Finlanda nën sundimin suedez

Në historinë suedeze dhe finlandeze, Finlanda nën sundimin suedez është periudha historike kur pjesa më e madhe e zonës që më vonë formoi Finlandën ishte një pjesë integrale e Suedisë. Pika fillestare e sundimit suedez është e pasigurt dhe e diskutueshme. Dëshmitë historike të vendosjes së sundimit suedez në Finlandë ekzistojnë nga fundi i shekullit të 13-të e tutje.

Sundimi suedez përfundoi në pjesën më të madhe të të ashtuquajturës Finlandë e Vjetër në vitin 1721 si rezultat i Luftës së Madhe Veriore. Suedia lëshoi pjesën e mbetur të Finlandës së Vjetër në 1743 pas Luftës së Kapelave. Më 17 shtator 1809, periudha e sundimit suedez mbi pjesën tjetër të Finlandës mori fund kur u nënshkrua Traktati i Haminës, duke i dhënë fund Luftës Finlandeze. Si rezultat, e treta lindore e Suedisë iu dorëzua Perandorisë Ruse dhe u krijua si Dukati i Madh i Finlandës.

Sundimi suedez në zonën e Finlandës së sotme filloi si rezultat i Kryqëzatave Veriore. Klasa e lartë finlandeze humbi pozitën dhe tokat e saj ndaj fisnikërisë së re suedeze dhe gjermane dhe ndaj Kishës Katolike. Kolonizimi suedez i disa zonave bregdetare të Finlandës me popullsi të krishterë ishte një mënyrë për të mbajtur pushtetin në zonat e mëparshme pagane që ishin pushtuar. Është vlerësuar se ka pasur mijëra kolonistë. Kolonizimi çoi në disa konflikte midis kolonistëve dhe popullsisë vendase, të cilat janë regjistruar në shekullin e 14-të. Në zonat e kolonizuara, popullsia finlandeze kryesisht humbi të drejtat e saj të peshkimit dhe kultivimit ndaj kolonistëve. Megjithëse provincat finlandeze ishin një pjesë integrale e Mbretërisë së Suedisë me të njëjtat të drejta dhe detyra ligjore si pjesa tjetër e mbretërisë, subjektet suedeze që flisnin finlandisht u përballën me sfida krahasuese në marrëdhëniet me autoritetet pasi suedishtja u krijua si gjuha e vetme zyrtare. Në fakt, mbeti një pikëpamje gjerësisht e pranuar në Suedi që finlandezët ishin në parim një popull i veçantë dhe i pushtuar dhe për këtë arsye nuk kishin të drejtë të trajtoheshin në mënyrë të barabartë me suedezët. Mbretërit suedezë e vizituan Finlandën rrallë dhe në tekstet bashkëkohore suedeze finlandezët shpesh portretizoheshin si primitivë dhe gjuha e tyre inferiore. Përafërsisht gjysma e taksave të mbledhura në Finlandë u përdor në vend, ndërsa gjysma tjetër u transferua në Stokholm.

Nën Suedinë, Finlanda u aneksua si pjesë e domenit të krishterë perëndimor dhe rendit kulturor, komunal dhe ekonomik të Evropës Perëndimore, mbi të cilin u themeluan ekonomia e tregut, qeveritë kushtetuese dhe parimet ligjore. Finlanda ishte kufiri lindor i mbretërisë, i cili solli shumë luftëra dhe sulme në zona. Gjuha finlandeze, që daton nga kohërat parahistorike, dhe disa pjesë të fesë dhe kulturës folklorike mbetën nën sundimin suedez, edhe pse ato ndryshuan ndërsa u përshtatën rrethanave të reja. Për shembull, në këtë periudhë finlandishtja miratoi alfabetin latin si sistemin e saj të shkrimit dhe afërsisht 1100 fjalë huazimi suedeze, megjithëse shumica e tyre janë me prejardhje nga latinishtja ose greqishtja.

Finlanda e sunduar nga Suedia në shekullin e 20-të është referuar gjithashtu si "Suedi-Finlandë". Termi është përdorur për t'iu referuar mbretërisë që përbëhet nga pjesët kryesore të Suedisë dhe Finlandës aktuale. Historiani Peter Englund ka vënë në dukje se Finlanda e sunduar nga Suedia nuk ishte aq shumë pjesë e një bashkimi kombëtar ose një provincë sa "gjysma lindore e mbretërisë e cila u shkatërrua praktikisht në 1809, kur të dyja pjesët vazhduan rrugët e tyre të ndara". Englund mendon se periudha e Suedisë si superfuqi ishte "pronë" e përbashkët e Suedisë dhe Finlandës, sepse ngritja si superfuqi do të ishte e pamundur për një komb të varfër pa burimet e pjesës lindore të mbretërisë.Englund, Peter (2003). Suuren sodan vuodet, Finnish-language version, introduction. Helsinki, WSOY.  See also: finnica.fi .

Finlandezët konsideroheshin nga shumica e historianëve si banorët e parë të Suedisë dhe nga disa historianë suedezë, si Olof von Dalin (shekulli i 18-të), një nga dhjetë fiset biblike të humbura të Izraelit. Ky ndryshim në qëndrim buroi kryesisht nga nevoja për të krijuar një bazë më të barabartë gjatë rënies së Perandorisë Suedeze. Ata ende përballeshin me vështirësi në marrëdhëniet me autoritetet më të larta suedeze në finlandisht dhe mungesë botimesh në finlandisht.

Mesjeta (rr. 1150 – 1523)
Finlanda bëhet pjesë e Suedisë
parapamje|majtas|Letra e Mbretit Birger për gratë kareliane e vitit 1316 është dokumenti origjinal më i vjetër i mbijetuar i Finlandës.
parapamje|djathtas|Peshkopi Henry dhe Lalli
Pika e fillimit të sundimit suedez është nën një sasi të madhe pasigurie. Ajo është e lidhur me përpjekjet e Kishës Katolike për të zgjeruar besimin në rajonin e Detit Baltik Lindor dhe me Kryqëzatat Veriore.

Sipas legjendës së Erik Shenjtorit, shkruar në vitet 1270, Mbreti i Suedisë Eric Shenjtorit dhe peshkopi anglez Henry bënë kryqëzatën e parë suedeze në Finlandën jugperëndimore në vitet 1150. Sipas kronikës dhe burimeve të tjera përrallore, peshkopi Henry po konvertonte njerëzit në krishterim në zonat e Finlandës së Vërtetë dhe Satakunta gjatë kryqëzatës. Kryqëzata nuk konsiderohet të jetë një ngjarje e vërtetë. Gjithashtu, kristianizimi i pjesës jugperëndimore të Finlandës dihet se ka filluar tashmë në shekullin e 10-të, dhe në shekullin e 12-të, zona ishte ndoshta pothuajse tërësisht e krishterë. Sipas Kronikës së Erikut, mbretëria suedeze, e cila sapo kishte filluar të formohej, bëri dy kryqëzata në Finlandë në shekullin e 13-të. E ashtuquajtura kryqëzata e dytë kundër tavastianëve në 1249–1250 dhe e ashtuquajtura kryqëzata e tretë kundër karelianëve më 1293. Sipas burimeve historike, arsyeja e kryqëzatave përveç përhapjes së besimit katolik, ishin bastisjet e shumta që fiset pagane finlandeze bënë në Suedi. Papa Aleksandri IV madje pranoi martesën midis mbretit suedez Valdemar dhe Sofisë, vajzës së mbretit danez Erikut IV, kështu që ata mund të zmbrapsnin më mirë sulmet pagane.[

Nga shekulli i 14-të, me kryqëzatat e suksesshme dhe kolonizimin e pjesshëm të bregdetit finlandez me kolonistë suedezë krishterë, ajo që tani është Finlanda perëndimore dhe jugore dhe Istëmi karelian, ishte bërë pjesë e Suedisë, Kishës Katolike dhe dioqezës së Uppsala. Karelia Lindore, rajoni Käkisalmi dhe Ladoga Karelia ruajtën lidhjet e tyre me Kishën Ortodokse dhe me Novgorodin.

