Spiritual por jo fetar

"Spiritual por jo fetar" ose "shpirtëror por jo fetar" ose më rrallë "më shumë shpirtëror se sa fetar" është një frazë popullore dhe inicializëm i përdorur për të vetëidentifikuar një qëndrim jetësor të spiritualitetit që nuk e konsideroni fenë e organizuar tradicionale si mjetin e vetëm ose më të vlefshëm për të çuar më tej rritjen shpirtërore . Historikisht, fjalët fetare dhe shpirtërore janë përdorur në mënyrë sinonime për të përshkruar të gjitha aspektet e ndryshme të konceptit të fesë,  por në përdorimin bashkëkohor, spiritualiteti shpesh është lidhur me jetën e brendshme të individit,   duke vendosur një theks mbi mirëqenien e "mendjes-trupit-shpirtit",  ndërsa feja i referohet dimensioneve organizative ose komunale .  Ndërveprimet janë komplekse pasi edhe të krishterët konservatorë e përcaktojnë veten si "shpirtëror, por jo fetar" për të treguar një formë të besimit personal jo-ritualist. 

 Origjina dhe demografia 
Historikisht, fjalët fetare dhe shpirtërore janë përdorur në mënyrë sinonime për të përshkruar të gjitha aspektet e ndryshme të konceptit të fesë .  Megjithatë, feja është një term shumë i kontestuar me studiues të tillë si Russell McCutcheon që argumentojnë se termi "fe" përdoret si një mënyrë për të emërtuar një "fushe në dukje të veçantë të artikujve të ndryshëm të veprimtarisë dhe prodhimit njerëzor".  Fusha e studimeve fetare nuk mund të bie dakord as për një përkufizim për fenë dhe meqenëse spiritualiteti përputhet me të në shumë mënyra, është e vështirë të arrihet një konsensus për një përkufizim edhe për spiritualitetin.  

Shprehja specifike u përdor në disa vepra shkencore, duke përfshirë një punim antropologjik në vitin 1960  dhe në punimin themelor të Zinnbauer et al. "Religiousness and Spirituality: Unfuzzying the Fuzzy".  SBNR si një lëvizje në Amerikë u përcaktua nga autori Sven Erlandson në librin e tij të vitit 2000 Shpirtëror, por jo Fetar .    Fenomeni ndoshta filloi të shfaqej si rezultat i një lëvizjeje të re romantike që filloi në vitet 1960, ndërsa marrëdhënia midis të dyve ka qenë e lidhur ngushtë me përkufizimin e William James për përvojën fetare, të cilën ai e përcakton si "ndjenjat, aktet dhe përvojat". të njerëzve individualë në vetminë e tyre, aq sa ata e kuptojnë veten të qëndrojnë në lidhje me çdo gjë që ata mund ta konsiderojnë hyjnore."  Lëvizjet romantike priren të anojnë nga feja tradicionale dhe të ngjajnë me lëvizjet shpirtërore në miratimin e tyre të mënyrave mistike, joortodokse dhe ekzotike.  Owen Thomas gjithashtu thekson se paqartësia dhe mungesa e strukturës e pranishme në lëvizjet romantike janë gjithashtu të pranishme brenda lëvizjeve shpirtërore.

Sipas një studimi të kryer nga Pew Research Center në vitin 2012, numri i amerikanëve që nuk identifikohen me asnjë fe është rritur nga 15% në 2007 në 20% në 2012, dhe ky numër vazhdon të rritet. 18% e publikut amerikan dhe një e treta e të rriturve nën moshën 30-vjeçare thuhet se nuk janë të lidhur me ndonjë fe, por identifikohen si shpirtërorë në një farë mënyre. Nga këta amerikanë që nuk kanë lidhje fetare, 37% e klasifikojnë veten si shpirtërorë, por jo fetarë, ndërsa 68% thonë se besojnë në Zot dhe 58% ndjejnë një lidhje të thellë me Tokën.  Në vitin 2017, Pew vlerësoi se 27% e popullsisë është shpirtërore, por jo fetare, por ata nuk i pyetën të anketuarit drejtpërdrejt për këtë emërtim. 

