Gjuhësia strukturale

Gjuhësia strukturale, ose strukturalizmi, në gjuhësi, nënkupton shkollat ose teoritë në të cilat gjuha konceptohet si një sistem semiotik vetërregullues, elementët e të cilit përcaktohen nga marrëdhënia e tyre me elementet e tjera brenda sistemit. Rrjedh nga puna e gjuhëtarit zviceran Ferdinand de Saussure dhe është pjesë e qasjes së përgjithshme të strukturalizmit. Kursi i Saussure në Gjuhësinë e Përgjithshme, i botuar pas vdekjes më 1916, theksoi shqyrtimin e gjuhës si një sistem dinamik i njësive të ndërlidhura. Saussure është gjithashtu i njohur për prezantimin e disa dimensioneve bazë të analizës semiotike që janë ende të rëndësishme sot. Dy prej tyre janë metodat e tij kryesore të analizës sintagmatike dhe paradigmatike, të cilat i përcaktojnë njësitë përkatësisht sintaksorisht dhe leksikalisht, sipas kontrastit të tyre me njësitë e tjera në sistem.

Strukturalizmi si term, megjithatë, nuk u përdor nga Saussure, i cili e quajti qasjen semiologji. Termi strukturalizëm rrjedh nga modifikimi antidarvinian i sociologut Émile Durkheim i analogjisë organike të Herbert Spencer, i cili tërheq një paralele midis strukturave shoqërore dhe organeve të një organizmi që kanë funksione ose qëllime të ndryshme. Analogji dhe metafora të ngjashme u përdorën në gjuhësinë historiko-krahasuese ku bënte pjesë Saussure. Vetë Saussure bëri një modifikim të analogjisë gjuhë-specie të August Schleicher, bazuar në shkrimet kritike të William Dwight Whitney, për ta kthyer fokusin në elementet e brendshme të organizmit ose sistemit të gjuhës. Megjithatë, gjuhësia strukturore u lidh kryesisht me nocionin e Saussure-it për gjuhën si një sistem i dyfishtë ndërveprues i simboleve dhe koncepteve. Termi strukturalizëm u adoptua në gjuhësi pas vdekjes së Saussure nga gjuhëtarët e shkollës së Pragës Roman Jakobson dhe Nikolai Trubetzkoy; ndërsa termi gjuhësi strukturore u krijua nga Louis Hjelmslev.

 Teoritë dhe metodat bazë 
Themeli i gjuhësisë strukturale është një shenjë, e cila nga ana e saj ka dy përbërës: "i shënjuari" është një ide ose koncept, ndërsa "shënjuesi" është një mjet për të shprehur të shënjuarën. "Shenja", p.sh. një fjalë, është kështu bashkimi i kombinuar i shënjuesit dhe i të shënjuar. Vlera e një shenje mund të përcaktohet vetëm duke u vendosur në kontrast me shenjat e tjera. Kjo formon bazën e asaj që më vonë u bë dimensioni paradigmatik i organizimit semiotik (d.m.th., termat dhe inventarët e termave që qëndrojnë në kundërshtim me njëri-tjetrin). Kjo është në kontrast drastik me idenë se strukturat gjuhësore mund të shqyrtohen të izoluara nga kuptimi, ose se organizimi i sistemit konceptual mund të ekzistojë pa një organizim përkatës të sistemit shenjues.

 Shpjegimi struktural 
Në strukturalizëm, elementet e një gjuhe shpjegohen në raport me njëri-tjetrin. Për shembull, për të kuptuar funksionin e një rase gramatikore, ajo duhet të krahasohet me të gjitha rasat e tjera dhe, më gjerë, me të gjitha kategoritë e tjera gramatikore të gjuhës.Plungyan, V. A. (2011). Modern linguistic typology. Herald of the Russian Academy of Sciences, 81(2), 101-113. 

Qasja strukturale në shkencat humane rrjedh nga mendimi geist i shekullit të 19-të, i cili rrjedh nga filozofia e Georg Wilhelm Friedrich Hegel. Sipas teorive të tilla, shoqëria ose gjuha lind si psikika kolektive e një komuniteti; dhe kjo psikikë ndonjëherë përshkruhet si një 'organizëm'. Në sociologji, Émile Durkheim bëri një modifikim humanist të analogjisë organike të Herbert Spencer. Durkheim, duke ndjekur teorinë e Spencer, e krahasoi shoqërinë me një organizëm i cili ka struktura (organe) që kryejnë funksione të ndryshme. Referenca strukturaliste u bë thelbësore kur 'strukturalizmi' gjuhësor u krijua nga rrethi gjuhësor i Pragës pas vdekjes së Saussure, pas një zhvendosjeje nga shpjegimi strukturor në funksional në antropologjinë sociale të Alfred Radcliffe-Brown dhe Bronisław Malinowski.

 Vlefshmëria shkencore 
Modeli i Saussure-it i shfaqjes së gjuhës, qarku i të folurit, nënkupton që la langue (vetë gjuha) është e jashtme për trurin dhe merret nëpërmjet la parole (përdorimi i gjuhës). Ndërsa Saussure përdorte kryesisht modele ndërvepruese, qarku i të folurit sugjeron që truri formohet nga gjuha, por gjuha nuk formohet nga truri, përveç në masën që lidhja ndërvepruese e kuptimit dhe formës ndodh përfundimisht në tru.

Ide të tilla përafërsisht korrespondojnë me idenë e gjuhës që lind nga studimet e neuroimazhit . Studimet ERP kanë zbuluar se përpunimi i gjuhës bazohet në ndërveprimin e sintaksës dhe semantikës dhe jo në strukturat e lindura gramatikore. Studimet MRI kanë zbuluar se truri i fëmijës është i formuar ndryshe në varësi të karakteristikave strukturore të gjuhës së tyre të parë. Në të kundërt, provat kërkimore nuk kanë arritur të mbështesin idenë e kundërt që strukturat sintaksore pasqyrojnë mënyrën se si truri preferon natyrshëm të përpunojë strukturat sintaksore. Argumentohet se Gramatika Funksionale, që rrjedh nga Saussure, është e pajtueshme me pikëpamjen e gjuhës që lind nga kërkimi i trurit dhe nga studimi ndërgjuhësor i strukturave gjuhësore.

 Udhëzues modernë të analizës strukturore 

 Roland Schäfer, 2016. Einführung in die grammatische Beschreibung des Deutschen (2nd ed.). Berlin: Language Science Press.  
 Emma Pavey, 2010. The Structure of Language: An Introduction to Grammatical Analysis. Cambridge University Press.  ISBN 9780511777929
 Kees Hengeveld & Lachlan MacKenzie, 2008. Functional Discourse Grammar: A Typologically-Based Theory of Language Structure. Oxford University Press.  ISBN 9780199278107
 M.A.K. Halliday, 2004. An Introduction to Functional Grammar. 3rd edition, revised by Christian Matthiessen. London: Hodder Arnold. ISBN 978 0 340 76167 0

 Referime 

 Lidhje të jashtme 

 Gjuhësia strukturale nga Nasrullah Mambrol
 Teoritë kryesore të Ferdinand de Saussure
 Teoritë kryesore të Louis Hjelmslev
 Teoritë kryesore të Emile Benveniste
 Konceptet kryesore të AJ Greimas
 Instituti Ferdinand de Saussure
 Revue Texto! 
 Rrethi gjuhësor i Pragës

Kategoria:Strukturalizëm
Kategoria:Teori dhe hipoteza gjuhësore