Mihail Tal

Mikhail Nekhemyevich Tal (9 nëntor 1936 – 28 qershor 1992) ishte një shahist sovjeto-letonez dhe kampioni i tetë botëror në shah. Ai konsiderohet një gjeni krijues dhe konsiderohet gjerësisht si një nga shahistët më me ndikim. Tal luajti në një stil sulmues dhe të guximshëm kombinues.Zubok, V. M. (2011) Zhivago's children: the last Russian intelligentsia, Harvard University Press, Clarke, P. H. (1969) Tal's Best Games of Chess, Bell,  Loja e tij njihej mbi të gjitha për improvizimin dhe paparashikueshmërinë. Vladislav Zubok tha për të: "Çdo lojë për të ishte e paimitueshme dhe e paçmueshme sa një poezi".Zubok, Vladislav. Zhivago’s Children. Harvard University Press, 2009. p. 179 

Pseudonimi i tij ishte "Misha", një zvogëlim për Mikhail, dhe ai fitoi pseudonimin "Magjistari nga Riga". Si The Mammoth Book of the World's Greatest Chess Games dhe Modern Chess Brilliancies përfshijnë më shumë lojëra nga Tal se çdo lojtar tjetër. Ai gjithashtu mbajti rekordin për serinë më të gjatë të pamposhtur në historinë konkurruese të shahut me 95 ndeshje (46 fitore, 49 barazime) midis 23 tetorit 1973 dhe 16 tetorit 1974, deri në serinë e Ding Liren prej 100 ndeshjesh (29 fitore, 71 barazime) midis 9 gushtit. 2017 dhe 11 nëntor 2018.Soltis, Andrew (2002) Chess Lists Second Edition, 2nd ed., McFarland & Company, Jefferson, North Carolina and London, pp. 43–44, .Official FIDE Ding, Liren (CHN) Individual Calculations full report  Për më tepër, Tal ishte një shkrimtar shahu i vlerësuar shumë.

Tal vdiq më 28 qershor 1992 në Moskë, Rusi. Turneu i shahut Mikhail Tal Memorial është mbajtur çdo vit në Moskë që nga viti 2006.

 Vitet e hershme 
Tal lindi në Riga, Republika e Letonisë, në një familje jehude. Sipas mikut të tij Gennadi Sosonko, babai i tij i vërtetë ishte një mik i familjes i identifikuar vetëm si "Xha Roberti"; megjithatë, kjo u mohua me forcë nga gruaja e tretë e Tal, Angelina. Xha Roberti kishte qenë një shofer taksie në Paris në vitet 1920 dhe kishte humbur të gjithë familjen e tij në Luftën e Dytë Botërore. Nëna e tij, Ida Grigoryevna, ishte më e madhja nga katër motrat; Tal vizitonte shpesh Holandën për të parë tezen e tij, Riva, dhe një tjetër nga tezet e tij të vendosura në SHBA, por vizituan Rigën.

Si fëmijë, Tal u bashkua me klubin e shahut të Pionierëve të Rinj në Riga Palace. Në vitin 1949, ai luajti Ratmir Kholmov, një mjeshtër i ri i cili kohët e fundit kishte konkurruar në Chigorin Memorial prestigjioz në 1947, në një ekspozitë të njëkohshme. Tal përdori një kombinim imagjinativ për të fituar lojën e tij në moshën 13 vjeçare.

parapamje|djathtas|Tal jetonte në këtë ndërtesë apartamentesh në Riga.