Rritja e vëmendjes popullore dhe studiuese ndaj "shpirtërores" nga studiues si Pargament ka qenë e lidhur me tendencat sociokulturore drejt deinstitucionalizimit, individualizimit dhe globalizimit . 

Zëvendësimi i brezave është kuptuar si një faktor domethënës i rritjes së individëve të palidhur me fe. Tutje u gjetën dallime domethënëse midis përqindjes së atyre që konsiderohen si mijëvjeçarë më të rinj (të lindur 1990 – 1994) në krahasim me Gjenerata Xers (lindur 1965 – 1980), me 34% dhe 21% që raportojnë respektivisht si të palidhur fetarisht. 

Nga pikëpamja demografike, hulumtimi ka zbuluar se popullata e palidhur me një fe të caktuar është më e re, kryesisht meshkuj, dhe 35% janë midis moshës 18 dhe 29 vjeç. Anasjelltas, vetëm 8% e individëve që nuk kanë ndonjë lidhje fetare janë 65 vjeç e lart. Në mesin e atyre që nuk janë të lidhur me fetë e organizuara tradicionale në tërësi, 56% janë burra dhe 44% janë gra. 

Një shpjegim tjetër i mundshëm për shfaqjen e spiritualitetit është aspekti gjuhësor. Owen Thomas thekson faktin se lëvizjet e spiritualitetit priren të lokalizohen në kulturat angleze dhe të Amerikës së Veriut. Kuptimi i termit "shpirt" është më i ngushtë në anglisht sesa ai i gjuhëve të tjera, duke iu referuar të gjitha kapaciteteve unike njerëzore dhe funksioneve kulturore. 

Megjithatë, sipas Siobhan Chandler, të vlerësosh "zotin brenda" nuk është një nocion i shekullit të njëzetë me rrënjët e tij në kundërkulturën e viteve 1960 ose në lëvizjen Epoka e Re (New Age) të viteve 1980, por spiritualiteti është një koncept që ka përshkuar të gjithë historinë njerëzore. 

 Karakteristikat e spiritualitetit 
 Anti-institucionale dhe personale 
Sipas Abby Day, disa nga ata që janë kritikë ndaj fesë e shohin atë si të ngurtë dhe shtytës, duke i shtyrë ata të përdorin terma të tillë si ateist, agnostik për të përshkruar veten.  Për shumë njerëz, spiritualiteti nuk ka të bëjë vetëm me refuzimin e plotë të fesë, por edhe të mos dëshirojnë të kufizohen prej saj. 

Sipas Linda Mercadante, spiritualitët marrin një qëndrim të vendosur antidogmatik kundër besimit fetar në përgjithësi. Ata pretendojnë jo vetëm se besimi nuk është thelbësor, por se ai është potencialisht i dëmshëm ose të paktën një pengesë për spiritualitetin. 

Sipas Philip D. Kenneson, shumë nga ata të studiuar që identifikohen si spiritualistë ndjejnë një tension midis spiritualitetit të tyre personal dhe anëtarësimit në një organizatë fetare konvencionale. Shumica e tyre vlerësojnë kuriozitetin, lirinë intelektuale dhe një qasje eksperimentale ndaj fesë. Shumë shkojnë aq larg duke i parë fetë tradicionale si armikun kryesor të spiritualitetit autentik, duke pretenduar se spiritualiteti është reflektim privat dhe përvojë private, jo ritual publik.  Të jesh "fetar" përçon një konotacion institucional, që zakonisht lidhet me traditat abrahamike : të marrësh pjesë në shërbesat e adhurimit, të thuash meshë, të ndezësh qirinj Hanukkah . Për të qenë "shpirtëror", në të kundërt, nënkupton praktikën personale dhe fuqizimin personal që ka të bëjë me motivimet më të thella të jetës.  Si rezultat, në kulturat që janë thellësisht dyshuese ndaj strukturave institucionale dhe që i japin një vlerë të lartë lirisë dhe autonomisë individuale, spiritualiteti ka ardhur në atë nivel që të ketë konotacione kryesisht pozitive, ndërsa feja është parë si diçka më negativisht. 

