Serbët e Malit të Zi

Serbët e Malit të Zi () ose serbët malazezë (),The correct political terms are {{lang-sr| / , meaning "Montenegrin Serbs", and  meaning "Serbs Montenegrins". Specifically, Their regional autonym is simply , literal meaning "Montenegrins",Charles Seignobos, Political History of Europe, since 1814, ed. S. M. Macvane, H. Holt and Company, New York, 1900, pp. 663–664; excerpt from chapter XXI The Christian Nations of The Balkans, subchapter Servia and Montenegro, passages Montenegro   the same as the ethnic group of Montenegrins). In the early modern times, before the Kingdom of Montenegro, people [living within present-day borders] were divided by the identities of  (; Brda),  (; Old Herzegovina),  (; Boka Kotorska) and  (; Old Montenegro). , meaning "Serbs in Montenegro". përbëjnë grupin dytë etnik më të madh në Mal të Zi (28,7% e popullsisë së vendit),  pas malazezëve etnikë. 0,64% shtesë e popullsisë përbëhet nga serbo-malazez () dhe malazez-serbë ().

 Historia 
Gjatë shpërnguljeve sllave të shekujve VI dhe VII, territori i Malit të Zi të sotëm u vendos nga serbët, të cilët krijuan disa principata në rajon.  Në pjesët jugore të Malit të Zi modern, u formua Principata e Dukljes, ndërsa pjesët perëndimore i përkisnin Principatës së Travunisë. Pjesët veriore të Malit të Zi modern i përkisnin Principatës së brendshme të Serbisë. Të gjitha këto politika të hershme u përshkruan në veprat historiografike të perandorit bizantin Kostandin VII Porfirogjeni (944–959). 

Në vitin 1018, të gjitha principatat serbe ranë nën sundimin suprem të Perandorisë Bizantine.  Rajonet e Dukljes dhe Travunisë u shkëputën nga sundimi bizantin shek. 1034–1042, nën princin Stefan Vojislav, themelues i dinastisë Vojislavljeviq. Djali i tij Mihailo I Vojislavljeviq (v. 1081) çliroi Zahumljen dhe Serbinë e brendshme, duke krijuar një shtet të bashkuar serb dhe duke marrë titullin e mbretit (rreth 1077).  Mbretërimi i djalit të tij, mbretit Konstantin Bodin (v. 1100), u pasua nga një periudhë fragmentimi rajonal, që zgjati gjatë pjesës më të madhe të shekullit të 12-të. 

Pas vitit 1180, e gjithë ajo që është sot Mali i Zi ra nën sundimin e Princit të Madh Stefan Nemanja, themeluesit të dinastisë Nemanjiq. Rajoni i Zetës, i njohur më parë si Duklja, u bë tokë kurorë e shtetit të bashkuar serb.  Ajo iu dha Vukan Nemanjiqit (v. 1208), djalit më të madh të Stefan Nemanjës, dhe më vonë princit të kurorës Stefan Radosllav, djalit të mbretit Stefan Nemanjiq, i cili pasoi të atin si Mbret serb në 1228. Kështu u bë zakon që rajoni t'i jepej trashëgimtarit të fronit ose ndonjë anëtari tjetër të familjes mbretërore. Në vitin 1219, në territorin e Malit të Zi të sotëm u krijuan dy dioqeza të Kishës Ortodokse Serbe, Eparkia e Zetës me qendër në Manastirin e Kryeengjëllit të Shenjtë Mihail në Prevlakë dhe Eparkia e Budimljas me qendër në Manastirin Gjurgjevi Stupovi. Në këtë periudhë datojnë edhe disa manastire të tjera, si: Moraça, Praskvica, Vranjina e të tjera.  Despotati Serb është shteti i fundit i pavarur serb mesjetar dhe përfshinte pjesën më të madhe të Malit të Zi të sotëm.

Mali i Zi e pa pavarësinë nën dinastinë Petrović-Njegosh, në fillim si principatë dhe më pas si mbretëri. Edhe Mbretëria e Serbisë edhe Mbretëria e Malit të Zi luftuan së bashku si shtete të pavarura në Luftërat Ballkanike dhe në Luftën e Parë Botërore. Në fund të luftës në 1918 u ngritën tensionet midis dy shteteve pasi të bardhët malazezë me mbështetjen serbe rrëzuan Nikollën I të Malit të Zi dhe shpallën bashkimin e Malit të Zi me Serbinë si pjesë e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (e riemëruar në Mbretërinë e Jugosllavisë në 1929 ), ndërsa të Gjelbrit malazez e kundërshtuan. Konflikti çoi në Kryengritjen e Krishtlindjeve, në të cilën të bardhët me mbështetjen e ushtrisë serbe mundën të Gjelbrit.  Gjatë periudhës së Jugosllavisë monarkike, të sunduar nga dinastia serbe Karagjorgjeviç, tensionet midis serbëve dhe kroatëve po rriteshin dhe shumica e politikanëve malazezë mbështetën shtetin e centralizuar të propozuar serb. 

