Alexander Alekhine

Alexander Aleksandrovich Alekhine (31 tetor [S.V. 19 tetor] 1892 – 24 mars 1946) ishte një shahist rus dhe francez dhe kampioni i katërt botëror i shahut, një titull që e mbajti për dy mbretërime.

Në moshën 22-vjeçare, Alekhine ishte tashmë ndër shahistët më të fortë në botë. Gjatë viteve 1920, ai fitoi shumicën e turneve në të cilat luajti. Në vitin 1921, Alekhine u largua nga Rusia Sovjetike dhe emigroi në Francë, të cilën e përfaqësoi pas vitit 1925. Në vitin 1927, ai u bë kampioni i katërt botëror në shah duke mundur José Raúl Capablanca.

Në fillim të viteve 1930, Alekhine dominoi lojën e turneut dhe fitoi dy turne të klasit të lartë me diferencë të madhe. Ai gjithashtu luajti në tabelën e parë për Francën në pesë olimpiada shahu, duke fituar çmime individuale në secilën (katër medalje dhe një çmim shkëlqimi). Alekhine i ofroi Capablanca një revansh me të njëjtat kushte kërkuese që Capablanca kishte vendosur për të dhe negociatat u zvarritën me vite pa bërë shumë përparim. Ndërkohë, Alekhine e mbrojti titullin e tij me lehtësi kundër Efim Bogoljubow më 1929 dhe 1934. Ai u mund nga Max Euwe në 1935, por rifitoi kurorën e tij në revanshin e 1937. Rekordi i tij i turneut, megjithatë, ishte i pabarabartë dhe yjet e rinj në rritje si Paul Keres, Reuben Fine, dhe Mikhail Botvinnik kërcënuan titullin e tij. Negociatat për një ndeshje titulli me Keres ose Botvinnik u ndërprenë me shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore në Evropë në 1939. Negociatat me Botvinnik për një ndeshje për titullin botëror po vazhdonin në vitin 1946 kur Alekhine vdiq në Portugali, në rrethana të paqarta. Alekhine është i vetmi kampion botëror në shah që ka vdekur ndërsa mbante titullin.

Alekhine është i njohur për stilin e tij të ashpër dhe imagjinativ të sulmit, i kombinuar me aftësi të mëdha pozicionuese dhe në fund të lojës. Ai vlerësohet shumë si një shkrimtar dhe teoricien shahu, pasi ka prodhuar risi në një gamë të gjerë hapjesh shahu dhe ka dhënë emrin e tij në Mbrojtjen e Alekhine dhe disa variacione të tjera hapëse. Ai gjithashtu kompozoi disa studime të fundit të lojës.

 Biografia 
 Jeta e hershme 
Alekhine lindi në një familje të pasur ruse në Moskë, Rusi, më 31 tetor 1892. Babai i tij, Alexander Ivanovich Alekhin, ishte një pronar tokash dhe këshilltar i fshehtë i Dumës së Katërt legjislative konservatore. Nëna e tij, Anisya Ivanovna Alekhina (e lindur në Prokhorova), ishte vajza e një industrialisti të pasur. Alekhine u prezantua me shahun nga nëna e tij, vëllai i tij më i madh Alexei dhe motra e tij më e madhe Varvara.