Sipas Robert Fuller, fenomeni spiritualist mund të karakterizohet si një përzierje e progresivizmit intelektual dhe urisë mistike, e paduruar me devotshmërinë e institucioneve themelore tradicionale. 

Sipas Robert Wuthnow, spiritualiteti ka të bëjë shumë më tepër sesa të shkosh në kishë ose xhami dhe të pajtohesh ose të mos pajtohesh me doktrinat dhe dogmat e tyre. Spiritualiteti është term stenografik i përdorur në shoqërinë perëndimore për të folur për marrëdhënien e një personi me Zotin.  Për shumë njerëz, mënyra se si ata mendojnë për aspektin fetarë dhe shpirtërorë sigurisht që udhëhiqet nga ajo që shohin dhe bëjnë në bashkësitë e tyre.  Në një nivel më të thellë, ai përfshin vetë-identitetin e një personi, që të ndihet i dashur nga Perëndia dhe këto ndjenja mund të rriten ose edhe të pakësohen. 

 Kategorizimi i spiritualistëve 
Linda A. Mercadante i kategorizon spiritualistët në pesë kategori të dallueshme: 

 " Disidentët " janë njerëzit që, në pjesën më të madhe, bëjnë një përpjekje të vetëdijshme për t'u larguar nga feja institucionale. "Disidentët protestues" u referohen atyre spiritualistëve të cilëve u është "fikur" përkatësia fetare për shkak të përvojave të pafavorshme personale me të. "Disidentët e rrëmbyer" u referohen atyre spiritualistëve të cilët, për një mori arsyesh, nuk kanë ndonjë lidhje me fetë tradicionale. "Refuzuesit e ndërgjegjshëm" u referohen atyre spiritualistëve që janë haptazi skeptikë ndaj institucioneve fetare dhe janë të mendimit se feja nuk është as pjesë e dobishme dhe as e nevojshme e aspektit shpirtëror të një individi.
 "Të rastësishëm" janë njerëzit që i shohin praktikat fetare dhe/ose shpirtërore si kryesisht funksionale. Spiritualiteti nuk është një parim organizues në jetën e tyre. Përkundrazi, ata besojnë se duhet të përdoret sipas nevojës për të përmirësuar shëndetin e tyre, për të lehtësuar stresin dhe për mbështetje emocionale. Përshpirtërorja e spiritualistëve "të rastit" kuptohet më së miri si një spiritualitet "terapeutik" që përqendrohet në mirëqenien personale të një individi.
 "Eksploratorë" janë njerëzit që duket se kanë atë që Mercadante i referohet si "epsh për bredhje shpirtërore". Këta spiritualistë e shohin eksplorimin e tyre të vazhdueshëm për praktika të reja shpirtërore si një nënprodukt i "kuriozitetit të tyre të pakënaqur", dëshirës së tyre për udhëtim dhe ndryshime, si dhe ndjenjave të zhgënjimit. Eksploruesit kuptohen më së miri si "turistët shpirtërorë" të cilët ngushëllohen në udhëtimin pa destinacion të spiritualitetit të tyre dhe nuk kanë synime të angazhohen përfundimisht në një shtëpi shpirtërore.
 "Kërkuesit" janë ata njerëz që kërkojnë një shtëpi shpirtërore, por mendojnë të rikuperojnë identitetet e mëparshme fetare. Pikërishtë këta spiritualistë e përqafojnë etiketën "shpirtërore, por jo fetare" dhe janë të etur për të gjetur një identitet krejtësisht të ri fetar ose grup alternativ shpirtëror për të cilin ata mund të angazhohen përfundimisht.
 "Emigrantët" janë ata njerëz që e kanë gjetur veten në një sferë të re shpirtërore dhe janë në përpjekje që të përshtaten me këtë identitet të sapogjetur dhe komunitetin e tij. "Emigrantët" mund të kuptohen më së miri si ata spiritualistë që po "provojnë" një mjedis rrënjësor të ri shpirtëror, por ende nuk janë ndjerë plotësisht të vendosur atje. Është e rëndësishme të theksohet se për këta spiritualistë, megjithëse shpresojnë të integrohen plotësisht në identitetet e tyre shpirtërore të sapo gjetura, procesi i përshtatjes është i vështirë dhe shpesh shqetësues.