Alexander Koblents filloi ta mësonte atë në vitin 1949, pas së cilës loja e Tal u përmirësua me shpejtësi dhe deri në vitin 1951 ai ishte kualifikuar për Kampionatin Letonez. Në Kampionatin Letonez 1952, Tal përfundoi përpara trajnerit të tij. Tal fitoi titullin e tij të parë letonez në vitin 1953 dhe iu dha titulli Master Kandidat. Ai u bë Mjeshtër Sovjetik në vitin 1954 duke mundur Vladimir Saigin në një ndeshje kualifikuese. Në të njëjtin vit ai shënoi gjithashtu fitoren e tij të parë ndaj një mjeshtër të madh kur Yuri Averbakh humbi në kohë në një pozicion barazim. Tal u diplomua për Letërsi në Universitetin e Letonisë, duke shkruar një tezë mbi veprat satirike të Ilf dhe Petrov, dhe dha mësim në shkollë në Riga për një kohë në të njëzetat e tij të hershme. Ai ishte anëtar i Shoqërisë Sportive Daugava dhe përfaqësoi Letoninë në garat e brendshme të ekipeve sovjetike.

Në vitin 1959 ai u martua me 19-vjeçaren Salli Landau, një aktore në Youth Theatre; ata u divorcuan në vitin 1970. Në vitin 2003, Landau botoi një biografi në rusisht të ish-bashkëshortit të saj të ndjerë.

 Kampion bote 
Tal fitoi një turne shumë të fortë në Zürich, 1959. Pas Interzonal, lojtarët më të mirë vazhduan në Turneun e Kandidatëve, Jugosllavi 1959. Tal tregoi formë superiore duke fituar me 20/28 pikë, përpara Paul Keres me 18½, i ndjekur nga Tigran Petrosian, Vasily Smyslov, gjashtëmbëdhjetë vjeçari Bobby Fischer, Svetozar Gligorić, Friðrik Ólafsson, dhe Pal Benko. Fitorja e Talit iu atribuua dominimit të tij në gjysmën e poshtme të fushës; ndërsa shënoi vetëm një fitore dhe tre humbje kundër Keres, ai fitoi të katër ndeshjet individuale kundër Fischer dhe mori 3½ pikë nga 4 nga secili nga Gligorić. Olafsson dhe Benko. Kur Benko mbërriti për ndeshjen e tij me Talin, ai mbante syze të errëta për të shmangur shikimin e Talit, i cili mund të ishte frikësues. Si përgjigje dhe si shaka, Tal mbante syze dielli të mëdha të cilat i huazoi nga një anëtar i turmës.

Në vitin 1960, në moshën 23 vjeçare, Tal mundi Mikhail Botvinnik me mendje strategjike në një ndeshje të Kampionatit Botëror, të zhvilluar në Moskë, me rezultatin 12½–8½ (gjashtë fitore, dy humbje dhe trembëdhjetë barazime), duke e bërë atë më të riun Kampion Bote ndonjëherë (një rekord i thyer më vonë nga Garry Kasparov, i cili fitoi titullin në moshën 22-vjeçare). Botvinnik, i cili nuk ishte përballur kurrë me Talin përpara fillimit të ndeshjes për titull, fitoi ndeshjen e kthimit kundër Talit në 1961, të mbajtur gjithashtu në Moskë, me rezultatin 13–8 (dhjetë fitore ndaj pesë, me gjashtë barazime). Në periudhën ndërmjet ndeshjeve, Botvinnik kishte analizuar tërësisht stilin e Talit dhe i ktheu shumicën e lojërave të ndeshjes së kthimit në luftëra të ngadalta manovrimi ose në fund lojëra, në vend të përleshjeve të ndërlikuara taktike që ishin terreni i lumtur i gjuetisë së Talit. Problemet kronike të veshkave të Talit kontribuan në humbjen e tij dhe mjekët e tij në Riga këshilluan që ai të shtynte ndeshjen për arsye shëndetësore. Yuri Averbakh pretendoi se Botvinnik do të pajtohej me një shtyrje vetëm nëse Tal do të certifikohej i papërshtatshëm nga mjekët e Moskës, dhe se Tal më pas vendosi të luante. Sundimi i tij i shkurtër në krye të botës së shahut e bëri atë një nga dy të ashtuquajturit "mbretër dimëror" që ndërprenë mbretërimin e gjatë të Botvinnikut nga 1948 në 1963 (tjetri ishte Smyslov, kampion bote 1957–58).