 Karriera e hershme e shahut (1902–1914) 
parapamje|upright=0.90|right|Alekhine më 1909
Loja e parë e njohur e Alekhine ishte nga një turne shahu me korrespondencë që filloi më 3 dhjetor 1902, kur ai ishte dhjetë vjeç. Ai mori pjesë në disa turne me korrespondencë, të sponsorizuar nga revista e shahut Shakhmatnoe Obozrenie ("Shqyrtimi i shahut"), midis 1902 dhe 1911. Në vitin 1907, ai luajti turneun e tij të parë jashtë bordit, Turneun Pranveror të klubit të shahut të Moskës. Më vonë atë vit, ai u barazua për vendin e 11-13 në turneun e vjeshtës të klubit; vëllai i tij më i madh, Alexei, u rendit në vendin e 4-6. Në vitin 1908, Aleksandri fitoi turneun pranveror të klubit, në moshën 15-vjeçare. Në vitin 1909, ai fitoi turneun amator gjithë-rus në Shën Petersburg. Për vitet e ardhshme, ai luajti në turne gjithnjë e më të fortë, disa prej tyre jashtë Rusisë. Në fillim ai kishte rezultate të përziera, por në moshën 16-vjeçare ai ishte vendosur si një nga lojtarët më të mirë të Rusisë.Reuben Fine, The World's Great Chess Games, 1952 Ai luajti në dërrasën e parë në dy ndeshje miqësore të ekipit: Klubi i Shahut të Shën Peterburgut kundër Klubit të Shahut të Moskës në 1911 dhe Moska kundër Shën Petersburgut në 1912 (të dyja barazuan me Yevgeny Znosko-Borovsky).Bartelski, Wojciech. OlimpBase :: the encyclopedia of team chess > Non-cyclic > Friendly matches . OlimpBase. Nga fundi i vitit 1911, Alekhine u transferua në Shën Petersburg, ku hyri në Shkollën Juridike Perandorake për Fisnikët. Në vitin 1912, ai ishte shahisti më i fortë në Shoqërinë e Shahut të Shën Petersburgut. Në mars 1912, ai fitoi turneun dimëror të klubit të shahut të Shën Petersburgut. Në prill 1912, ai fitoi turneun e kategorisë së parë të klubit të shahut të Shën Petersburgut. Në janar 1914, Alekhine fitoi turneun e tij të parë të madh rus, kur u barazua për vendin e parë me Aron Nimzowitsch në Turneun e Mjeshtrave Gjithë-Rus në Shën Petersburg. Më pas, ata barazuan në një mini-ndeshje për çmimin e parë (secili fitoi një lojë). Alekhine gjithashtu luajti disa ndeshje në këtë periudhë, dhe rezultatet e tij treguan të njëjtin model: i përzier në fillim, por më vonë vazhdimisht i mirë.

 Mjeshtër i madh i nivelit të lartë (1914–1927) 
Në prill-maj 1914, një tjetër turne i madh shahu në Shën Petersburg në vitin 1914 e mbajtur në kryeqytetin e Perandorisë Ruse, në të cilin Alekhine zuri vendin e tretë pas Emanuel Lasker dhe José Raúl Capablanca. Sipas disa të dhënave, Cari Nikolla II i dha titullin "Mjeshtër i Madh i Shahut" secilit prej pesë finalistëve (Lasker, Capablanca, Alekhine, Siegbert Tarrasch dhe Frank Marshall). (Historiani i shahut Edward Winter e ka vënë në dyshim këtë, duke deklaruar se burimet më të hershme të njohura që mbështesin këtë histori janë një artikull nga Robert Lewis Taylor në numrin e 15 qershorit 1940 të revistës The New Yorker dhe autobiografia e Marshall 50 Vitet e Mia të Shahut (1942).)Winter 1999, p.315-316Winter 2003, p. 177–178  Suksesi i habitshëm i Alekhine e bëri atë një pretendent serioz për Kampionatin Botëror të Shahut. Pavarësisht nëse titulli iu dha zyrtarisht apo jo, "Falë kësaj performance, Alekhine u bë një mjeshtër i madh në të drejtën e tij dhe në sytë e publikut." Në korrik 1914, Alekhine barazoi vendin e parë me Marshallin në Paris.Soltis 1994

 Kampion Botëror i Shahut, mbretërimi i parë (1927–1935) 
parapamje|djathtas|Alekhine vs. Capablanca
Në vitin 1927, sfida e Alekhine ndaj Capablanca u mbështet nga një grup biznesmenësh argjentinas dhe presidenti i Argjentinës, i cili garantoi fondet, dhe u organizua nga Club Argentino de Ajedrez (Klubi Argjentinas i Shahut) në Buenos Aires. Original sources include:
"Al margen del gran match". El Ajedrez Americano: 66. December 1927.;
Sergeant, P.W. (October 1926). "(unknown title)". British Chess Magazine: 454.;
"(unknown title)". La Prensa. September 14, 1927.;

