Bullgaria e Vjetër e Madhe

Bullgaria e Vjetër e Madhe ose Bullgaria e Madhe (Greqishtja mesjetare: Παλαιά Μεγάλη Βουλγαρία, Palaiá Megálē Voulgaría), e njohur gjithashtu shpesh me emrat latinë Magna Bulgaria dhe Patria Onoguria ("Toka e Onogurëve"), ishte një perandori nomade turkik e shekullit të 7-të e formuar nga Onogur-Bullgarë në stepën perëndimore Pontiko-Kaspike (Ukraina moderne jugore dhe Rusia jugperëndimore). Bullgaria e Madhe fillimisht ishte e përqendruar midis Dniester dhe Vollgës së poshtme.

Kryeqyteti origjinal ishte PhanagoriaTheophanes, Op. cit., p. 356-357 në Gadishullin Taman midis deteve të Zi dhe Azov. Në mesin e shekullit të 7-të, Bullgaria e Madhe u zgjerua në perëndim për të përfshirë territorin avar dhe u përqendrua në Poltava. Megjithatë, gjatë fundit të shekullit të 7-të, një aleancë avaro-sllave në perëndim, dhe khazarët në lindje, mundën proto-bullgarët dhe Bullgaria e Madhe u shpërbë. Shtetet pasardhëse janë Perandoria e Parë Bullgare dhe Bullgaria e Vollgës.

parapamje|djathtas|300px|Vendbanimet protobullgare në shekujt VI-VII.

 Themelimi 
parapamje|300px|djathtas|Ndryshimet territoriale të ish-Bullgarisë së madhe ndër vite.
Midis viteve 630 dhe 635, Kubrat arriti të bashkonte dy fiset kryesore protobullgare, Kutrigurët dhe Utigurët, nën komandën e tij, duke krijuar një konfederatë të fuqishme të njohur nga autorët mesjetarë si "Bullgaria e Vjetër e Madhe"Patriarku Nikefori I i Kostandinopojës, Historia syntomos, breviarium ose Patria Onoguria. Sipas disa studiuesve, më saktë quhet Perandoria Onogundur-Bullgare.Zimonyi Istvan: "History of the Turkic speaking peoples in Europe before the Ottomans". (Uppsala University: Institute of Linguistics and Philology) (archived from the original  on 2013-10-21)

Disa historianë përfshijnë avarët e mundur në mesin e nënshtetasve të tyre dhe vendosin kufijtë e tyre perëndimorë në fushën e Panonisë. Kryeqyteti i saj supozohet të ketë qenë i vendosur në qytetin antik të Phanagoria, në Gadishullin Taman. Varri i Kubratit u zbulua në vitin 1912 në Pereshchepina, Ukraine.Rasho Rashev, Die Protobulgaren im 5.-7. Jahrhundert, Orbel, Sofia, 2005 (në bullgarisht, përmbledhje gjermane)

 Shpërbërja dhe shtetet pasardhëse 
Ngjarjet që ndodhën pas vdekjes së Kubratit përshkruhen nga patriarku bizantin Nikefori I. Në kohën e perandorit Konstantini IV, thotë ai, Kubrati vdiq dhe Batbajani, më i madhi nga pesë djemtë e tij, u la në krye të shtetit. Megjithatë, presioni nga khazarët përfundoi duke mbjellë mosmarrëveshje midis të gjithë djemve të Kubratit, të cilët, megjithë këshillën e babait të tyre për të qëndruar të bashkuar për të krijuar një front të përbashkët, u larguan veçmas, secili në krye të fisit të tij.

 Proto-bullgarët e Vollgës 

Pasi Kotrag, udhëheqësi i Kutrigurëve, mori kontrollin në stepën perëndimore, Batbayan i udhëhoqi ata në rajonin e sipërm Volga-Ural. Atje ata themeluan Bullgarinë e Vollgës, në bashkimin e Vollgës dhe Kamës. Si Protobullgarët e Vollgës ose Protobullgarët e Argjendtë, ata u konvertuan vullnetarisht në Islam në shekullin e 9-të. Ata ia dolën ta ruanin identitetin e tyre kombëtar edhe në shekullin e 13-të, duke zmbrapsur sulmet e para mongole në vitin 1223. Megjithatë, përfundimisht u nënshtruan, kryeqyteti i tyre Bolghar u bë një nga qytetet kryesore të Hordhisë së Artë të mongolëve dhe bullgarëve të përzier me tatarët. Qytetarët e republikave moderne ruse të Tataristanit dhe Çuvashisë konsiderohen si pasardhës të atyre protobullgarëve.