Traktati i Nöteborg, i bërë në vitin 1323 midis Suedisë dhe Novgorodit, ishte traktati i parë që përcaktoi kufirin lindor të mbretërisë suedeze dhe Finlandës të paktën për Karelinë. Kufiri në Finlandën veriore mbeti i paqartë. Megjithatë, Suedia aneksoi popullsinë finlandeze në brigjet e Ostrobothnisë Veriore në shekullin e 14 në mbretërinë e saj.

Finlanda si pjesë e Mbretërisë së Suedisë
parapamje|djathtas|Magnus Eriksson në librin e tij ligjor kombëtar
Për të ndihmuar në vendosjen e pushtetit të Mbretit të Suedisë, u ndërtuan tre kështjella: Kalaja Turku në Finlandën e Vërtetë, Kalaja Häme në Tavastia dhe Kalaja Vyborg në Karelia. Në kohët mesjetare, kështjellat ishin të rëndësishme për mbrojtjen e Finlandës dhe ato gjithashtu vepronin si qendra qeveritare në Finlandë. Zona qeveritare që rrethonte një kështjellë quhej slottslän (linnalääni në finlandisht). Suedia ishte një mbretëri zgjedhore në kohët mesjetare dhe zgjedhjet u mbajtën në Gurët e Mora. Finlanda gjithashtu mori të drejtën për të dërguar përfaqësuesin e saj në zgjedhje në vitin 1362, gjë që tregon rolin e vendosur të Finlandës si pjesë e Suedisë. Zhvillimi i qeverisë dhe drejtësisë pati një rol të madh në ligjin e vendosur gjatë mbretërimit të mbretit Magnus IV të Suedisë.

Në kohët mesjetare, rajonet historike të Finlandës së Vërtetë dhe Satakunta ishin pjesë e zonës qendrore të qeverisë suedeze dhe ruajtën lidhjet me Skandinavinë që kishin krijuar tashmë gjatë parahistorisë. Në Finlandën Jugperëndimore, Tavastia, Karelia jugore kishte popullsi të përhershme bujqësore, e cila gradualisht u kondensua dhe u përhap në një zonë më të madhe. Përhapja dhe vendosja e popullsisë së re në Ostrobothnia e Mesme dhe Veriore ishte një nga ngjarjet më të dukshme në historinë e popullsisë finlandeze gjatë epokave mesjetare. Në Åland, arkipelagun Turku dhe rajonet bregdetare të Ostrobothnia dhe Nylandia kishte gjithashtu një popullsi suedisht-folëse. Në mesjetë, fshatarët ishin grupi më i madh i popullsisë në Finlandë. Një pjesë e madhe e zonës së Finlandës aktuale ishte një shkretëtirë në kohët mesjetare, ku njerëzit nga Satakunta, Tavastia dhe Karelia bënin udhëtime gjuetie dhe e cila ishte e banuar nga laponët, të paktën disa prej të cilëve flisnin sami. Shkretëtira nuk ishte pjesë e asnjë zone qeveritare në aspektin praktik.

Në kohët e hershme të sundimit suedez, dokumentet zyrtare të qeverisë shpesh shkruheshin në latinisht, të cilat theksonin rolin e klerit edhe në qeverisjen laike. Përdorimi i suedishtes së vjetër si gjuhë e shkruar qeveritare u rrit gjatë shekullit të 14-të. Në qeveritë lokale të qyteteve, veçanërisht në lidhje me tregtinë ndërkombëtare, gjuha gjermane e mesme e ulët përdorej gjithashtu gjerësisht. Megjithatë është e pamundur të paraqiten përafrime të sakta të marrëdhënieve të gjuhëve të ndryshme në kohët mesjetare.

Fshat dhe qytetet
Ndryshe nga situata në Evropën Qendrore, fshatarët në Suedi ishin të lirë dhe feudalizmi nuk u zhvillua kurrë në mbretërinë suedeze në përpjesëtimin që ndodhi në Evropën Qendrore. Pushteti vendor bazohej në vendbanimet lokale (socken) dhe famullitë në fshat.

Në mesjetë, koncepti i qyteteve u prezantua në Finlandë. Borgjezia që jetonte në qytete, si tregtarët dhe punëtorët e artizanatit, përfaqësonin vetëm një pjesë të vogël të popullsisë. Qytetet më të rëndësishme mesjetare në Finlandë ishin Turku dhe Viipuri. Qytete të tjera ishin Naantali, Rauma, Ulvila dhe Porvoo. Tregtia e largët në Finlandë dhe në vendet e tjera nordike në kohët mesjetare ishte kryesisht në duart e tregtarëve të Lidhjes Hanseatike Gjermane dhe si e tillë një pjesë e rëndësishme e borgjezisë në Turku dhe Viipuri ishin gjermanë. Në qytete, pushteti vendor ishte në duart e një gjykate të drejtuar nga një kryetar bashkie.

Frälse
Urdhëresa e Alsnö, e dhënë gjatë mbretërimit të Magnus III të Suedisë, krijoi një frälse (finlandisht: rälssi) ose fisnikëri të vogël laike, e çliruar nga taksat, në Suedi dhe Finlandë në vitin 1280. Frälse shpirtërore nënkuptonte njerëzit shpirtërorë që ishin të përjashtuar nga pagesa taksa ndaj qeverisë laike (si priftërinjtë, murgeshat dhe vëllezërit lypës).

Famullitë e kishës katolike në zonën e Finlandës i përkisnin Kryedioqezës së Turkut. Peshkopi i Turkut, kreu i dioqezës, kishte po ashtu pushtet mbi kishën, një sasi të madhe pushteti laik, dhe ai ishte anëtar i Këshillit Private të Suedisë. Një nga peshkopët mesjetarë më të shquar të Turkut ishte Magnus II Tavast, i cili mbajti detyrën nga viti 1412 deri në vitin 1450. Mësuesit shpirtërorë ishin intelektualët e arsimuar dhe të shkolluar në Finlandën mesjetare. Anëtarët e saj kishin ndjekur shpesh shkollën e katedrales së Turkut dhe disa kishin studiuar edhe në universitete të huaja.

Epoka e Bashkimit të Kalmarit

Finlanda si pjesë e Bashkimit të Kalmarit
parapamje|Mbretëresha Margaret I
Bashkimi i Kalmarit nordik u themelua nga Mbretëresha e Danimarkës Margaret I në vitin 1397. Në praktikë, konfliktet lindën brenda bashkimit, pasi klasat e larta suedeze me politikën e tyre të zgjerimit ishin të interesuara për lindjen, drejtimin e Rusisë, ndërsa danezët ishin më të interesuar. në jug – drejtimi i tokave gjermane. Kishte gjithashtu konflikte të brendshme midis klasës së lartë të kombeve individuale. Lufta për pushtet nuk ishte vetëm rezultat i dallimeve "politike të huaja" në gjuhën moderne.

Edhe në epokën e bashkimit, Finlanda nuk formoi një zonë të vazhdueshme qeveritare, por u nda në dy rrethe të veçanta qeveritare. Viipuri veproi si një qendër e rëndësishme, ndonjëherë pothuajse e pavarur, ndërsa Turku ishte një pjesë më integrale e zonës qeveritare të autoritetit qendror.

