Deklarata e Pavarësisë së Finlandës

Deklarata e Pavarësisë së Finlandës (finlandisht: Suomen itsenäisyysjulistus; suedisht: Finlands självständighetsförklaring; rusisht: Провозглашение независимости Финляндии) u miratua nga Parlamenti i Finlandës më 6 dhjetor 1917. Ajo e shpalli Finlandën një komb të pavarur, duke i dhënë fund autonomisë së saj brenda Rusisë si Principata e Madhe e Finlandës, duke iu referuar një projektligji të dorëzuar njëkohësisht në Parlament për ta bërë Finlandën një republikë të pavarur.

Shpallja e pavarësisë ishte vetëm një pjesë e procesit të gjatë që çoi në pavarësinë e Finlandës. Deklarata festohet si Dita e Pavarësisë në Finlandë.

Historia
Revolucioni në Rusi

Pas Revolucionit të Shkurtit dhe abdikimit të Carit Nikolla II, Princi i Madh i Finlandës, më 2 mars (15 mars S.R.) 1917, bashkimi personal midis Rusisë dhe Finlandës humbi bazën e tij ligjore - të paktën sipas pikëpamjes në Helsinki. Pati negociata midis Qeverisë së Përkohshme Ruse dhe autoriteteve finlandeze.

Propozimi që rezultoi, i miratuar nga Qeveria e Përkohshme, u rishkrua shumë në Eduskunta (parlamenti finlandez) dhe u shndërrua në të ashtuquajturin Akt të Pushtetit (finlandisht: Valtalaki, suedisht: Maktlagen), ku Parlamenti deklaroi veten të mbajë tani të gjitha kompetencat e legjislacionit, përveç në lidhje me çështjet e politikës së jashtme dhe ushtarake, dhe gjithashtu se ai mund të shpërbëhej vetëm në vetvete. Në kohën e votimit, besohej se qeveria e përkohshme do të mposhtej shpejt nga rebelimi në Shën Petersburg. Qeveria e Përkohshme mbijetoi, megjithatë, nuk miratoi Aktin e Pushtetit dhe shpërndau Parlamentin.

Pas zgjedhjeve të reja dhe humbjes përfundimtare të Qeverisë së Përkohshme në Revolucionin e Tetorit, Parlamenti Finlandez vendosi të krijojë një këshill regjence prej tre anëtarësh, bazuar në Kushtetutën e Finlandës, dhe më saktë në pikën §38 të Instrumentit të Qeverisë të vitit 1772, që ishte miratuar nga Estates pas grushtit të shtetit pa gjak të Gustav III. Ky paragraf parashikonte zgjedhjen e një monarku të ri në rast të zhdukjes së linjës mbretërore dhe në Finlandë u interpretua si dhënie e sovranitetit të pronave, më vonë Parlamentit, në një interregnum të tillë. Këshilli i regjencës nuk u zgjodh kurrë, për shkak të kundërshtimit të fortë të socialistëve finlandezë dhe grevës së tyre të përgjithshme që kërkonte veprime më radikale.

Më 2 nëntor (15 nëntor S.R.) 1917, bolshevikët shpallën një të drejtë të përgjithshme të vetëvendosjes, duke përfshirë të drejtën e shkëputjes së plotë, "për Popujt e Rusisë". Në të njëjtën ditë, Parlamenti finlandez lëshoi një deklaratë me të cilën ai mori, pro tempore, të gjitha kompetencat e sovranit në Finlandë.

Megjithatë, Instrumenti i Qeverisë nuk u konsiderua më i përshtatshëm. Qarqet drejtuese e kishin mbajtur prej kohësh monarkizmin dhe fisnikërinë e trashëguar si të vjetëruar, dhe mbrojtën një kushtetutë republikane për Finlandën.

Pavarësia

Senati i Finlandës, qeveria që Parlamenti kishte emëruar në nëntor, hartoi një Deklaratë të Pavarësisë dhe një propozim për një Instrument të ri Republikan të Qeverisë. Kryetari i Senatit (kryeministri) Pehr Evind Svinhufvud lexoi Deklaratën në Parlament më 4 dhjetor. Deklaratës së Pavarësisë iu dha teknikisht forma e një preambule të propozimit dhe synohej të miratohej nga Parlamenti, i cili miratoi Deklaratën më 6 dhjetor.

