Paragjykimi

Paragjykimi  mund të jetë një ndjenjë afektive ndaj një personi bazuar në anëtarësimin e tyre të perceptuar në grup.  Fjala përdoret shpesh për t'iu referuar një vlerësimi ose klasifikimi të paramenduar (zakonisht të pafavorshme) të një personi tjetër bazuar në karakteristikat personale të perceptuara të atij personi, të tilla si përkatësia politike, seksi, gjinia, identiteti gjinor, besimet, vlerat, klasa shoqërore, mosha, paaftësia, feja, seksualiteti, raca, etnia, gjuha, kombësia, kultura, çehrja, bukuria, gjatësia, pesha trupore, profesioni, pasuria, arsimimi, kriminaliteti, përkatësia e ekipit sportiv, shijet muzikore ose karakteristika të tjera të perceptuara. 

Fjala "paragjykim" mund t'i referohet gjithashtu besimeve të pabaza ose të pëllumbave  William James wrote: "A great many people think they are thinking when they are merely rearranging their prejudices." Quotable Quotes – Courtesy of The Freeman Institute. dhe mund të zbatohet për "çdo qëndrim të paarsyeshëm që është jashtëzakonisht rezistent ndaj ndikimit racional".  Gordon Allport e përkufizoi paragjykimin si një "ndjenjë, e favorshme ose e pafavorshme, ndaj një personi ose gjëje, para ose jo e bazuar në përvojën aktuale".  Auestad (2015) e përkufizon paragjykimin si karakterizuar nga "transferimi simbolik", transferimi i një përmbajtjeje kuptimore të ngarkuar me vlera në një kategori të formuar shoqërore dhe më pas tek individët që konsiderohet se i përkasin asaj kategorie, rezistencë ndaj ndryshimit dhe mbipërgjithësim. 

 Etimologjia 
Fjala paragjykim është përdorur që nga anglishtja e mesme rreth vitit 1300. Ajo vjen nga fjala e vjetër frënge préjudice, e cila vjen nga latinishtja praeiūdicium që vjen nga prae (para) dhe iūdicium (gjykim).

 Qasjet historike 
Hulumtimi i parë psikologjik i kryer mbi paragjykimet ka ndodhur në vitet 1920. Ky hulumtim u përpoq të provonte supremacinë e bardhë. Një artikull i vitit 1925, i cili shqyrtoi 73 studime mbi racën, arriti në përfundimin se studimet dukej "të tregonin epërsinë mendore të racës së bardhë".  Këto studime, së bashku me kërkime të tjera, bënë që shumë psikologë ta shohin paragjykimin si një përgjigje të natyrshme ndaj racave që besohet se janë inferiore.

Në vitet 1930 dhe 1940, kjo perspektivë filloi të ndryshojë për shkak të shqetësimit në rritje për antisemitizmin për shkak të ideologjisë së nazistëve. Në atë kohë, teoricienët e shihnin paragjykimin si patologjik dhe kështu kërkuan sindroma të personalitetit të lidhura me racizmin. Theodor Adorno besonte se paragjykimi buronte nga një personalitet autoritar; ai besonte se njerëzit me personalitet autoritar kishin më shumë gjasa të paragjykoheshin kundër grupeve me status më të ulët. Ai i përshkroi autoritarët si "mendimtarë të ngurtë që iu bindën autoritetit, e shihnin botën si bardh e zi dhe zbatonin respektimin e rreptë ndaj rregullave dhe hierarkive shoqërore". Plous, S. "The Psychology of Prejudice". Understanding Prejudice.org. Web. 07 Apr. 2011.

Në vitin 1954, Gordon Allport, në veprën e tij klasike Natyra e paragjykimeve, e lidhi paragjykimin me të menduarit kategorik. Allport pohoi se paragjykimi është një proces i natyrshëm dhe normal për njerëzit. Sipas tij, "Mendja njerëzore duhet të mendojë me ndihmën e kategorive... Pasi të formohen, kategoritë janë baza për paragjykimin normal. Ne nuk mund ta shmangim këtë proces. Jetesa e rregullt varet prej tij."  Në librin e tij, ai thekson rëndësinë e hipotezës së kontaktit. Kjo teori supozon se kontakti ndërmjet grupeve të ndryshme (etnike) mund të zvogëlojë paragjykimet ndaj atyre grupeve. Allport pranon rëndësinë e rrethanave në të cilat ndodh një kontakt i tillë. Ai i ka vënë kushte për të nxitur kontaktin pozitiv dhe për të reduktuar paragjykimet.

Në vitet 1970, kërkimet filluan të tregojnë se paragjykimi priret të bazohet në favorizimin ndaj grupeve të dikujt, në vend të ndjenjave negative ndaj një grupi tjetër. Sipas Marilyn Brewer, paragjykimi "mund të zhvillohet jo sepse grupet e jashtme urrehen, por sepse emocionet pozitive si admirimi, simpatia dhe besimi janë të rezervuara për grupin e brendshëm". 