Menjëherë pas fitores së tij, Alekhine njoftoi kushtet e tij për një ndeshje të dytë, të raportuara në: "(unknown title)". La Prensa. November 30, 1927. Në ndeshjen e Kampionatit Botëror të Shahut të luajtur nga 16 shtatori deri më 29 nëntor 1927 në Buenos Aires, Alekhine fitoi titullin, duke shënuar +6−3=25. Kjo ishte ndeshja më e gjatë zyrtare e Kampionatit Botëror deri në ndeshjen e vitit 1984 midis Anatoly Karpov dhe Garry Kasparov. Fitorja e Alekhine habiti pothuajse të gjithë botën e shahut, pasi ai nuk kishte fituar kurrë më parë një lojë të vetme nga Capablanca. Pas vdekjes së Capablanca, Alekhine shprehu habi për fitoren e tij, pasi në vitin 1927 ai nuk mendonte se ishte superior ndaj Capablanca, dhe ai sugjeroi që Capablanca kishte qenë tepër i sigurt.Alekhine, A., tribute to Capablanca, pp. 157–58, in: Alekhine, A., 107 Great Chess Battles, tr. E.G. Winter, Oxford University Press, 1980. Capablanca hyri në ndeshje pa asnjë përgatitje teknike ose fizike, ndërsa Alekhine u rikthye në një gjendje të mirë fizike dhe e kishte studiuar plotësisht lojën e Capablanca.

Menjëherë pas fitores së ndeshjes, Alekhine njoftoi se ishte i gatshëm t'i jepte Capablanca një ndeshje kthimi, me të njëjtat kushte që Capablanca kishte kërkuar si kampion: sfiduesi duhet të siguronte një shumë prej 10,000 dollarësh amerikanë, nga të cilat më shumë se gjysma do t'i shkonin kampionit mbrojtës edhe nëse ai do të mposhtej. Negociatat u zvarritën për disa vite, shpesh duke u prishur kur marrëveshja dukej në horizont. Marrëdhënia e tyre u bë e acaruar dhe Alekhine kërkoi tarifa shumë më të larta pjesëmarrjeje për turnetë në të cilët luajti edhe Capablanca. Ndeshja e kthimit nuk u zhvillua kurrë. Pas vdekjes së Capablanca në vitin 1942, Alekhine shkroi se kërkesa e Capablanca për një shumë prej 10,000 dollarësh kishte qenë një përpjekje për të shmangur sfidat.

Edhe pse nuk u pajtua kurrë me kushtet për një rindeshjeje kundër Capablanca, Alekhine luajti dy ndeshje për titullin botëror me Efim Bogoljubov, në 1929 dhe 1934, duke fituar lehtësisht të dyja herët. E para u mbajt në Wiesbaden, Heidelberg, Berlin, Hagë, dhe Amsterdam nga shtatori deri në nëntor 1929. Alekhine e ruajti titullin e tij, duke shënuar +11−5=9. Nga prilli deri në qershor 1934, Alekhine u përball përsëri me Bogoljubovin në një ndeshje për titullin e mbajtur në dymbëdhjetë qytete gjermane, duke e mposhtur atë me pesë lojëra (+8−3=15). Në vitin 1929, Bogoljubovi ishte dyzet vjeç dhe ndoshta tashmë e kishte kaluar kulmin e tij.

 Humbja e Titullit Botëror (1935–1937) 
Në vitin 1933, Alekhine sfidoi Max Euwe në një ndeshje kampionati. Euwe, në fillim të viteve 1930, konsiderohej si një nga tre sfiduesit e besueshëm (të tjerët ishin José Raúl Capablanca dhe Salo Flohr). Euwe e pranoi sfidën për tetorin e vitit 1935. Më herët atë vit, gazetari sportiv holandez i radios Han Hollander i kërkoi Capablanca pikëpamjet e tij mbi ndeshjen e ardhshme. Në pamjet e rralla filmike arkivore, në të cilat Capablanca dhe Euwe flasin të dy, Capablanca përgjigjet: "Loja e Dr. Alekhine është 20% bllof. Loja e Dr. Euwe është e qartë dhe e drejtpërdrejtë. Loja e Dr. Euwe - jo aq e fortë sa e Alekhine në disa aspekte - është më e ekuilibruar në mënyrë të barabartë." Pastaj Euwe jep vlerësimin e tij në holandisht, duke shpjeguar se ndjenjat e tij alternoheshin nga optimizmi në pesimizëm, por në dhjetë vitet e mëparshme, rezultati i tyre ishte barazuar në 7–7.Han interviews Dutchman Max Euwe and Capablanca , Dutch Public Broadcasting archives, 18 May 2012

