Historia demografike e Malit të Zi

Historia demografike e Malit të Zi mund të tregohet përmes rezultateve të regjistrimit dhe dokumenteve zyrtare që përmendin përbërjen demografike.

 Mesjeta 
Dukla, gjysma e sotme jugore e Malit të Zi, nën udhëheqjen e Stefan Vojisllavit, ishte e banuar nga serbët . The Early Medieval Balkans by John Van Antwerp Fine, 1983

Dokumentet e ndryshme rendisnin se banorët e Dokleas apo Zetës mesjetare ishin serbë, por edhe popullsi të vogla latine, shqiptare dhe vllehësh . Gjuha në përdorim ishte kryesisht sllavishtja e vjetër, ndërsa në fazat e hershme latinishtja kishte gjithashtu rëndësi dhe greqishtja deri në një masë midis anëtarëve të klasës së lartë të shoqërisë.

Midis shekullit të 15-të dhe të 17-të, Mali i Zi kishte pak histori në letër. Gjatë këtyre viteve, qindra familje nga Mali i Zi u shpërngulën në Rascia, të cilat serbët i lanë për të kërkuar strehim në Monarkinë Habsburge.

 1614 
Mariano Bolizza nga Kotorri ishte një nëpunës publik i Republikës së Venecias. Objektivi kryesor i raportit dhe përshkrimit të tij të vitit 1614 për sanxhakun e Shkodrës ishte të jepte informacion mbi rrugët tokësore që mund të përdoreshin më së miri nga korrierët vendas që përcillnin korrespondencën zyrtare nga Venediku në Konstandinopojë dhe mbrapa, dhe të vëzhgonte potencialin ushtarak të territorit. Ai dha një përmbledhje shumë të detajuar të qyteteve dhe fshatrave në Malin e Zi dhe Shqipërinë veriore në fillim të shekullit të 17-të. Raporti përfundonte një shumicë fetare ortodokse, ndërsa një pakicë shqiptare ishte e pranishme në rajonin e Shkodrës. 

 Shekulli i 18-të 
Përbërja etnike në shekullin e 18-të ishte e qartë në mesin e sllavëve;

 Në një letër drejtuar Justinian Bertit në 1756, krerët malazezë thanë: "Ne jemi të besimit dhe ligjit të krishterë ortodoks të Kishës Lindore, të të afërmve të nderuar dhe të lavdishëm sllavo-serbë" .
 Jovan Stefanov Balevic, nga klani Bratonožić, i cili më vonë u bë major në ushtrinë ruse, shkroi "Një përshkrim i shkurtër dhe objektiv i shtetit aktual të Malit të Zi"  në Shën Petersburg në 1757, ku thoshte: "Të gjithë banorët të Malit të Zi janë etnikisht sllavo-serbë dhe konfesionalisht greko-ortodoksë . Duke qenë se janë të paaftë në disa aftësi, për shkak të mungesës së shkollës, janë natyrshëm të aftë, sidomos me armë”. ; “Numri i luftëtarëve malazezë që jetojnë të lirë në majat e Malit të Zi, të quajtur nga turqit të pabindur, nuk i kalon 5000. ; “Në Mal të Zi nuk ka artizanë dhe shkolla, përveç në manastirin e Cetinjes, në rezidencën e kryepeshkopit, ku priftërinjtë mësojnë të lexojnë dhe të shkruajnë në gjuhën sllavo-serbe, e cila financohet nga kryepeshkopi. ; “Malazezët numërojnë mes tyre fqinjët sllavo-serbë me prejardhje të ndryshme: Kuçi, Bratonožići, Donji dhe Gornji Vasojevići, Piperi, Rovçani, Moraçani, Bjelopavlići, të cilët janë ortodoksë serbë, por qytetarë osmanë . Ata, gjithashtu, numërojnë katolikët romakë : Hoti, Kelmendi, Gruda, Tuzi, Skrivali, Huzi, Maltezi, Kastrati dhe të tjerë që janë më të shumtë se malazezët." [ Short historic-geographical description of Montenegro- Jovan Stefanov Balevic
 Mitropoliti Sava i quajti popullin e tij, malazezët, me “kombi serb” (1766). 
 Në qershor 1789, krerët malazezë, i shkruan Perandoreshës Ruse Katarina II, në emër të të gjithë komunitetit serb malazez : "Ne serbët malazezë shpresojmë se nuk do të mbetemi pa ndihmë" dhe "Nëse do të kishim organizim dhe municione, do të çlironi trojet tona të lavdishme serbe tërësisht nga zgjedha barbare ( Perandoria Osmane ), së bashku me vëllezërit tanë të armatosur serbë që synojnë ta sulmojnë këtë armik nga të gjitha anët”.

 Shekulli i 19 

 Sipas regjistrimit të bërë në vitin 1863 dhe 1864, Principata e Malit të Zi kishte gjithsej 196.230 banorë, 99.889 meshkuj dhe 96.339 femra. 
 Bernard Schwartz vlerësoi në vitin 1882 se Princesha e Malit të Zi kishte 160,000 banorë. Megjithëse, një vlerësim më i zakonshëm është se ishte rreth 230,000 banorë.