Në vitin 1979, Thomas Pettigrew përshkroi gabimin përfundimtar të atribuimit dhe rolin e tij në paragjykim. Gabimi përfundimtar i atribuimit ndodh kur anëtarët e grupit "(1) ia atribuojnë sjelljen negative të grupit jashtëgrupor për shkaqe dispozicionale (më shumë se sa për sjellje identike brenda grupit) dhe (2) atribuojnë sjellje pozitive të grupit jashtëgrupit një ose më shumë nga shkaqet e mëposhtme: (a) një rast i rastësishëm ose i jashtëzakonshëm, (b) fat ose avantazh i veçantë, (c) motivim dhe përpjekje e lartë, dhe (d) faktorë të situatës"/ Plous, S. "The Psychology of Prejudice". Understanding Prejudice.org. Web. 07 Apr. 2011.

Young-Bruehl (1996) argumentoi se paragjykimi nuk mund të trajtohet në njëjës; Më tepër duhet folur për paragjykime të ndryshme si karakteristikë e tipave të ndryshëm të karaktereve. Teoria e saj i përcakton paragjykimet si mbrojtje sociale, duke bërë dallimin midis një strukture karakteri obsesioni, të lidhur kryesisht me antisemitizmin, personazheve histerikë, kryesisht të lidhur me racizmin, dhe karaktereve narcisiste, të lidhura me seksizmin. 

 Teoritë bashkëkohore dhe gjetjet empirike 
Efekti i homogjenitetit jashtë grupit është perceptimi se anëtarët e një grupi jashtë janë më të ngjashëm (homogjenë) sesa anëtarët e brenda grupit. Psikologët social Quattrone dhe Jones kryen një studim që e demonstron këtë me studentë nga shkollat rivale të Universitetit Princeton dhe Universiteti Rutgers.  Nxënësve në secilën shkollë iu shfaqën video të nxënësve të tjerë nga secila shkollë që zgjidhnin një lloj muzike për të dëgjuar për një studim të perceptimit dëgjimor. Më pas pjesëmarrësve iu kërkua të mendonin se sa përqind e shokëve të klasës së studentëve të incizuar do të zgjidhnin të njëjtën gjë. Pjesëmarrësit parashikuan një ngjashmëri shumë më të madhe midis anëtarëve të grupit jashtë (shkolla rivale) sesa midis anëtarëve të grupit të tyre.

Modeli justifikues-shtypës i paragjykimeve u krijua nga Christian Crandall dhe Amy Eshleman.  Ky model shpjegon se njerëzit përballen me një konflikt midis dëshirës për të shprehur paragjykim dhe dëshirës për të mbajtur një vetë-koncept pozitiv. Ky konflikt i bën njerëzit të kërkojnë justifikim për mospëlqimin e një grupi jashtë, dhe ta përdorin atë justifikim për të shmangur ndjenjat negative (disonancë njohëse) për veten e tyre kur ata veprojnë mbi mospëlqimin e tyre ndaj grupit të jashtëm.

Teoria realiste e konfliktit thotë se konkurrenca midis burimeve të kufizuara çon në rritje të paragjykimeve negative dhe diskriminimit. Kjo mund të shihet edhe kur burimi është i parëndësishëm. Në eksperimentin e shpellës së grabitësit,  u krijuan paragjykime negative dhe armiqësi midis dy kampeve verore pas garave sportive për çmime të vogla. Armiqësia u zvogëlua pasi dy kampet konkurruese u detyruan të bashkëpunonin në detyrat për të arritur një qëllim të përbashkët.

Një tjetër teori bashkëkohore është teoria e integruar e kërcënimit (ITT), e cila u zhvillua nga Walter G Stephan.  Ai bazohet dhe bazohet në disa shpjegime të tjera psikologjike të paragjykimeve dhe sjelljeve brenda/grupore, të tilla si teoria realiste e konfliktit dhe racizmi simbolik.  Ai gjithashtu përdor perspektivën e teorisë së identitetit social si bazë për vlefshmërinë e saj; domethënë, supozon se individët veprojnë në një kontekst të bazuar në grup ku anëtarësimet në grup përbëjnë një pjesë të identitetit individual. ITT parashtron se paragjykimi dhe diskriminimi i jashtëgrupit shkaktohet kur individët e perceptojnë një grup jashtëgrupi si kërcënues në një farë mënyre. ITT përcakton katër kërcënime:

 Kërcënime realiste
 Kërcënime simbolike
 Ankthi ndërgrupor
 Stereotipe negative

Kërcënimet realiste janë të prekshme, të tilla si konkurrenca për një burim natyror ose një kërcënim për të ardhurat. Kërcënimet simbolike lindin nga një ndryshim i perceptuar në vlerat kulturore midis grupeve ose një çekuilibër i perceptuar i fuqisë (për shembull, një grup i brendshëm që e percepton fenë e një grupi jashtë si të papajtueshme me të tyren). Ankthi ndërgrupor është një ndjenjë shqetësimi e përjetuar në praninë e një grupi jashtëgrupi ose anëtari i grupit, i cili përbën një kërcënim sepse ndërveprimet me grupe të tjera shkaktojnë ndjenja negative (p.sh., një kërcënim për ndërveprime të rehatshme). Stereotipet negative janë kërcënime të ngjashme, në atë që individët parashikojnë sjellje negative nga anëtarët e grupit në përputhje me stereotipin e perceptuar (për shembull, se grupi jashtë grupit është i dhunshëm). Shpesh këto stereotipa shoqërohen me emocione të tilla si frika dhe zemërimi. ITT ndryshon nga teoritë e tjera të kërcënimit duke përfshirë ankthin ndërgrupor dhe stereotipet negative si lloje kërcënimi.