Pozicioni i pavarur i Viipuri ishte i dukshëm në atë që megjithëse Finlanda ishte e ndarë në dy zona të veçanta të folësve të ligjit, Finlanda Jugore dhe Veriore, në vitin 1435, Viipuri kishte zonën e vet të pavarur të folësit karelian tashmë në vitet 1440, me kryetarin e ligjit ndoshta të emëruar nga shefi i Kalasë së Viipuri. Megjithatë, kryetari i ligjit karelian nuk kishte autoritet në gjykatën tokësore të Turkut.Holappa, Veli: Verot ja oikeuslaitos 1500–1600 -luvulla: Keskiaikainen oikeudenkäyttö 

Në epokën e bashkimit, pozicioni i Finlandës si pjesë e sferës ndryshoi. Për katër dekada, zotërimi i Finlandës nga monarku ishte më i fortë se më parë. Mbreti Erik i Pomeranisë vizitoi Finlandën dy herë, në 1403 dhe në 1407. Me bashkimin, autoritetet drejtuese në Finlandë gjithashtu ndryshuan, pasi mbreti vendosi të besuarit e tij për të udhëhequr kështjellat. Abraham Broderson u ngrit si kryetar i Kalasë Turku dhe danezi Klaus Fleming u emërua kryetar i ligjit. Më vonë, Klaus Lydekesson Djäkn dhe Krister Nilsson Vasa u ngritën në pozicione të rëndësishme. Peshkopi Magnus II Tavast ishte një mbështetës i pushtetit të bashkimit.

Komuniteti në kohën e bashkimit
Frälse dhe kleri formuan grupin politik kryesor në kohën e bashkimit. Vetë frälse e Finlandës sundonte rrallë mbi slottslän më të mëdha, të cilat sundoheshin kryesisht nga suedezë ose danezë, ndonjëherë edhe burra me prejardhje gjermane, të cilët megjithatë kishin jetuar në Finlandë për dekada. Frälse finlandeze ishte kryesisht përgjegjëse për qeverinë e ulët, detyrën ushtarake dhe veçanërisht drejtësinë. Detyrat më të rëndësishme në kishë iu caktuan gjithashtu bijve të frälse finlandeze në kohën e bashkimit. Megjithatë, fshatarët gjithashtu mund të merrnin pjesë në aktivitetet e gjykatave të ndryshme dhe të kishin një efekt në vendimet politike, si zgjedhja e mbretit.

Përveç Turkut dhe Viborgut, qytetet në kohën e bashkimit ishin të vogla dhe numëroheshin shumë pak. Si e tillë, tregtia e jashtme ishte modeste. Edhe Viborg nuk mund të konkurronte me Reval (Tallinn) si qendër e tregtisë ruse. Tregtia e brendshme ishte ekonomikisht më e rëndësishme se tregtia e jashtme.

Në kohën e bashkimit, qeveria finlandeze u riorganizua për të ndihmuar situatën ekonomike. Në 1405, qindra fermave iu hoq statusi i përjashtimit nga taksat. Me këtë u krijua baza për taksimin sistematik të bujqësisë. Kurora u përpoq të rriste të ardhurat nga taksat edhe nga aktivitetet e kolonëve: fushat bujqësore shkaktonin të ardhura nga taksat, ndërsa puna në shkretëtirë jo. Të ardhurat nga taksat mund të rriten duke shpërndarë zona të egra për popullsinë e përhershme. Në vitin 1409, Turku filloi të prodhonte paratë e veta, të cilat kishin një vlerë të ndryshme nga paratë e përdorura në pjesën tjetër të Suedisë. Ata ishin örtug të bëra prej argjendi dhe gjashtë monedhash qindarke. Në vitin 1407, Finlanda mori gjykatën e saj supreme, gjykatën tokësore të Turkut, së cilës iu dha gjithashtu kompetenca qeveritare. Udhëheqësit e Finlandës tani mund të vendosin për çështjet e vendit të tyre në takimet e tyre.

Bashkimi fillon të shpërbëhet
Nga jashtë, kohët e hershme të Bashkimit të Kalmarit ishin një kohë paqeje për Finlandën. Me politikën e tij të jashtme aktive, mbreti Eriku i Pomeranisë ra në konflikt me Lidhjen Hanseatike, gjë që e bëri tregtinë më të vështirë. Në vitet 1430, klasa e lartë dhe lëvizjet rebele fshatare në Suedi nuk patën një efekt në Finlandë. Kundërshtimi ndaj klasës së lartë të shkaktuar nga lëvizjet e vogla rebele fshatare në Finlandë mund të shpjegohet me zgjerimin e pronës së kurorës dhe frälse. Më e njohura nga këto lëvizje rebele ishte e ashtuquajtura "rebelimi i Davidit" në Tavastia në vitin 1439. Ai ishte drejtuar në feudali Viikki.Katajala, pp. 124–137.

Askush nga Finlanda nuk mori pjesë në mbledhjen e Arbogas në vitin 1435. Në të njëjtën vjeshtë, peshkopi Magnus II Tavast dhe Krister Nilsson mbërritën në Suedi dhe në negociatat atje morën pjesë në shkarkimin e udhëheqësve të rebelimit Engelbrekt Engelbrektsson dhe formimin të një kompromisi. Krister Nilsson u bë drots (seneschal) dhe Karl Knutsson Bonde u bë marshall. Pasi Nilsson u kthye në Finlandë në të njëjtën vjeshtë, lëvizjet rebele filluan përsëri në Suedi.

Për të luftuar lëvizjet rebele, fshatarëve finlandezë iu premtua një ulje e taksave në një letër të datës 24 qershor 1436, e nënshkruar nga kryepeshkopi, drots dhe marshalli, nën autoritetin e qeverisë. Arsyeja e deklaruar ishte se finlandezët ishin treguar besnikë ndaj mbretërisë dhe ishin betuar të mos merrnin kurrë një udhëheqës të tyren, dhe premtuan se nuk do të ngriheshin në kryengritje dhe pranuan liderin e caktuar nga qeveria. Seppo Suvanto e ka interpretuar këtë në mënyrë që Suedia kishte frikë se qeveria lokale finlandeze do të shkëputej nga mbretëria suedeze dhe finlandezët do të zgjidhnin një udhëheqës të tyre.<ref>Salminen, Tapio: Suomen linnojen ja voutikuntien hallinto 1412–1448, pp. 37–38. Master's thesis, Universiteti i Tampere 1993.</ref>

Përplasjet e pushtetit midis Finlandës dhe Suedisë
Mbreti u rrëzua përfundimisht në vitin 1439, pas së cilës Suedia u drejtua nga një këshill aristokratësh. Ai përbëhej nga peshkopë dhe fisnikë kryesorë. Më i fuqishmi i këtij grupi ishte Karl Knutsson, i cili u zgjodh udhëheqës i mbretërisë në 1438. Konkurrenti i tij më i madh, drots Krister u tërhoq në Vyborg pas kësaj. Pas rënies së qeverisë absolutiste, lidhjet e Finlandës me Danimarkën u ndërprenë. Megjithatë, lidhjet me Suedinë nuk u forcuan vërtet, por guvernatorët lokalë të Slottslän kryesisht sunduan vendin.

Në vitin 1440, danezët e ftuan Kristoforin e Bavarisë në vendin e tyre dhe e zgjodhën atë si mbret. Në Suedi po zhvilloheshin negociata për kushtet e njohjes së tij. Karli VIII i Suedisë u zhvendos në Finlandë në të njëjtin vit dhe pushtoi kështjellat Turku dhe Kastelholm, duke premtuar se do të denonconte pozicionin e tij si udhëheqës i mbretërisë nëse do të merrte të gjithë Finlandën si qarkun e tij. Kjo dëshirë iu plotësua, përveç Åland. Megjithatë, situata ndryshoi shumë shpejt, dhe Charles VIII duhej të luftonte veten me slottslän Vyborg. Turku u kthye në pushtetin e një zyrtari të caktuar nga mbreti. Synimi i mbretit ishte të parandalonte formimin e një Finlande të vazhdueshme.

