Kuvendi i Podgoricës

Kuvendi i Podgoricës (Malazezisht: Podgorička skupština) i njohur edhe si Kuvendi i Madh Kombëtar i Popullit Serb në Mal të Zi ( ), ishte një asamble ad hoc e mbledhur në nëntor 1918, pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore në Mbretërinë e Malit të Zi . Kuvendi u mbajt nga autoritetet malazeze me qëllim të rrëzimit të dinastisë malazeze Petroviq-Njegosh në favor të Shtëpisë Serbe të Karagjorgjeviqit, me qëllim që të zyrtarizohej bashkimi midis mbretërisë serbe dhe malazeze. Ai u organizua nga një komitet i caktuar nga qeveria serbe. Dy palët kundërshtare në asamble ishin të bardhët që ishin në favor të një bashkimi të bazuar në aneksime dhe të Gjelbrit që ishin në favor të një bashkimi të bazuar në konfederatë . Asambleja përfundoi vendimin për bashkimin e Malit të Zi me Serbinë, i cili më pas çoi në krijimin e Mbretërisë së Jugosllavisë menjëherë pas kësaj.

 Preludi 
Qeveria malazeze kapitulloi para forcave të Austro-Hungarisë më 6 janar 1916 gjatë Luftës së Madhe . Mbreti Nikolla I refuzoi të nënshkruante kapitullimin dhe u largua nga vendi për në Italinë aleate, ku vajza e tij u martua me mbretin. Më 17 korrik 1917 Komiteti Jugosllav dhe Qeveria e Mbretërisë së Serbisë nënshkruan Deklaratën e Korfuzit, e cila, e pranuar nga Fuqitë Aleate, hodhi themelet e një shteti sllav të jugut. Më 1918 Ushtria Mbretërore Serbe mori kontrollin e Malit të Zi nga pushtimi i Fuqive Qendrore ; Serbia, Italia, Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara u caktuan të pushtonin dhe të vendosnin kontrollin e përkohshëm mbi Malin e Zi.

Mali i Zi kishte mbi 50 vjet që planifikonte dhe përgatitej për bashkim me Serbinë; Nikolla dëshiroja të bëhesha sundimtar i shtetit të bashkuar. Ky projekt kishte dështuar në vitin 1903, pas së cilës popullsia u nda në blloqe politike, për shtet të bashkuar (Serbi) ose për konfederatë (Serbi dhe Mal i Zi). Negociatat e fundit midis Malit të Zi dhe Serbisë filluan pak para Luftës së Parë Botërore në 1914, në lidhje me çështjet ushtarake, ekonomike dhe të jashtme. Pika më e rëndësishme e mosmarrëveshjes gjatë negociatave ishte pozicioni i Malit të Zi në bashkim: si partner i barabartë me Serbinë ose si krahinë e Serbisë. Në Mal të Zi, mbështetësi më i fortë i bashkimit të pakushtëzuar ishte kryeministri i ardhshëm Andrija Radoviq, i titulluar nga qeveria serbe e cila kishte punuar për aneksimin e Malit të Zi që nga viti 1866.  Që nga fillimi i tetorit 1918, u ngritën nisma të ndryshme për të zyrtarizuar bashkimin me përfundimin e luftës. Edhe Nikolla I dha mbështetje për një konfederatë të re të bashkuar jugosllave, Montenegro puts hope in president Wilson por ky qëndrim ishte ende kundër dëshirës së Beogradit për një shtet të bashkuar. Kuvendime të ndryshme të vogla në territorin e kontrolluar nga ushtria serbe u organizuan të ngjashme me ato në ish-trojet austro-hungareze .

Më 15 tetor 1918 qeveria serbe emëroi një "Komitet Qendror Ekzekutiv për Bashkimin e Serbisë dhe Malit të Zi" i përbërë nga katër përkrahës të fuqishëm të bashkimit të dy shteteve, dy nga Serbia dhe dy nga Mali i Zi, që do të organizonte procesin e bashkimit. Me këtë vendim Mbretëria e Serbisë shfuqizoi parlamentin ligjor të Malit të Zi, ashtu siç kishte bërë më parë Austro-Hungaria, me shpjegimin: “Për shkak se 2/5 e deputetëve janë jashtë vendit, duhet të zgjidhen të rinj”. Annihilation of a nation Ky vendim antikushtetues, i mbështetur nga ushtria serbe në Mal të Zi, ishte kundër një urdhri të mbretit të Malit të Zi, për mbledhjen e parlamentit ditën e parë pas nënshkrimit të armëpushimit.  