Për më tepër, teoria e dominimit shoqëror thotë se shoqëria mund të shihet si hierarki e bazuar në grup. Në konkurrencë për burime të pakta si strehimi ose punësimi, grupet dominuese krijojnë "mite legjitimuese" paragjykuese për të siguruar justifikim moral dhe intelektual për pozicionin e tyre dominues ndaj grupeve të tjera dhe për të vërtetuar pretendimin e tyre mbi burimet e kufizuara.  Mitet legjitimuese, të tilla si praktikat diskriminuese të punësimit ose normat e njëanshme të meritës, punojnë për të ruajtur këto hierarki paragjykuese.

Paragjykimi mund të jetë një faktor kryesor që kontribuon në depresion.  Kjo mund të ndodhë në dikë që është viktimë e paragjykimit, duke qenë shënjestër e paragjykimeve të dikujt tjetër, ose kur njerëzit kanë paragjykime kundër vetvetes që shkaktojnë depresionin e tyre.

Paul Bloom argumenton se ndërsa paragjykimi mund të jetë irracional dhe të ketë pasoja të tmerrshme, ai është i natyrshëm dhe shpesh mjaft racional. Kjo sepse paragjykimet bazohen në prirjen njerëzore për të kategorizuar objektet dhe njerëzit bazuar në përvojën e mëparshme. Kjo do të thotë që njerëzit bëjnë parashikime për gjërat në një kategori bazuar në përvojën e mëparshme me atë kategori, me parashikimet që rezultojnë zakonisht të sakta (megjithëse jo gjithmonë). Bloom argumenton se ky proces kategorizimi dhe parashikimi është i nevojshëm për mbijetesë dhe ndërveprim normal, duke cituar William Hazlitt, i cili tha: "Pa ndihmën e paragjykimeve dhe zakoneve, unë nuk duhet të jem në gjendje të gjej rrugën time nëpër dhomë; as të di se si të sillem në asnjë rrethanë, as çfarë të ndjej në ndonjë lidhje të jetës”. Bloom, Paul "Can prejudice ever be a good thing" January 2014, accessed 02/12/17

Vitet e fundit, studiuesit kanë argumentuar se studimi i paragjykimeve ka qenë tradicionalisht shumë i ngushtë. Argumentohet se meqenëse paragjykimi përkufizohet si një ndikim negativ ndaj anëtarëve të një grupi, ka shumë grupe ndaj të cilëve paragjykimi është i pranueshëm (si përdhunuesit, burrat që braktisin familjet e tyre, pedofilët, neo-nazistët, shoferët e alkoolit, kërcyesit në radhë., vrasës etj.), megjithatë paragjykime të tilla nuk janë studiuar. Është sugjeruar që studiuesit janë përqendruar shumë në një qasje vlerësuese ndaj paragjykimeve, sesa në një qasje përshkruese, e cila shikon mekanizmat aktualë psikologjikë pas qëndrimeve paragjykuese. Argumentohet se kjo e kufizon kërkimin në objektivat e paragjykimit ndaj grupeve që konsiderohen se po marrin trajtim të padrejtë, ndërsa grupet që studiuesit konsiderojnë se trajtohen me të drejtë ose meritojnë paragjykim janë anashkaluar. Si rezultat, fusha e paragjykimeve ka filluar të zgjerohet në kërkime, duke lejuar një analizë më të saktë të marrëdhënies midis tipareve psikologjike dhe paragjykimeve.  [citime të tepërta]

Disa studiues kishin mbrojtur kërkimin e të kuptuarit të paragjykimit nga perspektiva e vlerave kolektive sesa thjesht si mekanizëm psikologjik i njëanshëm dhe koncepte të ndryshme të paragjykimit, duke përfshirë atë që njerëzit laikë mendojnë se përbën paragjykim. Platow, Michael J., Dirk Van Rooy, Martha Augoustinos, Russell Spears, Daniel Bar-Tal, and Diana M. Grace."Prejudice is about Collective Values, not a Biased Psychological System." Editor’s Introduction 48, no. 1 (2019): 15. Billig, Michael. "The notion of “prejudice”: Some rhetorical and ideological aspects." Beyond prejudice: Extending the social psychology of conflict, inequality, and social change (2012): 139-157. Kjo është për shkak të shqetësimeve se mënyra se si është funksionalizuar paragjykimi nuk i përshtatet përkufizimit të tij psikologjik dhe se shpesh përdoret për të treguar se një besim është i gabuar ose i pajustifikuar, pa e vërtetuar në të vërtetë se është kështu. Brown, Rupert. Prejudice: Its social psychology. John Wiley & Sons, 2011. Crawford, Jarret T., and Lee Jussim, eds. Politics of Social Psychology. Psychology Press, 2017.

Disa kërkime kanë lidhur tiparet e personalitetit të triadës së errët (makiavelizmi, narcisizmi madhështor dhe psikopatia  me të qenit më të prirur për të mbajtur pikëpamje raciste, seksiste, ksenofobike, homofobike dhe transfobike. 