Vlerësimi i tij më i lartë Elo ishte 2705, i arritur në vitin 1980. Vlerësimi i tij më i lartë historik i shahut ishte 2799, në shtator 1960.

 Probleme shëndetësore dhe vdekja 
Natyrisht artistik, i mprehtë dhe impulsiv, Tal drejtoi një jetë bohemiane të lojës shahu, pijeve të rënda dhe pirjes së duhanit zinxhir. Shëndeti i tij tashmë i brishtë vuajti si rezultat, dhe ai kaloi një pjesë të madhe të kohës në spital, duke përfshirë një operacion për heqjen e një veshke në vitin 1969. Ai ishte gjithashtu i varur për një kohë të shkurtër nga morfina, e përshkruar për shkak të dhimbjes së fortë. Tal gjithashtu pinte shumë para turneve; në një turne në Holandë, Tal dhe një tjetër mjeshtër sovjetik u barazuan në renditje dhe rezultatet e ndeshjeve finale të ditës së nesërme do të përcaktonin fituesin. Një natë para këtyre lojërave, të dy kanë pirë së bashku deri në katër të mëngjesit. Tal vazhdoi të fitonte lojën e tij me vendosmëri së bashku me turneun.

Më 28 qershor 1992, Tal vdiq në një spital në Moskë, zyrtarisht nga një hemorragji në ezofag. Miku i tij dhe kolegu i tij mjeshtër sovjetik Gennadi Sosonko raportoi se "në mënyrë efektive i gjithë organizmi i tij kishte pushuar së funksionuari".

Tal kishte deformimin kongjenital të ektrodaktilisë në dorën e djathtë (të dukshme në disa fotografi). Pavarësisht kësaj, ai ishte një pianist i aftë.

 Stili i lojës 
Tal e donte lojën në vetvete dhe konsideronte se "shahu, para së gjithash, është art". Ai ishte i njohur për të luajtur lojëra të shumta blitz kundër lojtarëve të panjohur ose relativisht të dobët thjesht për kënaqësi të lojës.

Tal njihej si "Magjistari nga Riga", dhe stili i tij i lojës ishte shumë agresiv dhe përfshinte llogaritje të rënda. Qasja e tij ndaj bordit ishte shumë pragmatike - në këtë aspekt, ai është një nga trashëgimtarët e ish-kampionit botëror Alexander Alekhine. Ai shpesh sakrifikonte materiale në kërkim të aktivitetit dhe iniciativës që përkufizohet si aftësia për të bërë kërcënime ndaj të cilave kundërshtari duhet të përgjigjet. Shumë mjeshtër e patën të vështirë të përgënjeshtronin idetë e Talit, duke parë se sa probleme krijoi ai, megjithëse analiza më e thellë pas lojës gjeti të meta në disa nga llogaritjet e tij. Ndeshja e gjashtë e famshme e ndeshjes së tij të parë në kampionatin botëror me Botvinnik është tipike në këtë drejtim: Tal sakrifikoi një kalorës me pak kompensim, por fitoi kur Botvinniku i shqetësuar nuk arriti të gjente përgjigjen e duhur. Stili i lojës së Tal ishte aq frikësues sa James Eade e renditi Talin si një nga tre lojtarët kundër të cilëve bashkëkohësit kishin më shumë frikë të luanin (të tjerët ishin Capablanca dhe Fischer). Megjithatë, ndërsa Capablanca dhe Fischer u frikësuan për shkak të aftësive të tyre teknike ekstreme, Tal u frikësua për shkak të mundësisë për të qenë në anën e gabuar të një shkëlqimi që së shpejti do të bëhet i famshëm.James Eade. Chess for Dummies. For Dummies. Megjithëse sakrificat e Tal ishin të frikshme, stili i tij i lojës ishte shumë i rrezikshëm, duke kontribuar në rekordin e tij negativ kundër tyre. Këto përfshinin Spassky, Petrosian, Polugaevsky, Korchnoi, Keres, Smyslov dhe Stein. (Tal ka një rekord pozitiv kundër Fischer me katër fitoret e tij nga turneu i kandidatëve të vitit 1959, kur Fischer ishte vetëm 16 vjeç, por nuk e mundi më kurrë Fischer.)

