Meuse

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata
Meuse ( ; Shqip: Mëza ) është një departament në Francën verilindore, i emërtuar sipas lumit Meuse . Mëza është pjesë e rajonit Grand Est dhe është pa dalje në det dhe kufizohet me departamentet franceze të Ardennes, Marne, Haute-Marne, Vosges, Meurthe-et-Moselle dhe shtetin e Belgjikës në veri. Pjesë të Mëzës i përkasin Parc natural regional de Lorraine . Kishte një popullsi prej 184,083 banorësh në 2019. Populations légales 2019: 55 Meuse, INSEE Linjat e frontit në luftën e llogoreve gjatë Luftës së Parë Botërore zhvilluan kurse të ndryshme nëpër departament dhe ai priti një betejë/ofensivë të rëndësishme në 1916 në dhe rreth Verdunit .

 Historia 
Mëza është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë Revolucionit Francez më 4 mars 1790, me urdhër të Asamblesë Kushtetuese Kombëtare . Departamentet e reja do të administroheshin në mënyrë uniforme dhe përafërsisht të barabarta me njëri-tjetrin për nga madhësia dhe popullsia. Departamenti u krijua nga ish- provincat e Barrois (zona e Bar-le-Duc ) dhe Tre peshkopatat (zona e Verdun ). 

Beteja e Sedanit u zhvillua në pjesën perëndimore të departamentit gjatë Luftës Franko-Prusiane në 1870. Ajo rezultoi në kapjen e perandorit Napoleon III dhe një numër të madh të trupave të tij dhe në mënyrë efektive vendosi luftën në favor të Prusisë dhe aleatëve të saj.  Zona ishte përsëri një fushë beteje në Luftën e Parë Botërore kur u luftua Beteja e Verdunit në 1916. Në Luftën e Dytë Botërore ajo përsëri qe skenar veprimi i një beteje tjetër kur gjermanët kërkuan të krijonin një bazë nga e cila të kapnin urat mbi lumin Mëzë dhe ta kalonin atë. 

 Gjeografia 
majtas|parapamje|234x234px| Pranvera në Mëzë
Mëza është një departament në Francën verilindore dhe është pjesë e rajonit të Grand Est. Kryeqyteti dhe qyteti më i madh në departament është Bar-le-Duc, dhe qytete të tjera të mëdha janë Commercy dhe Verdun . Skaji verior i departamentit kufizohet me Belgjikën, në lindje shtrihet departamenti Meurthe-et-Moselle, në jug shtrihet Vosges, në jugperëndim shtrihet Haute-Marne, në perëndim shtrihet Marne dhe në veriperëndim, Ardennes . Lumenjtë kryesorë që rrjedhin nëpër departament janë lumi Meuse, Aire dhe Chiers . Një kreshtë që shkon nga jugu në veri ndan pellgjet ujëmbledhëse të Senës dhe Rinit . Këto kodra quhen Argonne dhe janë të veshura me pyje lisi. Sipërfaqja e departamentit është 6,237 km2   . 

Të korrat kryesore të kultivuara janë gruri, elbi dhe tërshëra, patatet, raca, perimet dhe frutat. Rritet blegtoria dhe nga pyjet nxirret lëndë drusore. Industritë kryesore janë prodhimi i birrës dhe prodhimi i qelqit dhe pllakave. Punimi i dantellave është një zanat tradicional në departament. 

 Demografia 
Që nga mesi i shekullit të XIX-të, eksodi i banorëve të fshatit drejt qyteteve ka bërë që popullsia e Francës rurale të bjerë. Mëza nuk ka qytete të mëdha për të thithur popullsi dhe kështu popullsia totale e departamentit është ulur ndjeshëm. Ajo arriti në 328,657 banorë në 1851, por kishte rënë në 277,955 deri në vitin 1911. Lufta e Parë Botërore i dha një goditje të rëndë departamentit dhe deri në vitin 1921 u regjistruan vetëm 207.309 banorë. Shumë banorë kishin ikur dhe fshatra të tëra që ishin në ose afër vijës së frontit në 1916 u shkatërruan. Kështu, Mëza ka disa komuna të pabanuara, sepse fshatrat nuk u rindërtuan kurrë, dhe në fakt këta fshatra njihen si "Morts pour la France" ("Të vdekura për Francën"); numri i të shpërngulurve nga fshatrat varion nga 131 në 718.  Që nga fundi i Betejës së Verdunit në 1916, këto komuna kanë qenë të pabanuara me një popullsi zyrtare prej zero; Fshatrat janë Beaumont-en-Verdunois, Bezonvaux, Cumières-le-Mort-Homme, Fleury-devant-Douaumont, Haumont-près-Samogneux dhe Louvemont-Côte-du-Poivre .  Në pjesën e fundit të shekullit të XX-të, numri i banorëve në departament ka ndryshuar pak, por përfundimisht ra nën 200,000 banorë në vitet 1980.

Për shkak të densitetit të ulët të popullsisë, Mëza konsiderohet të jetë brenda diagonales së zbrazët .

 Qytetet kryesore 
Komuna më e populluar është Verduni; prefektura Bar-le-Duc është prefektura e dytë më e populluar. Që nga viti 2019, ka 5 komuna me më shumë se 4000 banorë: 
KomunaEmri në shqip Popullsia (2019) VerdunVerdun 16942 Bar-le-DucBar-le-Duk 14625 CommercyTregti 5,386 Saint-MihielShën Mihali 4039 Ligny-en-BarroisLinjabarra 4018

 Turizmi 
Muzeu Evropian i Birrës (Musée Européen de la bière) në Stenay, i themeluar në vitin 1986, konsiderohet më i madhi i këtij lloji në kontinent.   
Kategoria:Departamentet e Lindja e madhe
Kategoria:Meuse

Kategoria:Koordinatat në Wikidata