 Llojet e paragjykimeve 
Dikush mund të paragjykohet ose të ketë një nocion të paragjykuar për dikë për shkak të ndonjë karakteristike që ata e konsiderojnë të pazakontë ose të padëshirueshme. Disa shembuj të zakonshëm të paragjykimeve janë ato të bazuara në racën, gjininë, kombësinë, statusin social, orientimin seksual ose përkatësinë fetare të dikujt, dhe polemika mund të lindin nga çdo temë e caktuar. [citim i nevojshëm]

 Identiteti gjinor 
Personat transgjinorë dhe jobinarë mund të diskriminohen sepse identifikohen me një gjini që nuk përputhet me seksin e caktuar në lindje. Refuzimi për t'i quajtur me përemrat e tyre të preferuar ose pretendimi se nuk janë gjinia që identifikojnë si mund të konsiderohet diskriminim, veçanërisht nëse viktima e këtij diskriminimi ka shprehur në mënyrë të përsëritur se cili është identiteti i tyre i preferuar. [citim i nevojshëm]

Identiteti gjinor tani konsiderohet një kategori e mbrojtur e diskriminimit. Prandaj, rastet e rënda të këtij diskriminimi mund të çojnë në dënim penal ose ndjekje penale në disa vende [citim i nevojshëm], dhe vendet e punës duhet të mbrohen nga diskriminimi bazuar në identitetin gjinor. 

 Seksizmi 
Seksizmi, i quajtur edhe diskriminim gjinor, është paragjykim ose diskriminim i bazuar në seksin ose gjininë e një personi. Seksizmi mund të prekë çdo gjini, por është dokumentuar veçanërisht se prek më shpesh gratë dhe vajzat. There is a clear and broad consensus among academic scholars in multiple fields that sexism usually refers to discrimination against women, and primarily affects women. See, for example: Diskutimi i ndjenjave të tilla, dallimet dhe stereotipet aktuale gjinore vazhdojnë të jenë tema të diskutueshme. Gjatë historisë, gratë janë menduar si të varura nga burrat, shpesh duke u injoruar në fusha si akademia ose duke u nënçmuar fare. Tradicionalisht, burrat mendoheshin si më të aftë se gratë, mendërisht dhe fizikisht. Dovidio, John, Peter Glick, and Laurie Rudman. On the Nature of Prejudice. Malden: Blackwell Publishing, 2005. 108. Print. Në fushën e psikologjisë sociale, studimet e paragjykimeve si studimi "Kush i pëlqen gratë kompetente" udhëhoqi rrugën për kërkime të bazuara në gjini mbi paragjykimet.  Kjo rezultoi në dy tema ose fokuse të gjera në këtë fushë: e para ishte fokusimi në qëndrimet ndaj barazisë gjinore dhe e dyta që fokusohej në besimet e njerëzve për burrat dhe gratë.  Sot, studimet e bazuara mbi seksizmin vazhdojnë në fushën e psikologjisë, ndërsa studiuesit përpiqen të kuptojnë se si mendimet, ndjenjat dhe sjelljet e njerëzve ndikojnë dhe ndikohen nga të tjerët. [citim i nevojshëm]

Misandria (paragjykimi ose diskriminimi ndaj burrave) dhe mizogjinia (paragjykimi ose diskriminimi ndaj grave) janë dy forma të veçanta të seksizmit bazuar në gjininë e viktimës. [citim i nevojshëm]

 Nacionalizmi 
Nacionalizmi është një ndjenjë e bazuar në karakteristika të përbashkëta kulturore që lidh një popullsi dhe shpesh prodhon një politikë të pavarësisë kombëtare ose separatizmit. "Nationalism", dictionary.com Ai sugjeron një "identitet të përbashkët" midis njerëzve të një kombi që minimizon dallimet brenda grupit dhe thekson kufijtë e perceptuar midis grupit dhe jo anëtarëve.  Kjo çon në supozimin se anëtarët e kombit kanë më shumë të përbashkëta sesa kanë në të vërtetë, se ata janë "të bashkuar kulturalisht", edhe nëse ekzistojnë padrejtësi brenda kombit të bazuara në dallime si statusi dhe raca.  Gjatë kohërave të konfliktit midis një kombi dhe një tjetri, nacionalizmi është i diskutueshëm pasi ai mund të funksionojë si një mbrojtës për kritikat kur bëhet fjalë për problemet e vetë kombit, pasi i bën hierarkitë e vetë kombit dhe konfliktet e brendshme të duken të natyrshme.  Mund të shërbejë gjithashtu si një mënyrë për të mbledhur njerëzit e kombit në mbështetje të një qëllimi të caktuar politik.  Nacionalizmi zakonisht përfshin një shtytje për konformitet, bindje dhe solidaritet mes popullit të kombit dhe mund të rezultojë jo vetëm në ndjenjat e përgjegjësisë publike, por edhe në një kuptim të ngushtë të komunitetit për shkak të përjashtimit të atyre që konsiderohen të jashtëm.  Meqenëse identiteti i nacionalistëve është i lidhur me besnikërinë e tyre ndaj shtetit, prania e të huajve që nuk e ndajnë këtë besnikëri mund të rezultojë në armiqësi. 

