Banati i Bosnjës

Banati i Bosnjës (Sërbo-Kroacisht / Бановина Босна) ishte një shtet mesjetar me bazë në atë që është sot Bosnja dhe Hercegovina.

Megjithëse mbretërit hungarez e shihnin Bosnjën si pjesë të Tokave të Kurorës Hungareze, Banati i Bosnjës ishte një shtet i pavarur de fakto për pjesën më të madhe të ekzistencës së tij.  U themelua në mesin e shekullit të 12-të dhe ekzistoi deri në vitin 1377 me ndërprerje nën familjen Šubić midis 1299 dhe 1324. Në 1377, ajo u ngrit në një mbretëri. Pjesa më e madhe e historisë së saj u shënua nga një polemikë fetare-politike që rrotullohej rreth kishës vendase kristiane te Bosnjes të dënuar si heretike nga kishat dominuese të krishtera të Nicesë, përkatësisht katolike romake dhe ortodokse lindore, me kishën katolike që ishte veçanërisht antagoniste dhe duke i persekutuar anëtarët e saj përmes hungarezëve.

 Sfondi historik 
Në vitin 1136, Béla II i Hungarisë pushtoi Bosnjën e sipërme për herë të parë dhe krijoi titullin " Ban i Bosnjës", fillimisht vetëm si një titull nderi për djalin e tij të rritur Ladislaus II të Hungarisë . Gjatë shekullit të 12-të, sundimtarët brenda Banatit të Bosnjës vepruan gjithnjë e më shumë në mënyrë autonome nga Hungaria dhe/ose Bizanti. Në realitet, fuqitë e jashtme kishin pak kontroll mbi rajonet malore dhe disi periferike që përbënin Banatin e Bosnjës. 

 Historia 
 Historia e hershme dhe Kulin 
majtas|parapamje|Pjata e Kulin Banit e vitit 1193, e gjetur në Biskupiqi
Ban Borić shfaqet si sundimtari i parë i njohur boshnjak   në 1154, si një vasal hungarez,   i cili mori pjesë në Rrethimin e Braniçevës si pjesë e forcave të mbretit hungarez Mladen ANČIĆ, 1997, Putanja klatna. Ugarsko-hrvatsko kraljestvo i Bosna u XIV. stoljeću. Zavod za povijesne znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti u Zadru. https://www.bib.irb.hr/40904#page=55 Goldstein, Ivo. (1997), Bizantska vlast u Dalmaciji od 1165. do 1180. godine, http://darhiv.ffzg.unizg.hr/id/eprint/6319/#page=18 në 1167 ai u përfshi në ofensiva kundër bizantinëve kur siguroi trupa për ushtritë hungareze  Lufta përfundoi me tërheqjen e ushtrisë hungareze në Betejën e Sirmiumit, afër Beogradit më 1167.  Përfshirja e Boriçit në luftë tregon se Bosnja ishte pjesë e mbretërisë hungareze në atë kohë.  Hungarezët u detyruan për paqe me kushtet bizantine dhe njohën e kontrollin për Bosnjën, Dalmacinë, Kroacinë në jug të lumit Krka si dhe Fruška Gora . . Bosnja ishte pjesë e Bizantit nga viti 1167 deri në 1180, por meqë Bosnja ishte tokë e largët, sundimi mbi të ishte ndoshta nominal.

Në kohën e vdekjes së perandorit Manuel I Komneni (1180), Bosnja qeverisej nga Ban Kulin i cili arriti ta çlironte atë nga ndikimi bizantin përmes aleancës me mbretin hungarez Béla III, dhe me ndihmën e sundimtarit serb Stefan Nemanja dhe vëllait të tij Miroslav nga Hum., me të cilin zhvilloi me sukses një luftë në vitin 1183 kundër bizantinëve. Kulin siguroi paqen, megjithëse vazhdoi si një vasal nominal i mbretit hungarez.  por nuk ka asnjë provë që hungarezët pushtuan zonat e Bosnjës qendrore. 