Pasi Christopher vdiq në 1448, Charles VIII lundroi nga Vyborg në Stokholm me 800 burra të armatosur, ku u zgjodh mbret (1448-1457), me sa duket për shkak të epërsisë së tij ushtarake. Mandati i tij u shënua nga një luftë me Kristianin I të Danimarkës, e cila shkaktoi rritjen e taksave edhe në Finlandë. Gjatë kësaj periudhe, Finlanda ishte zona më e rëndësishme e mbështetjes së mbretit. Në 1457, fisnikëria e lartë suedeze u rebelua kundër mbretit dhe ai iku në Danzig. Kristiani I u zgjodh mbret i Suedisë. Ai sundoi nga 1457 deri në 1464. Megjithatë, jo të gjithë njerëzit e mbështetën mbretin e ri – veçanërisht në Vyborg.

Mosmarrëveshje për kufirin lindor
Periudha tjetër u shënua me probleme në pjesët lindore të mbretërisë. Me përhapjen e popullsisë në shkretëtirë, filluan mosmarrëveshjet kufitare dhe luftimet me Novgorodin dhe Karelianët. Ndërsa popullsia savoniane u përhap, Karelia Veriore u popullua gjithashtu. Në 1478, Novgorod u aneksua në Moskë dhe një fuqi e re u ngrit përtej kufirit lindor. Për të siguruar kufirin, u ndërtua kështjella Olavinlinna për të mbrojtur kolonët e rinj. Rusët e panë këtë si një shkelje të traktatit të kufirit, dhe lufta e hapur mbretëroi për shumë vite deri në paqen e përkohshme në vitin 1482. Megjithatë, palët nuk mund të bien dakord se ku do të vendosej kufiri.

Nga Axelsson te Sten Sture
Në betejën për kurorën suedeze, kështjellat finlandeze gjithashtu u pushtuan dhe u bindën në anën e mbretit të bashkimit. Kalorësi danez Erik Axelsson Tott erdhi me vëllezërit e tij për të pushtuar kështjellat në vitet 1480, dhe në fund, të gjitha kështjellat ishin nën pushtetin e Axelssons. Pas vdekjes së Erikut, ai la qarqet Vyborg, Hämeenlinna dhe Savonlinna tek vëllezërit e tij Ivar dhe Lauri, të cilët tashmë sundonin mbi Raseborg. Megjithatë, formimi i një rrethi të vazhdueshëm pushteti nuk i përshtatej planeve të regjentit Sten Sture. Në vitin 1481, Sten Sture mbërriti në Finlandë, deri në Vyborg. Regjenti dhe guvernatorët lokalë nuk arritën në një marrëveshje: regjenti u premtoi njerëzve ulje taksash; pronarët vendas nuk mund ta pranonin këtë.

Në fund të kohërave të bashkimit, asnjë regjent nuk kishte më pranim universal nga të gjitha vendet nordike. Mbreti i Danimarkës Gjoni (mbretëroi 1481-1513) nuk u pranua në vendet e bashkimit dhe këshillat morën pushtetin në duart e tyre. Në vitin 1483, Sten Sture mori pushtetin mbi tre qarqe në Finlandë: Vyborg, Savonlinna dhe Hämeenlinna. Ish mbretëria e Axelssonëve u bë zona mbështetëse e regjentit dhe Finlanda u bë një pjesë edhe më integrale e qeverisë qendrore; veçanërisht kur edhe Raseborg erdhi në pushtetin e mbështetësit të Sten Sture, Knut Posse. Sture nuk ua shpërndau kështjellat fisnikërisë, por sundoi mbi to nëpërmjet zyrtarëve të varur prej tij, duke mbledhur një sasi të konsiderueshme të ardhurash nga taksat për vete.

Trazirat gjatë fundit të kohërave mesjetare
Në fund të shekullit të 15-të, përleshjet e mëparshme me Moskën u përshkallëzuan në një luftë. Në vitin 1495, Kalaja e Vyborgut u rrethua. Njerëz nga Finlanda Perëndimore u dërguan gjithashtu në luftë. Në zonat e rrezikuara u thirrën në armë të gjithë personat mbi 15 vjeç dhe përveç kësaj, në vend mbërritën mercenarë gjermanë dhe njerëz nga Suedia. Sulmet ruse u shtrinë nga Karelia në Ostrobothnia, Savonia dhe Tavastia. Paqja u bë në vitin 1497.

Në të njëjtin vit, Këshilli Privat i Suedisë rrëzoi Sten Sture si regjent. Megjithatë, slottsläns finlandeze mbetën nën kontrollin e tij. Pasoi një luftë civile, ku mbreti John mundi trupat e regjentit, duke u bërë vetë Mbret i Suedisë (1497–1501). Në 1499, Sture duhej të hiqte dorë nga zonat e tij në Finlandë. Në vitin 1503, Svante Nilsson Sture (mbretëroi 1504–1512) u zgjodh si regjent dhe udhëheqësit finlandezë u betuan për besnikërinë e tyre ndaj tij. Në një takim të mbajtur në Turku, populli ka shprehur mbështetjen e tij për qëndrimin e tij. Megjithatë, unanimiteti ishte vetëm i çuditshëm, pasi një pjesë e liderëve të Finlandës mbështetën qëndrimin e tyre politik së bashku me familjen e Sten Sture. Qëllimet e tyre kanë mbetur disi të paqarta. Megjithatë, historia kombëtare ka theksuar rolin e politikës lindore në mosmarrëveshjet.

Epoka e Vasës (1523–1617)

Mbretërimi i Gustav Vasa

Betejat e fundit të bashkimit
parapamje|djathtas|Gustav I (Vasa) i Suedisë
Kohët e fundit të bashkimit ishin një kohë trazirash në pjesën më të madhe të Finlandës, jo vetëm në Vyborg. Në fund të shekullit të 16-të, danezët shkuan në plaçkitje në bregdetin finlandez dhe kapiteni i piratëve Otto Rudi grabiti Turkun dhe thesaret e katedrales së tij. Me ardhjen në pushtet të mbretit të bashkimit danez, Kristiani II i Danimarkës, në kurorëzimin e tij atij iu prenë kokat dhjetëra fisnikë suedezë. Kjo u quajt gjakderdhja e Stokholmit. Fisniku suedez Gustav Vasa u ngrit për të kundërshtuar mbretin e bashkimit dhe fitoi fshatarët në anën e tij. Tregtarët gjermanë hanseatikë e mbështetën gjithashtu Gustav Vasën dhe i dhanë armë dhe para. Vëllezërit me origjinë finlandeze Erik dhe Ivar Fleming pushtuan kështjellat finlandeze për Gustav Vasa dhe i dëbuan danezët nga Finlanda në 1523. Epoka e bashkimit nordik mori fund dhe Gustav Vasa u bë mbret i Suedisë dhe Finlandës.

