Partia Socialdemokrate e Zvicrës

Partia Socialdemokrate e Zvicrës (; SP; Romançe: Partida Socialdemocrata da la Svizra ose Partia Socialiste Zvicerane (, ; PS) është një parti politike në Zvicër . PS ka pasur dy përfaqësues në Këshillin Federal që nga viti 1960 dhe ka marrë numrin e dytë më të madh të votave në zgjedhjet federale të Zvicrës 2019.

PS u themelua më 21 tetor 1888 dhe aktualisht është e dyta më e madhe nga katër partitë politike të koalicionit kryesor në Zvicër. Është e vetmja parti  me prirje të majtë me përfaqësues në Këshillin Federal, aktualisht Alain Berset dhe Élisabeth Baume-Schneider . Që nga shtatori 2019, PS është partia e dytë më e madhe politike në Asamblenë Federale. Ndryshe nga shumica e partive të tjera zvicerane, PS është partia më e madhe pro-evropiane në Zvicër dhe mbështet anëtarësimin e Zvicrës në Bashkimin Evropian .  Për më tepër, ai mbështet të drejtat e punëtorëve dhe stimujt tatimorë për kompanitë që ofrojnë aksione për punonjësit.    Partia është anëtare e Aleancës Progresive  dhe anëtare e asociuar e Partisë së Socialistëve Evropianë . "PES member parties". 

 Historia 
parapamje| "Marrëdhënia e re midis punëtorëve dhe sipërmarrësve", një karikaturë e vitit 1896 mbi kushtet e këqija të punës në fabrikat zvicerane sipas lëvizjes punëtore zvicerane në revistën satirike të Cyrihut Der neue Postillon
Para krijimit të PS-së kombëtare, në Zvicër kishte lëvizje të ndryshme punëtore të shekullit të 19-të, si Unioni Grütli, Federata Zvicerane e Sindikatave dhe disa parti lokale social-demokrate . Shumica e këtyre partive të punës zgjatën vetëm një kohë të shkurtër, deri në themelimin e Partisë Socialdemokrate më 21 tetor 1888 ( Dita e Punës në Zvicër). Albert Steck i Bernës kompozoi platformën e partisë e cila theksoi demokracinë, hodhi poshtë aspiratat revolucionare dhe mandatoi një zgjidhje demokratike të çështjes sociale. Presidenti i parë i partisë ishte Alexander Reichel i Bernës.

Dy vjet pas themelimit të partisë, Jakob Vogelsanger ishte socialdemokrati i parë që u zgjodh në Këshillin Kombëtar . Në vitin 1904, platforma e partisë së moderuar u zëvendësua në një konferencë partie në Aarau me një program marksist të shkruar nga Otto Lang. Sistemi i votimit të parë për zgjedhjet për Këshillin Kombëtar dhe kufijtë e elektoratit fillimisht e penguan partinë të arrinte pushtet serioz politik në nivel kombëtar, pavarësisht nga numri në rritje i mbështetësve. Dy nisma popullore për vendosjen e sistemit proporcional të votimit u refuzuan.

Arkivat historike të partisë mbahen sot nga Arkivi Social Zviceran i cili ishte në vitin 1906 nga Paul Pflüger. Në një konferencë partie të vitit 1912 në Neuenburg, çështja e të drejtës së votës së grave u debatua për herë të parë. PS-ja pranoi një propozim që detyronte partinë të shfrytëzonte çdo mundësi për të "agjituar për vendosjen e të drejtës së votës së grave".

 Periudha mes dy luftërave botërore 
Edhe pse Zvicra qëndroi neutrale në Luftën e Parë Botërore, ajo nuk e shmangi krizën spirale ekonomike që e shoqëroi. Tensioni social që rezultoi u lëshua në vitin 1918 nga sindikatat dhe PS që organizuan Landesstreik . Qëllimi i grevës ishte një riorganizim themelor i shoqërisë. Këshilli Federal u dha ultimatum grevistëve dhe lejoi pushtimin ushtarak të pikave qendrore. Në këtë mënyrë greva u mbyll pas katër ditësh. Veprimet politike u ndërmorën shpejt për të pajtuar grevistët me futjen e një jave pune 48-orëshe dhe një nismë popullore për zgjedhjet proporcionale për Këshillin Kombëtar në referendumet zvicerane të vitit 1918, të cilat kaluan më 13 tetor 1918. Në zgjedhjet federale zvicerane të vitit 1919, PS dyfishoi mandatin e saj nga 20 në 41 anëtarë. "Social Democratic Party" .