 Rregullat zgjedhore 
Më 25 tetor 1918 në Berane, qyteti i njërit prej anëtarëve të komitetit, komiteti vendosi të caktojë një zgjedhje mbarëkombëtare me ligje të reja zgjedhore të krijuara nga Komiteti Qendror Ekzekutiv për Bashkimin e Serbisë dhe Malit të Zi. Gjithsej 165 anëtarë u zgjodhën për të formuar një parlament të quajtur "Kuvendi i Madh Popullor i Popullit Serb në Mal të Zi" për të vendosur për formën dhe procesin e bashkimit të Malit të Zi me Serbinë, si dhe rregullat e zgjedhjes së tij.

Populli zgjodhi zgjedhësit me votim të fshehtë, të cilët do të emëronin më pas asamblenë.

 Çdo kapiteni zgjodhi 10 elektorë
 Çdo qark (territore të sapopërfituara të papërfaqësuara nga Luftërat Ballkanike) zgjodhi 15 zgjedhës
 Çdo qytet nën 5,000 banorë ( Tivar, Ulqin, Kolashin, Berane dhe Bijelo Polje ) zgjodhi 5 zgjedhës dhe qytete me 5,000 ose më shumë qytetarë ( Cetinje, Podgoricë, Pljevlja, Peć dhe Đakovica ) zgjodhën 10 zgjedhës

Zgjedhësit ishin bartësit demokratikë të votës kombëtare nga populli, por ata duhej t'i zgjidhnin vetë deputetët për të siguruar ekuilibrin dhe për të përfaqësuar në mënyrë të barabartë të gjitha nivelet e komunitetit sipas profesionit, përcaktimit fetar dhe përkatësisë etnike.

Çdo mashkull malazez i moshës 25 vjeç e lart kishte të drejtë të zgjidhej në Parlament:

 Nga çdo kapiten do të zgjidheshin dy deputetë
 Tre deputetë nga çdo qark
 Një deputet nga çdo qytet dhe
 Dy deputetë nga çdo qytet

Gjatë Konferencës së Paqes në Paris, përfaqësuesi i Nikollës I dhe kryeministri i ardhshëm i Malit të Zi (de jure) Gjenerali Gvozdenoviç sulmoi këtë ligj zgjedhor: "Vetëm fshatrave u ishte lejuar të zgjidhnin katër deputetë, ndërsa rrethe të tëra kishin dërguar vetëm një ose dy përfaqësues".  Probleme të tjera me zgjedhjet ishin se votimi u bë pa listat e votuesve Niko Martinović:Crna Gora Biografski zapisi II Luča slobode i trajanja dhe se ushtria serbe nuk i lejoi kundërshtarët e bashkimit të hynin në Mal të Zi para përfundimit të zgjedhjeve 

 Zgjedhjet 
Dy lista të organizuara u kundërshtuan:

 Lista e Bardhë – Peshkopi Mitropoliti Gavrilo Dožić i Pejës
 Lista e Gjelbër – Špiro Tomanoviq

Të bardhët ishin kundërshtarë të mbretit në fuqi Nikolla I, duke e paraqitur atë si armik të demokracisë, popullit dhe tradhtar të themeleve origjinale të dinastisë së tij. Ata udhëhiqeshin nga peshkopi Mitropoliti Gavrilo Dožić i Pejës (më vonë për t'u bërë Mitropoliti i Mitropolitit të Malit të Zi dhe Bregdetit në 1920) dhe mbështetën bashkimin e drejtpërdrejtë, të menjëhershëm dhe të pakushtëzuar me Mbretërinë e Serbisë. Të Gjelbrit ishin përkrahës pro-dinastikë të mbretit Nikolla I dhe mbështetën një bashkim të kushtëzuar dhe të lirë të Malit të Zi me Serbinë.

Pas përgatitjeve të shpejta, por të mëdha, zgjedhjet u mbajtën më 19 nëntor 1918. Të bardhët fituan në të gjitha lokacionet përveç kryeqytetit malazez Cetinje, por në Bijelo Polje, Plavë dhe Gusinje në vend të zgjedhjeve, zgjedhësit u emëruan nga komuniteti lokal dhe për shkak të ndryshimeve të shpejta të akteve të mëvonshme, zgjedhjet nuk u përsëritën kurrë siç duhet.

