Mbretëria e Lituanisë

Mbretëria e Lituanisë ishte një shtet sovran që ekzistonte nga 17 korriku 1251 deri në vdekjen e mbretit të parë të kurorëzuar të Lituanisë, Mindaugas, më 12 shtator 1263. Mindaugas ishte i vetmi monark lituanez i kurorëzuar mbret me pëlqimin e Papës dhe kreut të shtetit të parë katolik lituanez. Formimi i mbretërisë konsiderohet gjerësisht si një përpjekje pjesërisht e suksesshme për të bashkuar të gjitha fiset baltike përreth, duke përfshirë Prusianët e Vjetër, në një shtet të vetëm të bashkuar nën një mbret të përbashkët.

Monarkët e tjerë të Lituanisë u përmendën si dukë të mëdhenj, mbretër ose perandorë në burimet e huaja të shkruara, pasi madhësia e mbretërisë dhe fuqia e tyre zgjerohej ose tkurej. Kjo praktikë mund të krahasohet me atë të britanikëve, japonezëve dhe shumë monarkëve të tjerë që njihen si mbretër ose perandorë, pavarësisht se nuk janë kurorëzuar me pëlqimin e Papës. Për shkak se Lituania ishte pagane në shekullin e 13-të, monarkëve lituanez nuk iu dha titulli i një monarku katolik edhe pse burimet ekzistuese të krishtera i referoheshin sundimtarëve lituanez si mbretër ose perandorë, pavarësisht nga përkatësia e tyre fetare. Për shembull, Gediminas e titulloi veten Mbret i Lituanisë dhe Rusisë, dhe Duka i Semigalisë. Papa gjithashtu iu drejtua si Mbret.

Ngatërresa rrjedh nga traditat evropiane lindore dhe perëndimore të hierarkisë mbretërore dhe titujve. Në Evropën Lindore, titulli i Dukës së Madhe ishte i barabartë me mbret dhe nganjëherë perandor. Në Evropën Perëndimore, titulli i Dukës së Madhe u rezervohet monarkëve të politikave të vogla dhe renditet më i vogël se mbreti dhe perandori.

Pas kristianizimit formal dhe veçanërisht pas krijimit të bashkimit personal me Poloninë, mbretërit e Polonisë-Lituanisë ruajtën titujt e veçantë të Dukës së Madh të Lituanisë dhe Mbretërve të Polonisë (në mënyrë të ngjashme me atë se si kishin ruajtur Perandorët e Austro-Hungarisë titujt e veçantë të Perandorit të Austrisë dhe Mbretit të Hungarisë, deri diku).

Kurora katolike duhej të merrej nga Papa ose Perandori i Shenjtë Romak, por duke qenë multifetare dhe e fuqishme, Lituania nuk i nënshtrohej asnjërit dhe me përjashtime të rralla nuk e ndoqi titullin. Për arsye diplomatike u bënë tre përpjekje të tjera për të rivendosur statusin e Mbretërisë - nga Vytautas i Madh në 1430, nga Švitrigaila që donte të vazhdonte përpjekjet e Vytautas për kurorëzimin dhe nga Këshilli i Lituanisë në 1918.

Mbreti Mindaugas

parapamje|majtas|Demi papal në lidhje me vendosjen e Lituanisë nën juridiksionin e Peshkopit të Romës
Në fillim të shekullit të 13-të, Lituania ishte e banuar nga fise të ndryshme pagane baltike, të cilat filluan të organizoheshin në një shtet - Dukati i Madh i Lituanisë. Nga vitet 1230, Mindaugas doli si udhëheqësi i Dukatit të Madh. Në vitin 1249, shpërtheu një luftë e brendshme midis Mindaugas dhe nipërve të tij Tautvilas dhe Edivydas. Ndërsa secila palë kërkonte aleatë të huaj, Mindaugas arriti të bindte Urdhrin Livonian jo vetëm që të ofronte ndihmë ushtarake, por gjithashtu t'i siguronte atij kurorën mbretërore të Lituanisë në këmbim të konvertimit të tij në katolicizëm dhe disa toka në Lituaninë perëndimore. Statusi i një mbretërie u dha më 17 korrik 1251, kur peshkopi i Chełmno u urdhërua të kurorëzonte Mindaugas nga Papa Inoçenti IV. Dy vjet më vonë, Mindaugas dhe gruaja e tij Morta u kurorëzuan Mbret dhe Mbretëreshë të Lituanisë. Në vitin 1255, Mindaugas mori lejen nga Papa Aleksandri IV për të kurorëzuar djalin e tij Mbret të Lituanisë.

