Magda Logomer

Magda Logomer ( Križevci, 18 maj 1706 ), e njohur gjithashtu si Herucina, ishte një barishte nga qyteti i Križevcit, e cila u akuzua nga fqinji i saj për ushtrimin e magjisë dhe helmimit.

Ajo u torturua dhe u dënua me vdekje në 1758, para ndërhyrjes së Maria Theresa . Ajo shkroi një letër më 23 nëntor 1758, në të cilën konfirmoi lirimin e saj dhe siguronte që ajo të kthehej në shtëpinë e saj në Krizhevci nën mbrojtje të veçantë.

Gjyqi i Magda Logomerit konsiderohet si fundi i persekutimit masiv të shtrigave në Kroaci. Rasti i saj është i njohur për publikimin e një raporti nga mjeku Gerard van Swieten në fund të vitit 1913. Mjeku ekzaminoi dhe trajtoi Magda Logomerin me kërkesë të Mbretëreshës pas torturave që iu nënshtrua dhe përmes korrespondencës ndërmjet zyrtarëve të lartë të Mbretërisë së Kroacisë dhe Gjykatës së Vjenës.

Marija Jurić Zagorka tregoi gjithashtu historinë e saj në romanin e saj popullor për shtrigat e Zagrebit .

 Biografia 
Magda Logomer lindi më 18 maj 1706 në Podgajac, në Mbretërinë e Kroacisë të Perandorisë Austro-Hungareze .  Sipas certifikatës së pagëzimit, prindërit e saj janë Štefan Logomer dhe Anastazija Janković. 

 Origjina e emrit Herucina 
Nofka Herucina ndoshta rrjedh nga vendbanimi origjinal i burrit të saj. Ajo u martua me Franja Heruc në 1727. Prandaj, emri Herucina mund të interpretohet si thjesht duke treguar emrin e burrit të saj. Megjithatë, një shpjegim tjetër mbetet i mundur: për kadastrën e vitit 1857; ndërmjet Podgajcit dhe katundit të Brckovçinës gjendet vendi i quajtur “Heruc”. Franjo Heruc kishte një vendbanim të regjistruar në Brckovčina, dhe shtimi Heruc mund të nënkuptojë vetëm se Magda Logomer vinte "nga Heruc". 

 Konteksti historik lokal në Križevci 
parapamje| Perandoresha Maria Tereza në 1759
Jeta e Magda Logomerit u zhvillua në një mjedis të turbullt. Në vitin 1735, një zjarr shkatërroi një të tretën e qytetit. Rreth viteve 1740/41, gjyqet e shtrigave çuan në ekzekutimin e 13 grave. 1752 Maria Tereza bashkoi qytetet e Epërme dhe të Poshtme, të cilat u quajtën Križevci . Në vitin 1755, një zjarr i ri shkatërroi pronat midis Krizhevcit, Vrbovacit dhe Bisagos dhe shpërtheu një revoltë fshatarësh. Gjatë kësaj periudhe u ndërtuan kisha të reja. Nikolla Benger, i cili lindi në vitin 1695 në Krizhevci dhe vdiq në vitin 1766 në Lepogllavë, ishte historian dhe murg Pauline. Ai dha tregime historike për atë kohë dhe vend. 

Janë dy kronika historike të asaj kohe nga njerëz të ndryshëm që nuk përmendin fare rastin e Herucinës. Njëri raport e ka origjinën nga pastori i Krizheviqit, Ivan Josipoviq, i cili merrej kryesisht me çështjet e fshatrave, dhe tjetri është një raport nga Baltazar Adam Krčelić, i cili përfshin shënime për rrethanat kroate. Prandaj, qëllimi i çështjes është më tepër një çështje e ndërhyrjes së Maria Terezës së Austrisë në çështjet lokale. 

 Zgjidhja e rasteve të pretenduara për magji 
Në atë kohë, shumë intelektualë e mohonin ekzistencën e shtrigave, dhe megjithëse Maria Tereza e Austrisë personalisht besonte në ekzistencën e tyre, ajo ishte e dyshimtë për mënyrën se si u gjykuan. Nga viti 1740 deri në 1752 në qarqet Zagreb, Varaždin dhe Križevačka, në një kohë kur persekutimi ishte në kulmin e tij në këto rajone, 63 shtriga u ndoqën penalisht sipas ligjeve të magjisë. Në Hungarinë fqinje, një valë persekutimi ndodhi midis 1720 dhe 1730, dhe përsëri në 1740, 450 shtriga të supozuara u ndoqën penalisht. Të gjitha këto gjykime u kryen duke përdorur metoda mizore të marrjes në pyetje të bazuara në torturë, e cila ishte e ligjshme nën Monarkinë Habsburge në Kroaci, por e kodifikuar nga rregulla të rrepta ligjore sipas Kodit të Ferdinandit. 