Lindja e një shteti të hershëm modern
Gjatë mbretërimit të Gustav Vasa, filloi të formohej një mbretëri e vazhdueshme suedeze. Ai ia doli të shtypte komunitetet rajonale të cilat kishin udhëhequr politikën e tyre. Nga ana tjetër, reformimi e shtypi kishën. Fisnikëria e lartë, tashmë e dobësuar nga gjakderdhja, tani ishte e lidhur për të mbështetur politikën mbretërore. Megjithatë, qeverisja bëhej ende në traditën mesjetare: mbreti kishte fisnikë dhe skribë të shumtë për ta ndihmuar, por këta nuk ishin në të vërtetë zyrtarë. Gjithashtu qeveria nuk kishte një dallim të qartë të vendeve të punës, por detyrat në shërbim të mbretit ndryshonin sipas situatës. Në vitet 1530, Gustav Vasa filloi të sillte në vend zyrtarë të qeverisë gjermane, së bashku me të cilët vizionet e reja të pushtetit mbretëror arritën në Suedi. Gjatë dietës Västerås të vitit 1544, mbretëria u ndryshua në trashëgimtare dhe djali i madh i Gustav Vasës Erik u emërua trashëgimtar i fronit.

Pushteti vendor i kurorës u përqendrua në duart e zyrtarëve pasi grantet e tokës ishin anuluar. Punët e tyre ishin të shumta, por mbledhja e taksave ishte një nga më të rëndësishmet. Gjatë mbretërimit të Gustav Vasës, mbledhja e taksave kaloi në qeverisje të mirëfilltë; Së pari, dokumentet sistematike të tokës (të pronësisë së tokës) u mbajtën për të ndihmuar në tatimin, shumë shpejt pasuan lloje të tjera katalogësh dhe llogarish të mirëfillta. Zyrtarët ishin gjithashtu përgjegjës për ripopullimin e shtëpive të boshatisura, sigurimin e transportit dhe rrugëve. Zyrtarët gjithashtu duhej të parandalonin tregtinë e paligjshme dhe punën e dorës që praktikohej në fshat. Gjithashtu, puna e përgjithshme e paqeruajtjes dhe e drejtësisë i përkiste detyrave të zyrtarëve – në këtë mënyrë mund të sigurohej pjesa e kurorës nga taksat dhe të ardhurat e gjobave. Rritja e qeverisë rriti të ardhurat nga taksat e kurorës me dhjetëra përqind.

Lufta kundër Rusisë
Konfliktet e vazhdueshme me Rusinë ishin ende të rëndësishme në politikën e jashtme finlandeze. Në fillim të mbretërimit të Gustav Vasës, negociatat u zhvilluan në një përpjekje për të rifituar një ide se ku shkonte kufiri. Suedezët u përpoqën të shtynin kontrollin e vijës kufitare për aq kohë sa të ishte e mundur, dhe pavarësisht marrëveshjeve të përkohshme, konfliktet dhe bastisjet nga të dyja palët vazhduan. Në një takim fisnikërie të mbajtur në Vyborg në 1555, mbreti u këshillua të shkonte në luftë. Sulmi rezultoi në një kundërsulm nga Ivani i Tmerrshëm nga drejtimi i Vyborg dhe Savonia. Negociatat e zhvilluara nga viti 1556 deri në 1557 rezultuan në një paqe të përkohshme që zgjati 40 vjet. Kishte një plan për të zhvilluar një negociatë të re për vijën kufitare në 1559, por kjo nuk ndodhi kurrë.

Sjellja e keqe nga fisnikëria
Në kohë lufte, mbreti kishte kaluar një kohë të gjatë në Finlandë. Atje ai urdhëroi një hetim të gjerë të sjelljes së keqe nga fisnikëria. Ky hetim rezultoi në të ashtuquajturën listë ankesash të Jakob Teit, e cila është një burim i rëndësishëm i historisë së komunitetit në shekullin e 16-të. Në verën e vitit 1556, mbreti e bëri Finlandën në dukatin e saj dhe emëroi djalin e tij John si sundimtarin e saj. Gustav Vasa vdiq në shtator 1560. Erik XIV i Suedisë e pasoi atë në fron.

Nga konfliktet e fronit deri te fillimi i politikës së fuqive të mëdha

Mbretërimi i Erik XIV
parapamje|djathtas|Erik XIV
Erik XIV u kurorëzua si mbret në vitin 1561. Ai u përpoq të forconte akoma më shumë monarkinë në lidhje me fisnikërinë dhe gjithashtu me vëllezërit e tij. Për të dobësuar pozicionin e tyre, Eriku themeloi qarqe dhe barone të reja për të ndarë fuqinë e dukës. Në Finlandë, politika e mbretit rezultoi gjithashtu në emërimin e folësve të rinj në vend. Në vitin 1561 mbreti miratoi të ashtuquajturat artikuj Arboga në një dietë, e cila i nënshtroi dukët nën kontrollin e mbretit dhe u hoqi atyre mundësinë për politikë të jashtme të pavarur.

Shkatërrimi i pozicionit të Gjonit, dukës së Finlandës, ishte i rëndësishëm për mbretin. Si dukat i Gjonit, Finlanda u bë një "minivend feudal" që i nënshtrohet mbretërisë, me kancelarinë, dhomën e taksave dhe këshillin e vet, që mund të krahasohet me një këshill shtetëror. Prerogativat e Gjonit në Livonia ishin gjithashtu në konflikt me mbretin: përmes një martese të planifikuar me Catherine Jagiellon, Gjoni mund të merrte shumë kështjella nën pushtetin e tij në Livonia. Në të njëjtën kohë, Erik XIV po shtyhej në luftë me Poloninë për shkak të politikës së tij të zgjerimit të drejtuar në Livonia. Në vitin 1561, këshilli i qytetit të Talinit e kishte dhënë tashmë qytetin në mbrojtje të mbretit, dhe gjatë të njëjtës pranverë fisnikëria Virumaa dhe Harjumaa gjithashtu dhanë dorëheqjen nga kalorësia gjermane.

Lufta për pushtet
Pasi konflikti ishte intensifikuar, mbreti mblodhi një dietë në 1563, ku Gjoni u dënua me vdekje. Zhvillimi çoi në rrethimin e Kalasë së Turkut në verën e vitit 1563. Pas konflikteve dhe bombardimeve, kalaja u dorëzua më 12 gusht 1563, pas së cilës luksi i kështjellës u shkatërrua, duka dhe gruaja e tij u arrestuan dhe u dërguan në Suedi për burgim. Në vitet 1560, politika e jashtme suedeze u shënua nga lufta kundër Polonisë në Baltik. Përveç kësaj, Erik XIV u shty në luftë kundër Danimarkës-Norvegjisë dhe Lübeck. Kjo kërkonte marrëdhënie të mira me lindjen: përqendrimi i forcave ushtarake diku tjetër kërkonte marrëdhënie të mira me Moskën. Epoka e Erik XIV përfundoi në 1568 pasi fisnikëria u ngrit kundër mbretit. Këtë herë edhe fisnikëria finlandeze ishte në anën e rebelëve, të dy përkrahës të vjetër të Gjonit dhe njerëzve të besuar të Erikut. Kalaja e Turkut ra nën pushtetin e kryengritësve. Eriku i kaloi vitet e ardhshme në burg, derisa u dënua me vdekje dhe u helmua në 1577.

