Sekretari Kardinal i Shtetit

Sekretari i Shtetit i Shenjtërisë së Tij (latinisht: Secretarius Status Sanctitatis Suae, italisht: Segretario di Stato di Sua Santità), i njohur zakonisht si Sekretari Kardinal i Shtetit, kryeson Sekretariatin e Shtetit të Selisë së Shenjtë, i cili është dikasteria më e vjetër dhe më e rëndësishme e Kurisë Romake. Sekretariati i Shtetit kryen të gjitha funksionet politike dhe diplomatike të Selisë së Shenjtë dhe të Qytetit të Vatikanit. Sekretari i Shtetit nganjëherë përshkruhet si kryeministër i Selisë së Shenjtë, edhe pse kreu nominal i qeverisë së qytetit të Vatikanit është Presidenti i Komisionit Papnor për Shtetin e Qytetit të Vatikanit.

Sekretar i Shtetit aktualisht është Kardinali Pietro Parolin.

 Historia 
Zyra e gjurmon origjinën e saj në atë të secretarius intimus, krijuar nga papa Leoni X në fillim të shekullit të 16-të për të trajtuar korrespondencën me misionet diplomatike të Selisë së Shenjtë, të cilat sapo kishin filluar të bëheshin postime të përhershme në vend të misioneve të dërguara në raste të veçanta. Në këtë fazë sekretari ishte një funksionar mjaft i vogël, administrata e Vatikanit drejtohej nga kardinali nipi, i besuari i Papës që zakonisht merrej nga familja e tij.

Pakujdesia e Papa Julit III për t'ia besuar detyrën e kardinalit nipit dashnorit të tij të supozuar Innocenzo Ciocchi Del Monte, një iriq rruge adoleshente, praktikisht analfabet, të cilin vëllai i tij e kishte adoptuar disa vjet më parë, çoi në një përmirësim të detyrës së Sekretarit, si i ngarkuari duhej të merrte përsipër detyrat për të cilat kardinali nipi nuk ishte i përshtatshëm. Në kohën e Papa Inoçentit X, Sekretari i Shtetit ishte gjithmonë vetë një kardinal, dhe Inoçenti XII hoqi detyrën e kardinalit nip më 1692. Që atëherë e tutje Sekretari i Shtetit ka qenë më i rëndësishmi nga zyrtarët e Selisë së Shenjtë.

Në vitin 1968, kushtetuta apostolike e Papa Palit VI, Regimini Ecclesiae Universae, rriti më tej kompetencat e Sekretarit, duke e vendosur atë mbi të gjitha departamentet e tjera të Kurisë Romake. Në vitin 1973 Pali e zgjeroi më tej postin e Sekretarit duke hequr postin e lashtë të Kancelarit të Kishës së Shenjtë Romake dhe duke bashkuar funksionet e saj në ato të Sekretarit.

 Detyrat 
Sekretari Kardinal emërohet nga Papa dhe shërben si një nga këshilltarët e tij kryesorë. Si një nga zyrat e larta në Kishën Katolike Romake, sekretari kërkohet të jetë një kardinal. Nëse posti është i zbrazët, një jokardinal mund të shërbejë si sekretar i shtetit, duke ushtruar kompetencat e Sekretarit të Shtetit derisa të gjendet një zëvendësues i përshtatshëm ose Pro-Sekretari të bëhet kardinal në një konsistencë të mëvonshme.

Mandati i Sekretarit Kardinal përfundon kur Papa që e ka emëruar vdes ose largohet nga detyra. Gjatë periudhës sede vacante, ish-sekretari vepron si anëtar i një komisioni me Camerlengo të Kishës së Shenjtë Romake dhe ish-President i Komisionit Papnor për Shtetin e Qytetit të Vatikanit, i cili ushtron disa nga funksionet e kreut të shtetit. Qyteti i Vatikanit derisa të zgjidhet Papa i ri. Pasi të zgjidhet Papa i ri, roli i ish-sekretarit në komision skadon gjithashtu, megjithëse ai mund të riemërohet si Sekretar i Shtetit.

 Lista 
Sekretarët e Shtetit midis 1551 dhe 1644
Girolamo Dandini (1551–1555)
Carlo Borromeo (1560–1565)
Tolomeo Gallio (1565–1566)
Girolamo Rusticucci (1566–1572)
Tolomeo Gallio (again) (1572–1585)
Decio Azzolini (seniore) (1585–1587)
Alessandro Peretti di Montalto (Cardinal-Nephew) (1587–1590)
Paolo Emilio Sfondrati (Cardinal-Nephew) (1591)
Giovanni Antonio Facchinetti de Nuce (Cardinal-Nephew) (1591)
Pierbenedetto Peretti (1592–1593)
Pietro Aldobrandini (kardinal-nip) dhe Cinzio Passeri Aldobrandini (kardinal-nip) (1593–1605)
Roberto Ubaldini (1605)
Erminio Valenti (1605)
Lanfranco Margotti (1605–1611)
Porifrio Feliciani (1611–1621)
Giovanni Battista Agucchi (1621–1623)
Lorenzo Magalotti (1623–1628)
Lorenzo Azzolini (1628–1632)
Pietro Benessa (1632–1634)
Francesco Adriano Ceva (1634–1643)
Giovanni Battista Spada (1643–1644)

