Historiografia shqiptare

Historiografia shqiptare u referohet studimeve, burimeve, metodave dhe interpretimeve kritike të përdorura nga studiuesit për të studiuar historinë e Shqipërisë dhe shqiptarëve.

 Ndikimi i Gjermanisë dhe Austro-Hungarisë 
parapamje|Theodor Ippen në Shkodër i veshur me një kostum verior shqiptar
Theodor Anton Ippen, i cili do të bëhej konsull i Austro-Hungarisë në Shkodër midis viteve 1897 dhe 1903, i përkiste grupit të albanologëve, veprat e të cilëve u botuan përmes instituteve të financuara nga shteti i Austro-Hungarisë .  Ai mori pjesë në shkrimin dhe përhapjen e historisë së parë të Shqipërisë të botuar në gjuhën shqipe, sepse këmbënguli se do të ishte e dobishme për zgjimin e ndërgjegjes kombëtare shqiptare dhe rrjedhimisht për Monarkinë e Dyfishtë.  Ippen luftoi për krijimin e një shteti kombëtar të pavarur të shqiptarëve. 

 Historiografia moderne shqiptare 
Dy janë burimet kryesore të historiografisë moderne shqiptare: intelektualë nga periudha e Rilindjes Kombëtare Shqiptare ( Rilindja ) dhe historianë nga regjimi i Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë .  Nga viti 1878 e tutje, periudha e zgjimit kombëtar galvanizoi intelektualët shqiptarë midis disave që u shfaqën si studiuesit e parë modernë shqiptarë dhe ata ishin të preokupuar me kapërcimin e dallimeve gjuhësore dhe kulturore midis nëngrupeve shqiptare (gegët dhe toskët) dhe ndarjet fetare (myslimanë dhe të krishterë).  Në atë kohë, këtyre studiuesve u mungonte aksesi në shumë burime parësore për të ndërtuar idenë se shqiptarët ishin pasardhës të ilirëve, ndërsa Shqipëria e Madhe nuk konsiderohej si prioritet.  Krahasuar me homologët e tyre ballkanikë, këta historianë shqiptarë ishin shumë të moderuar dhe krahas politikanëve kishin kryesisht synimin për të marrë njohje socio-politike dhe autonomi për shqiptarët nën sundimin osman.  Dy vepra kryesore historike të shkruara nga shqiptarët gjatë kësaj faze të hershme të historiografisë moderne brenda Shqipërisë janë L'Albanie et l'Invasion turque au XVe siècle (1937) e Athanas Gegajt dhe George Castrioti Scanderbeg (1405-1468) (1947) e Fan Nolit, të dyja të shkruara. jashtë Shqipërisë. 

 Historiografia socialiste shqiptare (1945-1992) 
Historiografia socialiste shqiptare lidhej me projektin e shtetndërtimit shqiptar të legjitimimit kombëtar.  Historiografia shqiptare u bazua në veprat e një grupi inteligjence shqipfolëse që gjatë fillimit deri në mesin e shekullit të 19-të zhvilluan një rrëfim kombëtar kur historianët profesionistë shqiptarë nuk ekzistonin.  Qasjet e ekuilibruara ndaj historisë nuk u inkurajuan gjatë periudhës midis fundit të Luftës së Dytë Botërore dhe vdekjes së Enver Hohxës në 1985.  Pas Luftës së Dytë Botërore, qeveria komuniste trajnoi studiues për t'u bërë historianë dhe për të shkruar historinë shqiptare, ndërsa për shkak të kontekstit politik ata ishin të preokupuar me çështje që kishin të bënin me identitetin kombëtar.  Në vitin 1959 u botua vëllimi i parë për historinë e Shqipërisë që trajtonte tema që varionin nga lashtësia deri në shekullin e 19-të dhe ishte një sipërmarrje madhore që ishte një analizë serioze e burimeve greke, latine, bizantine dhe osmane .  Elemente të ndërtimit kombëtar dominuan pjesë të veprës si theksimi i ilirëve si paraardhës të shqiptarëve, ekzistenca e një shteti mesjetar shqiptar dhe se shqiptarët gjatë periudhës osmane ishin një entitet autonom.  Këto tema edhe pse të lidhura me çështjet e identifikimit kombëtar nuk ishin plotësisht të pabaza.  Gjatë periudhës komuniste, regjimi u përpoq të rrënjoste një ndërgjegje kombëtare përmes shtrirjes së një të shkuare teleologjike të bazuar në prejardhjen ilire, rezistencën e Skënderbeut ndaj osmanëve dhe rizgjimin nacionalist ( Rilindja ) të shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të.  Këto tema dhe koncepte të historisë kanë vazhduar ende brenda një mjedisi postkomunist të modifikuar dhe përshtatur për t'iu përshtatur aspiratave të Shqipërisë bashkëkohore në lidhje me Evropën.  Studimi historiografik shqiptar, edhe pse i komprometuar nga ndikimet politike, arriti të prodhonte informacione të besueshme herë pas here. . "The development of an Albanian scholarly tradition of historians is relatively recent and tightly linked to a project of national legitimation. While a loose international network of Albanian-speaking intellectuals began to develop a national narrative in the first half of the 19th century, professional historians were absent. Only after WWII did the Enver Hoxha regime start to train the scholars who would take up the task of writing Albanian history and, from the outset, the profession was strongly influenced by an authoritarian project of state building; political circumstances kept Albanian historians absorbed by issues of national identity. This does not mean that their work does not yield reliable information. The first volume of the history of Albania that first appeared in 1959 concerns the period from antiquity through the mid-19th century and is a major enterprise based on a serious examination of Greek, Latin, Byzantine and Turkish sources. Its emphasis on the autochthonous character of the Albanians as the sole descendants of the Illyrians and on the existence of an Albanian state in the XII century; and the insistence on the Albanian nation as an autonomous entity during the Ottoman epoch, are all elements of a national construction and in the end inseparable from the process of national identification, but not entirely without foundation." Për Shqipërinë staliniste, Bernd Jürgen Fischer deklaroi se ajo prodhoi historianë të mirë, por jo gjithmonë histori të mirë.  Duke u mbështetur në temat e betejave kombëtare të krijuara gjatë periudhës së Rilindjes, historiografia socialiste shqiptare u përqendrua në narrativën kryesore të kombësisë që në shkrimin e historisë përfshinte materializmin historik dhe nacionalizmin marksist. . Në këtë periudhë kishte dy grupe kryesore të shquara të historianëve shqiptarë: 