 Praktikat 
Spiritualizmi lidhet më shumë me mendimin feminist shpirtëror dhe fetar dhe spiritualitetet ekologjike,  dhe gjithashtu me neopaganizmin, Wicca, Shamanizmin, Druidizmin, Gjainizmin dhe praktikat e magjisë ceremoniale .  Disa praktika shpirtërore të Epokës së Re përfshijnë astrologjinë, dërrasat Ouija, kartat Tarot, I Ching dhe trillimet shkencore .  Një praktikë e zakonshme dhe e përhapur gjerësisht e spiritualistëve është meditimi, siç është vetëdija dhe Meditimi Transcendental . 

 Kritika 
Disa përfaqësues të feve të organizuara tradicionale kanë kritikuar praktikimin e spiritualitetit pa religjion. Lillian Daniel, një ministre liberale protestante, e ka karakterizuar botëkuptimin e spiritualistëve si një produkt të kulturës laike të konsumatorit amerikan, shumë larg komunitetit dhe "ngjyra e duhur në shumicën e butë të njerëzve që i shohin fetë e lashta të shurdhëra, por e shohin veten unike magjepsëse".  James Martin, një prift jezuit, e ka quajtur stilin e jetës së spiritualistëve "përtaci e thjeshtë dhe e vjetër",  duke deklaruar se "shpirtërorja pa fe mund të bëhet një vetëkënaqësi egocentrike e ndarë nga mençuria e një komuniteti". 

Kritikë të tjerë pretendojnë se brenda botëkuptimit "shpirtëror, por jo fetar", vetënjohja dhe rritja e vetvetes janë barazuar në mënyrë problematike me njohjen e Zotit, duke e drejtuar fokusin e një personi brenda. Si rezultat, forcat politike, ekonomike dhe sociale që formësojnë botën janë të neglizhuara dhe të lira të pambrojtura.  Më tej, disa studiues kanë vënë re sipërfaqësinë relative shpirtërore të praktikave të veçanta të spiritualizmit. Misticizmi klasik brenda feve kryesore të botës kërkon përkushtim të qëndrueshëm, shpesh në formën e asketizmit të zgjatur, përkushtimit të zgjeruar ndaj lutjes dhe kultivimit të përulësisë. Në të kundërt, spiritualistët në botën perëndimore inkurajohen të merren me praktika shpirtërore në një mënyrë që shpesh është e rastësishme dhe nuk ka ashpërsi ose ndonjë riorganizim të prioriteteve. Sociologu Robert Wuthnow sugjeron se këto forma të misticizmit janë "të cekëta dhe joautentike".  Kritikë të tjerë kundërshtojnë legjitimitetin intelektual të spiritualistëve. Kur krahasohen me teologjinë profesionale ose akademike, filozofitë shpirtërore mund të duken të paplotësuara, të shkëputura ose me burime jokonsistente. 

Wong dhe Vinsky sfidojnë diskursin e spiritualizmit që e parashtron fenë si "institucionale dhe të strukturuar" në kontrast me spiritualitetin si "përfshirës dhe universal" (1346).  Ata argumentojnë se ky kuptim e bën të padukshëm ndërtimin historik të "spiritualitetit", i cili aktualisht mbështetet në një refuzim të Eurokrishterimit për vetëpërkufizimin e tij. Sipas tyre, diskurset perëndimore të "spiritualitetit" i përshtaten traditave shpirtërore indigjene dhe traditave "etnike" të Lindjes, megjithatë grupet etnike të racializuara kanë më shumë gjasa të etiketohen "fetare" sesa "shpirtërore" nga praktikuesit e bardhë të SBNR.  Wong dhe Vinsky pohojnë se përmes këtyre proceseve, tjetërsimi kolonial zbatohet përmes diskursit spiritualistë.

 Shih edhe 
 Natyra
 Deizmi
 Sufizmi
 Feja civile
 Natyralizmi
 Feja natyrore
 Shekullarizmi
 Dituria njerëzore
 Adhurimi i natyrës
 Panteizmi natyralist 

 Referime 

Kategoria:Spiritualitet