Rezultati i zgjedhjeve ishte bërë i qartë për komunitetin ndërkombëtar para se të shpallej. Në një përpjekje të fundit për të mbrojtur një Mal të Zi të pavarur, Mbretëria e Italisë, mbreti i së cilës ishte i martuar me një vajzë të mbretit malazez Nikolla, u përpoq të merrte Cetinjen dhe të shpallte shtetin e rivendosur malazez. Sulmi filloi nga Gjiri i Kotorrit, por forcat italiane u tërhoqën pas mundësisë së luftës me Mbretërinë e Serbisë dhe për shkak të presionit të fuqive të tjera aleate .

Më pas, zgjedhësit propozuan publikisht një seancë të parlamentit me 165 deputetë. 56 deputetë kishin doktoraturë, 6 mësues dhe priftërinj, 25 kryetarë klanesh, 14 punëtorë bujqësorë dhe 3 të rinj. Disa zgjedhës të Gjelbër refuzuan të paraqiteshin dhe bojkotuan asamblenë.

 Parlamenti 
Kuvendi i Madh Kombëtar u konstituua më 24 nëntor 1918 jo në parlamentin e Malit të Zi që ishte në Cetinje, por në ndërtesën e Monopolit të Duhanit të Podgoricës. Gjatë asaj kohe Podgorica ishte qyteti më i madh dhe më i populluar në Mal të Zi. Në dy seancat pasuese të 25 nëntorit 1918, parlamenti zgjodhi presidentin, dy nënkryetarët dhe sekretarin. Kuvendi miratoi njëzëri rezolutën me këto vendime:

 Të rrëzojë mbretin Nikolla I Petroviq-Njegosh dhe dinastinë e tij nga froni malazez
 Të bashkohet Mali i Zi me Serbinë vëllazërore në një shtet të vetëm nën Shtëpinë e Karagjorgjeviqit dhe në një entitet të tillë të hyjë më pas në një atdhe të përbashkët me popullin tonë nën tre emra serbë, kroatë dhe sllovenë.
 Të krijohet një Komitet Ekzekutiv Kombëtar i përbërë nga pesë persona, i cili do të merret me çështjet administrative, deri në përfundimin e bashkimit të Serbisë dhe Malit të Zi.
 Të shpallë vendimet e Kuvendit për:
 ish-mbreti i Malit të Zi Nikolla Petroviq
 Qeveria e Mbretërisë së Serbisë
 aleatët miq ( Shtetet e Bashkuara, Britania, Franca dhe Italia ) dhe të gjitha vendet neutrale

Në atë kohë, për shkak të kërcënimit të pretendimeve të huaja për tokat e çliruara, detashmentet e ushtrisë serbe (me shumë vullnetarë nga kombet e tjera të Jugosllavisë së ardhshme që ndihmuan në çlirimin e territoreve nën Austro-Hungarinë, Italinë dhe Nikollën I) u dërguan në të gjithë territorin e sapoçliruar. territor (i cili ishte i panjohur si pjesë e asnjë shteti deri në Traktatin e Versajës 1920. Për shkak se ky territor nuk i përkiste asnjë shteti të njohur, kërcënimi i hyrjes së forcave të huaja u asgjësua derisa bashkimi u plotësua nga prania e të vetmes ushtri të njohur, të organizuar midis sllavëve të Jugosllavisë, ushtrisë serbe (me shumë serbë, kroatë malazezë. dhe vullnetarët sllovenë ).

Deputetët thirrën dëshirën e gjatë për të bashkuar popullin serb nga Mali i Zi me atë në Serbi dhe i dërguan një kopje të kurorës malazeze mbretit Petar I Karagjorgjeviq me një delegacion që shkoi në Beograd të udhëhequr nga Mitropoliti Dozhiç më 17 dhjetor 1918. Në fjalimin e tij të 24 dhjetorit për Associated Press Mbreti Nikolla I përsëriti dëshirën malazeze për t'u bërë pjesë e një "konfederate jugosllave, por ruan autonominë, pavarësinë dhe zakonet e saj" King Nicholas will meet Wilson

Kuvendi vazhdoi seancën deri më 29 nëntor 1918, kur u emërua dhe u betua në detyrë “Komiteti Qendror Malazez për Bashkimin” prej pesë anëtarësh.