Më 3 tetor 1935, ndeshja e kampionatit botëror filloi në Zandvoort të Holandës. Edhe pse Alekhine mori një epërsi të hershme, nga loja e trembëdhjetë e tutje Euwe fitoi dy herë më shumë lojëra se Alekhine. Sfiduesi u bë kampioni i ri më 16 dhjetor 1935, me nëntë fitore, trembëdhjetë barazime dhe tetë humbje. Kjo ishte ndeshja e parë e kampionatit botëror në të cilën u përdorën zyrtarisht sekonda: Alekhine kishte shërbimet e Salo Landau, dhe Euwe kishte Géza Maróczy. Fitorja e Euwe ishte një tronditje e madhe. Kmoch shkroi se Alekhine nuk piu alkool për gjysmën e parë të ndeshjes, por më vonë piu një gotë para shumicës së lojërave. Megjithatë, Salo Flohr, i cili gjithashtu asistoi Euwe, mendonte se vetëbesimi i tepërt shkaktoi më shumë probleme sesa alkooli për Alekhine në këtë ndeshje, dhe vetë Alekhine kishte thënë më parë se do të fitonte lehtë. Kampionët e mëvonshëm të botës, Vasily Smyslov, Boris Spassky, Anatoly Karpov dhe Garry Kasparov, e analizuan ndeshjen për përfitimin e tyre dhe arritën në përfundimin se Euwe e meritonte fitoren dhe se standardi i lojës ishte i denjë për një kampionat botëror.

 Vdekja 
parapamje|upright|Varri i Alwxander Alekhine në Paris, Francë (rindërtimi i origjinalit i cili u shkatërrua në vitin 1999)
Ndërsa planifikonte një ndeshje të Kampionatit Botëror kundër Botvinnikut, Alekhine vdiq në moshën 53 vjeç në dhomën e tij të hotelit në Estoril, Portugali, më 24 mars 1946. Rrethanat e vdekjes së tij janë ende çështje debati. Zakonisht i atribuohet një sulmit në zemër, por një letër në revistën Chess Life nga një dëshmitar i autopsisë deklaroi se mbytja me mish ishte shkaku i vërtetë i vdekjes. Në autopsi, u zbulua një copë mishi e papërtypur me gjatësi tre inç që i bllokonte trakenë.

Varrimi i Alekhine u sponsorizua nga FIDE dhe eshtrat u transferuan në Cimetière du Montparnasse, Paris, Francë, në vitin 1956.

Gurvarri i tij pësoi dëme të rënda nga një ciklon më 26 dhjetor 1999. Monumenti i gurvarrit u rrëzua, u shkatërrua dhe ra mbi gurvarrin kryesor. Më vonë u restaurua.

 Stili i lojës 
Periudha e pikut të Alekhine ishte në fillim të viteve 1930, kur ai fitoi pothuajse çdo turne që luajti, ndonjëherë me diferenca të mëdha. Më pas, loja e tij ra dhe ai nuk fitoi kurrë një turne të klasit të lartë pas vitit 1934. Pasi Alekhine rifitoi titullin e tij botëror në 1937, pati disa pretendentë të rinj, të cilët të gjithë do të kishin qenë sfidues seriozë.

