Somme

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata
Category:Pages using infobox settlement with bad settlement type

Somme (   ; Pikard: Sonme ; Shqip: Somë) është një departament i Francës, i vendosur në veri të vendit dhe i emërtuar sipas lumit Somë . Është pjesë e rajonit Hauts-de-France . Kishte një popullsi prej 570,559 banorësh në vitin 2019. Populations légales 2019: 80 Somme, INSEE

Zona qendrore veriore e Somës ishte vendi i një sërë betejash gjatë Luftës së Parë Botërore, duke përfshirë Betejën veçanërisht të rëndësishme të Somës në 1916. Si rezultat i kësaj dhe betejave të tjera të zhvilluara në zonë, departamenti është shtëpia e shumë varrezave ushtarake dhe disa monumenteve kryesore që përkujtojnë ushtarët e shumtë nga vende të ndryshme që vdiqën në fushën e betejës . Beteja e Crécy e vitit 1346, një fitore e madhe angleze në fillim të Luftës Njëqindvjeçare, u zhvillua gjithashtu në këtë departament.

 Gjeografia 
Departamenti Somë është në rajonin Hauts-de-France dhe është i rrethuar nga departamentet : Pas-de-Calais, Nord, Aisne, Oise dhe Seine-Maritime . Në veriperëndim, ajo ka një bregdet në Kanalin Anglez . Lumenjtë kryesorë janë Somme dhe degët e tij ( Avre, Ancre dhe Noye, Authie ) si dhe Bresle .

 Qytetet kryesore 
Komuna më e populluar është Amiens, prefektura. As of 2019  , ka 9 komuna me më shumë se 5000 banorë: Populations légales 2019: 80 Somme, INSEE
KomunaEmri në shqip Popullsia (2019) AmiensAmjeni 134,706 AbbevilleAbevija 22,980 AlbertAlberti 9779 PéronnePeroni 7577 CorbieKorbi 6292 MontdidierMontdieri 6113 DoullensDuli 5890 LongueauLongu 5765 RoyeRoja 5693

 Betejat e Somës 
Në fillim të Luftës së Parë Botërore, gjatë Garës për Detin e Shtatorit dhe Nëntorit 1914, Soma u bë vendi i Betejës së Albertit . Beteja ishte një angazhim pesë-ditor midis 25 dhe 29 shtatorit, me Ushtrinë e Dhjetë Franceze që sulmoi Albertin dhe shtynte drejt Bapaume, dhe Ushtria e Gjashtë Gjermane kundërsulmuese përsëri drejt Albertit. Linja u vendos rreth qytetit Thiepval dhe qëndroi atje deri në korrik 1916, kur Beteja e Somës u luftua në dhe rreth të njëjtit terren.

Beteja e Somës ishte një nga betejat më të kushtueshme të Luftës së Parë Botërore, për nga numri i viktimave në ushtri, pasi forcat aleate u përpoqën të depërtonin linjat gjermane përgjatë një fronti 40 km përpara në veri dhe në jug të lumit Somës . Aleatët fillimisht kishin menduar se Soma të ishte vendi i një prej disa sulmeve të mëdha të njëkohshme nga fuqitë aleate kundër Fuqive Qendrore në 1916. Sidoqoftë, përpara se të fillonin këto ofensiva, gjermanët sulmuan së pari, duke përfshirë aleatët në Betejën e Verdunit . Ndërsa kjo betejë u zvarrit, qëllimi i fushatës së Somës (e cila ishte ende në fazën e planifikimit) u zhvendos nga dhënia e një goditjeje vendimtare kundër Gjermanisë në tërheqjen e forcave gjermane nga Verduni dhe lehtësimin e forcave aleate atje. Deri në fund të tij, humbjet në Somë  kishin tejkaluar ato në Verdun.

Ndërsa Verdun do të ngulitej thellë në ndërgjegjen kombëtare të Francës për breza me rradhë, Soma do të kishte të njëjtin efekt mbi brezat e britanikëve. Beteja mbahet mend më së miri për ditën e saj të parë, 1 korrik 1916, në të cilën britanikët pësuan 57,420 viktima, duke përfshirë 19,240 të vdekur - dita më e përgjakshme në historinë e Ushtrisë Britanike deri më sot. Sado e tmerrshme të ishte beteja për trupat e Perandorisë Britanike që vuajtën atje, ajo natyrisht preku edhe kombësitë e tjera. Në fund të betejës, britanikët kishin nxjerrë shumë mësime mbi luftën moderne, ndërsa gjermanët kishin pësuar humbje të pazëvendësueshme. Historiani britanik Sir James Edmonds deklaroi, "Nuk është e tepërt të pretendosh se themelet e fitores përfundimtare në Frontin Perëndimor u hodhën nga ofensiva e Somës e vitit 1916".

Për herë të parë, balli i brendshëm në Britani u ekspozua ndaj tmerreve të luftës moderne me publikimin e filmit propagandistik The Battle of the Somme, i cili përdori pamjet e ditëve të para të betejës.

Soma përjetoi luftë dy herë të tjera, në Betejëm e Parë dhe të Dytë të Somës në vitin 1918.

 Demografia 
Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:

 Turizmi 

 Galeria e pamjeve 

 Referencat 

Kategoria:Departamentet e Epërmet e Francës
Kategoria:Vetitë CS1: Burime në frëngjisht (fr)
Kategoria:Koordinatat në Wikidata