 Epilogu 
Pas shpalljes së Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, entitetet historike përfshirë Malin e Zi mbetën paralelisht me Serbinë. Kuvendi i Madh Popullor Serb u mblodh për herë të fundit më 27 dhjetor 1919 kur zgjodhi delegacionin malazez në Trupin Përfaqësues Kolektive Kombëtar të Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve që do të hartonte një Kushtetutë.

Mbreti i rrëzuar dhe qeveria e tij e njohur ndërkombëtarisht e Mbretërisë së Malit të Zi në mërgim në Neilly u informuan për këtë nga inteligjenca franceze. Nikolla i hodhi poshtë vendimet e asamblesë, duke pretenduar se ishin të paligjshme, duke iu referuar Kushtetutës së Malit të Zi dhe u bëri thirrje malazezëve që të mos pranonin aneksimin. Kryeministrja Evgenije Popoviç u shkroi në ankesë Fuqive të Mëdha.

Të Gjelbrit, të udhëhequr nga Krsto Zrnov Popović, të mbështetur nga italianët, ndryshuan dëshirën e tyre për të përfshirë një shtet plotësisht të pavarur malazez dhe iu drejtuan rebelimit. Me sloganin "Për të drejtën, nderin dhe lirinë e Malit të Zi",  ata ngritën në vigjilje të Krishtlindjeve të 7 janarit 1919 Kryengritjen e Krishtlindjes, me një përpjekje për të rivendosur Malin e Zi të pavarur. Komuniteti ndërkombëtar e kundërshtoi kryengritjen dhe forcat serbe e shuan rebelimin me gjak,  duke ngritur rrethimet rebele të Cetinjes dhe Nikshiqit plotësisht të prerë. Kryengritësit kryesisht gjetën amnisti, por një formë e rezistencës së vogël guerile vazhdoi deri në vitin 1926.

Gjatë Konferencës së Paqes në Paris, një përfaqësues i mbretit të Malit të Zi u thirr për të mbajtur një fjalim  në të cilin ai protestoi për aneksimin, por për Traktatin e Versajës u thirr vetëm përfaqësuesi i Malit të Zi jugosllav. Në këto dy konferenca, Mbretëria e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve u njoh ndërkombëtarisht, por vetë çështja malazeze u la për t'u zgjidhur më vonë për shkak të një konflikti të përgjakshëm që po përshkallëzohej në Mal të Zi.

Pavarësia e Malit të Zi u njoh nga Fuqitë e Mëdha deri në vitin 1922, pas së cilës të gjitha shtetet pranuan pretendimin jugosllav mbi këtë shtet. Gjatë periudhës 1918–22, aneksimi u mbështet nga Franca, pavarësia nga Italia dhe Britania e Madhe mori rrugën e saj të mesme me raportin e shtypjes rreth metodës së praktikuar nga serbët dhe gjeneralët francezë (në Mal të Zi) Franchet d'Esperey dhe Venal në Mal të Zi. 

 Trashëgimia 
Shteti i Malit të Zi rifitoi pavarësinë në vitin 2006 dhe ngjarja u interpretua si një ndërprerje e asamblesë, duke nisur një polemikë mbi vendimet e tij. Partia e vogël qeverisëse Socialdemokrate e Malit të Zi donte të anulonte zyrtarisht vendimet e Kuvendit të Podgoricës nga Parlamenti i Malit të Zi pas miratimit të Kushtetutës së re në fund të vitit 2007. Kjo u ndesh me një tjetër polemikë, nëse vendimet e Kuvendit të Podgoricës ishin të ligjshme, pasi ato ishin pranuar si vendime shtetërore deri më tani, duke përfshirë kundërshtimin e aktit nga Partia Liberale e Malit të Zi, e cila pohon se heqja e një vendimi do të legjitimonte automatikisht vetveten. . Kryeministri afatgjatë Milo Gjukanoviç i Partisë Demokratike të Socialistëve dominues të Malit të Zi vuri në dukje në ditën e festimit të fitores në referendumin e pavarësisë se populli kishte shfuqizuar vendimet e tij që nga viti 1918.  

 Shih edhe 
 Podgorica
 Historia e Malit të Zi
 Komuna e Podgoricës

 Referime 

Kategoria:Marrëdhëniet mes Malit të Zi dhe Serbisë
Kategoria:Mbretëria e Malit të Zi