Gjuhët ocitano-romane

Occitano-Romance ose Gallo-Narbonnese ( Katalanisht: llengües occitanoromàniques  ; Ocitanisht: lengas occitanoromanicas ), ose rrallë iberishtja lindore,  është një degë e grupit të gjuhëve romane që përfshin gjuhët katalanase / valenciane dhe ocitane të folura në pjesë të Francës jugore dhe në Spanjën verilindore. "Mas se confrontam los parlars naturals de Catalonha e d'Occitania, i a pas cap de dobte, em en preséncia de parlars d'una meteissa familha linguistica, la qu'ai qualificada d'occitano-romana, plaçada a egala distància entre lo francés e l'espanhòl." Loís Alibèrt, Òc, n°7 (01/1950), p. 26 

 Shtrirja 
Grupi mbulon gjuhët e pjesës jugore të Francës ( Ocitania duke përfshirë Katalunjën Veriore ), Spanjën lindore ( Katalunia, Komuniteti Valencian, Ishujt Baleare, La Franja, Carche, Aragoni Verior), së bashku me Andorrën, Monakon, pjesë të Italisë ( Luginat Ocitane, Alghero, Guardia Piemontese ), dhe historikisht në Qarkun e Tripolit dhe zotërimet e Kurorës së Aragonit . Ekzistenca e këtij grupi të gjuhëve diskutohet mbi baza gjuhësore dhe politike.

 Klasifikimi i katalanishtes 
Sipas disa gjuhëtarëve , katalanishtja dhe ocitanishtja duhen klasifikuar si gjuhë galo-romane . Gjuhëtarë të tjerë pajtohen për sa i përket ocitanishtes, por konsiderojnë se katalanishtja dhe aragoneze janë pjesë e gjuhëve ibero-romake .

Çështja është sa politike aq edhe gjuhësore, sepse ndarja në gjuhë gallo-romane dhe ibero-romane rrjedh nga shtetet aktuale kombëtare të Francës dhe Spanjës dhe kështu bazohet më shumë në kritere territoriale sesa në kritere historike dhe gjuhësore. Një nga ithtarët kryesorë të bashkësisë së gjuhëve të Gadishullit Iberik ishte filologu spanjoll Ramón Menéndez Pidal, dhe për një kohë të gjatë, të tjerë si gjuhëtari zviceran Wilhelm Meyer-Lübke ( Das Katalanische, Heidelberg, 1925) e kanë mbështetur lidhjen farefisnore oksitane-katalanase . Gjithashtu, për shkak se aragonishtja nuk është studiuar aq shumë sa katalanishtja dhe ocitanishtja, shumë njerëz ende e etiketojnë atë si një dialekt spanjoll. Tomás Arias, Javier. Elementos de lingüística contrastiva en aragonés: estudio de algunas afinidades con gascón, catalán y otros romances (Thesis). Universitat de Barcelona, 2016-07-08

Nga shekulli i VIII-të deri në shekullin e XIII-të, nuk kishte asnjë dallim të qartë sociolinguistik midis Ocitanisë dhe Katalonjës. Për shembull, trubaduri provansal, Albertet de Sestaró, thotë: "Murgj, më thoni cilët janë më të mirët sipas njohurive tuaja: francezët apo katalanasit? dhe këtu do të vendos Gaskonin, Provence, Limousin, Auvergne dhe Viennois ndërsa atje do të jetë toka e dy mbretërve”. Monges, causetz, segons vostre siensa qual valon mais, catalan ho francés?/ E met de sai Guascuenha e Proensa/ E lemozí, alvernh’ e vianés/ E de lai met la terra dels dos reis. Në Marsejë, një këngë tipike provansale quhet "kënga katalanase". 

 Variacion gjuhësor 

 Dallimet midis Katalonjës dhe Oksitanit 
Shumica e dallimeve të sistemit të zanoreve rrjedhin nga neutralizimet që ndodhin në rrokjet e patheksuara. Në të dyja gjuhët, një rrokje e theksuar ka një numër të madh zanoresh të mundshme të ndryshme, ndërsa zanoret fonologjikisht të ndryshme përfundojnë duke u artikuluar në të njëjtën mënyrë në një rrokje të patheksuar. Edhe pse ky neutralizim është i përbashkët për të dyja gjuhët, detajet ndryshojnë dukshëm. Në ocitanisht, forma e neutralizimit varet nëse një zanore është pretonike (para rrokjes së theksuar) ose posttonike (pas rrokjes së theksuar). Për shembull  artikulohet si  në pozicionin paratonik dhe si  në pozicionin posttonik, dhe vetëm si  në pozicionin e theksuar. Në të kundërt, neutralizimi në katalanisht është i njëjtë pavarësisht nga pozicioni i rrokjes së patheksuar (edhe pse ndryshon nga dialekti në dialekt). Shumë nga këto ndryshime ndodhën në shekullin e XIV-të ose në fund të shekullit të XIII-të.

Pak më të vjetra janë palatalizimet e pranishme në ocitanisht para një bashkëtingëllore qiellzore ose vellore:
Ocitane Katalane Shqip   I vjetër   Mesi/Gjysma   I   Të ndjekësh   Gjethja

 Krahasimi leksikor 
Ndryshimet në drejtshkrimet dhe shqiptimet e numrave në disa dialekte oksitano-romatike:  Cardinals en l'argonés
NumeralOcitanishtKatalanishtjaAragonezePROTO-OcRmOcitanishtja verioreOcitanishtja perëndimoreOcitanishtja lindoreKatalanishtja Lindore Katalanishtja VeriperëndimoreAuvernjatLimuzinGaskonLengodocienProvençal1vun / vunåun / unaun / uaun / unaun / unaun / unaun / unaun~uno / una2dou / duasdos / doasdus / duasdos / doasdous / douasdos / duesdos / duesdos / duas3treitrestrestrestrestrestrestres4catrequatrequatrequatrequatrequatrequatrequatro / quatre5sincinccinqcinqcinqcinccinccinco / cinc6sieisieissheissièissieissississeis / sieis7sésètsètsètsètsetsetsiet / set8veuuèchueituèchvuevuitvuit / huitueito / ueit9nieu~nounòunaunòunòunounounueu / nou10dié~dédetzdètzdètsdèsdeudeudiez / deu
Numrat 1 dhe 2 kanë trajta femërore dhe mashkullore që pajtohen me objektin që modifikojnë.

 Referime 

Kategoria:Gjuhët e Francës