Pavarësia e Finlandës

Finlanda shpalli pavarësinë e saj më 6 dhjetor 1917. Deklarata formale e Pavarësisë ishte vetëm një pjesë e procesit të gjatë që çoi në pavarësinë e Finlandës.

Historia
Shpallja e Perandoreshës Elizabeth (1742)
Tema e një Finlande të pavarur u përmend për herë të parë në shekullin e 18-të, kur Finlanda e sotme sundohej ende nga Suedia. Më 18 mars 1742, gjatë pushtimit rus në Luftën Ruso-Suedeze (1741–1743), Perandoresha Elizabeth e Rusisë lëshoi një deklaratë në gjuhën finlandeze drejtuar popullit finlandez duke u kërkuar atyre të krijonin një Finlandë e cila do të ishte e pavarur nga Suedia dhe Rusia. Kjo çoi në përgatitjet për të krijuar një Mbretëri të Finlandës më 1742. Nipi i Elizabeth, Duka Peter i Holstein-Gottorp (i cili më vonë u bë trashëgimtar i fronit të Rusisë dhe Car si Peter III) u shpall Mbret i Finlandës. Megjithatë, situata politike e tejkaloi idenë e një mbretërie finlandeze dhe koncepti u zhduk shpejt.

Koncpiracioni Anjala (1788)
Koncpiracioni Anjala ishte një skemë në 1788-1790 si një përgjigje për t'i dhënë fund luftës ruse të Gustav III, dhe përfshinte në një farë mase pavarësinë e Finlandës. Disa njerëz të përfshirë ishin të lidhur me Valhallaorden. Pushtimet dhe plaçkitjet ruse të viteve 1713–21 ("Zemërimi i Madh") (finlandisht: Isoviha) dhe 1741-43 ("Zemërimi i Vogël") (finlandisht: Pikkuviha) ishin ende në kujtesën e gjallë kur finlandezët zhvilluan luftë partizane kundër rusëve.

Georg Magnus Sprengtporten, i cili nuk mori pjesë drejtpërdrejt në koncpiracion, kishte shkruar një propozim për një kushtetutë finlandeze më 1786. Sprengtporten më vonë pati një rol në formimin e Dukatit të Madh të Finlandës brenda Perandorisë Ruse, pasi ai u bë Guvernatori i parë i Përgjithshëm e Finlandës pasi Suedia ia dha Rusisë pjesën tjetër të Finlandës në 1809 në përfundim të Luftës Finlandeze.

Ngritja e identitetit kombëtar
Sipas profesorit Martti Häikiö, përpara se një komb të shpallë pavarësinë, ai duhet të zhvillojë një identitet kombëtar dhe disa institucione. Organet drejtuese për Finlandën u zhvilluan pas vitit 1809, kur ajo u "lartësua si një komb midis kombeve" (siç deklaroi cari Aleksandri I) duke u bërë një Dukat i Madh i Finlandës nën carin rus. Dieta e Finlandës u takua rregullisht që nga viti 1863.

Identiteti kombëtar u rrit njëkohësisht me nacionalizmin pan-evropian. Johan Ludvig Runeberg and Elias Lönnrot krijuan një imazh të idealizuar të popullit finlandez dhe natyrës finlandeze në vitet 1830 dhe 1840. Gjithashtu J. V. Snellman ishte një person qendror në romantizmin kombëtar dhe debatin modern të kombësisë. Ai inkurajoi përdorimin e gjuhës finlandeze (në vend të suedishtes) midis klasave të arsimuara gjatë grindjeve gjuhësore të Finlandës. Marka finlandeze u prezantua si monedhë më 1860 nga Banka e Finlandës, të cilën Snellman e lidhi me argjend në vend të rublës. Gjatë urisë së viteve 1866–68, Snellman punoi për të marrë ndihmë dhe për ta shpërndarë atë në një vend me burime të ulëta dhe komunikime të pazhvilluara.

Elisabeth Järnefelt mbajti sallonin letrar Järnefelts skola (Shkolla Järnefelt), i cili u bë një qendër e lëvizjes Fennoman. Gjatë periudhës 1880-1910, epoka e artë e artit finlandez përkoi me zgjimin kombëtar. Figura qendrore e kohës ishte Akseli Gallen-Kallela. Njerëz të tjerë të shquar ishin Aleksis Kivi dhe Albert Edelfelt.

