Shkurorëzimi në Islam

Shkurorëzimi në Islam mund të marrë forma të ndryshme, disa të iniciuara nga burri dhe disa të iniciuara nga gruaja. Kategoritë kryesore tradicionale ligjore janë talaq (mohimi), khulʿ (shkurorëzimi i ndërsjellë) dhe faskh (zgjidhja e martesës nga një gjykatë islame). Historikisht, rregullat e shkurorëzimit rregulloheshin nga sheriati, siç interpretohej nga jurisprudenca tradicionale islame, megjithëse ato ndryshonin në varësi të shkollës juridike, dhe praktikat historike ndonjëherë ndryshonin nga teoria juridike.

Në kohët moderne, ndërsa ligjet e statusit personal (familjare) janë kodifikuar, ato përgjithësisht kanë mbetur "brenda orbitës së ligjit islam", por kontrolli mbi normat e divorcit u zhvendos nga juristët tradicionalë në shtet.

 Parimet kur'anore 
Sipas Kuranit, martesa synohet të jetë e pakufishme në kohë, siç tregohet nga karakterizimi i saj si "lidhje e fortë" dhe nga rregullat që rregullojnë divorcin. Marrëdhënia midis bashkëshortëve duhet të bazohet në mënyrë ideale në dashuri (mawadda ue rahma, 30:21) dhe vendimet e rëndësishme në lidhje me të dy bashkëshortët duhet të merren me pëlqim reciprok. Kur nuk mund të arrihet harmonia martesore, Kurani i lejon dhe madje i këshillon bashkëshortët që ta çojnë martesën deri në fund (2:231), megjithëse ky vendim nuk duhet marrë lehtë dhe komuniteti thirret të ndërhyjë duke caktuar arbitra nga dy familjet për të tentuar një pajtim (4:35). Kurani përcakton dy mënyra të tjera për të shmangur divorcet e nxituara. Për një grua me menstruacione, El-Bekare 2:228 përshkruan periudhën e pritjes (Ideti) para përfundimit të divorcit, si tre periudha mujore. Në mënyrë të ngjashme për gratë që nuk kanë menstruacione, duke përfshirë gratë pas menopauzës dhe vajzat para menarkës, et-Talak 65:4 përshkruan periudhat e pritjes. Kjo është për t'i dhënë kohë burrit për të rishqyrtuar vendimin e tij. Për më tepër, një burri që betohet se nuk do të kryejë marrëdhënie seksuale me gruan e tij, gjë që do të çonte në divorc automatik, i lejohet një afat prej katër muajsh për ta thyer betimin (2:226).

Kurani reformoi në thelb pabarazinë gjinore të praktikave të divorcit që ekzistonin në Arabinë paraislamike, megjithëse disa elementë patriarkikë mbijetuan dhe të tjerët lulëzuan gjatë shekujve të mëvonshëm. Para Islamit, divorci midis arabëve rregullohej nga e drejta zakonore e pashkruar, e cila ndryshonte sipas rajonit dhe fisit, dhe respektimi i tij varej nga autoriteti i individëve dhe grupeve të përfshira. Në këtë sistem, gratë ishin veçanërisht të cenueshme. Rregullat kur'anore të martesës dhe divorcit siguruan një grup të caktuar normash për të gjithë myslimanët, të mbështetur nga autoriteti hyjnor dhe të zbatuara nga komuniteti. Reformat e hershme islame përfshinin dhënien e mundësisë gruas për të nisur shkurorëzimin, shfuqizimin e pretendimit të burrit për pronën e gruas së tij, dënimin e divorcit pa arsye bindëse, kriminalizimin e pretendimeve të pabaza për tradhti të bëra nga burri dhe vendosjen e përgjegjësive financiare të burrit ndaj gruaja e tij e divorcuar. Në kohët para-islamike, burrat i mbanin gratë e tyre në një gjendje të "limbo" duke i mohuar vazhdimisht ato dhe duke i marrë ato sipas dëshirës. Kurani e kufizoi numrin e refuzimeve në tre, pas së cilës burri nuk mund ta marrë përsëri gruan e tij nëse ajo fillimisht nuk martohet me një burrë tjetër. Për më tepër, pasuria e nuses (mahr) paraislamike, e cila i paguhej nga dhëndri familjes së nuses, u shndërrua në një dower, e cila u bë pronë e gruas, megjithëse disa studiues besojnë se praktika e dhënies së të paktën një pjese të mahr për nusen filloi pak para ardhjes së Islamit.O. Spies. "Mahr." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. Vol. 6, pp. 78–79.