Alekhine ishte një nga lojtarët më të mëdhenj sulmues dhe me sa duket mund të prodhonte kombinime sipas dëshirës. Ajo që e dallonte nga shumica e lojtarëve të tjerë sulmues ishte aftësia e tij për të parë potencialin për një sulm dhe për t'u përgatitur për të në pozicione ku të tjerët nuk shihnin asgjë. Rudolf Spielmann, një taktikist mjeshtër që prodhoi shumë shkëlqime, tha: "Unë mund t'i shoh kombinimet si Alekhine, por nuk mund të arrij në të njëjtat pozicione." Dr. Max Euwe tha, "Alekhine është një poet që krijon një vepër arti nga diçka që vështirë se do të frymëzonte një burrë tjetër për të dërguar në shtëpi një kartolinë me fotografi." Një shpjegim i ofruar nga Réti ishte, "ai mund kundërshtarët e tij duke analizuar sekuenca të thjeshta dhe në dukje të padëmshme lëvizjesh për të parë nëse në fund të tij mund të fshihej një mundësi origjinale dhe për rrjedhojë e vështirë për t'u parë." John Nunn komentoi se "Alekhine kishte një aftësi të veçantë për të provokuar komplikime pa marrë rreziqe të tepërta." dhe Edward Winter e quajti atë "gjeniu suprem i pozicionit të komplikuar." Disa nga kombinimet e Alekhine janë aq komplekse sa që edhe kampionët dhe pretendentët modernë nuk pajtohen në analizat e tyre për to.

Sidoqoftë, Garry Kasparov tha se loja sulmuese e Alekhine bazohej në baza të forta pozicioni, dhe Harry Golombek shkoi më tej, duke thënë se "Alekhine ishte më i gjithanshëm nga të gjithë gjenitë e shahut, duke qenë njësoj në shtëpi në çdo stil loje dhe në të gjitha fazat e lojës". Reuben Fine, një pretendent serioz për kampionatin botëror në fund të viteve 1930, shkroi në vitet 1950 se koleksioni i lojërave më të mira të Alekhine ishte një nga tre më të bukurat që ai njihte, dhe Golombek ishte po aq i impresionuar.

Lojërat e Alekhine kanë një përqindje më të lartë të fitoreve se ato të çdo kampioni tjetër botëror, dhe ndeshjet e tij me barazim janë mesatarisht ndër më të gjatat nga të gjithë kampionët. Dëshira e tij për të fituar shtrihej përtej garës formale të shahut. Kur Fine e mundi atë në disa lojëra të rastësishme në 1933, Alekhine kërkoi një ndeshje për një kunj të vogël. Dhe në pingpong, të cilin Alekhine e luante me entuziazëm, por keq, ai shpesh e shtypte topin kur humbte.

Bobby Fischer, në një artikull të vitit 1964, e renditi Alekhine si një nga dhjetë lojtarët më të mëdhenj në histori. Stili i Alekhine pati një ndikim të thellë tek Kasparov, i cili tha: "Alexander Alekhine është ndriçuesi i parë ndër të tjerët që ende kanë ndikimin më të madh tek unë. Më pëlqen universaliteti i tij, qasja e tij ndaj lojës, idetë e tij në shah. Jam i sigurt se e ardhmja i përket shahut Alekhine." Në vitin 2012, Levon Aronian tha se ai e konsideron Alekhine shahistin më të madh të të gjitha kohërave.

 Shënime 

 Referime 

 Lexim më tutje 
 This is a collection of games annotated by Alekhine, published long after his death.
 This 1985 reprint is a merge from two separate volumes published originally in 1929 and 1937.

Mendez, Pedro; Mendez,Luis. (2019). The Gijon International Chess Tournaments. McFarland editions. 

 Maurensig, Paolo: Theory of Shadows, 2015, Trans. 2018 by Anne Milano Appel. Novel dealing mainly with the days leading up to Alekhine's death in suspicious circumstances.

 Lidhje të jashtme 
 Alexander Alekhine profili dhe lojërat e lojtarit në Chessgames.com
 Alekhine rare interview (sound clip)
 Alekhine's death. An unresolved mystery 
 Chess with the Nazis, by Sarah Cohen (batgirl), examines Alekhine's collaboration with Nazi Germany
 Edward Winter, "List of Books About Capablanca and Alekhine", Chess Notes

Kategoria:Lindje 1892
Kategoria:Vdekje 1946
Kategoria:Shahistë të shekullit të 20-të
Kategoria:Kampionë Botërorë të Shahut
Kategoria:Shahistë francezë
Kategoria:Shahistë nga Perandoria Ruse
Kategoria:Absolventët e Universitetit të Shën Petersburgut
Kategoria:Absolventët e Universitetit të Parisit
Kategoria:Shkrimtarë francezë të shahut