Pas-de-Calais

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

Pas-de-Calais ( ," ngushtica e Calais "; Pikard: Pas-Calés ; Holandisht: Nauw van Kales ; Shqip: Ngushtica e Kalesë) është një departament në Francën veriore i emërtuar sipas përcaktimit francez të ngushticës së Doverit, me të cilën kufizohet. Ka më shumë komuna nga të gjitha departamentet e Francës, 890, dhe është i 8-ti më i populluar. Kishte një popullsi prej 1,465,278 banorësh në 2019. Populations légales 2019: 62 Pas-de-Calais, INSEE Kalimi Calais lidhet me portin e Calais në Kanalin Anglez . Ngushtica e Kalesë kufizohet me departamentet e Nord dhe Somme dhe është i lidhur me qarkun anglez të Kentit nëpërmjet Eurotunelit . 

 Historia 
Kolonizimi sakson në rajon nga shekulli i pestë deri në shekullin e tetë ka të ngjarë të zgjerojë kufirin gjuhësor disi në jug dhe në perëndim të vijës oïl-gjermanike, kështu që në shekullin e nëntë shumica e banorëve në veri të vijës midis Béthune dhe Berck flisnin një dialekt të holandishtes së mesme, ndërsa banorët në jug flisnin gjuhën e oïl Picard, një term gjithëpërfshirës për një sërë dialektesh romane .

Ky kufi gjuhësor është i dukshëm edhe sot në toponimet dhe patronimet e rajonit. Duke filluar në shekullin e nëntë, kufiri gjuhësor filloi një lëvizje të hovur drejt veriut dhe lindjes, dhe nga fundi i shekullit të 15-të, dialektet romane i kishin zhvendosur plotësisht ato të holandishtes .

Ngushtica e Kalesë është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë Revolucionit Francez më 4 mars 1790. Ajo u krijua nga pjesë të ish provincave të Calaisis, dikur angleze, Boulonnais, Ponthieu dhe Artois, kjo e fundit dikur pjesë e Holandës spanjolle .

Disa nga betejat më të kushtueshme në trupa të Luftës së Parë Botërore u zhvilluan në rajon. Memoriali Kombëtar Kanadez Vimy, tetë kilometra nga Arras, përkujton sulmin e Betejës së Vimy Ridge gjatë Betejës së Arras (1917) dhe është memoriali më i rëndësishëm i Kanadasë në Evropë për ushtarët e saj të rënë. 

Ngushtica e Kalesë ishte gjithashtu objektivi i Operacionit Fortitude gjatë Luftës së Dytë Botërore, i cili ishte një plan i aleatëve për të mashtruar gjermanët se pushtimi i Evropës në Ditën D do të ndodhte këtu, dhe jo në Normandi . 

 Gjeografia 
parapamje|280x280px| Qytetet me më shumë se 10,000 banorë
djathtas|parapamje|300x300px| Pamje e bregdetit anglez, nga Ngushtica e Kalesë
Pas-de-Calais është në rajonin aktual të Hauts-de-France dhe është i rrethuar nga departamentet e Nord dhe Somme, Kanali Anglez dhe Deti i Veriut . Ajo ndan një kufi nominal me qarkun anglez të Kentit në gjysmë të rrugës përmes tunelit të Kanalit .

 Qytetet kryesore 
Qytetet e tij kryesore janë, në bregdet, Calais dhe Boulogne-sur-Mer, dhe në Artois, Arras, Lens, Liévin dhe Béthune . Komuna më e populluar është Calais; prefektura Arras është e dyta më e populluar. Që nga viti 2019, ka 10 komuna me më shumë se 15,000 banorë: 
KomunaEmri në shqip Popullsia (2019) CalaisKale 72.509 ArrasArras 41694 Boulogne-sur-MerBulonjë 40251 LenteLente 31,461 LiévinLievin 30,112 Hénin-BeaumontHenin-Bomont 25,992 BéthuneBetynë 25,039 Bruay-la-BuissièreBraji 21903 AvionAvion 17625 CarvinCarvin 17,557

 Ekonomia 
Ekonomia e departamentit varej për një kohe të gjatë prej minierave, kryesisht minierat e qymyrit pranë qytetit Lens, Pas-de-Calais ku u zbulua qymyri në 1849.  Megjithatë, që nga Lufta e Dytë Botërore, ekonomia është bërë më e larmishme.

 Demografia 
Ngushtica e Kalesë është një nga departamentet të populluara më dendur në Francë, por nuk ka qytete me mbi 100,000 banorë: Calais ka rreth 73,000 banorë. Popullsia e mbetur është e përqendruar kryesisht përgjatë kufirit me departamentin Nord në rrethin e minierave, ku një varg qytetesh të vogla përbën një zonë urbane me një popullsi prej rreth 1.2 milionë banorësh. Qendra dhe jugu i departamentit janë më rurale, por ende mjaft të populluara, me shumë fshatra dhe qytete të vogla.

Megjithëse departamenti përjetoi disa nga luftimet më të rënda të Luftës së Parë Botërore, popullsia e tij u ringjall shpejt pas të dy luftërave botërore. Megjithatë, shumë nga qytetet minerare kanë parë ulje dramatike të popullsisë, disa deri në gjysmën e popullsisë së tyre.

Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:

 Arsimi 
parapamje|325x325px| Kampusi i Université d'Artois në Lens ndodhet në selinë e lashtë të Compagnie des mines.
Momentalisht ka dy universitete publike në departament. Megjithëse është një nga departamentet më të populluara të Francës, Pas-de-Calais nuk kishte një universitet deri në vitin 1991 kur qeveria franceze krijoi dy universitete: ULCO (Université du Littoral Côte d'Opale)  në pjesën perëndimore të departamenti, dhe Université d'Artois  në pjesën lindore.

 Turizmi 

 Referime 

Kategoria:Departamentet e Epërmet e Francës

Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara