Garonë e Epërme

Category:Articles with short description
Category:Short description is different from Wikidata
Category:Pages using infobox settlement with bad settlement type

Haute-Garonne (  ; Ocitanisht: Nauta Garona , shqiptuar si [ˈnawto ɡaˈɾuno] ; Shqip: Garona e Epërme ) është një departament në rajonin Ocitania të Francës Jugperëndimore. Emërtuar pas lumit Garonë, i cili rrjedh nëpër departament. Prefektura dhe qyteti kryesor i saj është Tuluza, i katërti më i madhi i vendit. Në vitin 2019, ajo kishte një popullsi prej 1,400,039 banorësh. Populations légales 2019: 31 Haute-Garonne, INSEE

 Historia 
Garona e Epërme është një nga 83 departamentet origjinale të krijuara gjatë Revolucionit Francez më 4 mars 1790. Ajo u krijua nga një pjesë e ish provincave të Lengodokut dhe Gyjenës / Gaskonisë .

Departamenti ishte fillimisht më i madh. Zvogëlimi i zonës së tij rezultoi nga një dekret perandorak i datës 21 nëntor 1808 dhe i cili krijoi departamentin fqinj të Tarn-dhe-Garonës, në veri. Departamenti i ri, i krijuar në përgjigje të lutjeve të politikanëve të ndryshëm të fuqishëm lokalë, mori territor nga pesë departamente përreth, përfshirë Garonën e Epërme. Rrethet e humbura ndaj Tarnit-dhe-Garonës në 1808 ishin ato të Montech dhe Castelsarrasin .

 Gjeografia 
majtas|parapamje| Harta e Garonës së Epërme me qytetet dhe qytezat kryesore të saj
Departamenti përshkohet nga rrjedha e sipërme e lumit Garonë (prandaj emri) për gati  . Kufijtë e departamentit ndjekin lumin. Garona hyn në Francë nga Spanja në qytetin e Fosit, dhe kalon nëpër Tuluzë dhe largohet nga departamenti. Jugu ekstrem i departamentit shtrihet në vargmalin e Pirenejve dhe është shumë malor. Lartësia më e lartë është Maja e Perdiguère, në 3 222 metra mbi nivelin e detit.

 Demografia 
Banorët e departamentit quhen Garonarë të Epërm . Përqendrimi më i madh i popullsisë është rreth Tuluzës . Jugu i departamentit është shumë pak i populluar. Departamenti kishte një popullsi prej 1.4 milion që nga regjistrimi i vitit 2019. Të rinjtë janë të përfaqësuar mirë me 55% të popullsisë nën moshën 40 vjeç dhe prej tyre, 16% janë nga mosha 20 deri në 29 vjeç. Kjo është pjesërisht sepse Tuluza është një qytet i rëndësishëm universitar . Departamenti ka marrë gjithashtu migrim të konsiderueshëm nga pjesë të tjera të vendit.

 Qytetet kryesore 
Komuna më e populluar është Tuluza, prefektura e departamentit. Që nga viti 2019, ka 8 komuna me më shumë se 15,000 banorë: Populations légales 2019: 31 Haute-Garonne, INSEE
Komuna Popullsia (2019) Toulouse 493,465 Colomiers 39,968 Tournefeuille 28,117 Blagnac 25,525 Muret 24797 Plaisance-du-Touch 19402 Cugnaux 19,344 Balma 16625

 Turizmi 

 Pamjet kryesore 
Pamjet kryesore të Garonës së Epërme përfshijnë:

 Sportet dimërore 
Departamenti ka katër resorte skish :

 Peyragudes (1600 m -2450 m), 55 km shpate
 Luchon-Superbagnères (1440 m - 2260 m), 30 km shpate
 Le Mourtis (1380 m - 1816 m), 22 km shpate
 Bourg-d'Oueil (1350 m - 1500 m)

 Referencat 

Kategoria:Departamentet e Oksitania
Kategoria:Vetitë CS1: Burime në frëngjisht (fr)
Kategoria:Koordinatat në Wikidata