Kurorëzimi dhe aleanca me Urdhrin Livonian lejuan një periudhë paqeje midis Lituanisë dhe Livonisë. Gjatë asaj kohe, lituanezët u zgjeruan në lindje, ndërsa Livonia u përpoq të pushtonte Samogitinë. I joshur nga nipi i tij Treniota, Mindaugas theu paqen pasi Urdhri u mund në Betejën e Skuodas në 1259 dhe Betejën e Durbe në 1260. Forcat lituaneze nuk ishin në gjendje të parandalonin pushtimin mongol të Lituanisë në 1258–1259. Ndikimi i Treniota u rrit ndërsa ai zhvilloi një luftë kundër Urdhrit dhe prioritetet e tij filluan të ndryshojnë nga ato të Mindaugas. Konflikti rezultoi në vrasjen e Mindaugas dhe dy prej djemve të tij në 1263. Vendi iu kthye paganizmit dhe statusi i tij si mbretëri humbi. Shteti mbijetoi si Dukati i Madh i Lituanisë dhe monarkët e mëvonshëm njihen si Duka të Madh pasi ata nuk mund të kurorëzoheshin mbretër derisa u konvertuan në krishterim (kristianizimi i Lituanisë ndodhi vetëm në 1387).

Përpjekjet për të rivendosur Mbretërinë
Pati një përpjekje nga Duka i Madh Vytautas i Madh (sundoi 1392–1430) për të marrë një kurorë katolike. Në Kongresin e Lutsk në 1430, Sigismund, Mbreti i Hungarisë, i cili ende nuk do të zgjidhej Perandor i Shenjtë Romak, i ofroi Vytautas kurorën dhe shpalli Lituaninë një mbretëri (me sa duket e nënshtruar). Ajo nuk u realizua, për shkak të kundërshtimit nga fisnikët polakë dhe më vonë nga kushëriri i tij i parë Władysław II Jagiełło.Frost 2015, p. 142-150. Sipas disa historianëve, kurora u dërgua në Lituani nga Sigismund, por ajo u kap nga forcat polake, por në realitet, Sigismund dërgoi vetëm dokumentet që propozonin një aleancë midis tij, Vytautas dhe Urdhrit Teutonik, dhe një gjykim nga ana ligjore. ekspertët se kurorëzimi mund të bëhej nga peshkopi i Vilniusit.Frost 2015, p. 148-149 Menjëherë pas kësaj, Vytautas vdiq pa u kurorëzuar mbret katolik.

Pas Bashkimit të Lublinit, Dukati i Madh i Lituanisë u bë pjesë e Komonuelthit Polako-Lituanez. Mbretërit e Polonisë u kurorëzuan gjithashtu si Duka të Madh të Lituanisë dhe për këtë arsye ata nuk përdorën titullin Mbret i Lituanisë; dy pjesët e Komonuelthit njiheshin si Dukati i Madh dhe Kurora Polake.

Pasi Lituania shpalli pavarësinë në shkurt 1918, monarkia u rivendos dhe Duka i 2-të i Urahut u ftua të bëhej Mbreti Mindaugas II. Megjithatë, monarkia ishte jetëshkurtër dhe Mindaugas II nuk e vizitoi kurrë Lituaninë. Mbretëria e Lituanisë ishte një shtet klient i Perandorisë Gjermane dhe pas mposhtjes së Gjermanisë në Luftën e Parë Botërore në vjeshtën e vitit 1918, ideja e një monarkie u braktis në favor të një republike demokratike.

Shiko gjithashtu
Dukati i Lituanisë
Dukati i Madh i Lituanisë
Mbretëria e Lituanisë (1918)
Lituania e duhur

Referime

Bibliografia



Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1251
Kategoria:Monarki të mëparshme të Evropës
Mbretëria e Lituanisë
Kategoria:Mbretëri të shuara