Kongresi i Dytë i Manastirit

Kongresi i Dytë i Manastirit ishte një kongres shqiptar i mbajtur më 2–3 prill 1910 në Manastir, në atë kohë Perandoria Osmane, Manastiri i sotëm në Republikën e Maqedonisë së Veriut. Ky kongres trajtonte sfidat me të cilat u përball gjuha dhe shkolla shqipe në atë kohë në kontekstin e perandorisë dhe platforma për tejkalimin e tyre.

 Sfondi 
Kongresi i Parë i Manastirit i 14–22 nëntorit 1908, i njohur si kongresi i alfabetit të shqipes, krijoi një alfabet të bazuar në shkrimin latin për t'u përdorur si standard për shkrimet shqipe, duke shënuar një moment të rëndësishëm në historinë e shqiptarëve.  Ai u pranua me entuziazëm nga qarqet patriotike shqiptare, por nuk u mirëprit nga autoritetet osmane, Kisha Ortodokse Greke (atëherë nuk kishte kishë ortodokse shqiptare) dhe krerët myslimanë proturq. Osmanët organizuan një kongres të përbashkët osmano-shqiptar në korrik 1909, i njohur si Kongresi i Dibrës . Ajo u pa si një përpjekje për të bindur popullsinë shqiptare myslimane që të kërkonte një alfabet të bazuar në alfabetin arab, pasi shkrimi latin "nuk përputhej me mësimet e Kuranit ". Megjithatë, kjo përpjekje nuk pati sukses për shkak të qëndrimit të fortë të një pjese të delegatëve shqiptarë. Për më tepër, shkollat shqipe vazhduan të përhapeshin. Më 2–9 shtator 1909 u mbajt një kongres tjetër në Elbasan . Fillimisht trajtohej përqasja e përhapjes së arsimit shqip, duke e konsideruar Alfabetin standard si një kapitull të mbyllur. U themellua Shkolla Normale e Elbasanit, një moment historik i arsimit shqiptar duke shënuar institucionin e parë të arsimit të lartë. Shkolla normale përgatiti mësues të cilët do të vendoseshin në shkollat e reja brenda komuniteteve shqiptare. Kundërshtimi nga fraksionet proturke do të vazhdonte, i inkurajuar nga autoritetet.  Më 6 shkurt 1910 në Manastir u organizua një mbledhje e hapur nga Rexhep Voka nga Tetova dhe Arif Hikmeti i Kumanovës, ku u kërkua futja e një alfabeti të bazuar në shkronja arabe për popullsinë myslimane. Takime të ngjashme u organizuan në Elbasan dhe Ohër (ku morën pjesë rreth 3000 njerëz  ) menjëherë më pas. Si kundërmasë, nacionalistët shqiptarë organizuan më 27 shkurt një tjetër mbledhje në Shën Ilia afër Korçës në mbështetje të alfabetit latin, takim i tillë do të njihet më vonë në historiografinë shqiptare si "Takimi i alfabetit shqip". Në këtë pikë u vendos që të mbahet një kongres tjetër vijues për t'i dhënë fundin përfundimtar opozitarëve që pohojnë vendimet e kongresit të parë.  

 Ngjarja 
Kongresi ishte organizuar nga Shoqëria "Bashkimi" dega e Manastirit, e cila vetë përfaqësohej nga 5 anëtarë. Seancat u mbajtën edhe në ambientet e Shoqërisë “Bashkimi”.  Mbështetje të fortë ka ardhur edhe nga veprimtari shqiptar Salih Gjuka, i emëruar së fundmi Inspektor i Arsimit në Vilajetin e Manastirit . Degët e tjera "Bashkimi" që dërguan delegatë ishin nga Ohri (2 delegatë, njëri ishte Xheladin bej Ohri), dega e Stambollit e përfaqësuar nga Dervish Hima, dega e Korçës e përfaqësuar nga Shefki Efendi, dega e Negovanit nga Petro Nini Luarasi, e Elbasanit nga Gani Bej Gungu., Struga nga Abdullah Rushiti, Starova nga Hajdar Blloshmi dhe Koçani kishte 1 përfaqësues. Një fakt domethënës është se për herë të parë në një kongres të arsimit shqip, përfaqësimi nga Vilajeti i Kosovës ishte thelbësor. Pjesëmarrës kosovarë ishin Bedri Pejani, Rexhep Mitrovica, Qamil Bala, Bejtullah Bej Gjilani, Shyqyri Ramadan Begu nga Prishtina, Salih Gjuka, Hysni Curri dhe Sabit Beu i Vushtrrisë. Telegramet mbështetëse mbërritën nga degët që nuk mundën të dërgonin delegatë, nga Smirna, Selaniku, Kolonja, Lerini, Bilishti, Durrësi, Shkodra, Vlora, Berati, Tepelena, Delvina, Leskoviku, Preveza dhe Tirana . Burime të tjera përmendin Ibrahim Jegenin si përfaqësues të degës "Bashkimi" të qarkut të Dibrës së Epërme, Fehim Zavalanin, Rifat Zavalanin, Qazim Iljaz Pashë Dibrën për Manastirin, Tefik Efendi Panaritin përfaqësues të shoqërisë "Dituria" të Korçës, Xhafer Ypi përfaqësues të Konicës ., dhe Ali Efendi Zaimi që përfaqëson Yenice .  Sipas korrespondentit vendas të gazetës në gjuhën serbe Vardar, "nga 24 gjithsej, përveç dy të krishterëve protestantë, pjesa tjetër ishin myslimanë, duke konfirmuar nivelin e ndërgjegjes nacionalo-politike mes popullatës myslimane".  Kongresi funksionoi me seanca të hapura. Më 4 prill, pjesëmarrësit patën diskutime kokë më kokë në privatësi. Kryetar u zgjodh Bedri Pejani, ish-profesor i gjuhës shqipe në gjimnazin e Uskubit dhe Petro Nini Luarasi me sekretarë Ferid Ypin (jurist nga Manastiri). Vendimet e kongresit u pranuan kryesisht unanimisht. 