Asokohe lejoheshin maksimumi tre tortura të njëpasnjëshme dhe rendi i instrumenteve të përdorura është i kodifikuar rreptësisht. Rregullat kërkojnë gjithashtu mbajtje të rreptë të shënimeve që detajojnë instrumentet dhe metodat e torturës së përdorur, si dhe datat dhe oraret e sakta. Këto rregulla siguronin dokumentacionin për shqyrtimin e çështjes së Magda Logomerit.  Shembuj të instrumenteve të përdorura për torturë përfshinin timonin dhe helikopterin, si dhe rrotullën, e cila konsistonte në shtrëngimin e qafës me një vidë dhe rritjen graduale të presionit. 

 Martesa 
Magda u martua me Franja Heruc, (lindur rreth vitit 1700, vdiq më 9 shkurt 1727. ) kur ajo ishte 21 vjeçe. Ata patën 6 fëmijë: Margareta e lindur në 1727, Jakob në 1733, Barbara në 1735, Emerika në 1740, Katarina në 1743 dhe Matija në 1746. Nuk dihet se sa prej tyre jetuan deri në moshën madhore, megjithëse dihet se vajza e tyre Barbara mbijetoi, sepse ajo dëshmoi në gjyqin e nënës së saj. 

Magda Logomer ushtronte barishte dhe përgatiti ilaçe për pacientët e saj, të cilët ishin kryesisht të kënaqur. Ndërsa praktikimi i herbalizmit nuk ishte i ndaluar, bërja e helmeve ishte e ndaluar, dhe kur një person dyshohej se ishte shtrigë, të qenit mjek barishtor ishte shpesh një faktor që çonte në dyshime dhe një faktor rëndues. 

 Aktakuza dhe gjykimi për magji 
parapamje| Doktor Gerard van Swieten, mjeku personal i Maria Terezës që ekzaminoi Magda Logomerin me kërkesën e saj.
Të qenit mjeke barishtore në praktikë nënkuptonte mbledhjen e barishteve dhe përgatitjen e ilaçeve, por nuk dihet se si u aftësua për këtë profesion, i cili kërkonte njohje të mirë të bimëve . Dihej, megjithatë, se klientët vlerësojnë njohuritë e saj dhe e rekomandojnë atë, dhe ajo ia përcjell njohuritë e saj edhe vajzës së saj Barbara, e cila ndonjëherë e ndihmon në punën e saj. 

Disa raporte nga provat e mëparshme nxorën në pah personalitetin e saj. Një herë ajo u burgos pas një konfrontimi fizik me një grua tjetër të cilën e goditi dhe shpëtoi me paralajmërim. Magda pranoi gjatë gjyqit se e goditi gruan tjetër, Eva Oblaçiq, aq fort sa humbi ndjenjat . Më parë ajo kishte debatuar me kumbarin e saj Matija Sunsiq, i cili ishte bakër, për një vaskë druri. Ajo kishte një marrëdhënie problematike edhe me gjyqtarin Stjepan Švagel . Matija Sunsić, një dëshmitar në gjyq, deklaroi se Magda e pranoi se vetëm frika e saj nga Švagel e pengonte atë të përdorte aftësitë e saj shëruese. Jetëgjatësia mesatare në atë kohë në Krizhevci ishte 40 deri në 50 vjet, dhe Magda ishte 51 vjeç në kohën e gjykimit, ajo lindi fëmijën e saj të fundit në moshën 40 vjeçare, kështu që ajo ishte në gjendje të mirë shëndetësore . 