 Klasizmi 
Klasizmi përkufizohet nga dictionary.com si "një qëndrim i njëanshëm ose diskriminues ndaj dallimeve të bëra midis klasave sociale ose ekonomike". "Classism", dictionary.com Ideja e ndarjes së njerëzve në bazë të klasës është e diskutueshme në vetvete. Disa argumentojnë se pabarazia ekonomike është një aspekt i pashmangshëm i shoqërisë, kështu që gjithmonë do të ketë një klasë sunduese. Blackwell, Judith, Murray Smith, and John Sorenson. Culture of Prejudice: Arguments in Critical Social Science. Toronto: Broadview Press, 2003. 145. Print. Disa argumentojnë gjithashtu se, edhe brenda shoqërive më egalitare në histori, ndodh një formë renditjeje e bazuar në statusin social. Prandaj, mund të besohet se ekzistenca e klasave shoqërore është një tipar natyror i shoqërisë. Blackwell, Judith, Murray Smith, and John Sorenson. Culture of Prejudice: Arguments in Critical Social Science. Toronto: Broadview Press, 2003. 146. Print.

Të tjerët argumentojnë të kundërtën. Sipas dëshmive antropologjike, për shumicën e kohës që speciet njerëzore kanë ekzistuar, njerëzit kanë jetuar në një mënyrë në të cilën toka dhe burimet nuk kanë qenë në pronësi private. Blackwell, Judith, Murray Smith, and John Sorenson. Culture of Prejudice: Arguments in Critical Social Science. Toronto: Broadview Press, 2003. 146. Print. Gjithashtu, kur renditja shoqërore ndodhi, ajo nuk ishte antagoniste apo armiqësore si sistemi aktual i klasave.  Kjo dëshmi është përdorur për të mbështetur idenë se ekzistenca e një sistemi të klasave shoqërore është e panevojshme. Në përgjithësi, shoqëria as nuk ka arritur në një konsensus mbi domosdoshmërinë e sistemit klasor, as nuk ka mundur të përballet me armiqësinë dhe paragjykimin që ndodh për shkak të sistemit klasor.

 Diskriminimi seksual 
Individët me tërheqje seksuale jo-heteroseksuale, si homoseksualët dhe biseksualët, mund të përjetojnë urrejtje nga të tjerët për shkak të orientimit të tyre seksual; një term për një urrejtje të tillë bazuar në orientimin seksual të dikujt është homofobia. Megjithatë, fjalë më specifike për diskriminimin e drejtuar ndaj seksualiteteve specifike ekzistojnë me emra të tjerë, si bifobia. 

Për shkak të asaj që psikologët socialë e quajnë efekti i gjallërisë, një tendencë për të vërejtur vetëm disa karakteristika dalluese, shumica e popullsisë tenton të nxjerrë përfundime sikur homoseksualët shfaqin seksualitetin e tyre. Anderson, Kristin. Benign Bigotry: The Psychology of Subtle Prejudice. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. 198. Print. Imazhe të tilla mund të kujtohen lehtësisht në mendje për shkak të gjallërisë së tyre, duke e bërë më të vështirë vlerësimin e të gjithë situatës.  Shumica e popullsisë jo vetëm që mund të mendojë se homoseksualët shfaqin seksualitetin e tyre ose janë "shumë homoseksual", por gjithashtu mund të besojnë gabimisht se homoseksualët janë të lehtë për t'u identifikuar dhe etiketuar si homoseksualë ose lezbike kur krahasohen me të tjerët që nuk janë homoseksualë. Anderson, Kristin. Benign Bigotry: The Psychology of Subtle Prejudice. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. 200. Print.

Ideja e privilegjit heteroseksual dihet se lulëzon në shoqëri. Hulumtimet dhe pyetësorët janë formuluar për t'iu përshtatur shumicës; dmth, heteroseksualët. Statusi i asimilimit ose i përshtatjes me standardet heteroseksuale mund të quhet "heteronormativitet", ose mund t'i referohet ideologjisë se norma kryesore ose e vetme shoqërore është të qenit heteroseksual. 

Në sistemin ligjor të SHBA-së, të gjitha grupet nuk konsiderohen gjithmonë të barabarta sipas ligjit. Mbrojtja nga paniku homoseksual ose queer është një term për mbrojtjet ose argumentet e përdorura për të mbrojtur të akuzuarin në çështjet gjyqësore, që avokatët mbrojtës mund ta përdorin për të justifikuar krimin e urrejtjes së klientit të tyre kundër dikujt që klienti mendonte se ishte LGBT. Debati vjen kur avokatët mbrojtës përdorin statusin e minoritetit të viktimës si një justifikim ose justifikim për krimet që janë drejtuar kundër tyre. Kjo mund të shihet si një shembull i fajësimit të viktimës. Një metodë e kësaj mbrojtjeje, çrregullimi i panikut homoseksual, është të pretendohet se orientimi seksual i viktimës, modelet e lëvizjes së trupit (siç janë modelet e ecjes ose mënyra se si kërcejnë), ose pamja që lidhet me një orientim seksual të pakicës provokoi një reagim të dhunshëm në i pandehuri. Ky nuk është një çrregullim i provuar, nuk njihet më nga DSM, dhe, për rrjedhojë, nuk është një çrregullim që njihet mjekësisht, por është një term për të shpjeguar disa akte dhune. 