Disa nga vendimet e rëndësishme të publikuara nga revista Vardari, nr. 20, më 10 prill 1910 në Shkup janë: 

 Më 3 korrik 1910 do të vijonte një kongres mbarëshqiptar në Janinë, i cili do të krijonte një platformë politike dhe do të mbyllte njëherë e përgjithmonë temat e alfabetit dhe shkollave shqipe.
 Për gjuhën shqipe u pranua alfabeti me shkrim latin.
 Një kërkesë do t'i dërgohej përfaqësuesve të Valiut dhe të Shqipërisë osmane në parlamentin osman, duke kërkuar mbrojtjen e Kishës Ortodokse Shqiptare dhe ndalimin e propagandës greke. (Kjo kërkesë është nisur nga Petro Luarasi).
 Në Shkup do të hapet një gazetë në gjuhën shqipe dhe shkollat shqipe të vazhdojnë të përhapen.
 Një interpretim do të kërkohej nga Shejh ul-Islam, duke shpjeguar nëse shkrimi latin krijon ndonjë kontradiktë me atë që shkruhej në Kuran.
 Një delegacion shqiptar do të takohej me Sulltanin gjatë vizitës së tij të theksuar në Vilajetin e Manastirit dhe të Kosovës. Delegacioni do të kërkonte një amnisti të përgjithshme për të gjithë rebelët shqiptarë, duke pranuar nga ana tjetër që ata të kryenin detyrën e shërbimit ushtarak në ushtrinë osmane .

Vendime të tjera më pak të rëndësishme që kishin të bënin me organizimin dhe funksionimin e shoqërive dhe klubeve të gjuhës shqipe. 

Në deklaratën përfundimtare thuhej se: Çështja e pastër gjuhësore e alfabetit të shqipes, e cila ishte zgjidhur përfundimisht në Kongresin e Dibrës, është ngritur sërish dhe ka shkaktuar kriza dhe rryma mendimi kontradiktore. Kjo pyetje, e cila i intereson vetëm elementit shqiptar, ka marrë edhe një rëndësi të brendshme politike duke qenë se ka të bëjë me arsimin në të gjithë Perandorinë Osmane dhe interesin e autoriteteve. Qeveria...ka inkurajuar ithtarët e gjuhës turke të kryejnë akte keqardhje të papajtueshme me regjimin kushtetues që gëzojmë...

Kongresi njëzëri thekson se çështja e gjuhës shqipe, sado që ka devijuar nga baza e saj, i takon ekskluzivisht shqiptarëve; dhe është e dëshirueshme, në interesin e vërtetë osman, që ajo të mos nxirret jashtë sferës së saj natyrore.

 Pasojat 
Kongresi rezultoi i suksesshëm në prizmin e synimeve të tij. Me organizimin e këtij kongresi u dërgua një përgjigje e qartë për osmanët se shkrimi latin do të ishte i vetmi, "alfabeti i popullit shqiptar" dhe konfirmoi vazhdimësinë e vendimit të dalë nga kongresi i parë i vitit 1909.  Me gjithë vështirësitë, arsimi në gjuhën shqipe vazhdoi të përhapet. Qeveria xhonturke shtypi të gjitha shkollat, shoqëritë patriotike dhe klubet (madje edhe atë "Bashkimi" pas Revoltës Shqiptare të vitit 1910 . Me revoltën e 1911 dhe 1912 statusi do të rifitohet.  Lufta e Parë Ballkanike do të niste serinë e ngjarjeve që ri formësuan konfigurimin brenda Ballkanit dhe i dhanë fund sundimit osman  duke i dhënë fund si dhe përpjekjeve për statusin e gjuhës shqipe brenda Perandorisë Osmane.

 Shih edhe 
 Kongresi i Elbasanit
 Kongresi i Manastirit
 Muzeu i Kongresit të Manastirit

 Referime 

Kategoria:Rilindja Kombëtare Shqiptare
Kategoria:Gjuha shqipe
Kategoria:Vilajeti i Manastirit
Kategoria:Historia e Manastirit
Kategoria:Maqedonia nën Perandorinë Osmane
Kategoria:Kongresi i Manastirit