Irredentizmi italian

E gjelbër: Nice, Ticino dhe Dalmaci
 E kuqe: Maltë
 Vjollca: Korsikë
 Savoja dhe Corfu u pretenduan më vonë
Irredentizmi italian (italisht: irredentismo italiano) ishte një lëvizje politike gjatë fundit të shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe fillimit të shekullit të njëzetë në Itali me qëllime irredentiste që promovuan bashkimin e zonave gjeografike në të cilat popujt indigjenë konsideroheshin si italianë etnikë. Në fillim, lëvizja promovoi aneksimin në Itali të territoreve ku italianët përbënin shumicën absolute të popullsisë, por të mbajtura nga Perandoria Austriake pas Luftës së Tretë për Pavarësi Italiane më 1866. Gjatë Luftës së Parë Botërore, "tokat e paprekura" kryesore (terre irredente) konsideroheshin si provincat e Trentos dhe Triestes dhe, në një kuptim të ngushtë, irredentistët u referoheshin patriotëve italianë që jetonin në këto dy zona.

Termi më vonë u zgjerua për të përfshirë gjithashtu zona shumëgjuhëshe dhe multietnike, ku italianët ishin një shumicë relative ose një pakicë e konsiderueshme, brenda rajonit verior të Italisë të përfshirë nga Alpet, me popullsi gjermane, italiane, sllovene, kroate, ladine dhe istro-rumune. si Tiroli i Jugut, Istria, Gorizia dhe Gradisca dhe një pjesë e Dalmacisë. Pretendimet u shtrinë më tej edhe në qytetin e Fiume, Korsikë, ishullin e Maltës, Qarkun e Nicës dhe Zvicrën Italiane.

Gjatë Risorgimento më 1860, Kryeministri i Mbretërisë së Sardenjës Camillo Benso, Konti i Cavour, i cili drejtonte përpjekjet e bashkimit, u përball me pikëpamjen e perandorit francez Napoleon III, i cili tregoi se Franca do të mbështeste ushtarakisht bashkimin italian me kusht që Franca të ishte duke pasur parasysh Nice dhe Savojën që mbaheshin nga Sardenja, pasi Franca nuk donte një shtet të fuqishëm që të kishte kontrollin e kalimeve të Alpeve.Adda Bruemmer Bozeman. Regional Conflicts Around Geneva: An Inquiry Into the Origin, Nature, and Implications of the Neutralized Zone of Savoy and of the Customs-free Zones of Gex and Upper Savoy. P. 196. Si rezultat, Sardenja ia dorëzoi Francës Nicen dhe Savojen në këmbim të pranimit të Francës për dërgimin e trupave për të ndihmuar bashkimin italian.Adda Bruemmer Bozeman. Regional Conflicts Around Geneva: An Inquiry Into the Origin, Nature, and Implications of the Neutralized Zone of Savoy and of the Customs-free Zones of Gex and Upper Savoy. Stanford, California, USA: Stanford University Press, 1949. P. 196.

Karakteristikat
Irredentizmi italian nuk ishte një organizatë formale, por më tepër një lëvizje opinioni, e mbrojtur nga disa grupe të ndryshme, duke pretenduar se Italia duhej të arrinte "kufijtë e saj natyrorë" ose të bashkonte territoret e banuara nga italianët. Ide të ngjashme nacionaliste ishin të zakonshme në Evropë në fund të shekullit të 19-të. Termi "irredentizëm", i krijuar nga fjala italiane, hyri në përdorim në shumë vende. Kjo ide e Italia irredenta nuk duhet ngatërruar me Risorgimento, ngjarjet historike që çuan në irredentizëm, as me nacionalizmin apo Italinë Perandorake, filozofinë politike që e çoi idenë më tej nën fashizëm.

Gjatë shekullit të 19-të, irredentizmi italian zhvilloi plotësisht karakteristikën e mbrojtjes së gjuhës italiane nga gjuhët e njerëzve të tjerë si, për shembull, gjermanishtja në Zvicër dhe në Perandorinë Austro-Hungareze ose frëngjishtja në Nice dhe Korsikë.

Çlirimi i Italia irredenta ishte ndoshta motivi më i fortë për hyrjen e Italisë në Luftën e Parë Botërore dhe Traktati i Versajës më 1919 plotësoi shumë pretendime irredentiste.irredentism  – The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001–07

Irredentizmi italian ka karakteristikën që fillimisht të jetë i moderuar, duke kërkuar vetëm kthimin në Itali të zonave me shumicë italiane,NYTimes on Italian irredentism in Istria por pas Luftës së Parë Botërore u bë agresiv – nën ndikimin fashist – dhe pretendoi për Mbretërinë e Italisë edhe zona ku italianët ishin pakicë ose kishin qenë të pranishëm vetëm në të kaluarën. Në rastin e parë kishte pretendimet Risorgimento ndaj Trentos, ndërsa në të dytin pretendimet fashiste për Ishujt e Jonit, Savojës dhe Maltës.

Irredentizmi italian sipas rajonit
 Irredentizmi italian në Dalmaci
 Irredentizmi italian në Istria
 Irredentizmi italian në Korsikë
 Irredentizmi italian në Nice
 Irredentizmi italian në Savoje
 Irredentizmi italian në Maltë
 Irredentizmi italian në Zvicër
 Irredentizmi italian në Corfu

Figurat politike në irredentizmin italian
 Guglielmo Oberdan
 Cesare Battisti
 Nazario Sauro
 Carmelo Borg Pisani
 Giuseppe Garibaldi
 Gabriele D'Annunzio
 Petru Simone Cristofini
 Petru Giovacchini
 Maria Pasquinelli

Rajonet e pretenduara historikisht nga irredentizmi italian
 Istria  
 Dalmacia  
 Monako 22px
 Nice province 
 Korsika 
 Savoy 
 Malta 
 Ishujt e Jonit 
 Kantoni Ticino, pjesët e Kantonit Vallese dhe Graubünden italiane 
 San Marino 
 Pjesët bregdetare të rajonit të Vlorës dhe Vlorë 
 Palagruža 

Referime


Kategoria:Historia e Italisë
Kategoria:Irredentizëm