Me platformën e palës së tretë, e cila u miratua në vitin 1920, mosmarrëveshjet brenda partisë u rritën gjithnjë e më shumë. Në veçanti, fakti që platforma bënte thirrje për themelimin e një diktature të proletariatit gjatë fazës së tranzicionit nga një shoqëri e bazuar në klasë kapitaliste në një komunë socialiste ndezi mosmarrëveshje të dhunshme brenda partisë. Në vitin 1921, partia vendosi të mos bashkohej me Internacionalen Komuniste . Krahu i majtë i partisë u nda më pas nga PS dhe themeloi Partinë Komuniste të Zvicrës . Në vitin 1926, PS iu bashkua Internacionales Laburiste dhe Socialiste dhe vazhdoi të ishte anëtare e saj deri në vitin 1940. Kowalski, Werner (1985). 

Me rritjen e pushtetit në parlament, partia tani kërkoi edhe anëtarësimin e qeverisë, por kandidati i tyre në vitin 1929 nuk u zgjodh në Këshillin Federal. Nga ana tjetër, partia arriti të hyjë në ekzekutiv në nivel kantonal në vitin 1933. Gjeneva ishte kantoni i parë që kishte një qeveri socialiste, me Léon Nicole si president. Në platformën e katërt të partisë, të shpallur në vitin 1935, PS hodhi poshtë idenë e diktaturës së proletariatit, por mbështetja e krijimit të një shoqërie socialiste mbi "themelet e lira dhe konsensuale" mbeti qëllimi i partisë.

 Në qeveri 
majtas|parapamje| Ernst Nobs, anëtari i parë i PS-së i Këshillit Federal të Zvicrës
Në zgjedhjet federale zvicerane të vitit 1943, PS arriti suksesin më të madh elektoral në historinë e saj dhe u bë grupi më i madh parlamentar . Ernst Nobs ishte anëtari i parë i PS-së që u zgjodh në Këshillin Federal. Pas dështimit të referendumit të PS-së për reformat ekonomike në vitin 1953, anëtari i PS-së i Këshillit Federal, Max Weber dhe Sekretari i Përgjithshëm David Farbstein dhanë dorëheqjen. PS qëndroi në opozitë deri në prezantimin e " Formulës Magjike " në 1959, e cila i dha dy vende në Këshillin Federal. Që nga ajo kohë PS ka qenë anëtare e koalicionit të madh që qeveris Zvicrën.  Në vitin 1959 u ra dakord edhe për platformën e pestë të partisë, në të cilën partia u angazhua për socializmin reformist mbi "themelet demokratike".

Në vitet 1970 dhe 1980, PS fitoi ndjekës të rinj nga lëvizjet e reja shoqërore që dolën nga protestat e 1968, por humbën një pjesë të bazës së tyre tradicionale të votuesve në klasën punëtore. Ky ndryshim çoi në mosmarrëveshje të ashpra të brendshme dhe çoi në një rënie të suksesit zgjedhor. Pas humbjeve serioze në zgjedhjet federale zvicerane të vitit 1987, PS ishte vetëm partia e tretë më e madhe në Këshillin Kombëtar. Kjo rezultoi në themelimin e një Partie Demokratike-Sociale të shkëputur, e cila nuk pati sukses.

Platforma e gjashtë e partisë u shpall në vitin 1982. Kjo e prezantoi partinë si një parti popullore moderne që mbështeti socializmin demokratik dhe kishte drejtësinë sociale si synimin më të lartë. Në vitin 1983, PS emëroi Lilian Uchtenhagen si kandidatin e tyre për Këshillin Federal, hera e parë që një grua ishte kandidate. Në vend të kësaj, shumica parlamentare zgjodhi Otto Stich . Një pjesë e partisë kërkoi që si pasojë e kësaj PS të tërhiqej nga koalicioni qeverisës, por kjo u refuzua nga një konferencë partie. Dhjetë vjet më vonë në mars 1993, Ruth Dreifuss u zgjodh si gruaja e parë e SD që shërbeu në Këshillin Federal. As me atë rast Asambleja e Bashkuar Federale nuk zgjodhi kandidatin zyrtar të PS-së ( Christiane Brunner ), por kandidatin jozyrtar Dreifuss (  ).