 1900 
Në vitin 1900, sipas burimeve ndërkombëtare, Principata e Malit të Zi kishte 311.564 banorë. Sipas fesë:

 293,527 të krishterë ortodoksë (94,21%)
 12,493 muslimanë (4.01%)
 5,544 të krishterë katolikë romakë (1.78%)

Sipas shkrim-leximit:

 77% analfabete
 71.528 ( 23% ) të shkolluar

Mbretëria kishte rreth 5000 shqiptarë dhe një koloni prej 800 rome .

 1905-1909 
Në vitin 1905 kishte 6674 emigrantë, kryesisht në Shtetet e Bashkuara .

Në vitin 1906 kishte 4346 emigrantë, kryesisht në Shtetet e Bashkuara.

Në vitin 1907 vlerësohet se këtë vit në Mal të Zi kishte rreth 282,000 banorë.

 1909 
Regjistrimi zyrtar i vitit 1909 është bërë në bazë të përkatësisë fetare të popullsisë së Principatës së Malit të Zi .

Gjithsej: 317 856 banorë. Sipas fesë:

 Të krishterët ortodoksë lindorë : 94.38%
 të tjerët (kryesisht myslimanë )

 1913-1914 
Qeveria e Cetinjës deklaroi në Kodin e Ligjit në vitin 1914 se ka rreth 500,000 qytetarë të Malit të Zi. U deklarua se termi malazez mund t'u referohet vetëm të gjithë qytetarëve të Mbretërisë së Malit të Zi, pasi etnia malazeze nuk ekziston dhe malazezët shiheshin si serbë etnikë.

 1921 
Në vitin 1918 Mali i Zi hyri në Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve . Në vitin 1921 organizoi një regjistrim i cili regjistroi gjuhën amtare dhe fenë. Një kategori e quajtur serbisht ose kroatisht duhej të përfshinte të gjithë të anketuarit që e quajtën gjuhën e tyre amtare si serbe.  Në qarqet Andrijevica, Tivar, Kolasin, Nikshiq, Podgoricë dhe Cetinje, të cilat në statistikat zyrtare janë të kategorizuara si Mali i Zi, ka pasur:

Gjithsej: 199.227 banorë

 Serbo-kroatisht : 181,989 ( 91.35% )
 Shqiptar : 16,838 ( 8.45% )

Qarqet Berane dhe Bijelo Polje, që janë sot në Mal të Zi, konsideroheshin qarqe të Serbisë së Vjetër :

 Berane, gjithsej 23,864 banorë, serbë 23,561 ose ( 98.73% )
 Bijelo Polje, gjithsej 26,147 banorë, serbë 26,136 ( 99.96% )

 1931 
Regjistrimi i vitit 1931 u krye gjithashtu nga Mbretëria e Jugosllavisë, por më vonë u përpunua në Jugosllavinë komuniste . Rezultatet brenda kufijve të sotëm të Malit të Zi ishin:

 1948 
Në vitin 1945, pas Luftës së Dytë Botërore, u formua Jugosllavia Komuniste dhe Mali i Zi u shpall si një nga republikat përbërëse të saj. Regjistrimi i vitit 1948 dhe në vijim u mor nga Republika e Malit të Zi.

 1953 
Ky regjistrim dëshmon formimin e kombit jugosllav .

 1961 
Rezultatet e regjistrimit të vitit 1961:Në vitin 1968 qeveria komuniste jugosllave prezantoi një kategori të re, myslimanët etnikë .

 1971 

 1981 
Rezultatet e regjistrimit të vitit 1981:
 Gjithsej: 584.310 banorë
 : malazez : 400,488 ( 68.54% )
 : muslimanë etnikë : 78,080 ( 13.36% )
 : Shqiptarë : 37,735 ( 6.46% )
 : Jugosllavë : 31,243 ( 5.35% )
 : Serb : 19,407 ( 3.32% )
 : Kroatët : 6,904 ( 1.81% )
 : Romë : 1,471 ( 0.25% )
 : maqedonas : 875 ( 0.15% )
 : Sllovenët : 564 ( 0.1% )
 : Hungarez : 238 ( 0.04% )
 : Gjermanët : 107 ( 0.02% )
 : Rusët : 96 ( 0.02% )
 : Italianët : 45 ( 0.01% )
 :Të tjera: 816 ( 0.14% )
 :Pa përgjigje: 301 ( 0.05% )
 :Përkatësia rajonale: 1,602 ( 0.27% )
 :E panjohur: 4,338 ( 0.74% )

 1991 
Rezultatet e regjistrimit të vitit 1991:

Gjithsej: 615.035 banorë

 Struktura etnike 
 : malazez : 380,467 ( 61.86% )
 : muslimanë etnikë : 89,614 ( 14.57% )
 : Serb : 57,453 ( 9.34% )
 : Shqiptarë : 40,415 ( 6.57% )
 : Jugosllavë : 26,159 ( 4.25% )
 : Kroatët : 6244 ( 1.02% )
 : Romë : 3,282 ( 0.53% )
 : maqedonas : 1,072 ( 0.17% )
 : Sllovenët : 369 ( 0.06% )
 : Hungarezët : 205 ( 0.03% )
 : Gjermanët : 124 ( 0.02% )
 : Rusët : 118 ( 0.02% )
 : Italianët : 58 ( 0.01% )
 :Të tjera: 437 ( 0.07% )
 :Nuk ka përgjigje: 1,944 ( 0.32% )
 :Përkatësia rajonale: 998 ( 0.16% )
 :E panjohur: 6,076 ( 0.99% )

