Sistemi shtetëror në Rumani

Kuadri politik i Rumanisë është një republikë demokratike përfaqësuese gjysmë-presidenciale ku kreu i qeverisë është Kryeministri, ndërsa Presidenti, sipas kushtetutës, ka një rol më simbolik, është përgjegjës për politikën e jashtme, nënshkruan disa dekrete, miraton ligjet e shpallura nga parlamentin dhe emëron kreun e shtetit (d.m.th. Kryeministrin). Rumania ka një sistem demokratik, shumëpartiak, me pushtet legjislativ të dhënë nga qeveria dhe dy dhomat e Parlamentit, më konkretisht Dhoma e Deputetëve dhe Senati. Gjyqësori është i pavarur nga ekzekutivi dhe legjislativi. Nga viti 1948 deri në vitin 1989, struktura politike e sundimit komunist u zhvillua në kuadrin e një republike socialiste njëpartiake të qeverisur nga Partia Komuniste Rumune (PCR) si partia e saj e vetme ligjore.

Kushtetuta e Rumanisë e vitit 1991 (e ndryshuar më 2003) e shpall atë një republikë demokratike dhe sociale, duke nxjerrë sovranitetin e saj nga populli. Sipas kushtetutës, “Dinjiteti i njeriut, të drejtat dhe liritë qytetare, zhvillimi i papenguar i personalitetit njerëzor, drejtësia dhe pluralizmi politik janë vlera supreme dhe të garantuara”.

Kushtetuta parashikon një President, një Parlament, një Gjykatë Kushtetuese dhe një sistem të veçantë gjyqësor që përfshin Gjykatën e Lartë të Kasacionit dhe të Drejtësisë. Të drejtën e votës e kanë të gjithë shtetasit mbi 18 vjeç.

Economist Intelligence Unit e vlerësoi Rumaninë si një "demokraci me të meta" në vitin 2016.

Dega ekzekutive
parapamje|200px|Klaus Iohannis, Presidenti i tanishëm i Rumanisë që nga 21 dhjetori 2014
Presidenti zgjidhet me votim popullor për një maksimum prej dy mandatesh pesëvjeçare (mandatet katërvjeçare deri në vitin 2004). Presidenti është kreu i shtetit (i ngarkuar me ruajtjen e kushtetutës, punëve të jashtme dhe funksionimin e duhur të autoritetit publik), komandant suprem i forcave të armatosura dhe kryetar i Këshillit të Lartë të Mbrojtjes Kombëtare. Sipas kushtetutës, presidenti vepron si ndërmjetës midis qendrave të pushtetit të shtetit dhe midis shtetit dhe shoqërisë. Presidenti emëron kryeministrin pas konsultimit me partinë që ka shumicën absolute në Parlament ose, nëse nuk ka një shumicë të tillë, me të gjitha partitë në Parlament.

Paqartësia në Kushtetutën e Rumanisë (neni 85 (1), neni 103 (1)) mund të çojë në situata ku një koalicion partish që merr shumicën absolute në Parlament, ose një parti që mban shumicën relative në Parlament, do të ishte në pamundësi për të emëruar një kryeministër, sepse presidenti do të refuzonte emërimin (pa asnjë parti që mban shumicën absolute në Parlament). Sipas nenit 103 (1), "nëse nuk ekziston një shumicë e tillë", interpretohet nga presidenti si "nëse nuk ekziston një parti e tillë" (edhe pse një shumicë absolute mund të formohet nga një parti, një koalicion partish ose një aleancë) .

Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2008, Aleanca PSD+PC fitoi 33,09 për qind të vendeve në Dhomën e Deputetëve dhe 34,16 për qind të vendeve në Senat. PNL fitoi 18,57 për qind të vendeve në dhomën e deputetëve dhe 18,74 për qind të vendeve në Senat, duke u dhënë të dyja partive një shumicë në Dhomën e Deputetëve dhe Senat. Megjithatë, presidenti emëroi një anëtar të PDL-së (e cila fitoi më pak se 32,36 për qind të vendeve në Dhomën e Deputetëve dhe 33,54 për qind të vendeve në Senat. Kryeministri i emëruar zgjedh anëtarët e tjerë të qeverisë, dhe qeveria dhe programi i tij duhet të konfirmohet me një votëbesim nga Parlamenti.

Dega legjislative
Legjislatura kombëtare është një parlament dydhomësh, i përbërë nga Dhoma e Deputetëve (rumanisht: Camera Deputaților) dhe Senati (rumanisht: Senat). Anëtarët zgjidhen për një mandat katërvjeçar me votim të përgjithshëm në një sistem zgjedhor të përfaqësimit proporcional me lista partiake. Duke filluar nga viti 2008, anëtarët zgjidhen me përfaqësim proporcional me anëtarë të përzier.

Numri i senatorëve dhe deputetëve ka ndryshuar në çdo legjislaturë, duke reflektuar ndryshimet e popullsisë. Në vitin 2008, kishte 137 vende senatoriale dhe 334 vende në Dhomën e Deputetëve; nga 334 vendet e deputetëve, 18 u mbajtën nga përfaqësues të pakicave etnike, të cilët nuk do të përmbushnin pragun zgjedhor prej pesë për qind të kërkuar për partitë dhe organizatat e tjera.

Referime