Më 18 dhjetor (31 dhjetor S.R.) qeveria sovjetike ruse nxori një dekret, duke njohur pavarësinë e Finlandës, dhe më 22 dhjetor (4 janar 1918 S.R.) u miratua nga organi më i lartë ekzekutiv sovjetik, Komiteti Qendror Ekzekutiv Gjith-Rus (VTsIK).

Deklarata dhe 15 Nëntori
Në lidhje me deklaratën e 15 nëntorit, deklarata thotë:

Teksti i Deklaratës së Pavarësisë së Finlandës

Senati finlandez:
parapamje|djathtas|Nënshkrimet e Senatit Finlandez
P. E. Svinhufvud.E. N. Setälä.Kyösti Kallio.Jalmar Castrén.Onni Talas.Arthur Castrén.Heikki Renvall.Juhani Arajärvi.Alexander Frey.E. Y. Pehkonen.O. W. Louhivuori.A. E. Rautavaara (Gjyqtar-raportues i Senatit)

Njohjet ndërkombëtare
parapamje|upright=1.5|Vendimi i Sovjetit të Komisarëve Popullorë për të njohur pavarësinë e Finlandës, i nënshkruar nga Vladimir Lenin, Leon Trotsky, Grigory Petrovsky, Joseph Stalin, Isaac Steinberg, Vladimir Karelin, dhe Alexander Schlichter
 State Date 23px Republika Socialiste Federale Sovjetike e Rusisë 4 janar 1918 Franca 4 janar 1918 Suedia 4 janar 191823px Perandoria Gjermane 4 janar 191823px Mbretëria e Greqisë 5 janar 1918 Norvegjia 10 janar 1918 Danimarka 10 janar 1918 Zvicra 11 janar 191823px Austro-Hungaria 13 janar 1918 Holanda 28 janar 191823px Spanja 21 shkurt 191823px Perandoria Osmane 21 shkurt 1918 Mbretëria e Bullgarisë 21 shkurt 191823px Selia e Shenjtë 2 mars 1918 Argjentina 11 maj 191823px Persia 23 korrik 1918 Siam 9  tetor 1919  Polonia 8  mars 1919 Mbretëria e Bashkuar 6 maj 191923px Shtetet e Bashkuara 7 maj 1919 Japonia 23 maj 1919 Belgjika 10 qershor 1919 Kili 17 qershor 1919 Peru 23 qershor 191923px Mbretëria e Italisë 27 qershor 1919 Uruguaji 18 gusht 191923px Lihtenshtajni 27  tetor 1919 Portugalia 19 dhjetor 191923px Brazili 26 dhjetor 1919 Kolumbia 31 dhjetor 1919 Mbretëria e Rumanisë 8 prill 192023px Venezuela18 prill 1920 Panamaja17 maj 1920 Ekuadori25 qershor 192023px Meksika13 korrik 192023px Mbretëria e Hungarisë23 gusht 192023px Paraguaji3 qershor 1921 Luksemburgu25 tetor 192123px Mbretëria e Jugosllavisë   27 July 192223px Afganistani17 korrik 192823px Mbretëria e Shqipërisë1 dhjetor 1928 Kili20 shkurt 1931

Shiko gjithashtu
 Historia e Finlandës
 Pavarësia e Finlandës
 Sistemi shtetëror i Finlandës
 Rusifikimi i Finlandës

Referime

Lidhje të jashtme
Deklarata e Pavarësisë (finlandisht) nga Wikisource
Deklarata e Pavarësisë (suedisht) nga Wikisource
Instrumenti i Qeverisë (suedisht) nga Wikisource
Regjistrimi audio i Svinhufvud duke lexuar fjalimin në 1937 nga YLE

Kategoria:Deklaratat e Pavarësisë
Kategoria:Historia politike e Finlandës
Kategoria:1917 në Finlandë
Kategoria:Marrëdhëniet mes Finlandës dhe Rusisë
Kategoria:Separatizmi në Rusi
Kategoria:Ngjarjet e dhjetorit 1917
Kategoria:Dokumentet e vitit 1917
Kategoria:1917 në politikë
Kategoria:Shpërbërja e Perandorisë Ruse