Periudha e parë e rusifikimit të Finlandës (finlandisht: Ensimmäinen sortokausi) filloi në vitin 1899 me Manifestin e Shkurtit, një akt legjislativ i dhënë nga Nikolla II, kur Nikolay Bobrikov ishte Guvernator i Përgjithshëm i Finlandës.Johnson, A.; Bickford, C., Hudson, W., Dole, N. Cyclopedic Review of Current History. Volume 9. Garretson, Cox & Co. 1899 page 198 and following Si përgjigje, adresa kulturore Pro Finlandia u mblodh me 523,000 emra dhe një delegacion prej 500 personash u dërgua në Shën Petersburg për ta dorëzuar atë. Lëvizja e rezistencës Kagal u formua në këtë kohë. Në vitin 1901 Rusia u përpoq të ndryshonte natyrën e ushtrisë finlandeze me një ligj të ri rekrutimi, i cili kërkonte që finlandezët jo vetëm të mbronin Finlandën, por edhe të luftonin për Rusinë në çdo front. Rezistenca finlandeze u shndërrua në një lëvizje masive, dhe vetëm gjysma e burrave të kualifikuar u raportuan për detyrë. Bobrikov u qëllua në 1904 nga Eugen Schauman, i cili qëlloi veten më pas. Gazeta finlandeze Päivälehti, e cila ishte censuruar më parë, u mbyll përgjithmonë si rezultat i një editoriali të shkruar për atentatin. Jean Sibelius kompozoi In Memoriam në kujtim të Schauman. Anija me avull SS John Grafton u përpoq pa sukses të kontrabandonte sasi të mëdha armësh për rezistencën finlandeze gjatë Luftës Ruso-Japoneze (1904-1905). Greva e përgjithshme finlandeze e vitit 1905 ndaloi përkohësisht rusifikimin.

parapamje|majtas|Një vizatim i një artisti të panjohur për vrasjen e Nikolay Bobrikov nga Eugen Schauman

Gjatë viteve 1905-1908 Leo Mechelin formoi një qeveri dhe krijoi një demokraci liberale me të drejtë universale për të votuar dhe për t'u zgjedhur. Në vitin 1906 u krijua Parlamenti i Finlandës njëdhomëshe, me votim universal dhe të barabartë. Megjithatë, pushteti i parlamentit u kufizua nga cari nga 1908-1916.

Periudha e dytë e rusifikimit të Finlandës (finlandisht: Toinen sortokausi) më 1908 dhe Lufta e Parë Botërore çuan grupet aktiviste në bashkim. Nën Franz Albert Seyn, pasardhësin e Bobrikovit si Guvernator i Përgjithshëm, i gjithë legjislacioni u zhvendos në Shtetin Duma ruse, e cila më pas nxiti ligje që kufizonin autonominë finlandeze. Rusia kërkoi pagesa më të larta dhe Senati i Finlandës u zëvendësua me admiral-senat ose saber-senat. Nikolla II shtyu për rusifikimin e plotë dhe fundin e autonomisë finlandeze në 1914, por kjo u ndal me fillimin e Luftës së Parë Botërore. Lëvizja Jäger u formua dhe dërgoi fillimisht 200, dhe më vonë 1900, vullnetarë finlandezë në Gjermani për t'u trajnuar si Jägers (këmbësori elitë e lehtë) për rezistencë të armatosur. Jägerët finlandezë formuan Batalionin e 27-të Jäger dhe përfundimisht u dërguan në Libau për të luftuar kundër Perandorisë Ruse. Sibelius kompozoi Marshimin e Jäger sipas teksteve të shkruara nga Heikki Nurmio, i cili shërbeu në batalionin e 27-të.

Diskutimet më 1917
Revolucioni në Rusi
Revolucionet e shkurtit dhe tetorit më 1917 ndezën shpresën në Dukatin e Madh të Finlandës. Pas abdikimit të Car Nikollës II më 2 mars (15 mars S.R.) 1917, bashkimi personal midis Rusisë dhe Finlandës humbi bazën e tij ligjore - të paktën sipas pikëpamjes në Helsinki - pasi ai ishte Duka i Madh i Finlandës. Filluan negociatat midis Qeverisë së Përkohshme Ruse dhe autoriteteve finlandeze.

Akti i pushtetit
Propozimi që rezultoi, i miratuar nga Qeveria e Përkohshme Ruse, u rishkrua shumë në Parlamentin Finlandez dhe u shndërrua në të ashtuquajturin Akt të Pushtetit (finlandisht: Valtalaki, suedisht: Maktlagen), ku parlamenti deklaroi se tani mban të gjitha kompetencat e legjislacionit, përveç në lidhje me çështjet e politikës së jashtme dhe ushtarake, dhe gjithashtu deklaroi se ai mund të shpërndahej vetëm vetë. Në kohën e votimit besohej se qeveria e përkohshme do të mposhtej shpejt nga rebelimi në Shën Petersburg. Megjithatë, qeveria e përkohshme mbijetoi dhe nuk miratoi Aktin e Pushtetit dhe shpërndau Parlamentin Finlandez.