Sekretarë Kardinalë të Shtetit që nga viti 1644

Giovanni Giacomo Panciroli (1644–1651)
Fabio Chigi (1651–1655); më pas u zgjodh Papa Aleksandri VII (1655–1667)
Giulio Rospigliosi (1655–1667); më pas u zgjodh  Papa Klementi IX (1667–1669)
Decio Azzolini (iuniore) (1667–1669)
Federico Borromeo (iuniore) (1670–1673)
Francesco Nerli (iuniore) (1673–1676)
Alderano Cybo (1676–1689)
Giambattista Rubini (1689–1691)
Fabrizio Spada (1691–1700)
Fabrizio Paolucci (1700–1721) (hera e parë)
Giorgio Spinola (1721–1724)
Fabrizio Paolucci (1724–1726) (hera e dytë)
Niccolò Maria Lercari (1726–1730)
Antonio Banchieri (1730–1733)
Giuseppe Firrao, Sr. (1733–1740)
Silvio Valenti Gonzaga (1740–1756)
Alberico Archinto (1756–1758)
Ludovico Maria Torriggiani (1758–1769)
Lazzaro Opizio Pallavicini (1769–1785)
Ignazio Boncompagni Ludovisi (1785–1789)
Francesco Saverio de Zelada (1789–1796)
Ignazio Busca (1796–1797)
Giuseppe Doria Pamphili (1797–1799)
Ercole Consalvi, pro-secretary (1800); sekretar (1800–1806)
Filippo Casoni (1806–1808)
Giulio Gabrielli the Younger (1808–1814) -Giuseppe Doria Pamphilj, pro-sekretar  (1808) -Bartolomeo Pacca, pro-sekretar  (1808–1814)
Ercole Consalvi (1814–1823)
Giulio Maria della Somaglia (28 shtator 1823 – 17 janar 1828)
Tommaso Bernetti, pro-secretary  (17 qershor 1828 – 10 shkurt 1829) (hera e parë)
Giuseppe Albani (31 mars 1829 – 30 nëntor 1830)
Tommaso Bernetti, pro-sekretar (21 shkurt – 10 August 1831); cardinal secretary (10 gusht 1831 – 12 janar 1836) (hera e dytë)
Luigi Lambruschini (12 janar 1836 – 1 qershor 1846)
Tommaso Pasquale Gizzi (8 gusht 1846 – 5 korrik 1847)
Gabriele Ferretti (17 korrik 1847 – 31 dhjetor 1848)
Giuseppe Bofondi (1 shkurt – 10 mars 848)
Giacomo Antonelli (10 mars – 3 maj 1848) (hera e parë)
Antonio Francesco Orioli (5 maj – 4 qershor 1848), sekretari kardinal ad interim
Giovanni Soglia Ceroni (4 qershor – 29 nëntor 1848)
Giacomo Antonelli (29 nëntor 1848 – 6 nëntor 1876) (hera e dytë)
Giovanni Simeoni (18 dhjetor 1876 – 7 shkurt 1878)

 No.  Emri Prej Deri Emëruesi 4170pxAlessandro Franchi5 mars 187831 korrik 1878 †Leoni XIII 4270pxLorenzo Nina9 gusht 187816 dhjetor 1880 4370pxLuigi Jacobini16 dhjetor 188028 shkurt 1887 † 4470pxMariano Rampolla del Tindaro2 korrik 188720 korrik 1903 4570pxRafael Merry del Val y Zulueta12 nëntor 190320 gusht 1914Piu X 4670pxDomenico Ferrata4 shtator 191410 tetor 1914 †Benedikti XV 4770pxPietro Gasparri13 tetor 19147 shkurt 1930 4870pxEugenio Pacelli9 shkurt 193010 shkurt 1939Piu XI4970pxLuigi Maglione10 mars 193922 gusht 1944 †Piu XIIZyra e zbrazëtPapa Piu XII, duke qenë Sekretar i Shtetit nën Papa Piu XI, nuk emëroi një sekretar pas vdekjes së kardinalit Maglione më 1944. Nën mbikëqyrjen e tij të drejtpërdrejtë, detyrat u ndanë midis dy apostolik protonotar, Domenico Tardini dhe Giovanni Battista Montini, të cilët në vitin 1952 u emëruan të dy Pro-Sekretar Shteti, respektivisht për çështje të jashtëzakonshme dhe të zakonshme. Në vitin 1954 Montini (papa i ardhshëm Pali V) u largua nga kuria romake për t'u bërë Kryepeshkop i Milanos. 5070pxDomenico Tardini15 dhjetor 195830 korrik 1961 †Gjoni XXIII 5170pxAmleto Giovanni Cicognani12 gusht 196130 prill 1969 5270pxJean-Marie Villot2 maj 19699 mars 1979 †Pali VI 5370pxAgostino Casaroli1 korrik 19791 dhjetor 1990Gjon Pali II 5470pxAngelo Sodano29 qershor 199115 shtator 20065570pxTarcisio Bertone15 shtator 200615 tetor 2013Benedikti XVI5670pxPietro Parolin15 tetor 2013Në detyrëFrançesku

 Referime