Hulumtimet tregojnë se diskriminimi në bazë të orientimit seksual është një tipar i fuqishëm i shumë tregjeve të punës. Për shembull, studimet tregojnë se meshkujt homoseksualë fitojnë 10-32% më pak se meshkujt heteroseksualë në Shtetet e Bashkuara dhe se ka diskriminim të konsiderueshëm në punësimin në bazë të orientimit seksual në shumë tregje pune. 

 Racizmi 
Racizmi përkufizohet si besimi se karakteristikat fizike përcaktojnë tiparet kulturore dhe se karakteristikat racore i bëjnë disa grupe superiore. Blackwell, Judith, Murray Smith, and John Sorenson. Culture of Prejudice: Arguments in Critical Social Science. Toronto: Broadview Press, 2003. 37–38. Print. Duke i ndarë njerëzit në hierarki bazuar në racën e tyre, është argumentuar se trajtimi i pabarabartë midis grupeve të ndryshme të njerëzve është i drejtë dhe i drejtë për shkak të dallimeve të tyre gjenetike.  Racizmi mund të ndodhë në mesin e çdo grupi që mund të identifikohet në bazë të veçorive fizike apo edhe karakteristikave të kulturës së tyre.  Megjithëse njerëzit mund të grumbullohen së bashku dhe të quhen një racë specifike, të gjithë nuk përshtaten mirë në kategori të tilla, duke e bërë të vështirë përcaktimin dhe përshkrimin e saktë të një race. 

 Racizmi shkencor 
Racizmi shkencor filloi të lulëzonte në shekullin e tetëmbëdhjetë dhe u ndikua shumë nga studimet evolucionare të Çarls Darvinit, si dhe nga idetë e marra nga shkrimet e filozofëve si Aristoteli; për shembull, Aristoteli besonte në konceptin e "skllevërve natyrorë". Blackwell, Judith, Murray Smith, and John Sorenson. Culture of Prejudice: Arguments in Critical Social Science. Toronto: Broadview Press, 2003. 37–38. Print. Ky koncept fokusohet në domosdoshmërinë e hierarkive dhe se si disa njerëz janë të detyruar të jenë në fund të piramidës. Megjithëse racizmi ka qenë një temë e spikatur në histori, ka ende debate nëse raca ekziston në të vërtetë duke e bërë diskutimin e racës një temë të diskutueshme. Edhe pse koncepti i racës është ende duke u debatuar, efektet e racizmit janë të dukshme. Racizmi dhe format e tjera të paragjykimit mund të ndikojnë në sjelljen, mendimet dhe ndjenjat e një personi, dhe psikologët socialë përpiqen t'i studiojnë këto efekte.

 Diskriminimi fetar 
Ndërsa fetë e ndryshme i mësojnë anëtarët e tyre të jenë tolerantë ndaj atyre që janë të ndryshëm dhe të kenë dhembshuri, gjatë historisë ka pasur luftëra, pogrome dhe forma të tjera dhune të motivuara nga urrejtja ndaj grupeve fetare. Dovidio, John, Peter Glick, and Laurie Rudman. On the Nature of Prejudice. Malden: Blackwell Publishing, 2005. 413. Print.

Në botën moderne, studiues në vendet perëndimore, të arsimuara, të industrializuara, të pasura dhe demokratike kanë bërë studime të ndryshme duke eksploruar marrëdhëniet midis fesë dhe paragjykimit; deri më tani, ato kanë marrë rezultate të përziera. Një studim i bërë me studentë të kolegjit amerikan zbuloi se ata që raportuan se feja ishte shumë me ndikim në jetën e tyre duket se kanë një shkallë më të lartë paragjykimi sesa ata që raportuan se nuk ishin fetarë. Dovidio, John, Peter Glick, and Laurie Rudman. On the Nature of Prejudice. Malden: Blackwell Publishing, 2005. 413. Print. Studime të tjera zbuluan se feja ka një efekt pozitiv te njerëzit për sa i përket paragjykimit.  Ky ndryshim në rezultate mund t'i atribuohet dallimeve në praktikat fetare ose interpretimet fetare midis individëve. Ata që praktikojnë "fenë e institucionalizuar", e cila fokusohet më shumë në aspektet sociale dhe politike të ngjarjeve fetare, ka më shumë gjasa të kenë një rritje të paragjykimeve. Dovidio, John, Peter Glick, and Laurie Rudman. On the Nature of Prejudice. Malden: Blackwell Publishing, 2005. 414. Print. Ata që praktikojnë "fenë e brendshme", në të cilën besimtarët i përkushtohen besimeve të tyre, kanë më shumë gjasa të kenë një ulje të paragjykimit. 