Emisarët e Papës të asaj kohe arritën drejtpërsëdrejti tek Kulin dhe e quajtën atë si "zot i Bosnjës".  Kulin shpesh përmendej si "veliki ban bosanski" (Banati i Madh i Bosnjës) nga bashkëkohësit dhe nga pasuesi i tij Matej Ninoslav.  Ai pati një efekt të fuqishëm në zhvillimin e historisë së hershme të Bosnjës, nën sundimin e së cilës ekzistonte një epokë paqeje dhe prosperiteti.  

Në vitin 1189, Ban Kulin nxori dokumentin e parë të shkruar boshnjak, i njohur tashmë si Karta e Ban Kulinit, në cirilik boshnjakisht, dokument diplomatik në lidhje me marrëdhëniet tregtare me qytetin e Raguzës (Dubrovnik) .  Sundimi i Kulinit shënoi gjithashtu fillimin e një polemike që përfshinte kishën indigjene boshnjake (një degë e bogomilizmit ), një sekt i krishterë i konsideruar heretik si nga Kisha Katolike Romake ashtu edhe nga Kisha Ortodokse Lindore. Nën atë do të ekzistonte "Epoka boshnjake e paqes dhe prosperitetit".

 Absurbimi i Herezit dhe Bilino Poljes 
Në vitin 1203, princi serb Vukan Nemanjiq akuzoi Kulin për herezi dhe i bëri një apel zyrtar Papës. Në Bilino Polje Kulin nënshkroi heqjen dorë duke deklaruar se ishte gjithmonë një katolik besnik dhe e shpëtoi Banaten e Bosnjës nga ndërhyrja e jashtme. Në 1203, Kulin u zhvendos për të zbutur kërcënimin e ndërhyrjes së huaj. Një sinod u mbajt me nxitjen e tij më 6 prill. Pas Absurimit të Bilino Poljes, Kulin arriti të mbante Dioqezën Boshnjake nën Kryedioqezën Raguzane, duke kufizuar kështu ndikimin hungarez. Gabimet e mohuara nga fisnikëria boshnjake në Bilino Polje duket se kanë qenë gabime praktike, që rrjedhin nga injoranca dhe jo nga doktrinat heretike.  Kulin gjithashtu ripohoi besnikërinë e tij ndaj Hungarisë, por pavarësisht kësaj, autoriteti i Hungarisë mbeti vetëm nominal.  

Endru II në vitin 1225 ia dha Bosnjën Papës i cili priste që mbreti si zot i Bosnjës të bënte pastrimin e heretikëve, por ajo u transferua te Kryepeshkopi Ugrin Csák Mladen ANČIĆ, 1997, Putanja klatna. Ugarsko-hrvatsko kraljestvo i Bosna u XIV. stoljeću. Zavod za povijesne znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti u Zadru. https://www.bib.irb.hr/40904#page=60 Ambiciet e mbretit hungarez mbetën të pandryshuara shumë kohë pas vdekjes së Kulinit në 1204. Politika e Kulinit u vazhdua keq që nga vdekja e Banit në 1204 nga djali dhe trashëgimtari i tij, Stjepan Kulinić, i cili duket se ka mbetur në linjë me Kishën Katolike. Stjepani u rrëzua përfundimisht në 1232. 

Kisha boshnjake e zëvendësoi me forcë Kuliniçin me një fisnik të quajtur Matej Ninoslav (1232–50). Kjo shkaktoi marrëdhënie të këqija me Serbinë pasi sundimtari i mëparshëm ishte i lidhur me dinastinë Nemanjić. Rreth kësaj kohe, një i afërm i Ninosllavit, Prijezda I, u kthye në katolicizëm (ai më parë kaloi në Kishën Boshnjake për një periudhë të shkurtër kohe). Ninoslav përfundimisht u bë një mbrojtës i Kishës Boshnjake. Në 1234 mbreti hungarez Endru II ia dha Banaten e Bosnjës Dukës Coloman. Për t'i bërë gjërat edhe më keq, pasardhësi legjitim për fronin boshnjak të dinastisë Kulinić, konti Sibislav i Usora, djali i ish Ban Stjepanit, filloi të sulmonte pozicionet e Ninosllavëve, duke u përpjekur të merrte Banaten për vete.  Papa Gregori IX zëvendësoi peshkopin heretik boshnjak në 1235 me Gjonin e Wildeshausen-it, më pas Mjeshtër i Përgjithshëm i Urdhrit Dominikan dhe më vonë u shpall shenjt, dhe konfirmoi Dukën Coloman si Ban të ri legjitim të Bosnjës. 