Tema e divorcit trajtohet në katër kaptina të ndryshme të Kuranit, duke përfshirë parimin e përgjithshëm të artikuluar në 2:231:

Sheriati klasik
 Konteksti ligjor 
Ligji islam rrjedh nga burimet shkrimore të Islamit (Kurani dhe hadithi) duke përdorur metodologji të ndryshme të zhvilluara nga shkolla të ndryshme juridike. Ajo u interpretua historikisht nga juristët (myftilerë) të cilët pritej të jepnin një opinion juridik (fetva) pa pagesë në përgjigje të çdo pyetjeje. Mosmarrëveshjet familjare trajtohen në një gjykatë fetare të kryesuar nga një gjykatës (kadiu) i cili kishte arsimim të mjaftueshëm juridik për të vendosur disa çështje ligjore dhe pyeti një myfti nëse përballej me një çështje të vështirë ligjore. Gjyqtarët ishin anëtarë aktivë të komunitetit lokal dhe gjithashtu ishin të përfshirë në arbitrazhin informal, i cili ishte metoda e preferuar për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. Në proceset gjyqësore, ata ndërmjetësuan midis shkronjës së ligjit dhe nevojave të shqetësimeve sociale dhe morale lokale, me qëllimin kryesor për të siguruar harmoninë shoqërore.Hallaq (2009), pp. 11, 60–62. Praktika aktuale ligjore ndonjëherë devijonte nga parimet e shkollës juridike që ishte dominuese në zonë, herë në dobi të grave dhe herë në disavantazh të tyre. Anëtarët e të gjitha klasave shoqërore dhe dëshmitarët e tyre i argumentuan çështjet e tyre në gjykatë pa përfaqësim ligjor profesional, megjithëse anëtarët e shtresës së lartë përgjithësisht e bënin këtë përmes një përfaqësuesi.Hallaq (2009), pp. 11, 64–65. Gratë zakonisht përfshiheshin në procese gjyqësore, zakonisht si paditëse, ishin këmbëngulëse në argumentimin e rasteve të tyre dhe ato shpesh trajtoheshin me dashamirësi nga gjyqtari. Sipas doktrinës juridike, dëshmia e një gruaje në disa fusha të ligjit mbante gjysmën e peshës së asaj të një burri, megjithëse provat e disponueshme sugjerojnë se efektet praktike të këtij rregulli ishin të kufizuara dhe pozita ligjore e grave në Islamin para-modern ishte e krahasueshme me ose më i lartë se ai i bashkëkohësve të tyre evropianë.Hallaq (2009), pp. 65–66.

 Talak (mohimi) 
 Jurisprudenca 
Termi talaq përkthehet zakonisht si "mohimi" ose thjesht "divorci". Në të drejtën klasike islame i referohet të drejtës së burrit për të zgjidhur martesën thjesht duke i njoftuar gruas së tij se ai e refuzon atë. Juristët klasikë e klasifikuan në mënyra të ndryshme shpalljen e talaq si të ndaluar ose të papëlqyeshëm, përveç rastit kur ai ishte i motivuar nga një shkak bindës, siç është pamundësia e bashkëjetesës për shkak të konfliktit të papajtueshëm, edhe pse ata nuk kërkuan që burri të merrte miratimin e gjykatës ose të jepte një justifikim. Juristët vendosën kufizime të caktuara për refuzimin e vlefshëm. Për shembull, deklarata duhet të bëhet në terma të qartë; burri duhet të jetë i shëndoshë dhe jo i detyruar. Me talaq, gruaja ka të drejtë në pagesën e plotë të mahr nëse nuk është paguar tashmë. Burri është i detyruar ta mbështesë atë financiarisht deri në përfundimin e periudhës së pritjes ose deri në lindjen e fëmijës së saj, nëse ajo është shtatzënë. Për më tepër, ajo ka të drejtën për mbështetjen e fëmijëve dhe çdo mbajtje të vonuar, të cilat ligji islam kërkon që të paguhet rregullisht gjatë martesës.

Dhënia e të shoqit të një prerogative të refuzimit bazohej në supozimin se burrat nuk do të kishin interes të nisnin një divorc pa arsye të mirë, duke pasur parasysh detyrimet financiare që do të shkaktonte. Gjithashtu, juristët klasikë ishin të mendimit se "natyra femërore është e dobët në racionalitet dhe vetëkontroll". Kërkimi i një justifikimi shihej si potencialisht i dëmshëm për reputacionin e të dy bashkëshortëve, pasi mund të ekspozonte sekretet familjare në shqyrtim publik.

Talaq konsiderohet në Islam si një mjet i papëlqyeshëm divorci. Deklarata fillestare e talaq është një refuzim i revokueshëm (ṭalāq rajʿah) i cili nuk e ndërpret martesën. Burri mund ta revokojë refuzimin në çdo kohë gjatë periudhës së pritjes (‘iddah) që zgjat tre cikle të plota menstruale. Periudha e pritjes ka për qëllim t'i japë çiftit një mundësi për pajtim, si dhe një mjet për të siguruar që gruaja të mos jetë shtatzënë. Rifillimi i marrëdhënieve seksuale tërheq automatikisht refuzimin. Gruaja ruan të gjitha të drejtat e saj gjatë periudhës së pritjes. Shkurorëzimi bëhet i formës së prerë kur skadon periudha e pritjes. Ky quhet divorc "i vogël" (al-baynuna al-sughra) dhe çifti mund të rimartohet. Nëse burri e refuzon gruan e tij për herë të tretë, kjo shkakton një divorc "të madh" (al-baynuna al-kubra), pas së cilës çifti nuk mund të rimartohet pa një martesë të përfunduar me një burrë tjetër. Kjo njihet si tahlil ose nikah halala. Bërja e deklaratës së tretë të parevokueshme e pengon burrin të përdorë deklaratat e përsëritura dhe revokimet e divorcit si një mjet për të bërë presion ndaj gruas së tij për të bërë lëshime financiare në mënyrë që të "blejë lirinë e saj". Ai gjithashtu vepron si një frenues ndaj refuzimeve të nxituara.