 Diskriminimi gjuhësor 
Individët ose grupet mund të trajtohen në mënyrë të padrejtë bazuar vetëm në përdorimin e tyre të gjuhës. Ky përdorim i gjuhës mund të përfshijë gjuhën amtare të individit ose karakteristika të tjera të të folurit të personit, të tilla si theksin ose dialektin, madhësinë e fjalorit (nëse personi përdor fjalë komplekse dhe të ndryshme) dhe sintaksë. Mund të përfshijë gjithashtu aftësinë ose paaftësinë e një personi për të përdorur një gjuhë në vend të një tjetre. [citim i nevojshëm]

Në mesin e viteve 1980, gjuhëtari Tove Skutnabb-Kangas e kapi këtë ide të diskriminimit të bazuar në gjuhën si konceptin e gjuhësisë. Kangas e përkufizoi linguicizmin si ideologjitë dhe strukturat e përdorura për "legjitimimin, efektin dhe riprodhimin e ndarjes së pabarabartë të pushtetit dhe burimeve (si materiale ashtu edhe jomateriale) midis grupeve që përcaktohen në bazë të gjuhës". 

 Diskriminimi neurologjik 

 Me funksion të lartë 
Në përgjithësi, atribuimi i statusit të ulët shoqëror për ata që nuk përputhen me pritjet neurotipike të personalitetit dhe sjelljes. Kjo mund të shfaqet përmes supozimit të statusit të 'paaftësisë' për ata që funksionojnë mjaftueshëm për të ekzistuar jashtë kritereve diagnostikuese, por nuk dëshirojnë (ose nuk janë në gjendje) të përputhen me sjelljen e tyre me modelet konvencionale. Ky është një koncept i diskutueshëm dhe deri diku bashkëkohor; me qasje të ndryshme disiplinore që promovojnë mesazhe kontradiktore se çfarë përbën normaliteti, shkallën e dallimit të pranueshëm individual brenda asaj kategorie dhe kriteret e sakta për atë që përbën çrregullim mjekësor. Kjo ka qenë më e spikatur në rastin e autizmit me funksion të lartë, NeuroTribes: The legacy of autism and how to think smarter about people who think differently. Allen & Unwin. Print. ku përfitimet e drejtpërdrejta njohëse duken gjithnjë e më shumë se vijnë në kurriz të inteligjencës sociale. 

Diskriminimi mund të shtrihet edhe tek individë të tjerë me funksion të lartë që mbartin fenotipe patologjike, të tilla si ata me çrregullime të hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes dhe çrregullime të spektrit bipolar. Në këto raste, ka indikacione që tiparet njohëse të perceptuara (ose aktuale) të pafavorshme shoqërore lidhen drejtpërdrejt me tipare njohëse të favorshme në fusha të tjera, veçanërisht kreativiteti dhe të menduarit divergjent,  dhe megjithatë këto pika të forta mund të anashkalohen sistematikisht. Rasti i "diskriminimit neurologjik" si i tillë qëndron në pritshmërinë që kapaciteti profesional i dikujt mund të gjykohet nga cilësia e ndërveprimit social, i cili në raste të tilla mund të jetë një metrikë e pasaktë dhe diskriminuese për përshtatshmërinë e punësimit.

Meqenëse ka lëvizje nga disa ekspertë që këto ekstreme me funksion më të lartë të riklasifikohen si zgjerime të personalitetit njerëzor,  çdo legjitimim i diskriminimit kundër këtyre grupeve do t'i përshtatej vetë përkufizimit të paragjykimit, pasi vërtetimi mjekësor për një diskriminim të tillë bëhet i tepërt. Përparimet e fundit në gjenetikën e sjelljes dhe neuroshkencën e kanë bërë këtë një çështje shumë të rëndësishme diskutimi, me kornizat ekzistuese që kërkojnë rishikim të rëndësishëm për të akomoduar fuqinë e gjetjeve gjatë dekadës së fundit. [citim i nevojshëm]

 Me funksionim të ulët 
Mund të bëhen supozime për inteligjencën ose vlerën e individëve që kanë ose shfaqin sjellje të çrregullimeve ose kushteve mendore. Individët që e kanë të vështirë të asimilohen ose përshtaten me standardet neurotipike dhe shoqërinë mund të etiketohen "me funksion të ulët".

Njerëzit me çrregullime neurologjike ose kushte të vërejtura se kanë inteligjencë të ulët, mungesë të vetëkontrollit, sjellje vetëvrasëse ose ndonjë numër faktorësh mund të diskriminohen mbi këtë bazë. Institucione të tilla si azilet mendore, kampet naziste të përqendrimit, objektet joetike të kërkimit/kujdesit pediatrik dhe laboratorët e eugjenikës janë përdorur për të kryer eksperimente të rrezikshme ose për të torturuar individët e përfshirë.

Shumica e diskriminimit sot karakterizohet nga individë që bëjnë komente ndaj individëve me funksion të ulët ose duke i dëmtuar fizikisht ata vetë, por disa institucione ushtrojnë aktivitete të pasigurta ndaj këtyre individëve.

 Multikulturalizmi 
Sipas psikologëve Richard J. Crisp dhe Rose Meleady, njerëzit kanë një prirje të evoluar për të menduar kategorikisht për grupet shoqërore, e manifestuar në proceset njohëse me implikime të gjera për miratimin publik dhe politik të politikës multikulturore.  Ata postuluan një përshkrim njohës-evolucionar të përshtatjes njerëzore ndaj diversitetit shoqëror që shpjegon rezistencën e përgjithshme ndaj multikulturalizmit dhe ofron një thirrje riorientuese për studiuesit dhe politikëbërësit që kërkojnë zgjidhje të bazuara në ndërhyrje për problemin e paragjykimeve.

