Përngjitja

Në gjuhësi, përngjitja është një proces morfologjik, në të cilin fjalët formohen duke bashkuar morfemat, secila prej të cilave korrespondon me një veçori të vetme sintaksore. Gjuhët që përdorin gjerësisht aglutinimin quhen gjuhë aglutinative. Për shembull, në gjuhën aglutinative të turqishtes, fjala  ("nga shtëpitë tuaja") përbëhet nga morfemat ev-ler-iniz-den, të përkthyera fjalë për fjalë morfemë-për-morfemë si shtëpi-të-tuaja-nga. Gjuhët aglutinative shpesh dallojnë nga gjuhët izoluese, në të cilat fjalët janë monomorfemike dhe nga gjuhët flektive, në të cilat fjalët mund të jenë komplekse, por morfemat mund të korrespondojnë me tipare të shumta.

 Shembuj të gjuhëve aglutinative 
Megjithëse përngjitja është karakteristike për disa familje gjuhësore, kjo nuk do të thotë se kur disa gjuhë në një zonë të caktuar gjeografike janë të gjitha aglutinative, ato janë domosdoshmërisht të lidhura filogjenetikisht. Në të kaluarën, ky supozim i shtyu gjuhëtarët të propozonin të ashtuquajturën familje gjuhësore urale-altaike, e cila përfshinte gjuhët urale dhe turkike, si dhe mongolishten, koreanishten dhe japonishten. Gjuhësia bashkëkohore e sheh këtë propozim si të diskutueshëm.Bernard Comrie: "Introduction", p. 7 and 9 in Comrie (1990).

 Euroazia dhe Oqeani 
Shembuj të gjuhëve aglutinative përfshijnë gjuhët urale, të tilla si finlandishtja, estonishtja dhe hungarishtja. Këto kanë shprehje shumë të aglutinuara në përdorimin e përditshëm dhe shumica e fjalëve janë dyrrokëshe ose më të gjata. Informacioni gramatikor i shprehur me parafjalë në gjuhët indo-evropiane perëndimore zakonisht gjendet në prapashtesa.

Pothuajse të gjitha gjuhët austroneziane, si malajishtja dhe shumica e gjuhëve filipinase, gjithashtu i përkasin kësaj kategorie, duke u mundësuar kështu atyre të formojnë fjalë të reja nga forma të thjeshta bazë.

Gjuha japoneze është gjithashtu një gjuhë aglutinuese, duke shtuar informacione të tilla si mohimi, diateza pësore, koha e kryer, shkalla nderuese dhe shkakësia në formën e foljes.

Turqishtja, së bashku me të gjitha gjuhët e tjera turkike, është një gjuhë tjetër aglutinuese: si shembull ekstrem, shprehja   shqiptohet si një fjalë në turqisht, por mund të përkthehet në shqip si "sikur të ishe nga ata që ne nuk do të mund të ktheheshim në një krijues të të pasuksesshmëve".

 Amerikat 
parapamje|383x383px| Shenjë në spanjisht, anglisht dhe kichwa, një gjuhë aglutinative.
Përngjitja përdoret shumë në shumicën e gjuhëve vendase amerikane, të tilla si gjuhët inuit, nahuatl, Mapudungun, Keçua, Tz'utujil, Kaqchikel, Cha'palaachi dhe Kʼicheʼ, ku një fjalë mund të përmbajë morfema të mjaftueshme për të përcjellë kuptimin e asaj që do të ishte një fjali e ndërlikuar në gjuhë të tjera. Anasjelltas, Navajo përmban shtesa për disa përdorime, por i mbivendos ato në mënyra kaq të paparashikueshme dhe të pandashme saqë shpesh quhet një gjuhë e shkrirë. 

 Shiko edhe 

 Ndajshtesa
 Gjuha aglutinative
 Fjalëformimi

 Referime 

 Lidhje të jashtme 

 Mwana Simba, një faqe interneti rreth gramatikës suahili.
Kategoria:Morfologji