Marrëveshja e Novi Sadit

Marrëveshja e Novi Sadit ( Novosadski dogovor ) ishte një dokument nga viti 1954 i hartuar prej 25 shkrimtarëve, gjuhëtarëve dhe intelektualëve serbë, kroatë dhe bosnjanë për të ndërtuar unitet ndërmjet ndarjeve etnike dhe gjuhësore brenda Jugosllavisë dhe për të krijuar standardin e gjuhës serbo-kroate që do të përdorej në të gjithë vendin.

Sponsorizuar nga bordi redaktues i organizatës kulturore serbe Letopis Matice srpske, flet mbi përdorimin dhe pranueshmërinë e serbishtes, e cila përdor cirilikën dhe është e përqendruar në qytetin e Beogradit (i njohur si varieteti lindor i serbo-kroatishtes) dhe dialektin kroat (i cili përdor shkrimin latin, me qendër në qytetin e Zagrebit, dhe njihet si varieteti perëndimor i serbo-kroatishtes) u zhvillua në qytetin e Novi Sadit, në provincën serbe të Vojvodinës . Dy ditë diskutimi nga 8 deri më 10 dhjetor 1954, rezultuan në nënshkrimin e marrëveshjes, e cila parashtronte dhjetë përfundime në lidhje me gjuhën.
 Vështrim 
Marrëveshja përqendrohej në ngjashmëritë midis dy dialekteve dhe kishte të bënte kryesisht me pajtimin e dialekteve të ndryshme për të mirën e një Jugosllavie të federalizuar. Marrëveshja thoshte se grupe gjuhëtarësh dhe intelektualësh si nga varianti serb lindor ashtu edhe nga ai kroat perëndimor do të punonin së bashku drejt krijimit të një fjalori dhe terminologjie të vetme.

Marrëveshja theksonte gjithashtu se gjuha e ardhshme duhet të zhvillohet natyrshëm, megjithëse ajo ishte farkëtuar nga vullneti politik dhe presioni nga të dy dialektet. 
djathtas|parapamje|250x250px| Pamje nga Novi Sadi i Kalasë Petrovaradin mbi lumin Danub (gusht 2005)
Terminologjia dhe fjalori i ri do t'i kishin rrënjët në të dy varietetet e gjuhës dhe revista letrare e pranishme në marrëveshje do të kishte të njëjtën përmbajtje të botuar si në alfabetin cirilik ashtu edhe në atë latin. Megjithatë, shumë, si intelektuali kroat Ljudevit Jonke, e panë marrëveshjen si një përpjekje të fshehtë për ta bërë serbishten gjuhë zyrtare të një Jugosllavie të federalizuar, me vetëm një tundje kalimtare që iu dha kroatishtes. 

Si rezultat i drejtpërdrejtë i marrëveshjes, Matica srpska dhe homologu i saj kroat Matica hrvatska botuan një manual drejtshkrimi në vitin 1960. Megjithëse u vlerësua gjerësisht nga të gjitha nivelet e zyrtarëve dhe intelektualëve të partisë serbe dhe jugosllave, ortografia u kritikua ashpër nga intelektualët kroatë. , të cilët e panë veprën si tepër serbe në qendër. Kritikat e tyre erdhën kryesisht nga një analizë e rastit të dallimeve më të mëdha midis dy dialekteve, duke pretenduar se fjalori favorizonte variantin lindor të gjuhës mbi atë perëndimor.

 Teksti i Marrëveshjes 
Dhjetë "përfundimet":

 Gjuha kombëtare e serbëve, kroatëve dhe malazezëve është një gjuhë e vetme. Prandaj, gjuha letrare që është zhvilluar rreth dy qendrave kryesore, Beogradit dhe Zagrebit, është një gjuhë, me dy shqiptime, Ijekaviane dhe ekaviane .
 Emri i gjuhës duhet t'i referohet dy pjesëve përbërëse të saj në përdorim zyrtar.
 Shkrimet latine dhe cirilike janë të barabarta; prandaj edhe serbët edhe kroatët pritet t'i mësojnë të dy alfabetet, të cilat do të realizohen kryesisht nga shkollimi.
 Të dy shqiptimet, ekavian dhe ijekavian, janë gjithashtu të barabartë në të gjitha aspektet.
 Matica srpska do të bashkëpunojë me Matica hrvatska në prodhimin e një fjalori të ri të gjuhës së përbashkët.
 Çështja e krijimit të një terminologjie të unifikuar është gjithashtu një problem që kërkon një zgjidhje të menjëhershme. Duhet të krijohet një terminologji për të gjitha sferat e jetës ekonomike, shkencore dhe kulturore.
 Të dyja palët do të bashkëpunojnë në hartimin e një manuali të përbashkët drejtshkrimor ( pravopis ).
 Krijimi i pengesave artificiale për zhvillimin e natyrshëm dhe normal të gjuhës letrare kroato-serbe duhet të ndalet me vendosmëri. Duhet të parandalohen "përkthimet" e dëmshme arbitrare të teksteve dhe të respektohen tekstet origjinale të autorëve.
 Komisioni për krijimin e një drejtshkrimi dhe terminologjie do të vendoset nga tre universitetet (në Beograd, Zagreb dhe Sarajevë ), dy akademi (në Zagreb dhe Beograd ) dhe Matica srpska në Novi Sad dhe Matica hrvatska në Zagreb.
 Këto konkluzione do t'i vihen në dispozicion nga Matica srpska Këshillit Ekzekutiv Federal, dhe këshillave ekzekutive të: RP të Serbisë, RP të Kroacisë, RP të Bosnje dhe Hercegovinës dhe RP të Malit të Zi, dhe universiteteve në Beograd, Zagreb dhe Sarajevë, akademitë në Zagreb dhe Beograd dhe Matica hrvatska në Zagreb, dhe do të botohen në gazeta dhe revista të përditshme. 

 Shih edhe 
 Gjuhësia
 Politika e gjuhëve
 Gjuha policentrike
 Gjuha serbokroate
 Ideologjia e gjuhës
 Gjuha dhe nacionalizmi 

 Literatura 


 Language, Nationalism and Serbian Politics, By Robert Greenberg, East Europe Studies, Report No. 182 Woodrow Wilson International Center for Scholars, 7 July 2011
 The languages of the former Yugoslavia—The Disintegration of Serbo-Croatian
 Eastern Europe in the Twentieth Century – And After by R. J. Crampton, Routledge, 1994,  

 Referime 
Kategoria:Gjuha kroate
Kategoria:Novi Sad