 Historianët ushtarakë: Ndreci Plasari dhe Shyqri Ballvora
 Historianët politikë: Aleks Buda, Stefanaq Pollo, Arben Puto dhe Luan Omari.

Aleks Buda, i cili u bë edhe president i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, nganjëherë konsiderohet si themelues i historiografisë shqiptare të periudhës së pas Luftës së Dytë Botërore.  Buda i përkiste një grupi të vogël intelektualësh të lejuar nga regjimi komunist shqiptar të kishin akses në literaturë të huaj për t'i përdorur ato për të përgatitur direktiva të reja ideologjike dhe teorike për pjesën tjetër të kolegëve të tyre. 

 Historiografia shqiptare postkomuniste 
Kur historiografia socialiste shqiptare merrej me njerëzit, ajo prirej t'i shihte gjërat bardh e zi.  Trashëgimia e të kuptuarit të historisë përmes dikotomive të tilla ka mbetur për shumicën e shqiptarëve të cilët për shembull ata e shohin Skënderbeun dhe forcat antiosmane si "të mira" ndërsa osmanët janë "të këqij".  Ndikimi i ideologjisë mbi historianët shqiptarë gjatë epokës socialiste të historiografisë shqiptare mund të shihet jo vetëm në botimet e botuara nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë (d.m.th. Historia e Shqipërisë ) por edhe në vepra të specializuara të botuara nga autorë individualë si Viron Koka, Mentar Belegu dhe Ilijaz Fishta.  Për shkak të kësaj trashëgimie, Robert Elsie theksoi se nuk kishte historiografi të besueshme dhe objektive në Shqipëri që mund të shërbente si bazë për fjalorin e tij historik të Shqipërisë që ai përpiloi dhe botoi në vitin 2010.  Oliver Jens Schmitt deklaroi se regjimi shqiptar i periudhës së pas Luftës së Dytë Botërore propagandoi versionin zyrtar të së kaluarës duke përdorur të gjitha mjetet në dispozicion. Njerëzit në Shqipëri i nënshtroheshin indoktrinimit dhe propagandës së organizuar nga shteti. Schmitt shpjegoi se për shkak të ndikimit politik ishte e pamundur të organizohej një diskutim i hapur për historiografinë socialiste, ndërsa ata që tentonin ta kritikonin atë do të denoncoheshin shpesh si joprofesionistë ose të huaj me objektiva të liga.  Ndikimi i miteve të tilla historike ka mbetur ende, për të cilat për shembull në vitin 2009 Schmitt u kritikua ashpër në Shqipëri pas prodhimit të një biografie akademike që sfidonte konceptin tradicional shqiptar për Skënderbeun.  Historiografia shqiptare postkomuniste është përpjekur të largohet nga ndikimet e mëparshme politike të epokës së Hoxhës dhe ta zhvendosë disiplinën drejt një drejtimi metodologjik më shkencor, megjithatë temat e betejave kombëtare vazhdojnë. . Presionet politike janë bërë mbi historiografinë bashkëkohore shqiptare.  Për shembull, qeveria shqiptare në vitin 2013 reformoi Akademinë e Shkencave duke e lejuar atë të ndikojë në studimet e historianëve duke i nxitur ata të rishkruajnë historinë (kryesisht në lidhje me periudhën moderne).  Këto lëvizje shkaktuan debate të ndezura mes historianëve, një grup që e shihte qëllimin fillestar si një lëvizje për të lënë mënjanë shtrembërimet e së kaluarës që ndihmoi në fuqizimin e komunistëve dhe një grup tjetër duke e parë atë si një përsëritje të politizimit të historisë nga regjimi komunist. .

