Finlanda e Vjetër

parapamje|upright|Stema 1788–1811
Finlanda e Vjetër (Finlandisht: Vanha Suomi; rusisht: Ста́рая Финля́ндия, tr. Staraya Finlyandiya; suedisht: Gamla Finland) është një emër i përdorur për zonat që Rusia fitoi nga Suedia në Luftën e Madhe Veriore (1700–1721) dhe në Rusi dhe në Luftën Ruso-Suedeze (1741–1743). Finlanda e Vjetër u bashkua me Dukatin e Madh të Finlandës si Provinca Viipuri në vitin 1812.

Historia
Në Traktatin e Nystad (1721) që përfundoi Luftën e Madhe Veriore, Suedia u detyrua t'i dorëzonte Rusisë Qarkun Käkisalmi dhe Viborg/Viipuri. Megjithatë, Ingria e dorëzuar finlandisht-folëse rreth Shën Petersburgut nuk u përfshi në Finlandën e Vjetër.
Në Traktatin e Åbo (1743) Suedia duhej t'i dorëzonte Rusisë zonat në Karelinë jugore në lindje të lumit Kymi dhe rreth Savonlinna.

Zona korrespondonte kryesisht me atë të provincës mesjetare të nënshtruar ndaj kështjellës Viipuri.

Sundimtari rus garantoi fenë, të drejtat pronësore, ligjet e vjetra suedeze dhe disa privilegje për banorët e këtyre territoreve. Megjithatë, ndodhi një anashkalim, pasi administratorët rusë dhe ushtria ruse nuk ishin të njohur me sistemin suedez. Rusët ishin mësuar me një sistem tjetër me bujkrobërit e tij, robërinë. Si rezultat, ekonomia e zonës ishte dukshëm e ndryshme nga ajo në anën tjetër të kufirit.

Garancia e sundimtarit e ngriu situatën. Kështu, zhvillimet ligjore në Suedi nuk u futën në këto zona: territori Viipuri dhe Kakisalmi nuk miratuan Ligjin e Përgjithshëm të Suedisë të vitit 1734 (megjithëse Hamina (Fredrikshamn), Lappeenranta (Villmanstrand), dhe Savonlinna (Nyslott), në atë kohë ende suedez, sigurisht që e miratoi atë), dhe kushtetuta e re e mbretit Gustav III nuk u zbatua në të gjithë zonën.

Territoret gëzonin një lloj autonomie dhe shumë partikularizëm, pasi sundimtarët rusë zbatuan parime të ngjashme këtu si në Provincat Baltike. Administrata i ngjante një principate gjermane, sesa një provincë ruse.

Nën sundimin rus, territoret e kombinuara formuan Guvernatorin e Vyborgut, ose Qeverinë e Vyborgut.

Nga ana kishtare, zonat administroheshin si dioqezë, por pa peshkop. Ndërtesa e kishës në Viipuri dhe një tjetër në Haminë u caktuan si katedrale, me një kapitull dioqezan ("konsistori"), të drejtuar nga kryediakoni.

Zona nuk u detyrua të kontribuonte me burra në ushtrinë ruse deri në vitin 1797. Megjithatë, kishte shumë trupa jofinlandeze në zonë, veçanërisht pas luftës së viteve 1788–1790.

Gjykatat e rrethit të stilit skandinav vazhduan funksionin gjyqësor, secila me një gjyqtar dhe anëtarë laikë. Megjithatë, pronarët e pronave dhe ushtria ruse shpesh i injoruan vendimet e këtyre gjykatave dhe vendosën dënime të paligjshme ndaj fshatarëve.

Për shkak të mungesës së një sistemi ligjor të zbatuar në mënyrë të barabartë dhe të përditësuar në zonë, apatia në një farë mënyre dominoi mes banorëve të Finlandës së Vjetër; dhe jo shumë figura të zonës kanë një vend të spikatur në histori. Dy prej tyre janë Maximilian von Alopaeus dhe vëllai i tij David Alopaeus, të lindur në një familje finlandeze në Viipuri dhe që të dy më vonë shërbyen shumë poste në administratën perandorake, duke përfshirë ambasador në disa vende të Evropës Qendrore.

Këto zona, Qeveria e Vyborgut, u referuan më vonë si Finlanda e Vjetër; dhe nga fillimi i vitit 1812, ato u inkorporuan në Dukatin e Madh të Finlandës, ku provincat e reja të fituara nga Suedia ishin "Finlanda e Re". Popullsia në këto provinca mori të njëjtin sistem ligjor si pjesa tjetër e Dukatit të Madh, duke përfshirë kushtetutën e tij dhe Ligjin e Përgjithshëm, megjithëse disa privilegje kërkonin kohë për t'u zbatuar. Të ashtuquajturat prona të dhuruara (në pronësi të fisnikëve rusë) në Karelia ishin një dhimbje koke e zgjidhur ngadalë me kompensim monetar nga Thesari i Dukatit të Madh. Kjo ishte një barrë afatgjatë, pasi rasti i fundit i kompensimit nuk ishte deri në vitet 1870.

Referime

Kategoria:Historia e Finlandës