 Kryqëzata e Bosnjës 
alt=|parapamje|200x200px|Banati i Bosnjës në 1358
Kryqëzata e Bosnjës e udhëhequr nga peshkopi John dhe Coloman zgjati plot pesë vjet. Lufta i dha më shumë mbështetje Ninosllavit, pasi vetëm Sibislav mori anën e Papës në kryqëzatë. Ninoslav lëshoi një dekret për Republikën e Raguzës më 22 maj 1240, duke deklaruar se ai e vendosi atë nën mbrojtjen e tij në rast të një sulmi nga mbreti serb Stefan Vladislav. Mbështetja nga Raguza ishte thelbësore për të mbështetur luftën e Matej Ninoslav. I vetmi ndikim i rëndësishëm që pati kryqëzata e Bosnjës ishte rritja e ndjenjës anti-hungareze në mesin e popullsisë vendase, një faktor kryesor në politikë që kontribuoi në pushtimin osman të Bosnjës në 1463  dhe zgjati përtej tij.

Ishte gjithashtu një përgjigje për shkak të marrëdhënieve shumë të këqija midis Bosnjës dhe Serbisë, pasi Serbia nuk i dërgoi asnjë ndihmë Ninosllavit në kundërshtim me aleancën tradicionale. Coloman ia kaloi guvernatorin e Banatit Boshnjak te kushëriri i largët Ninosllav, Prijezda, i cili arriti ta mbajë atë vetëm për dy ose tre vjet. Në 1241, tatarët pushtuan Hungarinë, kështu që Coloman u desh të tërhiqej nga Bosnja. Matej Ninoslav rimor menjëherë kontrollin, ndërsa Prijezda iku në Hungari në mërgim. Mbreti Bela IV ishte në tërheqje që i mundësoi Ninosllavit të rivendoste kontrollin mbi pjesën më të madhe të Bosnjës. Tatarët u luftuan nga kroatët, duke i kthyer ata nëpër Bosnjë, duke sjellë më shumë shkatërrim në tokë. Dekreti për Raguzën u ribotua në mars 1244. Ninoslav u përfshi në luftën civile që shpërtheu në Kroaci midis Trogirit dhe Splitit, duke marrë anën e Splitit.  Mbreti Bela IV i Hungarisë ishte shumë i frustruar dhe e konsideroi këtë një komplot , kështu që ai dërgoi një kontigjent në Bosnje, por Ninoslav më pas bëri paqe. Në 1248, Ninoslav me dinakëri shpëtoi tokat e tij nga një tjetër kryqëzatë papale e kërkuar nga kryepeshkopi hungarez.

Në pjesën e mbetur të mbretërimit të tij, Ban Ninoslav Matej u mor me çështje të brendshme në Bosnje. Vdekja e tij pas vitit 1249, ndoshta në vitin 1250, solli disa konflikte mbi fronin; pasi Kisha Boshnjake dëshironte dikë nga sfera e tyre e interesit, dhe pala hungareze dëshironte dikë që ata mund ta kontrollonin lehtësisht. Përfundimisht, Mbreti Bela IV pushtoi dhe qetësoi Bosnjën dhe ia doli të vendoste kushëririn katolik të Ninosllavit Prijezda si Ban Boshnjak. Ban Prijezda persekutoi pa mëshirë Kishën Boshnjake. Në vitin 1254 Ban Kroat pushtoi pak Zahumlje nga mbreti serb Stefan Uroš I gjatë luftës së Hungarisë kundër Serbisë, por paqja e rivendosi Zahumljen në Serbi.  