Një aspekt tjetër për t'u marrë parasysh është fakti se si dëshmitare e ekzekutimit të shtrigave në qytet midis viteve 1740 dhe 1741, ajo mund të ketë qenë e vetëdijshme për rreziqet e profesionit të saj. Ajo mund të ketë qenë gjithashtu e vetëdijshme për frikën e rrënjosur në besëtytnitë që njerëzit kishin për shtrigat e dyshuara. Prandaj, ajo mund ta përdorte këtë frikë për përfitimin e saj, por edhe të përpiqej të zgjidhte mosmarrëveshjet duke paguar dëmshpërblim për të mos u akuzuar për magji, elementë që u konstatuan në disa nga konfrontimet e saj fizike. 

Magda Logomer u akuzua nga një fqinje e saj, Eva Oblaçiq, se po praktikonte magji të zezë. Eva Oblaçiq ishte e bindur se Magda e helmoi atë dhe ajo përshkroi se si Magda e shqetësonte ndërsa ishte në shtrat me ethe, dhe Magda Logomer u shndërrua në një mizë dhe u rrotullua rreth kokës së saj.   Gjatë gjyqit, u krye një hetim dhe shumë konfirmuan se kishin qenë dëshmitarë të veprimeve të supozuara djallëzore të Magda Logomer. Avokatët e Magda theksuan se perandoresha Maria Tereza nuk ishte e informuar për gjyqin, siç kërkohet nga rregullat e reja që Maria Tereza vendosi me ardhjen e saj në fron, por gjithçka ishte e kotë. Magda Logomer u torturua dhe rrëfeu për marrëdhënie seksuale me djallin. Gjurmët e djallit u gjetën në trupin e saj dhe u dënua me vdekje më 22 prill 1758  

Magda Logomer u dërgua në klinikë dhe u ekzaminua nga Gerard van Swieten, mjeku personal i Maria Theresa të Austrisë. 
Kategorija:CS1 upotrebe (engleski)</ref>  Ai e informoi mbretëreshën për torturat që ajo pësoi dhe më vonë e publikoi. Më 9 qershor 1758 Maria Tereza u informua për rastin dhe urdhëroi kontin Franja Nadaždi, atëherë ndalimi i mbretërisë, t'i dërgonte Magdën e saj për ta takuar personalisht. Magda u ekzaminua nga De Haen, një profesor i mjekësisë, dhe Gerard Van Swieten,  i cili ishte gjithashtu një ekspert i gjykatës në magji, përveçse ishte mjeku personal i perandoreshës. Ekzaminimi zbuloi shumë detaje për të cilat perandoresha nuk ishte e informuar, si dhe torturat që iu nënshtruan Magda, të cilat rezultuan me lëndime të shumta. Dy ekspertë ia raportuan ekzaminimin e tyre Maria Terezës dhe deklaruan se magjistrati i gjykatës së Krizheviqit ishte supersticioz. George Van Swieten besonte në magji, por dyshonte se shtrigat mund të fluturonin me fshesa dhe të shkaktonin mot të keq,  dhe ishte i përkushtuar për të bindur Maria Terezën për domosdoshmërinë e shfuqizimit të gjyqeve të shtrigave që çuan në ekzekutime. Ankarloo, Bengt & Henningsen, Gustav (ed.), Skrifter. Bd. 13, Häxornas Europa 1400-1700: historiska och antropologiska studier, Stockholm: Nerenius & Santérus, 1987

Më 23 nëntor 1758, perandoresha shfajësoi Magdën nga faji në një letër drejtuar ndalimit kroat dhe e dërgoi në shtëpi në Križevci nën mbrojtje të veçantë. 
Ky përfundim ishte pjesë e një lufte më të përgjithshme kundër bestytnive dhe afirmimit të autoritetit qendror të Maria Terezës. Letra ndaloi gjyqet e shtrigave sepse do të thoshte se gjykata lokale do të duhej të shpenzonte para dhe energji për të mbrojtur vendimin e saj në Vjenë me pak mundësi që vendimi të konfirmohej nga Perandoresha Maria Tereza. 

 Fundi i jetës 
Ka pak informacion për fundin e jetës së Magda Logomerit dhe data e vdekjes së saj nuk dihet. Megjithatë, të dhënat tregojnë se i shoqi vdiq dy vjet pas kthimit të saj, si dhe dy personat që e kishin akuzuar, gjë që nuk ia lehtësoi integrimin shoqëror, duke pasur parasysh thashethemet dhe dyshimet lokale për magji ndaj saj. 

 Referime 

Kategoria:Lindje 1706
Kategoria:Njerëz nga Krizhevci