Zemërimi i gjatë
parapamje|djathtas|Gjoni III. Një pikturë nga Johan Baptista van Uther e vitit 1582. Mbreti është i veshur sipas modës më të fundit të oborrit nga Spanja.
Nën sundimin e Gjonit III të Suedisë, konfliktet kufitare në kufirin e qarkut Käkisalmi çuan në një luftë të re (1570–1595), e cila tani njihet si "lufta 25-vjeçare". Ishte kryesisht një luftë brutale me luftë guerile nga të dyja palët. Në fillimet e saj, lufta ishte e organizuar mirë dhe pati një armëpushim në frontin finlandez nga 1573 deri në 1577. Në mesin e dekadës konfliktet fshatare filluan përsëri: karelianët sulmuan në drejtim të Oulujärvi dhe Iijoki, forca nga jugu. Finlanda udhëtoi nëpër Gjirin e Finlandës. Në fund të dekadës, lufta e organizuar filloi përsëri me një sulm ndaj Narvës (1579) dhe pushtimin e Käkisalmi më 1580. Narva u pushtua vitin e ardhshëm, pas së cilës negociatat çuan në një paqe të përkohshme që zgjati deri në vitin 1590. Pavarësisht Paqja e përkohshme, lufta guerile vazhdoi në të dy anët e kufirit lindor, gjë që bëri që Kainuu dhe Ostrobothnia Veriore të braktiseshin kryesisht në vitet 1580. Të udhëhequr nga Pekka Vesainen, Ostrobotnianët bënë udhëtime hakmarrjeje në Viena Karelia. Lufta përfundoi në 1595 me Traktatin e Teusinës.

Një luftë e re për fronin
parapamje|majtas|Karli IX i Suedisë duke fyer kufomën e armikut të tij, Klaus Fleming

Pasi Gjoni III vdiq në vitin 1592, froni mbeti i zbrazët. Kishte dy kandidatë për pasardhësin e tij: Sigismund dhe duka Karl. Çështja e monarkisë ishte e ndërthurur me politikën kishtare: në kohën e kundër-reformës në Evropë, Sigismund ishte katolik, gjë që e bëri pozicionin e tij edhe më problematik në Suedinë luterane. Në vitin 1593, Sigismund mbërriti në vend për t'u kurorëzuar. Ai bëri betimin si sundimtar në vjeshtën e vitit të ardhshëm. Në të njëjtën kohë, ai pranoi linjën luterane të pasurisë dhe mbledhjes së kishës Uppsala (1593). Me kurorëzimin e Sigismundit, lindi një bashkim personal midis Suedisë dhe Polonisë, që zgjati disa vjet; Sigismund ishte mbret i Polonisë deri në vitin 1632.

Pasi mbreti u kthye në Poloni, u ngritën konflikte midis fisnikërisë për pozicionin e Karlit si regjent. Në këtë konflikt, udhëheqësi i Finlandës Klaus Fleming doli në anën e mbretit. Në dietën Arboga më 1597, Karl u emërua ende si regjent. Në këtë kohë, ai i shpalli kundërshtarët e tij, veçanërisht Klaus Fleming, si rebelë.

Drejtësia bëhet më e rreptë
Në përgjithësi, gjykatat laike në Evropë gjatë fillimit të Epokës së Re në shekujt 16 dhe 17 filluan të përdorin të ashtuquajturin "Ligji i Moisiut", domethënë disa pjesë të Biblës. Sipas Ligjit të Moisiut, magjia e shtrigës dhe magjia ishin të ndaluara, dhe për shembull blasfemia, mallkimi, tradhtia e prindërve, dëshmia e rreme, vrasja, kërkesa shumë e lartë, dëshmia e rreme dhe krimet e shumta seksuale mund të dënoheshin me vdekje. Ligji i Moisiut u bë një udhërrëfyes i përgjithshëm i drejtësisë në mbretërinë suedeze në vitin 1608 dhe mbeti në fuqi deri në ligjin e ri të mbretërisë në 1734. Megjithatë, ligji shpesh nuk përdorej në masën e plotë të mizorisë së tij dhe dënimet me vdekje ishin zëvendësohet me dënime më të vogla në rreth gjysmën e rasteve.Nenonen, Marko; Kervinen, Timo: Finnish witch trials in synopsis (1500–1750) 

Trazirat e fshatarëve në shekullin e 16-të dhe lufta e Cudgel
Trazirat u shtuan midis fshatarëve gjatë mbretërimit të Gustav Vasës, si për shkak të taksave të rritura, ashtu edhe për shkak të luftës për pushtet midis djemve të tij. Trazirat rezultuan në Luftën e Cudgel nga viti 1596 deri në 1597. Ajo përfundoi në mënyrë të përgjakshme, me ushtrinë që mundi fshatarët Ostrobotnianë dhe Savonianë, të armatosur me shtiza, shtiza dhe harqe. Rebelimi në Finlandë iu drejtua fisnikërisë në pushtet dhe veçanërisht Klaus Flemingut. Rebelët kërkuan ndihmë nga duka Karl, i cili po përpiqej të uzurponte fronin. Sipas hulumtimeve aktuale, arsyet e rebelimit përfshinin tendosjen e mbetur nga lufta 25-vjeçare, pengesat financiare dhe vuajtjet e shkaktuara nga sistemi i kampeve të kështjellës. Studiuesit nuk pajtohen se sa ndikim të madh kishte udhëheqja e rebelëve kundër Klaus Fleming nga duka Karl në shpërthimin e Luftës së Cudgel.

Epoka e Fuqisë së Madhe (1611–1721)
parapamje|150px|majtas|Per Brahe i Riu, i cili zhvilloi dhe reformoi në mënyrë të konsiderueshme Finlandën në shekullin e 17-të.

Traktati i Stolbovo
parapamje|djathtas|Zhvillimi i Suedisë si një fuqi e madhe
Nga viti 1604 deri në 1611, duka Karl i Södermanland ishte mbreti Karli IX i Suedisë. Gjatë mbretërimit të tij, mbretëria ishte pothuajse vazhdimisht në luftë me Rusinë dhe Poloninë, veçanërisht në lidhje me pronësinë e tokave baltike të Estonisë dhe Livonia. Gjithashtu, një luftë me Danimarkën u zhvillua nga 1611 deri në 1613, duke rezultuar në një humbje për Suedinë. Pasi Karli IX vdiq, djali i tij Gustav II Adolf trashëgoi fronin. Mbretëria ishte në një gjendje të keqe dhe Suedia duhej të nënshkruante një traktat paqeje me Danimarkën në 1613. Traktati i Stolbovo u nënshkrua me Rusinë në 1617, i cili rezultoi në aneksimin e qarkut Käkisalmi, Nöteborg dhe një pjesë të Ingrisë në Suedi.

Modernizimi dhe rinovimet
Nën udhëheqjen e mbretit dhe kancelarit të shtetit Axel Oxenstierna, në Suedi dhe Finlandë u bënë rinovime të rëndësishme pasi situata e jashtme politike u qetësua. Ushtria dhe organizata ushtarake u riorganizuan veçanërisht në bazë të modelit të holandezëve Mortis të Oranisë. Mbretëria mori një formë të re qeverisjeje dhe u nda në qarqe. Gjithashtu, një Guvernator i Përgjithshëm u emërua në Finlandë në shekullin e 17-të për të përmirësuar kushtet në vend. Gjithashtu, Guvernatori i Përgjithshëm u emërua në Finlandë në shekullin e 17-të për të përmirësuar kushtet në vend. Guvernatori i përgjithshëm i Finlandës përfshinte Niels Bielke dhe kontin Per Brahe i Riu, rezidenca zyrtare e të cilit ishte Kalaja Turku. Gjatë epokës së superfuqive, qytete të reja u themeluan në Finlandë, si dhe gjykata e drejtësisë në Turku dhe në 1640, universiteti i parë i Finlandës, Akademia Mbretërore e Turkut.