Një tjetër fushatë hungareze filloi kundër Bosnjës në vitin 1253, por nuk kishte asnjë provë që ata arritën në Banate të Bosnjës. Megjithatë, Hungaria kontrolloi rajonet veriore të Usora dhe Soli përmes sundimtarëve të tyre vasalë. Banati i Bosnjës vazhdoi të ekzistojë si entitet de fakto i pavarur edhe pas Ninosllavit.

 Dinastia Kotromanić 
Mbretëria e Prijezda I (themeluesi i dinastisë Kotromanić) ishte dukshëm më i vogël se ai i Ninoslav, rajonet veriore të Usora dhe Soli ishin shkëputur nga kurora hungareze. Në 1284 ky territor i afërt iu dha mbretit Ladislaus IV të kunatit të Hungarisë, mbretit serb të rrëzuar Dragutin. Në të njëjtin vit Prijezda organizoi martesën e djalit të tij, Stefanit I, me vajzën e Dragutinit, Elizabetën. Martesa pati pasoja të mëdha në shekujt pasardhës, kur pasardhësit e Stefanit dhe Elizabeth-s Kotromanić pretenduan fronin e Serbisë.  Prijezda u detyrua të tërhiqej nga froni në 1287 për shkak të pleqërisë së tij. Orët e fundit i kaloi në pronën e tij në Zemljenik . 

Hungarezët riafirmuan autoritetin e tyre mbi territoret si Soli, Usora, Vrbas, Sana në fillim të shekullit të 13-të. Territori që kontrollonte Ban Prijezda, një vasal besnik hungarez, ishte ndoshta në pjesët veriore të Bosnjës së sotme midis lumenjve Drina dhe Bosna. Banati i Bosnjës në jug mbeti i pavarur, por ne nuk i njohim sundimtarët e tij, pasardhës të ban Ninoslav.  

Ai u trashëgua nga Prijezda II i cili sundoi në mënyrë të pavarur nga 1287-1290, por më vonë së bashku me vëllain e tij Stefan I Kotromanić . 

 Restaurimi dhe Zgjerimi 
alt=|parapamje|205x205px|Tvrtko me nënën, vëllain dhe kushërirën e tij Elizabeth në shtratin e vdekjes së xhaxhait të tij Stefanit, siç përshkruhet në gjoksin e Shën Simeonit në fund të viteve 1370.
Në fund të shekullit të 13-të dhe rreth çerekut të parë të shekullit të 14-të, deri në betejën e Bliskës, banati i Bosnjës ishte nën sundimin e ndalimeve kroate nga familja Šubiq. Pas humbjes në Betejën e Bliska, Mladen II u kap nga Charles I, i cili e çoi atë në Hungari, gjë që shkaktoi restaurimin e dinastisë Kotromanić.Mladen ANČIĆ, 1997, Putanja klatna. Ugarsko-hrvatsko kraljestvo i Bosna u XIV. stoljeću. Zavod za povijesne znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti Zadru.https://www.bib.irb.hr/40904#page=103  

Stefan II ishte banimi i Bosnjës nga viti 1314, por në realitet nga 1322 deri në 1353 së bashku me vëllain e tij, Vladislav Kotromanić në 1326–1353. 

Nga 1326 Ban Stefani II sulmoi Serbinë në një aleancë ushtarake me Republikën e Raguzës dhe pushtoi Zahumljen (ose Hum),   duke fituar më shumë bregdetin e Detit Adriatik, nga gryka e Neretvës deri në Konavle, me zona të konsiderueshme me popullsi ortodokse, nën Arqipeshkvinë e Ohrit dhe popullsi të përzier ortodokse e katolike në zonat bregdetare dhe rreth Stonit.  Ai gjithashtu u zgjerua në Završje, duke përfshirë fushat e Glamoč, Duvno dhe Livno . Menjëherë pas vdekjes së mbretit serb Stefan Uroš II Milutin në 1321, ai nuk kishte asnjë problem në marrjen e tokave të tij të Usora dhe Soli, të cilat ai i inkorporoi plotësisht në 1324.