 Temat 
 Historia e hershme shqiptare 
Tabloja e krijuar nga shkenca shqiptare për historinë e hershme të shqiptarëve është e thjeshtuar, jokritike dhe ka pamje të sajuar.  Studiuesit shqiptarë vazhdimisht kanë pohuar paraardhjen e kulturës shqiptare ndaj kulturës sllave .  Historiografia zyrtare shqiptare, e cila ka ndikuar dukshëm te shqiptarët, thekson se shqiptarët kanë jetuar gjithmonë në Shqipëri dhe hapësirat përreth saj duke e mbështetur hipotezën se shqiptarët janë pasardhës të ilirëve, ndërsa disa studiues joshqiptarë e konsiderojnë ende të pazgjidhur çështjen e origjinës së shqiptarëve. 

 Periudha osmane dhe islami në Shqipëri 
Imazhi i Islamit i prodhuar nga të dy burimet kryesore të historiografisë moderne shqiptare nuk ishte as objektiv dhe as pozitiv.  Edhe pse regjimi komunist ra (1992) në Shqipëri, historianët bashkëkohorë shqiptarë janë mbajtur ende pas stereotipave dhe miteve të trashëguara në lidhje me Islamin nga historiografia socialiste shqiptare. 

Mitet historiografike shqiptare në lidhje me Islamin përfshijnë: 

 Islami u importua nga osmanët dhe është një element i huaj i kulturës shqiptare.
 Shqiptarët u konvertuan nga krishterimi në islam jo për shkak të ndjenjave të tyre fetare, por për arsye të tjera oportuniste ose sepse ndonjëherë detyroheshin ta bënin këtë.
 Ndjenjat fetare shqiptare janë të dobëta sepse ndjenja kombëtare shqiptare ka qenë gjithmonë më e rëndësishme për shqiptarët se sa aderimi dhe përkatësia e tyre fetare.

Historianë të shumtë nga Shqipëria me perspektiva nacionaliste (Ramadan Marmallaku, Kristo Frasheri, Skender Anamali, Stefanaq Pollo, Skender Rizaj dhe Arben Puto) theksuan qëllimisht "egërsinë turke" dhe "rezistencën heroike të krishterë kundër shtetit osmanli në Shqipëri".  Historiografia shqiptare tenton të injorojë armiqësinë e frymëzuar fetarisht midis shqiptarëve të besimeve të ndryshme.  Tendencat nga historiografia nacionaliste shqiptare, të kompozuara nga studiues gjatë dhe të epokës komuniste e më tej, vazhdojnë të interpretojnë sundimin osman si periudhën e "zgjedhës", e ngjashme me historiografitë e tjera ballkanike. 

 Skënderbeu 
Megjithëse Miti i Skënderbeut kishte pak lidhje me realitetin historik të Skënderbeut, ai u përfshi në veprat për historinë e Shqipërisë . 

 Traktati i Londrës 
Traktati i Londrës i interpretuar nga historiografia nacionaliste shqiptare simbolizon ndarjen e kombit shqiptar në tri pjesë. 

 Të tjera 
Pohimet serbe se në Kosovë shqiptarët u vendosën për herë të parë në shekullin e 17-të, janë hedhur poshtë nga historiografia moderne shqiptare. 

 Shih edhe 
 Ilirologjia
 Albanologjia
 Historiografia
 Lidhja e Prizrenit
 Historia e Dardanisë
 Historia e Shqipërisë
 Veprat kushtuar Skënderbeut

 Literatura 


 Dhrimo, Ali. “Der Beitrag deutscher Forscher auf dem Gebiet des Albanischen”, in Albanien in Vergangenheit und Gegenwart: Internationales Symposion der Südosteuropa-Gesellschaft in Zusammenarbeit mit der Albanischen Akademie der Wissenschaften, Winterscheider Mühle bei Bonn, 12. bis 15. September 1989. Edited by Klaus-Detlev Grothusen. Munich, 1991, pp. 160–172.










 Referime 

Kategoria:Historiografi
Kategoria:Historiografia shqiptare