 Reduktimi i paragjykimeve 

 Hipoteza e kontaktit 
Hipoteza e kontaktit parashikon se paragjykimi mund të reduktohet vetëm kur anëtarët brenda dhe jashtë grupit bashkohen. Aronson, E., Wilson, T. D., & Akert, R. M. (2010). Social Psychology (7th edition). New York: Pearson.  Në veçanti, janë gjashtë kushte që duhen plotësuar për të reduktuar paragjykimet, siç janë kultivuar në teknikën e mësimdhënies "bashkim pjesësh figure" të Elliot Aronson .  Së pari, grupet brenda dhe jashtë duhet të kenë një shkallë të ndërvarësisë së ndërsjellë. Së dyti, të dy grupet duhet të ndajnë një qëllim të përbashkët. Së treti, të dy grupet duhet të kenë status të barabartë. Së katërti, duhet të ketë mundësi të shpeshta për kontakte joformale dhe ndërpersonale ndërmjet grupeve. Së pesti, duhet të ketë kontakte të shumta ndërmjet grupeve brenda dhe jashtë. Së fundi, normat sociale të barazisë duhet të ekzistojnë dhe të jenë të pranishme për të nxitur reduktimin e paragjykimeve.

 Hulumtimi empirik 
Akademikët Thomas Pettigrew dhe Linda Tropp kryen një meta-analizë të 515 studimeve që përfshinin një çerek milioni pjesëmarrës në 38 vende për të shqyrtuar se si kontakti ndërgrupor redukton paragjykimet. Ata zbuluan se tre ndërmjetës janë të një rëndësie të veçantë: kontakti ndërgrupor zvogëlon paragjykimet duke (1) duke rritur njohuritë për grupin jashtë, (2) duke reduktuar ankthin rreth kontaktit ndërgrupor dhe (3) duke rritur ndjeshmërinë dhe marrjen e perspektivës. Ndërsa të tre këta ndërmjetës patën efekte ndërmjetësuese, vlera ndërmjetësuese e rritjes së njohurive ishte më pak e fortë sesa reduktimi i ankthit dhe ndjeshmëria.  Përveç kësaj, disa individë përballen me diskriminimin kur e shohin të ndodhë, me hulumtimet që zbulojnë se individët kanë më shumë gjasa të përballen kur perceptojnë përfitime për veten e tyre dhe kanë më pak gjasa të përballen kur shqetësohen për reagimet e të tjerëve. 

 Probleme me modelet psikologjike 
Një problem me nocionin se paragjykimi evoluoi për shkak të një domosdoshmërie për të thjeshtuar klasifikimet shoqërore për shkak të kapacitetit të kufizuar të trurit dhe në të njëjtën kohë mund të zbutet përmes edukimit është se të dyja kundërshtojnë njëra-tjetrën, kombinimi që arrin të thotë se problemi është mungesa. i harduerit dhe në të njëjtën kohë mund të zbutet duke futur edhe më shumë softuer në harduerin që sapo tha se ishte i mbingarkuar me shumë softuer. Rolf Pfeifer, Josh Bongard (2006). How the Body Shapes the Way We Think: A New View of Intelligence Dallimi midis armiqësisë së burrave ndaj burrave jashtë grupit duke u bazuar në dominimin dhe agresionin dhe armiqësinë e grave ndaj burrave jashtë grupit duke u bazuar në frikën e detyrimit seksual kritikohet duke iu referuar shembullit historik që Hitleri dhe nazistët e tjerë meshkuj besonin se seksi ndërgrupor ishte më i keq se vrasja dhe do t'i shkatërronte përgjithmonë, gjë që ata nuk e besonin se do ta bënte vetë lufta, dmth. një pamje e kërcënimit mashkullor jashtë grupit që psikologjia evolucionare e konsideron si një pikëpamje femërore dhe jo një pikëpamje mashkullore. David Buller (2005). Adapting Minds: Evolutionary Psychology and the Persistent Quest for Human Nature [burime më të mirai të nevojshme]

 Shiko gjithashtu 
 Shkalla e Allport-it
 Paragjykim ambivalent
 Paragjykim dashamirës
 Paragjykim
 Përgjegjësia kolektive
 Identiteti i përbashkët në grup
 Konformiteti
 Fashizmi
 Krimet e urrejtjes
 Paragjykim armiqësor
 Të drejtat e njeriut
 Idee fix (psikologji)
 Eksperimenti i Milgramit
 Nazizmin
 Korrektësia politike
 Paragjykimi nga një këndvështrim evolucionar
 Prezumimi i fajit
 Diskriminimi i kundërt
 Ndikimi social
 Menaxhimi i stigmës
 Pezullimi i gjykimit
 Terrorizmi
 Toleranca
 Totalitarizmi

 Referime 

Kategoria:Abuzim
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Paragjykime
Kategoria:Paragjykim dhe diskriminim