Në 1329, Ban Stefan II Kotromanić shtyu një tjetër përpjekje ushtarake në Serbi, duke sulmuar zotin Vitomir të Trebinjës dhe Konavle, por pjesa kryesore e forcës së tij u mund nga mbreti i ri Dushan, i cili komandonte forcat e mbretit Stefan Deçanski në Priboj . Kali i Banit u vra në betejë dhe ai do të kishte humbur jetën nëse vasali Vuk nuk do t'i jepte kalin e tij. Duke vepruar kështu, Vuk sakrifikoi jetën e tij dhe u vra nga trupat serbe në betejë të hapur. Kështu Ban arriti të shtojë Nevesinjen dhe Zagorjen në mbretërinë e tij. 

Gjatë gjithë mbretërimit të tij në shekullin e katërmbëdhjetë, Stefani sundoi tokat nga Sava në Adriatik dhe nga Cetina në Drina. Ai dyfishoi madhësinë e shtetit të tij dhe arriti pavarësinë e plotë nga vendet përreth.  Ban Stephen II luajti mbretërit e Venecias dhe hungarezëve kundër njëri-tjetrit, duke sunduar ngadalë gjithnjë e më shumë në mënyrë të pavarur dhe së shpejti nisi një komplot me disa anëtarë të fisnikërisë kroate dhe hungareze kundër liegut dhe vjehrrit të tij hungarez.  

Më 1346 Zadari u kthye më në fund në Venecia dhe mbreti hungarez, duke parë se kishte humbur luftën, bëri paqe në 1348. Ban i Kroacisë Mladen II Šubiq ishte shumë kundër politikës së Stefanit II, duke e akuzuar atë për tradhti dhe marrëdhëniet midis dy Banëve u përkeqësuan gjithnjë e më pas. Në vitin 1342 u krijua Vikariati Françeskan i Bosnjës. Gjatë sundimit të Stjepan II Kotromanić të tri kishat (kisha boshnjake, ortodokse, katolike) ishin aktive në Banatin e Bosnjës.

 Mbretërimi i Tvrtko I 
alt=|majtas|parapamje|200x200px|Karta e mbretit Tvrtko I Kotromaniq, e shkruar në Moštre
Tvrtko, megjithatë, ishte vetëm rreth pesëmbëdhjetë vjeç në atë kohë,  kështu që babai i tij Vladislav qeveriste si regjent.  Menjëherë pas pranimit të tij, Tvrtko udhëtoi me të atin në të gjithë mbretërinë, për të zgjidhur marrëdhëniet me vasalët e tij.  Jelena Shubić, nëna e Tvrtkos, zëvendësoi Vladislav si regjent pas vdekjes së tij në 1354. Ajo udhëtoi menjëherë për në Hungari për të marrë pëlqimin për pranimin e Tvrtkos nga Mbreti Louis I, i zoti i tij. Pas kthimit të saj, Jelena mbajti një kuvend ( stanak ) në Mile, me nënën dhe djalin që konfirmuan zotërimet dhe privilegjet e fisnikëve të "gjithë Bosnjës, Donji Krajit, Zagorjes dhe tokës Hum ".

