Shtriga

Shtriga është një term i rrënjosur në folklorin dhe bestytninë evropiane për një praktikues të magjisë. Tradicionalisht i lidhur me magjinë keqdashëse, me ata që akuzohen për magji kanë qenë objektiv i gjuetisë së shtrigave, në epokën moderne kur termi nëfjalë ka marrë kuptime të ndryshme. Në letërsi, një 'shtrigë' tani thjesht mund t'i referohet një gruaje joshëse e aftë për të 'magjepsur' të tjerët. Në fetë neopagane si Wicca, termi është miratuar ndërkohë si term femëror për një aderuese.

 Terma të ndërlidhura 
Magjistare drejtshkrimore moderne me 't' e mesme shfaqet për herë të parë në shekullin e 16-të. Anglishtja e vjetër i kishte të dyja mashkullore (  ) dhe femërore (  ) format e fjalës,  por kuptimi mashkullor u bë më pak i zakonshëm në anglishten standarde, duke u zëvendësuar me fjalë si " warlock " dhe " wizard ". Origjina e fjalës është gjermanike, e rrënjosur në foljen e vjetër angleze wiccian, e cila ka një të afërm në gjermanishten e mesme të ulët wicken (e dëshmuar nga shekulli i 13-të, përveç wichelen 'të magjeps').

Një tjetër fjalë e vjetër angleze për 'shtrigë' ishte  ose , e cila u bë fjala moderne angleze " hag " dhe lidhet me fjalën " hex ". Në shumicën e gjuhëve të tjera gjermanike, fjala e tyre për 'shtrigë' vjen nga e njëjta rrënjë si këto; për shembull heks gjerman dhe heks holandez . Forma e tij proto-gjermanike është rindërtuar si *hagatusjon, origjina e të cilit është e paqartë. 

Mbiemri ' i keq ' dhe emri 'ligësi' rrjedhin me sa duket nga anglishtja e vjetër  ('magjistare mashkull'). 

R. Lühr lidh fjalën  'profetik, mantik',  'të praktikosh hamendje' (Gjermania e Mesme e Ulët  'magjistare',  ' fallxhore ') dhe sugjeron shprehjen protogjermanishte , të mbilindur në  . Forma bazë do të ishte atëherë ajo femërore,  -  -  me palatalizim për shkak të i-së paraardhëse dhe *æ - *ōn në ingvaeonin e hershëm. Palatal -cc-  në  atëherë do të ishte analoge me atë femërore. R. Lühr, Expressivität und Lautgesetz im Germanischen, Heidelberg (1988), p. 354

Vllezërit Grimm në veprën me titull  lidhin "fjalën ingvaeonic "  me weihs gotike 'të shenjta' ( Proto-Indo Evropiane (PIE)  'të ndash', ndoshta nëpërmjet praktikave të hershme gjermanike të kleromancisë si ato të raportuara nga Tacitus ). Reallexikon der germanischen Altertumskunde IV, p. 506.  

 Historia 
Përdorimi më i hershëm i regjistruar i fjalës "magjistare" është në Ligjet e Æfred, të cilat datojnë rreth vitit 890:  Oxford English Dictionary Online, 2nd Edition (1989). 

Në predikimet e gramatikanit të vjetër anglez Ælfric, që datojnë në fund të shekullit të 10-të, gjejmëshprehje të ngjashme.

Fjala  shfaqet gjithashtu në Penitentialin latin të mëparshëm të Halitgarit, por vetëm një herë në frazën  ('siç mësojnë shtrigat'), që duket se është një shtesë e origjinalit të Halitgar, shtuar nga një përkthyes i anglishtes së vjetër të shekullit të 11-të. 

Në fjalorët e anglishtes së vjetër fjalët  dhe  përdoren për të shndritur terma të tillë latinë si augur,  hariolus, conjector dhe pythonyssa, të cilat të gjitha do të thonë 'parashikues, falltar'.

Në Evropën mesjetare dhe të hershme moderne, kishte njerëz që ofronin shërbime të tilla si pengimi i magjisë, shërimi i magjisë, shërimi, hamendja, tregimi i fatit, gjetja e mallrave të humbura ose të vjedhura dhe dashuria e magjisë .   Alan McFarlane shkruan se ato nganjëherë përcaktoheshin si shtriga ' të bardha ', 'të mira' ose 'shtrënguese', por më shpesh njiheshin si popull dinak ose popull i mençur.  Historiani Owen Davies thotë se termi "shtrigë e bardhë" përdorej rrallë përpara shekullit të 20-të.  Emma Wilby thotë se magjistarët popullorë në Evropë shiheshin në mënyrë ambivalente nga komunitetet dhe konsideroheshin po aq të aftë për të dëmtuar sa edhe për shërim, Wilby, Emma (2006) Cunning Folk and Familiar Spirits. pp. 51–54. gjë që mund t'i bënte ata të akuzoheshin si "shtriga" në kuptimin negativ.  Éva Pócs thotë se gjysma e shtrigave të akuzuara në Hungari duket se kanë qenë shëruese, Pócs 1999, p. 12. dhe Kathleen Stokker thotë se "shumica dërrmuese" e shtrigave të akuzuara të Norvegjisë ishin shëruese popullore.  Ronald Hutton thotë se shëruesit dhe njerëzit dinakë "ndonjëherë denoncoheshin si shtriga, por duket se përbënin një pakicë të të akuzuarve në çdo fushë të studiuar".  Po kështu, Davies thotë se "relativisht pak njerëz dinakë u ndoqën penalisht sipas statuteve laike për magji" dhe u trajtuan me më shumë butësi sesa shtrigat e pretenduara. 