 Struktura gjuhësore 

 serbisht : 510.320
 malazez : 144.838
 shqip : 43,907 (7.15%)
 40.008 myslimanë deklaruan se gjuha e tyre ishte serbe , ndërsa shumica deklaruan gjuhët boshnjake ose boshnjake si gjuhë amtare

 Struktura fetare 

 Ortodokse Lindore - 425.133
 malazez - 241.728
 Serb - 196.333
 myslimanë - 118.016
 shqiptarë - 26.216
 malazez - 82.492
 jugosllavë - 1856
 Katolike - 27.153
 shqiptarë - 12.772
 jugosllavë - 4149
 malazez - 3081

 2003 
Regjistrimi i vitit 2003 u ndërmor nga autoritetet në Mal të Zi, të cilat në këtë kohë, së bashku me Serbinë, përbënin Serbinë dhe Malin e Zi .

Gjithsej: 620 145

 Struktura etnike 

 malazez 267,669 ( 43.16% )
 Serb 198,414 ( 31.99% )
 Boshnjakë 48,184 ( 7.77% )
 Shqiptarë 31,163 ( 5.03% )
 myslimanë etnikë 24,625 ( 3.97% )
 Kroatët 6811 ( 1.1% )
 Romë 2601 ( 0.42% )
 Jugosllavë 1860 ( 0.3% )
 maqedonas 819 ( 0.13%)
 Sllovenët 415 ( 0.07% )
 Hungarezët 362 ( 0.06% )
 Rusët 240 ( 0.04% )
 Egjiptianët 225 ( 0,04% )
 Italianët 127 ( 0.02% )
 Gjermanët 118 ( 0.02% )
 Të tjerët (d.m.th Grekë, turq, rumunë, bullgarë ) 2,180 ( 0.35% )
 Asnjë përgjigje 26,906 ( 4.34% )
 Përkatësia rajonale 1258 ( 0.2% )
 E panjohur 6,168 ( 0,99% )

Ky regjistrim dëshmoi formimin e kombit boshnjak, por disa njerëz ende mendonin se ishin muslimanë etnikë . Gjithashtu, kanë mbetur shumë pak njerëz që e konsiderojnë veten jugosllavë. Por dallimi më i madh në krahasim me regjistrimin e vitit 1991 është rritja dramatike e vetëidentifikimit të shumë banorëve si serbë, gjë që nuk ishte rasti në Jugosllavinë Socialiste .

 Struktura gjuhësore 

 Serbe - 393.740 (63,49%)
 malazez: 136.208 (21,96%)
 shqip - 32.603 (5,26%)
 boshnjak - 19.906 (3,21%)
 boshnjak - 14.172 (2,29%)
 kroate - 2.791 (0,45%)
 Romë - 2.602 (0,42%)
 të padeklaruara: 13.902 (2,24%)

 Struktura fetare 

 2011 

 Struktura etnike 

 malazez 278,865 ( 44.98% )
 Serb 178,110 ( 28.73% )
 Boshnjakë 53,605 ( 8.65% )
 Shqiptarë 30,439 ( 4.91% )
 myslimanë etnikë 20,537 ( 3.31% )
 Romë 6,251 ( 1.01% )
 Kroatët 6021 ( 0.97% )
 Të tjerët 46,201 ( 7.44% )

 Struktura gjuhësore 

 Serbe: 265,895 ( 42.88% )
 Malazez: 229,251 ( 36.97% )
 Boshnjakisht: 33,077 ( 5.33% )
 Shqiptar : 32,671 ( 5.27% )
 Romë: 5,169 ( 0.83% )
 Boshnjak: 3662 ( 0.59% )
 Kroatisht : 2791 ( 0.45% )
 Të tjera: 47,513 ( 7.68% )

 Struktura fetare 

 Ortodoksët Lindorë - 446,858 ( 72.07% )
 Muslimanët - 118,477 ( 19.11% )
 Katolikë - 21,299 ( 3.44% )
 Të tjerët 27,756 ( 5.38% )

 Shih edhe 
 Malazezët
 Historia e Malit të Zi
 Shqiptarët në Mal të Zi
 Demografia e Mali të Zi

 Literatura 
 Regjistrimi i Malit të Zi nga viti 1909 deri në 2003
 Struktura etnike e popullsisë në Mal të Zi
 Botues "Petar I Petrovic' - DJELA" CID Podgoricë viti 1999, botues "Vojna tamparija" - Beograd.
 "Statistički Godišnjak 2006" - Enti Statistikor i Malit të Zi

 Referime 

Kategoria:Historia demografike e Malit të Zi