Lufta Tridhjetëvjeçare
parapamje|djathtas|Fitorja nga Gustav II Adolf në Betejën e Breitenfeld në vitin 1631
Në Baltik, Suedia ishte ende në luftë me Poloninë dhe në 1629 u bë armëpushimi i përkohshëm i Altmarkut. Në Gjermani, Gustav II Adolf iu bashkua Luftës Tridhjetëvjeçare midis perandorit katolik dhe princave protestantë në vitin 1630 pasi arriti në Gjermaninë Veriore. Synimi i Suedisë në luftë ishte të mbështeste protestantët gjermanë dhe të forconte pozicionin e saj. Megjithatë, Gustav II Adolf vdiq në Betejën e Lützen në 1632 dhe vajza e tij Kristina e pasoi atë në fron kur ishte ende e mitur. Në praktikë, mbretëria drejtohej nga një qeveri kujdestare e udhëhequr nga Axel Oxenstierna. Në Paqen e Vestfalisë që i kishte dhënë fund Luftës Tridhjetëvjeçare në 1648, Suedia siguroi pozicionin e saj si një superfuqi. Megjithatë, Lufta Tridhjetëvjeçare dhe konfliktet e tjera në epokën e superfuqive i shpenzuan keq burimet e Suedisë dhe Finlandës. Një pjesë e konsiderueshme e fshatarëve duhej të shërbenin në ushtri dhe marinë, dhe shumë prej tyre vdiqën në shërbim.

Nga luftërat në epokën e paqes
Gjatë mbretërimit të Kristinës nga viti 1632 deri në 1654, një sasi e madhe tokash iu dhanë si toka feudale fisnikërisë. Fisnikëria kishte të drejtë të mblidhte taksa në tokat e tyre, gjë që e bënte më të vështirë gjendjen financiare të kurorës. Pasi Christina hoqi dorë nga kurora, Karli X Gustav i Suedisë e ndoqi atë në fron dhe sundoi mbi mbretërinë suedeze nga 1654 në 1660. Charles X vdiq në 1660 dhe u pasua nga Karli XI i Suedisë, gjatë mbretërimit të të cilit nga 1660 deri në 1697 , u bë një reduktim i madh, i cili ia ktheu kurorës pjesën më të madhe të tokave feudale. Charles XI dobësoi fuqinë e fisnikërisë dhe sundoi mbretërinë si një autokrat. Mbretërimi i Karlit XI nënkuptonte një kohë të gjatë paqeje për Finlandën. Kleri protestant ishte përgjegjës për mësimin e shkrim-leximit njerëzve dhe jeta klerikale mbizotërohej nga purizmi fetar. Nga viti 1695 deri në 1697 Finlanda u shkatërrua nga uria e madhe, e cila rezultoi në vdekjen e një pjese të konsiderueshme të popullsisë nga uria dhe sëmundjet.

Lufta e Madhe Veriore
parapamje|djathtas|Beteja e Poltava - një pikturë nga Denis Martens i Riu nga viti 1726
Gjatë mbretërimit të pasardhësit të Karlit XI, Karlit XII të Suedisë, Lufta e Madhe Veriore shpërtheu në vitin 1700, duke rezultuar në humbjen e pozitës së saj të superfuqisë së Suedisë. Shkaku i luftës ishte një aleancë kundër Suedisë e bërë nga armiqtë e saj Danimarka, Rusia, Polonia dhe Saksonia. Në Traktatin e Stolbovos të vitit 1617, Rusia kishte humbur lidhjen e saj me Detin Baltik. Cari i rinovuar Pjetri i Madh u përpoq të rihapte një lidhje me Detin Baltik për Rusinë, në mënyrë që lidhjet dhe tregtia e saj me Evropën Perëndimore të bëheshin më të lehta.

Megjithëse Karli XII arriti të mposht Danimarkën, trupat sulmuese të Rusisë (në Betejën e Narvës) dhe Poloninë, një nga një, suedezët më në fund pësuan një disfatë vendimtare ndaj rusëve në Betejën e Poltava më 1709. Pas kësaj, mbreti u largua ndaj Turqisë dhe mbretëria ishte e hapur ndaj një sulmi armik. Vyborg u pushtua në 1710, dhe rusët pushtuan pjesën tjetër të Finlandës pas Betejës së Pälkäne në Pälkäne, Betejës së Storkyro në Ostrobothnia dhe Betejës së Gangut përballë Hankos deri në vitin 1714. Periudha e pushtimit rus nga viti 1714 deri më 1721 është zakonisht i quajtur Zemërimi i Madh. Periudha e pushtimit ishte shkatërruese për Finlandën. Mijëra njerëz u vranë dhe akoma më shumë u dërguan në Rusi dhe një pjesë e madhe e zyrtarëve dhe klerikëve të vendit u larguan në Suedi. Lufta e Madhe Veriore dhe Zemërimi i Madh përfunduan në Traktatin e Nystadit më 1721. Në traktat, Ingria, Estonia, Livonia, qarku Kakisalmi dhe Vyborg u aneksuan në Rusi. Pjesa e Karelia e aneksuar në Rusi quhet zakonisht Finlanda e Vjetër. Rusët gjithashtu ndonjëherë skllavëronin një pjesë të madhe të popullsisë finlandeze, si suedezët ashtu edhe finlandezët. Djemtë suedezë u vlerësuan për shkrim-leximin e tyre të lartë dhe pothuajse të gjithë skllevërit suedezë ishin në gjendje të lexonin. Ato konsideroheshin si mallra luksi nga fisnikët rusë dhe osmanë për sytë e tyre të bukur dhe flokët biondë. Skllavëria u ndalua në Suedi në shekullin e 14-të. Por sistemi primitiv sundues në Rusi mundësoi që skllavëria të mbetej ekonomikisht e realizueshme. Gjatë luftërave suedeze dhe ruse, finlandezët shpesh shiteshin në skllavëri nga kozakët rusë. Për shkak të shtetit suedez, morali më i lartë dhe presioni politik në lidhje me skllavërinë krijuan një kërkesë për të ndaluar tregtinë e skllevërve finlandezë dhe suedezë në Rusi midis fisnikëve rusë.

Karli XII foli gjithashtu pak finlandisht me pjesën finlandeze të ushtrisë suedeze.

Epoka e Lirisë dhe Epoka Gustaviane (1721–1809)

Heqja e pushtetit të mbretit
parapamje|djathtas|Suedia (Svealand, Götaland, Norland dhe Finlanda) pas Traktatit të Turkut, hartë nga viti 1747
parapamje|djathtas|Gustav III i Suedisë
parapamje|Gustaf Fredrik von Rosen, një anëtar i Partisë së Kapelave, shërbeu si guvernatori i fundit i përgjithshëm i Finlandës nga viti 1747 deri më 1753.
Në mbretërinë suedeze pas Karlit XII, pronat ia hoqën pushtetin mbretit në qeveritë e vitit 1719 dhe 1720 dhe epoka e autokracisë ndryshoi në epokën e sundimit të pronave ("Epoka e Lirisë"). Ekonomia dhe shkenca përparuan gjatë kësaj epoke, por nga ana tjetër, politika e pushtetit mes partive shkaktoi probleme. Franca dhe Rusia fituan pushtetin në Suedi duke financuar partitë konkurruese, të cilat quheshin Caps and Hats.

Finlandishtja u bë gjuhë zyrtare e administratës suedeze në Kodin Civil të vitit 1734. Kështu, parlamentarët finlandezë njëgjuhëshe mund të përdornin gjithmonë përkthyes suedezë në Riksdag të Estates dhe të përdornin finlandishten me administratorët vendas. Ishte një reformë e re liberale e bërë për të modernizuar shtetin suedez.Vahtola, p. 162. Reforma ishte propozuar më herët në shekullin e 18-të, por pushtimi i Finlandës nga Rusia e vonoi qeverinë suedeze nga miratimi i ligjit të ri deri në vitin 1734. Ligji është gjithashtu ligji më i vjetër, pjesërisht ende në përdorim si në Finlandë ashtu edhe në Suedi. Ishte hera e parë në historinë e Suedisë dhe Finlandës kur mbreti dhe Riksdag krijuan një kod ligjor unitar të zbatuar për të gjithë vendin. Ajo u përkthye gjithashtu në finlandisht në mënyrë që folësit finlandez ta kuptonin.

