Isère

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata
Category:Pages using infobox settlement with bad settlement type

Isère (; Arpitanisht: Isera  Ocitanisht: Isèra ,shqiptimi Oksitan: [iˈsɛɾa] ; Shqip: Isera) është një departament pa dalje në det në rajonin juglindor francez të Auvernjës-Ronës-Alpeve . I emëruar pas lumit Isère, ai kishte një popullsi prej 1,271,166 banorësh në 2019. Populations légales 2019: 38 Isère, INSEE Prefektura e saj është Grenoble . Kufizohet me Rhône në veriperëndim, Ain në veri, Savoie në lindje, Hautes-Alpes në jug, Drôme dhe Ardeche në jugperëndim dhe Loire në perëndim.

 Historia 
Isera është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë Revolucionit Francez më 4 mars 1790. Ajo u krijua nga pjesa kryesore e ish-provincës së Dauphiné .  Territori i saj u zvogëlua dy herë, në 1852 dhe përsëri në 1967, në të dyja rastet duke humbur territor ndaj departamentit të Rhône .
majtas|parapamje| Château de Vizille, e cila ishte selia e Asamblesë së Vizille që pasoi Ditën e Pllakave të vitit 1788 në Grenoble, tani strehon Muzeun e Revolucionit Francez .
Në 1852, në përgjigje të zhvillimit të shpejtë urban rreth skajeve të Lionit, komunat (deri në Isère) Bron, Vaulx-en-Velin, Vénissieux dhe Villeurbanne u transferuan në Rhône .  Në vitin 1967, rihartimi i kufijve të qeverisjes vendore çoi në krijimin e Komunitetit Urban të Lionit (i njohur së fundmi thjesht si Lioni i Madh ose Grand Lyon). Në atë kohë grupimet ndërkomunale të kësaj natyre nuk lejoheshin të kalonin kufijtë e departamenteve, dhe në përputhje me rrethanat 23 komuna të tjera Iserës (së bashku me gjashtë komuna nga Ain ) u transferuan në Rhône. Komunat e prekura të Isère ishin Chaponnay, Chassieu, Communay, Corbas, Décines-Charpieu, Feyzin, Genas, Jonage, Jons, Marennes, Meyzieu, Mions, Pusignan, Saint-Bonnet-de-Mure,Saint-Laurent-de-Mure, Saint-Pierre-de-Chandieu, Saint-Priest, Saint-Symphorien-d'Ozon, Sérézin-du-Rhône, Simandres, Solaize, Ternay dhe Toussieu .

Isère ishte gjithashtu emri i anijes franceze që dorëzoi 214 kutitë që përmbanin përbërësit e Statujës së Lirisë .

 Gjeografia 
Isera përfshin një pjesë të Alpeve Franceze . Pika më e lartë në departament është nënmaja Pic Lory në 4088 metra, vartëse e 4,102 metrave të Barre des Écrins në departamentin fqinj Hautes-Alpes . Maja e La Meije në 3,988 metra është gjithashtu e njohur. Rrafshnalta Vercors dominon estetikisht pjesën perëndimore të departamentit.

 Qytetet kryesore 
Komuna më e populluar është Grenoble, prefektura. Që nga viti 2019, ka 7 komuna me më shumë se 20,000 banorë: Populations légales 2019: 38 Isère, INSEE
KomunaEmri në shqip Popullsia (2019) GrenobleGrenobël 158,198 Saint-Martin-d'HèresShën-Martini-i Herës 37,935 ÉchirollesEkirol 36,932 VienneVjenë 29,993 Bourgoin-JallieuBurgo-Zhalu 28,834 FontaineShatërvan 23,211 VoironVojron 20,372

 Demografia 
Banorët e departamentit quhen Isérois (meshkujt) dhe Iséroises (femrat).

Zhvillimi i popullsisë që nga viti 1801:

 Kultura 
parapamje| Grande Chartreuse
Grande Chartreuse është abacia mëmë e rendit Kartuzian . Ndodhet 22 km në veri të Grenoblit.

Në shekullin e XIII-të, banorët e pjesëve veriore dhe qëndrore të Iserës flisnin një dialekt të Arpitanishtes të quajtur Dauphinois, ndërsa ata në pjesët jugore flisnin dialektin Vivaro-Alpin të Ocitanishtes. Të dyja vijuan të fliteshin në zonat rurale të Iserës deri në shekullin e XX-të.

 Turizmi 
Isera përmban shumë vendpushime skish, duke përfshirë Alpe d'Huez, Les Deux Alpes, vendpushimet Olimpike Dimërore 1968 të Chamrousse, Villard de Lans, Autrans . Vendpushimet e tjera të njohura përfshijnë Les 7 Laux, Méaudre, Saint-Pierre-de-Chartreuse, Alpe du Grand Serre dhe Gresse-en-Vercors . Në nivel departamenti, Isère është destinacioni i tretë më i madh për ski dhe dimër në Francë, pas Savoie dhe Haute-Savoie . Ai gjithashtu pret Coupe Icare, një festival vjetor i fluturimeve falas, të tilla si paragliding dhe hang-gliding, i mbajtur në vendin e njohur botëror të paragliding në Lumbin .

Grenoble ka një duzinë muzesh, duke përfshirë më të famshmit e tij, të themeluar në 1798, Muzeun e Grenoblit . Impianti Evropian i Rrezatimit Sinkotron (ESRF), një strukturë kërkimore ndërkombëtare në Grenobël, është gjithashtu e hapur për vizitorët.

 Referime 

Kategoria:Departamentet e Auvernia-Rhône-Alpes

Kategoria:Koordinatat në Wikidata