Në fillim të sundimit të tij personal, i riu Ban e rriti disi fuqinë e tij.  Edhe pse ai vazhdimisht theksonte nënshtrimin e tij ndaj Mbretit, Tvrtko filloi ta konsideronte besnikërinë e fisnikëve Donji Kraji ndaj Luigjit si tradhti ndaj vetvetes. Në vitin 1363, një konflikt shpërtheu midis dy burrave.   Deri në prill, Mbreti hungarez kishte filluar të grumbullonte një ushtri  Një ushtri e udhëhequr nga vetë Louis sulmoi Donji Kraji,  ku fisnikëria ishte e ndarë në besnikërinë e saj midis Tvrtkos dhe Louis.  Një muaj më vonë një ushtri e udhëhequr nga Palatini i Hungarisë Nikolas Kont dhe Kryepeshkopi i Esztergom Nikolas Apáti goditi Usora.   Vlatko Vukoslavić dezertoi te Louis dhe ia dorëzoi atij kështjellën e rëndësishme të Kljuçit, por Vukac Hrvatinić ia doli të mbronte kështjellën Soko Grad në Zhupën e Plivës, duke i detyruar hungarezët të tërhiqeshin.  Në Usora, Kalaja e Srebrenikut u përball kundër një "sulmi masiv" nga ushtria mbretërore,  e cila pësoi sikletin e humbjes së vulës së Mbretit.  Mbrojtja e suksesshme e Srebrenikut shënoi fitoren e parë të Tvrtkos kundër mbretit hungarez.  Uniteti i magnatëve vendas u zbeh sapo hungarezët u mundën, duke dobësuar pozitën e Tvrtkos dhe atë të një Bosnje të bashkuar.
alt=|parapamje|249x249px|Banati i Bosnjës në 1373
Anarkia u përshkallëzua dhe në shkurt të vitit të ardhshëm, magnatët u revoltuan kundër Tvrtkos dhe e rrëzuan atë nga froni.   Ai u zëvendësua nga vëllai i tij më i vogël Vuk,   Tvrtko dhe Jelena u strehuan në oborrin mbretëror hungarez, ku u mirëpritën nga ish-armiku dhe sundimtari i Tvrtkos, mbreti Louis.  Tvrtko u kthye në Bosnje në mars dhe rivendosi kontrollin mbi një pjesë të vendit deri në fund të muajit, duke përfshirë zonat e Donji Krajit, Ramës (ku ai më pas banonte), Hum dhe Usora.

Gjatë gjithë vitit pasues, Tvrtko e detyroi Vukun drejt jugut, duke e detyruar përfundimisht të ikte në Raguzë. Sanko, mbështetësi i fundit i Vuk, iu dorëzua Tvrtkos në fund të verës dhe u lejua të mbante pronat e tij.   Zyrtarët e Raguzës bënë një përpjekje për të siguruar paqen midis vëllezërve grindjerë,  dhe në 1368, Vuk i kërkoi Papës Urban V të ndërhynte me mbretin Louis I në emër të tij.   Ato përpjekje ishin të kota; por në vitin 1374, Tvrtko ishte pajtuar me Vukun me kushte shumë bujare.

Vdekja e Dushanit të Fuqishëm dhe ardhja në pushtet e djalit të tij Urosh i Dobti, në dhjetor 1355, u pasua shpejt nga shpërbërja e Perandorisë Serbe dikur të fuqishme dhe kërcënuese. Ajo u shpërbë në zotëri autonome që, në vetvete, nuk mund t'i rezistonin Bosnjës. Kjo i hapi rrugën Tvrtkos të zgjerohej drejt lindjes, por problemet e brendshme e penguan atë të shfrytëzonte menjëherë rastin.

Nga mesi i shekullit të 14-të, banati i Bosnjës arriti kulmin e tij nën ndalimin e të rinjve Tvrtko Kotromanić, i cili erdhi në pushtet në 1353, dhe e kishte kurorëzuar veten më 26 tetor 1377.

 Ekonomia 
alt=|parapamje|330x330px|Karta e Ban Kulinit, marrëveshje tregtare ndërmjet Bosnjës dhe Republikës së Raguzës
Sundimtari i dytë boshnjak, Ban Kulin forcoi ekonominë e vendit nëpërmjet traktateve me Dubrovnikun në 1189 dhe Venedikun. Karta e Ban Kulinit ishte një marrëveshje tregtare midis Bosnjës dhe Republikës së Raguzës që rregullonte në mënyrë efektive të drejtat tregtare të Raguzës në Bosnje, e shkruar më 29 gusht 1189. Është një nga dokumentet më të vjetra shtetërore të shkruara në Ballkan dhe është ndër dokumentet më të vjetra historike të shkruara në boshnjakisht.Franz Miklosich, Monumenta Serbica, Viennae, 1858, p. 8-9.