Lufta e Kapelave
Ngritja e Kapeleve në pushtet në dietën e viteve 1738-1739 çoi në një politikë të jashtme rusofobike, e cila ishte një disavantazh për Finlandën. Një luftë sulmi kundër Rusisë, e njohur si Lufta e Kapeleve, shpërtheu në vitin 1741. Suedia pësoi një disfatë në betejën e Lappeenranta në të njëjtin vit, dhe fazat e mëvonshme të luftës nuk shkuan më mirë për të. Në vitin 1742, ushtria suedeze u tërhoq nga një sulm rus dhe u dorëzua. Rusia pushtoi Finlandën përsëri nga 1742 deri në 1743. Kjo periudhë pushtimi njihet si Zemërimi i Vogël. Perandoresha ruse Elizabeth përhapi një manifest në 1742, duke u kërkuar finlandezëve të braktisnin Suedinë dhe të formonin një shtet autonom të mbrojtur nga Rusia. Megjithatë, pas pushtimit të Finlandës, premtimet për autonomi u ndalën. Pushtimi përfundoi me Traktatin e Åbo. Pushtimi gjatë Zemërimit të Vogël nuk shkaktoi aq dëm sa Zemërimi i Madh më i gjatë dhe më i dhunshëm disa dekada më parë.

Mendimet në epokën e re
parapamje|majtas|150px|Anders Chydenius, një prift suedez-finlandez dhe anëtar i Riksdagut suedez
Pas luftës, parimet merkantiliste në tregti çuan në përfitimin financiar nga katrani dhe anijendërtimtaria të mbetura në Stokholm. Në vitin 1760, Anders Chydenius, famullitari i Kokkolës, filloi të kërkonte lirinë e tregtisë dhe fjalës. Gjatë dekadave të fundit të shekullit të 18-të, interesi për historinë finlandeze dhe poezinë kombëtare finlandeze u ngrit në Akademinë Mbretërore të Turkut, veçanërisht për shkak të Henrik Gabriel Porthan, "babait të historisë finlandeze". Për studiuesit, Eino Jutikkala thotë: "Njerëzit në rajone të ndryshme dhe prona të ndryshme në Finlandë në fund të shekullit të 18-të me vetëdije e konsideronin veten si finlandez në krahasim me suedezët që jetonin në anën tjetër të detit".Jutikkala-Pirinen: Kivikaudesta Koivistoon, 1989, pp. 194, 196, 205, the same in the 2002 edition.

Kleri suedez kërkonte shkrim-lexim universal. Finlanda dhe Suedia kishin normat më të larta të shkrim-leximit në krahasim me vendet e tjera evropiane për shkak të priftërinjve luteranë që kërkonin nga nxënësit dhe fermerët të lexonin Biblën, gjë që çoi në zhvillimin e shpejtë të aftësive të leximit. Tashmë në vitet 1660, klasat e shkollave fetare mund të lexonin me rezultate të mira për kohën në krahasim me kombet e tjera evropiane. Karli XI i Suedisë besonte se një njeri analfabet nuk mund të bëhej kurrë një anëtar i plotë i kishës suedeze. Prandaj, ai kurrë nuk mund të bashkohej me kishën dhe nuk do të martohej kurrë nëse nuk do të ishte anëtar i kishës. Në provimet zyrtare të Carl av Forsell të Finlandës dhe Suedisë, ai gjeti shkrim-leximin e lartë një pjesë thelbësore të edukimit fetar për njerëzit e zakonshëm në të dy vendet në 1833. Gazetat e para finlandeze filluan të shfaqen vetëm në fund të shekullit të 18-të.

Mbretërimi i shqetësuar i Gustav III
Në 1772, pasi Gustav III i Suedisë kishte marrë pushtetin, u bë një kushtetutë e re, duke i kthyer pushtetin mbretit. Epoka u përpoq të hiqte qafe merkantilizmin. Liria e shprehjes dhe liria e fesë u zgjeruan. Oficerët finlandezë i besuan më pak mbretit, sepse fisnikëria humbi fuqinë e tyre ndaj mbretit, i cili mbështetej nga populli. Disa ushtarë të rangut të lartë u shpërngulën për të shërbyer në Rusi.

Nga viti 1788 deri në 1790, e ashtuquajtura lufta e Gustav III, e filluar nga Gustav III, u zhvillua midis Suedisë dhe Rusisë. Suedia u përball edhe me Danimarkën. Oficerët e konspiracionit të Anjala, ndër të tjera, kundërshtuan luftën. Pavarësisht nga një fitore vendimtare detare në Betejën e Svensksund, Suedia nuk fitoi ndonjë territor të ri në Traktatin e Värälä. Akti i Bashkimit dhe Sigurisë i vitit 1789 e forcoi edhe më shumë pushtetin e mbretit. Me luftën, fisnikëria u bë edhe më e hidhur ndaj mbretit, dhe kjo përfundimisht çoi në vrasjen e mbretit në vitin 1792.

Suedia humbet Finlandën
Lufta finlandeze u zhvillua nga 1808 deri më 1809 midis Rusisë dhe Suedisë. Arsyeja e luftës ishin Traktatet e Tilsit të bëra midis Rusisë dhe Francës më 7 korrik 1807. Në traktatet, Franca dhe Rusia ishin bërë aleate dhe Rusia kishte premtuar se do të bënte presion, me forcë të armatosur nëse ishte e nevojshme, Suedisë dhe vendeve të tjera për t'iu bashkuar sistemit kontinental kundër Mbretërisë së Bashkuar, një embargo që Franca do ta kishte përdorur për të forcuar pozicionin e saj kundër fuqisë detare të Mbretërisë së Bashkuar.

Duka i fundit i Madh i Finlandës gjatë epokës suedeze ishte djali i dytë i Gustav IV Adolf Karl Gustaf, i cili lindi në 1802 dhe vdiq si foshnjë në 1805. Gustav IV Adolf i Suedisë, mbreti i fundit suedez i Finlandës, për ironi ishte një nga mbretërit e paktë suedez që mësoi finlandisht. Ai gjithashtu u bë i popullarizuar në mesin e njerëzve në Finlandë kur ishte nëntë vjeç dhe foli finlandisht me finlandezët vendas gjatë vizitës së tij në Finlandë. Gustav udhëtoi në Finlandë për disa pushime për shkak të njohurive të tij të gjera të gjuhës. Por ai konsiderohej një sundimtar i paaftë kur bëhej fjalë për politikën ndërkombëtare dhe menaxhimin e tij të Forcave të Armatosura Suedeze.

Referime

Bibliografia
 Vahtola, Jouko: Suomen historia: Jääkaudesta Euroopan unioniin. Otava, 2003, Helsinki (4th edition 2005). .
 Zetterberg, Seppo (ed.): Suomen historian pikkujättiläinen. WSOY, 1987, Helsinki. .
 Korhonen, Arvi (ed.): Suomen historian käsikirja, previous part. WSOY, 1949, PorvooHelsinki.
 Karonen, Petri: Pohjoinen suurvalta: Ruotsi ja Suomi 1521–1809. WSOY, 1999, Helsinki. .
 Pohjolan-Pirhonen, Helge: Suomen historia 1523–1617''. WSOY, 1960, PorvooHelsinki.

Lidhje të jashtme
 Rrjeti historik i Agricola Finlandës: Ngjarjet, dokumentet dhe artikujt për historinë e Finlandës në rend kronologjik 

Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara në vitet 1200
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1809

Kategoria:Finlanda mesjetare
Kategoria:Suedia mesjetare