Edhe pse stili i tij i lojës në fillim u përbuz nga ish-kampioni i botës Vasily Smyslov si asgjë më shumë se "mashtrime", Tal mundi bindshëm shumë mjeshtër të mëdhenj me agresionin e tij të njohur. Mbizotërimi ndaj agresionit të Talit kërkonte aftësi të jashtëzakonshme. Është gjithashtu e dukshme se ai adoptoi një stil më të qetë dhe pozicional në vitet e tij të mëvonshme; për shumë adhurues të shahut, kulmi i stilit të Talit korrespondon me periudhën (përafërsisht nga viti 1971 deri në 1979) kur ai ishte në gjendje të integronte qëndrueshmërinë e shahut klasik me imagjinatën e rinisë së tij.

Nga lojtarët aktualë të nivelit të lartë, letonezi Alexei Shirov është krahasuar më shpesh me Tal. Në fakt, ai studioi me Talin si i ri. Shumë mjeshtër dhe mjeshtër të tjerë letonezë, për shembull Alexander Shabalov dhe Alvis Vītoliņš, kanë luajtur në një mënyrë të ngjashme, duke bërë që disa të flasin për një "Shkollë Letoneze të Shahut". Section "The Champion Speaks" – interview with Alexander Shabalov

Tal kontribuoi pak në teorinë e hapjes, pavarësisht se kishte një njohuri të thellë të shumicës së sistemeve, Siçilian dhe Ruy Lopez në veçanti. Megjithatë, ka disa hapje me emrin e tij, të tilla si variacioni Tal në Caro-Kann dhe në Scheveningen sicilian. Por përdorimi i tij agresiv i Benoni Modern, veçanërisht në vitet e tij të hershme, çoi në një rivlerësim të plotë të këtij variacioni. Një variant i Mbrojtjes Nimzo-Indiane mban gjithashtu emrin e tij.

 Shkrimet 
Tal ishte një shkrimtar shahu pjellor dhe shumë i respektuar, duke shkruar një numër librash dhe duke shërbyer si redaktor i revistës letoneze të shahut Šahs ("Shah") nga viti 1960 deri në 1970. Librat e tij janë të njohur për tregimin e detajuar të të menduarit të tij gjatë lojërave. Mjeshtri i madh amerikan Andrew Soltis e vlerësoi librin e tij mbi ndeshjen e kampionatit botëror si "thjesht librin më të mirë të shkruar për një ndeshje kampionati botëror nga një garues. Kjo nuk duhet të jetë befasi sepse Tal ishte shkrimtari më i mirë që u bë kampion bote." Mjeshtri i madh i Zelandës së Re Murray Chandler shkroi në hyrjen e botimit algjebrik të ribotuar të vitit 1997 të The Life and Games of Mikhail Tal se libri ishte ndoshta libri më i mirë i shahut i shkruar ndonjëherë.

 Shënime 

 Referime 

Bibliografia




 Lexim më tutje 

  This covers Tal's career post 1975, and can therefore be seen as a sort of sequel to Tal's own autobiography and games collection, which covers his career up to that point.




Kategoria:Lindje 1936
Kategoria:Vdekje 1992
Kategoria:Kampionë Botërorë të Shahut
Kategoria:Mjeshtra të mëdhenj shahu
Kategoria:Shahistë sovjetikë
Kategoria:Shahistë letonezë
Kategoria:Shkrimtarë letonezë të shahut
Kategoria:Absolventët e Universitetit të Letonisë