 Protobullgarët në Vojvodinë dhe Maqedoni 
Kuber sundoi në Sirmium mbi një grup të përzier popujsh - protobullgarë, nënshtetas bizantinë, sllavë dhe fise gjermanike - si një vasal i Avar Khagan. Pas një revolte ai udhëhoqi popullin e tij në Maqedoni. Atje u vendos në rajonin e Keremisias dhe bëri një përpjekje të pasuksesshme për të pushtuar qytetin e Selanikut. Pas kësaj, ai u zhduk nga historia dhe populli i tij u konsolidua më vonë në Perandorinë e Parë Bullgare nga Hani Krum.

 Protobullgarët në Italinë jugore 
Proto-bullgarë të tjerë mbërritën në Itali rreth vitit 662 të udhëhequr nga "Duka Alzeco" (Alcek, duke kërkuar mbrojtje kundër avarëve. Ata kërkuan tokë nga mbreti lombard Grimoald në këmbim të shërbimeve të tyre si mercenarë. Fillimisht u vendosën në afërsi të Ravenna, por u zhvendos në jug pak kohë më vonë Grimoald dërgoi Altzek dhe ndjekësit e tij te djali i tij Romuald, në Benevento, i cili u dha atyre tokat në verilindje të Napolit në qytetet "të bollshme, por deri tani të shkreta" të Sepino, Bovianum (Boiano) dhe Isernia, në rajonin sotshme të Molizës, në Apenine. Në vend të titullit "Duke", Altzek iu dha titulli lombard "Gastald". Paul Diakoni në shkrimin e tij Historia Langobardorum pas vitit 787 thotë se në kohën e tij protobullgarët banonin ende në këtë zonë dhe se edhe pse flasin "latinisht", "ata nuk e kanë braktisur përdorimin e gjuhës së tyre".

Gërmimet në nekropolin Vicenne-Campochiaro, pranë Boianos, kanë nxjerrë në dritë njëqind e tridhjetë varrime që datojnë nga shekulli i shtatë, ndër të cilat trembëdhjetë u gjetën me kuaj dhe objekte me prejardhje gjermanike dhe avare. Varrosjet e kuajve janë karakteristikë për nomadët e kuajve të Azisë Qendrore, nga ku rezulton se këto varre u korrespondojnë bullgarëve të Molizës dhe Kampanisë.Conte Miltenova, N. - I Bulgari di Gallo Matese - Prefazione e postfazione di Giuseppe Mario Tufarulo Passaporto Editore, Roma, 1993. - C.N.R.

 Protobullgarë kaukazianë/balkaro 
Pasuesit e Batbayan, të njohur si "bullgarët e zinj", mbetën në tokat e tyre stërgjyshore dhe u nënshtruan shpejt nga khazarët. Disa besojnë se balkarët e sotëm janë pasardhës të hordhisë Batbayan, edhe pse ata e quajnë veten Malkaros (pas lumit Malka) dhe flasin një gjuhë turkike të ngjashme me Kipchak.

 Perandoria e Parë Bullgare 
Pasi shteti u shpërbë nën sulmin e khazarëve në vitin 668, Asparuh ndau rrugët me vëllezërit e tij dhe udhëhoqi disa nga bullgarët të kërkonin një shtëpi të sigurt. Ai u pasua nga 30,000 deri në 50,000 bullgarë.Васил Н. Златарски. История на Първото българско Царство. Епоха на хуно-българското надмощие с. 188.

Pas Beteja e Ongalit|Betejës së Ongalit, Asparuh themeloi Perandorinë e Parë Bullgare, e cila u njoh zyrtarisht si shtet i pavarur nga Perandoria Bizantine në vitin 681.

 Referime 

Sources



Kategoria:Shtetet dhe territoret të themeluara në vitet 630
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra në vitet 660
Kategoria:Vende të mëparshme në Evropë
Kategoria:Protobullgarë
Kategoria:Rusia mesjetare
Kategoria:Ukraina mesjetare
Kategoria:Moldavia në Mesjetën e Hershme
Kategoria:Rumania në Mesjetën e Hershme
Kategoria:Vende të mëparshme
Kategoria:Bullgari