Tours

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata

Turne (  ; Shqip: Turi) është një nga qytetet më të mëdha në rajonin e Centre-Val de Loire, Francë. Është prefektura e departamentit të Endër-dhe-Luarë . Komuna Tur kishte 136,463 banorë në vitin 2018, ndërsa popullsia e gjithë zonës metropolitane ishte 516,973. 

Turi qendron në kufirin e poshtëm të Luarës, midis Orléanit dhe bregut të Atlantikut . I quajtur më parë Caesarodunum nga themeluesi i tij, Perandori Romak Augustus, ai posedon një nga amfiteatrot më të mëdhenj të Perandorisë Romake, Amfiteatrin Tours . I njohur për Betejën e Tours në 732 pas Krishtit, është një shenjtërore kombëtare me lidhje me merovingët dhe karolingët, me kapetët që e quajtën monedhën e mbretërisë Livre tournois . Saint Martin dhe Gregory of Tours ishin nga Turi. Turi dikur ishte pjesë e Touraine, një ish provincë e Francës. Turi ishte qyteti i parë i industrisë së mëndafshit. Kërkohej nga Louis XI, kryeqyteti mbretëror i mbretërve Valois me kështjellat e tij në Luarë dhe qyteti i artit me Shkollën e Turit. Prefektura u shkatërrua pjesërisht gjatë Luftërave Franceze të Fesë në fund të shekullit të 16-të dhe përsëri gjatë Luftës së Dytë Botërore në qershor 1940.

Qyteti Bardhë dhe Blu mban një qendër historike të regjistruar në UNESCO dhe është shtëpia e Vieux-Tours, një vend i trashëgimisë kulturore. Qyteti-kopsht ka një trashëgimi të gjelbër dhe një peizazh urban të ndikuar fuqishëm nga hapësira e tij natyrore. Qyteti historik që është mbiquajtur " Le Petit Paris " dhe rajoni i tij nga historia dhe kultura e tij ka qenë gjithmonë një vend i lindjes ose mikpritës i shumë personaliteteve, ngjarjeve sportive ndërkombëtare dhe është një qytet universitar që numëron me më shumë se 30,000 studentë në vitin 2019. Turi është një qytet i njohur i kulinarisë me specialitete të tilla si: rillettes, rillons, vreshtat Touraine, djathrat AOC Sainte-Maure-de-Touraine dhe nugatët . Qyteti është gjithashtu pika përfundimtare e garës vjetore të ciklit Paris-Tours .
parapamje| Katedralja e Turit : Fronti perëndimor gotik flambojant i shekullit të 15-të me majat e Rilindjes, i përfunduar në 1547.
parapamje|, Vendi Jean Jaurès
parapamje| Katedralja Shën Gatien, nga Rue Lavoisier, në veri të kryqëzimit të Rue Colbert.
parapamje| Ura Wilson

 Gjuhe 
Para Revolucionit Francez, banorët e Turit ( Les Tourangeaux shqiptimi: Turanzho[të]) ishin të njohur për të folurën "më të pastër" të frëngjishtes në të gjithë vendin.  Shqiptimi i Touraine u konsiderua tradicionalisht si shqiptimi më standard i gjuhës frënge, deri në shekullin e 19-të kur shqiptimi standard i frëngjisht u zhvendos në atë të borgjezisë pariziane.  Kjo shpjegohet me faktin se gjykata e Francës jetonte në Touraine midis viteve 1430 dhe 1530. Frëngjishtja, gjuha e oborrit, ishte bërë gjuha zyrtare e të gjithë mbretërisë.

Një Këshill i Turit në 813 vendosi që priftërinjtë duhet të predikonin predikimet në gjuhë të ndryshme sepse njerëzit e thjeshtë nuk mund të kuptonin më latinishten klasike . Kjo ishte njohja e parë zyrtare e një gjuhe të hershme franceze të dallueshme nga latinishtja dhe mund të konsiderohet si lindja e frëngjishtes.

Gregori i Turit shkroi në shekullin e 6-të se disa njerëz në këtë zonë mund të flisnin ende galisht .
Kategoria:Qytete në Francë
Kategoria:Komuna në Indre-et-Loire

Kategoria:Koordinatat në Wikidata