Johannes Nider dhe shkrimtarë të tjerë të shekullit të 15-të përdorën termin latin  do të thotë shtrigë - një person që kryente  , akte të dëmshme magjie, kundër të tjerëve. Prezantimi i idesë së forcave demonike që fuqizojnë aktet e  i dha termit magjistare konotacione të reja të idhujtarisë dhe braktisjes që u adoptuan nga  (1486), por këto mbetën të diskutueshme pavarësisht urdhrave të papës për të ndërmarrë veprime kundër shtrigave. 

Në Rusinë e shekullit të 17-të, shqetësimi i shoqërisë për praktikën e "shtrigave" lidhej me faktin nëse fuqitë e tyre mund të shkaktonin dëm.  Fshatarët në shoqëritë ruse dhe ukrainase shpesh shmangnin shtrigat, përveç nëse mendonin se kishin nevojë për ndihmë kundër forcave të mbinatyrshme. Impotenca, dhimbjet e stomakut, shterpësia, herniet, absceset, krizat epileptike dhe konvulsionet i atribuoheshin të gjitha së keqes (ose magjisë).  Në Rusi, tre të katërtat e të akuzuarve për magji ishin burra. 

Kur evropianët u ndeshën me kultura të tjera dhe filluan procesin e kolonizimit, ata zbuluan një shumëllojshmëri të shprehjeve fetare dhe kulturore të magjisë, duke përfshirë shamanët, mjekët e shtrigave, shëruesit popullorë dhe mjekët, të cilët ndonjëherë konsideroheshin nga evropianët si shtriga.  Në Friuli, për shembull, ekzistonte një kulturë e individëve me praktika shamaniste të njohura si benandanti (fjalë për fjalë 'mirëmirës'), të cilët pretendonin se luftonin me shtrigat, por që inkuizitorët gjithsesi përcaktuan se ishin shtrigat e tyre. "Shamanism, Witchcraft, and Magic: Foreword." Magic, Ritual, and Witchcraft, vol. 1 no. 2, 2006, p. 207-208. Project MUSE, doi:10.1353/mrw.0.0064. "Whether they are called shamans, seers, medicine men, witch doctors, or occasionally witches, people engaged in some type of shamanistic practice have been revered and celebrated, feared, or condemned in many societies. In addition, scholars have argued that remnants or residues of shamanistic practices underlie numerous magical rites in many other societies. Perhaps most famously, Carlo Ginzburg identified shamanistic elements in the rites of the so-called benandanti (well-farers) of early modern Friuli. Although the benandanti claimed that they battled witches in a trance state to ensure the fertility of crops, investigating inquisitors eventually became convinced that the benandanti were themselves witches."

 Bota moderne 
Në anglishten e tanishme bisedore, shprehja magjistar përdoret pothuajse ekskluzivisht për gratë, me ekuivalentin mashkullor që është magjistari ose shtrigani. 

Fjalorët bashkëkohorë aktualisht dallojnë katër kuptime të emrit magjistare, duke përfshirë: një person (veçanërisht një grua) i besohet fuqive malinje mbinatyrore; një praktikues i traditës ose fesë neopagane (si p.sh. Wicca ); një grua e vjetër ose e shëmtuar: hag crone ; ose, një vajzë ose grua simpatike ose joshëse. 

Përdorimi figurativ për t'iu referuar një vajze të re magjepsëse fillon në shekullin e 18-të, Samuel Richardson, Pamela; or virtue rewarded (1739–40) has: "Mrs. Jervis, said he, take the little witch from me" ndërsa ai si një term përçmues për një grua të moshuar dëshmohet që nga shekulli i 15-të. "Një shtrigë e Endorit " (duke aluduar tek 1 Samuel 28:7 ) si një term fantastik për një medium shfaqet në literaturën e shekullit të 19-të.

 Shih edhe 
 Magjia
 Magjia e shtrigës
 Gjuetia e shtrigave

 Referime 

Kategoria:Shtriga