Në vitin 1990, konferenca e partisë PS pranoi me kushte të qarta pranimin e Zvicrës në Fondin Monetar Ndërkombëtar dhe zgjodhi këshilltarin e kantonit Valais, Peter Bodenmann, si kryetar partie. Në konferencën e partisë të vitit 1992 në Genf, PS vendosi të mbështesë pranimin në Zonën Ekonomike Evropiane si hapin e parë drejt anëtarësimit në Komunitetin Ekonomik Evropian dhe miratoi një politikë droge që përfshin dekriminalizimin e konsumit të drogës, shitjen e kontrolluar të drogës për qëllime mjekësore. dhe legalizimi eventual i drogës. Një vit më pas, PS-ja mbështeti nismën kombëtare të popullit "për një politikë të arsyeshme droge", e cila parashikonte legalizimin e kanabisit . PS-ja mbështeti nismën kombëtare të vitit 1994 "për mbrojtjen e Alpeve", e cila kërkonte një zhvendosje të konsiderueshme të transportit të mallrave përmes Alpeve nga rruga në hekurudhë. Pas dorëheqjes së Otto Stich nga Këshilli Federal në 1995, Këshilltari Federal Moritz Leuenberger u zgjodh si pasardhës i tij. Në zgjedhjet federale zvicerane të vitit 1995, PS bëri një rimëkëmbje të konsiderueshme dhe u bë përsëri partia më e madhe në Këshillin Federal.

Në qershor 1997, konferenca e partisë zgjodhi këshilltaren e qytetit të Cyrihut, Ursula Koch si presidente të partisë (gruaja e parë që mbajti këtë rol), në vend të të preferuarit  . . Në zgjedhjet federale zvicerane të vitit 1999, Koch u zgjodh gjithashtu në Këshillin Federal. Ajo dha dorëheqjen si kryetare partie dhe këshilltare federale në vitin 2000, për shkak të presionit të brendshëm partiak. Pasardhësi i saj ishte Christiane Brunner, e cila drejtoi partinë deri në vitin 2004.

Në zgjedhjet federale të Zvicrës 2007, PS pësoi humbje masive, duke rënë në 19.5% të votave, me vetëm 43 vende në Këshillin Kombëtar. Në zgjedhjet e ardhshme federale ( 2011 dhe 2015 ), mbështetja e tyre elektorale mbeti në të njëjtin nivel. Në Këshillin e Shteteve, ku PS tradicionalisht kishte vetëm disa vende, partia ishte në gjendje të rriste përfaqësimin e saj gjatë viteve 2000 dhe tani mban 12 nga 46 vendet. Në vitin 2017, partia u tërhoq nga Internacionalja Socialiste dhe u bashkua me Aleancën Progresive .

 Struktura 
parapamje| Struktura organizative e PS
PS përbëhet nga rreth 900 seksione në të gjithë Zvicrën, e cila ekziston në nivel kantonal dhe komunal. Secili nga 32,000 anëtarët e partisë janë të regjistruar në një seksion lokal dhe kështu janë anëtarë të partive kantonale dhe kombëtare. Seksionet lokale zgjedhin delegatë për të marrë pjesë në konferencat e rregullta të anëtarëve të partisë; këta delegatë kanë të drejtë të votojnë në konferencat e partive kantonale.

Secila nga 26 seksionet kantonale ( Valais është i ndarë në dy seksione, përkatësisht Oberwallis dhe Valais Romand ) zgjedhin delegatë për konferencat e partive kombëtare. Numri i delegatëve për çdo kanton është i barabartë me numrin e vendeve që ka kantoni në Asamblenë Kombëtare .

PS ka një parti rinore të quajtur Socialistët e Rinj Zvicër (JUSO/JS). SHA-të janë të pavarura nga PS në aspektin politik, por mbështeten prej saj financiarisht dhe institucionalisht. Brenda PS-së, JS-të shihen si ekuivalente me një seksion kantonal dhe kështu ata kanë të drejtë të dërgojnë disa delegatë në konferencat e partisë. Që nga viti 2022, presidenti i JS është Nicola Siegrist.  Ekziston gjithashtu një parti rinore më e vogël e PS-së e quajtur Junge PS në rajonin Olten .