Eksporti i xeheve metalike dhe punimeve metalike (kryesisht argjendi, bakri dhe plumbi) formoi shtyllën kurrizore të ekonomisë boshnjake, pasi këto mallra së bashku me të tjera si dylli, argjendi, ari, mjalti dhe lëkura e papërpunuar u transportuan mbi Alpet Dinarike në breg të detit nga Via Narenta, ku u blenë kryesisht nga Republikat e Raguzës dhe Venedikut.  Qasja në Via Narenta ishte vendimtare për ekonominë boshnjake, e cila ishte e mundur vetëm pasi ndalimi Stefan II arriti të merrte kontrollin e rrugës tregtare gjatë pushtimeve të tij të Hum. Qendrat kryesore tregtare ishin Fojnica dhe Podvisoki .

 Religjioni 
alt=|parapamje|315x315px|John of Wildeshausen, peshkop i Bosnjës.
Misionet e krishtera që buronin nga Roma dhe Konstandinopoja filluan të shtyheshin në Ballkan në shekullin e 9-të, duke kristianizuar sllavët e jugut dhe duke vendosur kufij midis juridiksioneve kishtare të Selisë së Romës dhe Selisë së Kostandinopojës. Skizmi Lindje-Perëndim më pas çoi në vendosjen e Katolicizmit Romak në Kroaci dhe në pjesën më të madhe të Dalmacisë, ndërsa Ortodoksia Lindore filloi të mbizotërojë në Serbi .  E shtrirë në mes, Bosnja malore ishte nominalisht nën Romën,  por katolicizmi nuk u vendos kurrë fort për shkak të një organizimi të dobët kishtar  dhe komunikimit të dobët.  Bosnja mesjetare mbeti kështu një "tokë e askujt midis besimeve" dhe jo një terren takimi midis dy Kishave,  duke çuar në një histori unike fetare dhe shfaqjen e një "kishe të pavarur dhe disi heretike ".

Ndërsa Bosnja mbeti të paktën nominalisht katolike në Mesjetën e Lartë, peshkopi i Bosnjës ishte një klerik lokal i zgjedhur nga boshnjakët dhe më pas i dërguar te Kryepeshkopi i Raguzës vetëm për shugurim. Megjithëse Papati tashmë këmbënguli në përdorimin e latinishtes si gjuhë liturgjike, katolikët boshnjakë ruajtën gjuhën sllave të kishës.  Urdhri i françeskanëve mbërriti në Bosnje në gjysmën e fundit të shekullit të 13-të, me synimin për të zhdukur mësimet e Kishës Boshnjake . Vikarati i parë françeskan në Bosnje u themelua në vitin 1339/40.  Stefan II Kotromaniq ishte i rëndësishëm në themelimin e vikaratit. Deri në vitin 1385, ata kishin katër manastire në Olovo, Mile, Kraljeva Sutjeska dhe Lašva .

 List e udhëheqësve 
 Ladislaus II i Hungarisë (1137—1159)
 Ban Borić (1154—1164)
 Ban Kulin (1180—1204)
 Stephen Kulinić (1204—1232)
 Matej Ninoslav (1232—1250)
 Prijezda I (1250—1287)
 Prijezda II (1287—1290)
 Stjepan I Kotromanić (1287—1314), bashk me  Prijezda II 1287—1290, si një vazal Ban 1290—1314
 Mladen I Šubić i Bribir (1299—1304)
 Mladen II Šubić i Bribir (1304—1322)
 Stjepan II Kotromanić (1314—1353), si një vasal Ban 1314—1322, i pavarur 1322—1353
 Tvrtko I Kotromanić (1353—1366)
 Vuk Kotromanić (1366—1367)
 Tvrtko I Kotromanić (1367—1377)

 Referime 
















 Referime 

Kategoria:Historia e Bosnjës dhe Hercegovinës
Kategoria:Vende të mëparshme në Ballkan