Pas zgjedhjeve të reja dhe humbjes përfundimtare të Qeverisë së Përkohshme në Revolucionin e Tetorit, Parlamenti Finlandez vendosi të krijojë një këshill regjence prej tre anëtarësh, bazuar në Kushtetutën e Finlandës, dhe më saktë në §38 të Instrumentit të vjetër të Qeverisë së vitit 1772, i cili ishte miratuar nga Estates pas grushtit të shtetit pa gjak të Gustav III. Ky paragraf parashikonte zgjedhjen e një monarku të ri në rast të zhdukjes së linjës mbretërore dhe u interpretua në Finlandë si dhënie e sovranitetit të pronave, më vonë Parlamentit, gjatë një interrenomie të tillë. Këshilli i regjencës nuk u zgjodh kurrë, megjithatë, për shkak të kundërshtimit të fortë të socialistëve finlandezë dhe grevës së tyre të përgjithshme të vitit 1917, e cila kërkonte veprime më radikale.

Më 2 nëntor (15 nëntor S.R.) 1917, bolshevikët shpallën një të drejtë të përgjithshme të vetëvendosjes, duke përfshirë të drejtën e shkëputjes së plotë, "për Popujt e Rusisë". Në të njëjtën ditë, parlamenti finlandez lëshoi një deklaratë me të cilën ai mori, pro tempore, të gjitha kompetencat e [[|Sovranit në Finlandë.

Megjithatë, Instrumenti i vjetër i Qeverisë nuk u konsiderua më i përshtatshëm. Qarqet drejtuese kishin mbajtur prej kohësh se monarkizmi dhe fisnikëria trashëgimore ishin të vjetruara dhe mbrojtën një kushtetutë republikane për Finlandën.

Lista e njohjeve
parapamje|upright=1.5|Vendimi i Sovjetit të Komisarëve Popullorë për të njohur pavarësinë e Finlandës, i nënshkruar nga Vladimir Lenin, Leon Trotsky, Grigory Petrovsky, Joseph Stalin, Isaac Steinberg, Vladimir Karelin, dhe Alexander Schlichter
 State Date 23px Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë 4 janar 1918 Franca 4 janar 1918 Suedia 4 janar 191823px Perandoria Gjermane 4 janar 191823px Mbretëria e Greqisë 5 janar 1918 Norvegjia 10 janar 1918 Danimarka 10 janar 1918 Zvicra 11 janar 191823px Austro-Hungaria 13 janar 1918 Holanda 28 janar 191823px Spanja 21 shkurt 191823px Perandoria Osmane 21 shkurt 1918 Mbretëria e Bullgarisë 21 shkurt 191823px Selia e Shenjtë 2 mars 1918 Argjentina 11 maj 191823px Persia 23 korrik 1918 Siam 9  tetor 1919  Polonia 8  mars 1919 Mbretëria e Bashkuar 6 maj 191923px Shtetet e Bashkuara 7 maj 1919 Japonia 23 maj 1919 Belgjika 10 qershor 1919 Kili 17 qershor 1919 Peru 23 qershor 191923px Mbretëria e Italisë 27 qershor 1919 Uruguaji 18 gusht 191923px Lihtenshtajni 27  tetor 1919 Portugalia 19 dhjetor 191923px Brazili 26 dhjetor 1919 Kolumbia 31 dhjetor 1919 Mbretëria e Rumanisë 8 prill 192023px Venezuela18 prill 1920 Panamaja17 maj 1920 Ekuadori25 qershor 192023px Meksika13 korrik 192023px Mbretëria e Hungarisë23 gusht 192023px Paraguaji3 qershor 1921 Luksemburgu25 tetor 192123px Mbretëria e Jugosllavisë   27 July 192223px Afganistani17 korrik 192823px Mbretëria e Shqipërisë1 dhjetor 1928 Kili20 shkurt 1931

Simbolet kombëtare
parapamje|Vajaza e Finlandës dhe flamuri bardheblu
Nga disa sugjerime, parlamenti zgjodhi një flamur bardh e kaltër, i cili u valëvit mbi shtëpinë e parlamentit më 28 maj 1918. Stema e Finlandës, me një luan të kurorëzuar në një fushë të kuqe kishte ekzistuar që nga sundimi suedez.

Përzgjedhja e himnit kombëtar ndau klasat shoqërore. Konservatorët preferuan "Maamme" nga Runeberg dhe Pacius, ndërsa klasa punëtore po këndonte "La Marseillaise" dhe "Internacionale". Pasi të bardhët fituan Luftën Civile Finlandeze, u zgjodh "Maamme".

Dita e Pavarësisë së Finlandës u shpall 6 dhjetori dhe një festë kombëtare. Projektligji për ta bërë Finlandën një republikë u miratua nga Dieta në 1919.

Referime

Lidhje të jashtme
 Finlanda si shtet më 1917 - Itsenäisyys100

Finlandë
Kategoria:Historia politike e Finlandës
Kategoria:Separatizmi në Rusi
Kategoria:Shpërbërja e Perandorisë Ruse