 Ideologjia 
parapamje|325x325px| Pozicionet e PS-së në spektrin politik zviceran në 2007
PS-ja mbështet politikat klasike socialdemokratike, si dhe disa ato demokratike socialiste . Sipas këtij rregulli, PS qëndron për një qeveri që ofron shërbime të forta publike . PS është kundër liberalizmit ekonomik të gjerë dhe është në favor të progresivizmit social, politikës mjedisore me zbutjen e ndryshimeve klimatike, për një politikë të jashtme të hapur dhe një politikë të sigurisë kombëtare të bazuar në pacifizëm . 

Në politikën ekonomike, financiare dhe të mirëqenies sociale, PS hedh poshtë politikat e liberalizimit ekonomik si derregullimi, ulja e taksave për qytetarët me të ardhura të larta dhe ulja e shpenzimeve të qeverisë për sigurimet shoqërore . Edhe PS kundërshton rritjen e moshës së pensionit. Për më tepër, PS-ja është një përkrahëse e rritjes së shpenzimeve për mirëqenien në disa fusha, si p.sh. për lejen e lehonisë me financim publik, kujdesin shëndetësor universal dhe moshën fleksibël të daljes në pension. Në politikën tatimore PS kundërshton nocionin e uljes së taksave për qytetarët me të ardhura të larta. Duke bërë fushatë për harmonizimin e të gjitha normave tatimore në Zvicër, PS kërkon më shumë rishpërndarje . PS është skeptike ndaj privatizimit të ndërmarrjeve shtetërore . Megjithatë, PS nxit edhe më shumë konkurrencë në fushën e bujqësisë dhe importeve paralele .

Në politikën sociale, PS është e përkushtuar ndaj barazisë sociale dhe një shoqërie të hapur . PS synon të lehtësojë kushtet e punës për gratë në familje, duke promovuar më shumë qendra të jashtme të kujdesit për fëmijët dhe më shumë mundësi për punë me kohë të pjesshme . Ajo gjithashtu synon të përforcojë barazinë seksuale në drejtim të eliminimit të dallimeve në paga bazuar në gjini, mbështet bashkimin civil për çiftet e të njëjtit seks dhe mban një qëndrim më të lehtë ndaj abortit. PS-ja refuzon gjithashtu forcimin e kufizimeve për azilkërkuesit dhe emigrantët. Partia mbështet integrimin e emigrantëve me të cilin emigrantët caktohen në procedurat e imigracionit menjëherë pas hyrjes në vend. PS ka një qëndrim liberal ndaj drogës dhe është në favor të konsumit të heroinës të rregulluar publikisht dhe legalizimit të kanabisit . Megjithatë, PS-ja mbështet ndalimin e duhanit në restorante dhe bare.

Në politikën e jashtme, PS promovon pjesëmarrjen e mëtejshme të Zvicrës në organizatat ndërkombëtare. Ai mbështet hyrjen e menjëhershme të Zvicrës në Bashkimin Evropian . PS gjithashtu qëndron për një neutralitet më pak të rreptë të Zvicrës dhe mbështet përpjekjet e shtuara ndërkombëtare nga ana e Zvicrës në fushat e paqes dhe të drejtave të njeriut. Megjithatë, PS-ja mbështet mbajtjen e neutralitetit ushtarak dhe kundërshton hyrjen në NATO . Qëndrimi i saj pacifist reflektohet edhe në politikën e saj ushtarake pasi PS-ja mbështet zvogëlimin e numrit të milicisë zvicerane duke e bërë aparatin ushtarak më profesional dhe duke hequr rekrutimin . Një tjetër kërkesë e PS-së është që t'i jepet fund traditës së posedimit të armëve, duke përdorur si provë shembuj të rëndë dhe të fundit të abuzimit për vrasjen.

PS ka politika të përbashkëta mjedisore me Partinë e Gjelbër të Zvicrës, të cilat reflektohen në zgjerimin e reformave të taksave ekologjike dhe rritjen e mbështetjes shtetërore për masat e kursimit të energjisë dhe energjitë e rinovueshme . PS është kundër ndërtimit të rrugëve të reja aty ku është e mundur dhe në vend të kësaj propozon zhvendosjen e transportit të mallrave nga rrugët në hekurudha dhe futjen e një tapie dhe sistemin e menaxhimit të tregtisë dhe trafikut kur bëhet fjalë për transportin nëpër Alpet zvicerane . Për më tepër, PS-ja qëndron për një zgjerim të rrjetit të sistemit të transportit publik dhe kundërshton energjinë bërthamore .