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, serbët dhe malazezët ishin shumë aktivë në të dyja lëvizjet e rezistencës, partizanët jugosllavë dhe ushtrinë jugosllave në atdhe të njohur si çetnikët. Në fund të luftës u krijua Jugosllavia socialiste dhe të dyja u bënë republika brenda federatës jugosllave.

Partizani jugosllav Millovan Gjillas e cilësoi veten si serb malazez dhe Malin e Zi e përshkroi si atdheun shpirtëror të serbëve, duke thënë: “Unë nuk jam malazez sepse jam serb, por serb sepse jam malazez. Ne malazezët jemi kripa e serbëve. E gjithë forca e serbëve nuk është këtu [në Mal të Zi], por shpirti i tyre është." Elizabeth Roberts.  Đilas gjithashtu ka thënë "Malazezët, pavarësisht dallimeve provinciale dhe historike, janë kryesisht serbë, dhe Mali i Zi djepi i miteve dhe aspiratave serbe. për bashkimin e serbëve”. . 

Pas shkëputjes së Sllovenisë, Kroacisë, Bosnjë-Hercegovinës dhe Maqedonisë në 1991 dhe 1992, SR Mali i Zi mbajti referendumin malazez në 1992 i cili përfundoi me 95.96% të votave pro për një bashkim shtetëror me Serbinë dhe me ndryshimin e politikës socialiste, sistemi drejt një shumëpartiak. Vendi u riemërua Republika Federale e Jugosllavisë. Në këtë periudhë ndërmjet viteve 1990 dhe 1998, Mali i Zi udhëhiqej nga Momir Bulatoviq, i cili kishte marrëdhënie të ngushta me presidentin serb Slobodan Millosheviq dhe i cili ishte shumë mbështetës për të mbajtur lidhje të ngushta mes dy republikave brenda bashkimit shtetëror. Mali i Zi u përfshi gjithashtu nga sanksionet ekonomike të vendosura ndaj Serbisë gjatë viteve 1990. Gjatë bombardimeve të NATO-s në Jugosllavi të vitit 1999, si Serbia ashtu edhe Mali i Zi pësuan sulmet e forcave të NATO-s dhe disa objektiva brenda Malit të Zi u bombarduan gjithashtu. E gjithë kjo kontribuoi në ngritjen në pushtet në Mal të Zi të Milo Gjukanoviqit, i cili dihej se ishte shumë më pak dashamirës ndaj lidhjeve serbo-malazeze dhe do të bëhej një përkrahës i hapur i pavarësisë së Malit të Zi. Në vitin 2003, tre vjet pas rënies së Millosheviqit në vitin 2000, dhe pas këmbënguljes për diplomacinë ndërkombëtare, ish-Jugosllavia u bë e njohur si bashkimi shtetëror i Serbisë dhe Malit të Zi. Procesi i bërjes së një bashkimi të vetëm shtetëror çoi në mënyrë ironike në ndarjen e dy shteteve - një ndryshim i cili u drejtua nga referendumi për pavarësinë e Malit të Zi më 21 maj 2006. U hodhën gjithsej 419,240 vota, që përfaqësojnë 86.5% të totalit të elektoratit. Prej tyre 230.661 vota ose 55.5% ishin pro pavarësisë dhe 185.002 vota ose 44.5% kundër.

Që nga pavarësia, shoqëria malazeze ka qenë e ndarë në shumë çështje. Mbështetësit e pavarësisë po mbrojnë krijimin e një gjuhe të veçantë malazeze, e konsideruar më parë si një dialekt i gjuhës serbe, duke përfshirë krijimin e një alfabeti të ri cirilik malazez që ndan të njëjtat shkronja me alfabetin cirilik serb, përveç shtimit të dy të rinjve, letra. Popullsia serbe e Malit të Zi është kundër idesë së një ndarjeje gjuhësore, ashtu siç janë kundër ndarjes së Kishës Ortodokse Malazeze nga juridiksioni i Kishës Ortodokse Serbe. Gjuha malazeze përfundimisht fitoi njohje ndërkombëtare dhe iu caktua kodi ISO 639-2 dhe -3 [cnr] në dhjetor 2017. Sidoqoftë, Kisha Ortodokse Malazeze është kanonikisht e panjohur që nga viti 2021.

 Shih edhe 
 Serbët
 Boshnjakët në Mal të Zi
 Shqiptarët në Mal të Zi

 Referime 

Kategoria:Grupet etnike në Malin e Zi
Kategoria:Serbë të Malit të Zi