Akti i Pavarësisë së Lituanisë

Akti i Pavarësisë së Lituanisë (Lituanisht: ietuvos Nepriklausomybės Aktas) ose Akti i 16 shkurtit,Didžiąja ar mažąja rašyti žodį „aktas“ dokumento, kuriuo atkurta Lietuvos Nepriklausomybė, pavadinime? , State Commission on the Lithuanian language edhe Rezoluta për Pavarësinë Lituaneze (Lituanisht: Lietuvos Nepriklausomybės Nutarimas) u nënshkrua nga Këshilli i Lituanisë më 16 shkurt 1918, duke shpallur rivendosjen e një shteti të pavarur të Lituanisë, të qeverisur nga parimet demokratike, me kryeqytet Vilnius. Akti u nënshkrua nga njëzet përfaqësuesit e Këshillit, i cili kryesohej nga Jonas Basanavičius. Akti i 16 shkurtit ishte rezultat i një sërë rezolutash mbi këtë çështje, duke përfshirë një të nxjerrë nga Konferenca e Vilniusit dhe Aktin e 8 Janarit. Rruga drejt Aktit ishte e gjatë dhe komplekse, sepse Perandoria Gjermane ushtroi presion mbi Këshillin për të formojnë një aleancë. Këshilli duhej të manovronte me kujdes midis gjermanëve, trupat e të cilëve ishin të pranishëm në Lituani, dhe kërkesave të popullit lituanez.

Efektet e menjëhershme të shpalljes së rivendosjes së pavarësisë së Lituanisë ishin të kufizuara. Publikimi i Aktit u ndalua nga autoritetet gjermane dhe teksti u shpërnda dhe u shtyp në mënyrë të paligjshme. Puna e Këshillit u pengua dhe gjermanët mbetën në kontroll mbi Lituaninë. Situata ndryshoi vetëm kur Gjermania humbi Luftën e Parë Botërore në vjeshtën e vitit 1918. Në nëntor 1918 u formua Kabineti i parë i Lituanisë dhe Këshilli i Lituanisë fitoi kontrollin mbi territorin e Lituanisë. Lituania e pavarur, edhe pse së shpejti do të luftonte Luftërat e Pavarësisë, u bë realitet.

Akti lakonik është baza ligjore për ekzistencën e Lituanisë moderne, si gjatë periudhës ndërmjet luftërave ashtu edhe që nga viti 1990. Akti formuloi parimet bazë kushtetuese që ishin dhe vazhdonin të ndiqnin nga të gjitha Kushtetutat e Lituanisë. Vetë Akti ishte një element kyç në themelin e rivendosjes së pavarësisë së Lituanisë në vitin 1990.. Lituania, duke u shkëputur nga Bashkimi Sovjetik, theksoi se ajo thjesht po rithemelonte shtetin e pavarur që ekzistonte midis luftërave botërore dhe se Akti nuk e humbi kurrë fuqinë e tij ligjore.

 Prapavija 
parapamje|majtas|250px|20 anëtarët origjinalë të Këshillit të Lituanisë pas nënshkrimit të Aktit të 16 shkurtit 1918
Pas ndarjes së fundit të Komonuelthit Polako-Lituanez më 1795, Lituania u aneksua nga Perandoria Ruse. Gjatë shekullit të 19-të, lituanezët dhe polakët u përpoqën të rivendosnin pavarësinë e tyre. Lituanezët u rebeluan gjatë Kryengritjes së Nëntorit të vitit 1830 dhe Kryengritjes së Janarit të vitit 1863, por mundësia e tyre e parë reale u shfaq kur Rusia dhe Gjermania u dobësuan gjatë Luftës së Parë Botërore.

Në vitin 1915, Gjermania pushtoi pjesët perëndimore të Perandorisë Ruse. Pas Revolucionit Rus të vitit 1917, Gjermania konceptoi strategjinë gjeopolitike të Mitteleuropa - një rrjet rajonal shtetesh kukull që do të shërbente si një zonë tampon - dhe ra dakord të lejonte Konferencën e Vilniusit, duke shpresuar se do të shpallte se kombi lituanez donte të shkëputej nga Rusia dhe të krijojë një marrëdhënie më të ngushtë me Gjermaninë. Megjithatë, kjo strategji dështoi; Konferenca, e mbajtur më 18–23 shtator 1917, miratoi një rezolutë që duhej të krijohej një Lituani e pavarur dhe se një marrëdhënie më e ngushtë me Gjermaninë do të kushtëzohej me njohjen formale të shtetit të ri nga Gjermania. Më 21 shtator, 214 pjesëmarrësit në konferencë zgjodhën një këshill 20 anëtarësh të Lituanisë për të kodifikuar këtë rezolutë. Autoritetet gjermane nuk lejuan që ajo rezolutë të publikohej, por e lejuan Këshillin të vazhdonte. Konferenca e Vilniusit vendosi gjithashtu që një asamble kushtetuese të zgjidhet "në përputhje me parimet demokratike nga të gjithë banorët e Lituanisë".

 Shënime 

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
Aktet e Pavarësisë së Lituanisë  (në anglisht)

Kategoria:Dokumente 1918
Kategoria:1918 në Lituani
Lituania
Kategoria:Shpërbërja e Perandorisë Ruse
Kategoria:Ngjarjet e shkurtit 1918