 Performanca elektorale 
Në vitin 2003, partia mbajti 52 mandate nga 200 në Këshillin Kombëtar (dhoma e ulët e parlamentit zviceran); 9 nga 46 në Këshillin e Shteteve (dhoma e sipërme) dhe 2 nga 7 mandate në Këshillin Federal (organ ekzekutiv). Deri në vitin 2005, ajo mbante 23,8% të vendeve në qeveritë kantonale dhe 23,2% në parlamentet kantonale (indeksi BADAC, i peshuar me popullsinë dhe numrin e vendeve). Në zgjedhjet federale të Zvicrës 2015, partia fitoi 18.8% të votave popullore dhe 43 nga 200 vendet në Këshillin Kombëtar. 
parapamje|300x300px| Përqindjet e PS në nivel qarku në 2011
parapamje|300x300px| Më e forta në zonat urbane, mbështetja e PS-së është e përhapur në të gjithë vendin pasi ato mbajnë afërsisht një të pestën e vendeve në parlamentet kantonale, por janë partia më e madhe në vetëm dy, Basel-Stadt dhe Basel-Landschaft (me ngjyrë të kuqe lart).
ElectionVotes %Seats+/–Rank1890N/A3.6 (#5) 15th1893N/A5.9 (#5)5th 189625,3046.8 (#4) 14th 189935,4889.6 (#4) 24th 190251,33812.6 (#3) 34th 190560,30814.7 (#3) 55th 190870,00317.6 (#3) 54th 191180,05020.0 (#2) 83rd 191434,20410.1 (#3) 33rd 1917158,45030.8 (#2) 23rd 1919175,29223.5 (#2) 212nd 1922170,97423.3 (#2) 23rd 1925192,20825.8 (#2) 62nd 1928220,14127.4 (#1) 12nd 1931247,94628.7 (#1) 12nd 1935255,84328.0 (#1) 11st 1939160,37725.9 (#1) 52nd 1943251,57628.6 (#1) 111st 1947251,62526.2 (#1) 82nd 1951249,85726.0 (#1) 12nd 1955263,66427.0 (#1) 41st 1959259,13926.4 (#1) 21st Tied with the Free Democratic Party.1963256,06326.6 (#1) 21st 1967233,87323.5 (#1) 31st 1971452,19522.9 (#1) 42nd 1975477,12524.9 (#1) 92nd 1979443,79424.4 (#1) 42nd 1983444,36522.8 (#2) 42nd 1987353,33418.4 (#3) 63rd 1991373,66418.5 (#2) 02nd 1995410,13621.8 (#1) 132nd 1999438,55522.5 (#2) 32nd 2003490,39223.3 (#2) 12nd 2007450,30819.5 (#2) 92nd 2011451,23618.7 (#2) 32nd 2015475,07118.8 (#2) 32nd 2019408,12816.8 (#2) 42nd 

 Anëtarët e Këshillit Federal 
1943–1951 Ernst Nobs 1951–1953 Max Weber 1959–1969 Willy Spühler 1959–1973 Hans-Peter Tschudi 1969–1977 Pierre Graber 1973–1983 Willy Ritschard 1977–1987 Pierre Aubert 1987–1993 René Felber 1983–1995 Otto Stich 1993–2002 Ruth Dreifuss 1995–2010 Moritz Leuenberger 2002–2011 Micheline Calmy-Rey 2010–2022 Simonetta Sommaruga 2011–tani Alain Berset 2023–tani Élisabeth Baume-Schneider 
 Referime 

 Lidhjet e jashtme 
 www.sp-ps.ch Faqja zyrtare në frëngjisht dhe gjermanisht
 www.ps-ticino.ch Faqja zyrtare në italisht
 Partia Socialdemokrate në Historinë e Sigurimeve Shoqërore në Zvicër
Kategoria:Artikuj me lidhje të jashtme të vdekura
Kategoria:Parti politike në Zvicër
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara