhe të prekë torrën i pari nuk do të vuajë asnjë ndëshkim dhe do të lejohet të rrokadoj, me kusht që rrokada të jetë e ligjshme në pozicion. Këto rregulla të turneut zakonisht nuk zbatohen në lojërat joformale dhe as zakonisht njihen nga lojtarët e rastësishëm.William Hartston notes in Teach Yourself Chess that "most chess players refrain from demonstrations of ambidexterity."

Të drejtat e rrokadës
Një mbret i palëkundur ka të drejta të rrokadës me një torrë të palëvizur të së njëjtës ngjyrë në të njëjtën gradë. Në kontekstin e përsëritjes së trefishtë dhe të pesëfishtë, dy pozicione me të drejta të ndryshme kalimi konsiderohen si pozicione të ndryshme.

Shembulli i të drejtës së rrokadës

Në një ndeshje të vitit 1986 mes Anatoly Karpov dhe Tony Miles, loja vazhdoi nga pozicioni i diagramit si më poshtë:

 22... Ra4 23. Nc3 Ra8 24. Nb5 Ra4 25. Nc3 Ra8 26. Nb5

Me lëvizjen e tij të 26-të, Karpov tentoi të fitonte një barazim me tre herë përsëritje, duke menduar se pozicionet pas lëvizjeve të tij të 22-të, 24-të dhe 26-të ishin të njëjta. Megjithatë, atij iu vu në dukje se pozicioni pas lëvizjes së tij të 22-të kishte të drejta të ndryshme rrokade nga pozicionet pas lëvizjes së tij të 24-të dhe të 26-të, duke e bërë kërkesën e tij të paligjshme. Si rezultat, Karpov u ndëshkua tre minuta në orën e tij. Sidoqoftë, Miles vendosi të pajtohej me një barazim.

Referime

Bibliografia

Lidhje të jashtme
"Mate by Castling" game collection at Chessgames.com

Kategoria:Taktika shahu
Kategoria:Terminologji shahu
Kategoria:Rregullat e shahut