 Talaq al-bid'ah dhe talaku i trefishtë 
Llojet e talaq mund të klasifikohen në talaq al-sunnah, i cili mendohet se është në përputhje me mësimet e Muhamedit, dhe talaq al-bid'ah, të cilat shihen si një bidat (risi) devijimi prej tij. Talaq al-sunnah ndahet më tej në talaq al-ahsan, që është forma më pak e papranuar e talaq, dhe talaq al-hasan. Talaku ahsan përfshin një shpallje të vetme të revokueshme të divorcit dhe abstinencës seksuale gjatë periudhës së pritjes. Shkurorëzimi hasan përfshin tre deklarata të bëra gjatë gjendjes së pastërtisë rituale të gruas me periudha menstruale që ndërhyjnë mes tyre dhe nuk ka pasur marrëdhënie gjatë asaj kohe.

Në ndryshim nga talaq al-sunnah, talaq al-bid'ah nuk respekton periudhën e pritjes dhe e ndërpret martesën në mënyrë të pakthyeshme. Mund të përfshijë një "talak të trefishtë", d.m.th., deklarimin e talakit të përsëritur tre herë, ose një formulë të ndryshme si "ti je haram për mua". Disa shkolla juridike thanë se një talak i trefishtë i kryer në një takim të vetëm përbënte një divorc "të madh", ndërsa të tjera e klasifikuan atë si një divorc "të vogël". Talaq al-bid'ah pasqyron zakonet para-islamike të divorcit dhe jo parimet kur'anore dhe konsiderohet të jetë një formë veçanërisht e papranuar, edhe pse ligjërisht e vlefshme e divorcit në jurisprudencën tradicionale sunite. Sipas traditës islame, Muhamedi e denoncoi praktikën e talakit të trefishtë dhe kalifi i dytë Umar ndëshkoi burrat që e përdornin atë.

Jurisprudenca shiite nuk e njeh talaq al-bid'ah.

 Talak i deleguar 

Burri mund t'ia delegojë të drejtën e refuzimit gruas së tij. Ky delegim mund të bëhet në momentin e lidhjes së kontratës së martesës (nikah) ose gjatë martesës, me ose pa kushte. Shumë gra përfshinin kushte të tilla në kontratat e tyre martesore. Zakonisht, kontrata i jepte gruas të drejtën të "mohonte veten" nëse burri martohej me një grua të dytë. Refuzimi i deleguar quhet ṭalāq al-tafawud ose tafwid.

 Khulʿ 
 (divorci i ndërsjellë)

 Jurisprudenca 
Khulʿ është një lloj divorci kontraktual që inicohet nga gruaja. Është justifikuar me autoritetin e vargut 2:228:

Ai bazohet më tej në një hadith në të cilin Muhamedi udhëzon një burrë që të pajtohet me dëshirën e gruas së tij për divorc nëse ajo i kthen një kopsht të marrë prej tij si pjesë e mahr të saj. Një khul' përfundohet kur çifti bie dakord për divorcin në këmbim të një kompensimi monetar të paguar nga gruaja, i cili nuk mund të kalojë vlerën e mahr që ajo kishte marrë, dhe në përgjithësi është një shumë më e vogël ose përfshin humbjen e pjesës ende të papaguar. Hanefitë dhe Malikitë nuk kërkojnë kompensim të paguar nga gruaja Shkurorëzimi është i formës së prerë dhe i parevokueshëm, hyn në fuqi në momentin e lidhjes së kontratës. Çifti nuk mund të pajtohet gjatë periudhës së pritjes, të përcaktuar si në rastin e talaq, por burrit i kërkohet të paguajë ushqim gjatë afatit të saj, përveç rastit kur kontrata hiqet nga kërkesa. Ashtu si në rastin e talaq, rimartesa është e mundur derisa të përfundojë një khul' për herë të tretë. Nëse burri i bën presion gruas së tij që të pajtohet me khul' në vend që të shqiptojë talaq, gjë që do ta lejonte atë të shmangte përgjegjësitë financiare, shkurorëzimi konsiderohet i pavlefshëm. Ashtu si talaq, khulʿ zhvillohet jashtë gjykatës.

 Nikah halala 

Nikah halala (gjithashtu i njohur si martesa tahleel) është një praktikë në të cilën një grua, pasi divorcohet me talak të trefishtë, martohet me një burrë tjetër, përfundon martesën dhe divorcohet përsëri në mënyrë që të jetë në gjendje të rimartohet me ish-burrin e saj. Megjithatë martesat e tilla janë të ndaluara në Islam, sipas një hadithi të graduar sahih, i cili thotë se Muhamedi i mallkoi ata që bënin martesa të tilla.

 Referime