Fjalori i propozuar i ilirishtes

Ky artikull përmban informacione për fjalorin e gjuhës ilire

Fjalori i propozuar i ilirishtes është një përpjekje e studiuesve dhe shkencëtarëve për hartimin e një fjalori të gjuhës ilire. Dihet se deri më tani asnjë tekst ilir nuk është zbuluar të ketë mbijetuar. Burimet për identifikimin e fjalëve ilire janë identifikuar fillimisht nga ilirologu Hans Krahe . si katër llojesh: 1. mbishkrime, 2. glosa të fjalëve ilire në tekstet klasike, 3. emrat, duke përfshirë emrat e përveçëm (kryesisht të gdhendura në gurë varresh), 4. toponimet dhe emrat e lumenjve. Si një kategori tjetër mund të konsiderohen edhe fjalët e huazuara ilire në gjuhë të tjera me gjithë se kjo kategori është dëshmuar veçanërisht e diskutueshme. Emrat ilir gjenden në burime që variojnë në më shumë se një mijëvjeçar, duke përfshirë dëshmi numizmatike, si dhe forma origjinale të emrave të vendeve.  Gjuha mesapiane, e cila mund të jetë e lidhur me gjuhën ilire, ka një korpus të vogël të dëshmuar të fjalëve, por nuk është në objektin e kësaj faqeje për shkak të pasigurisë për lidhjen e saj me ilirishten.

 Etimologjitë e propozuara 

 Lemat ilire 
Kjo është një listë lemash të përmendura shprehimisht si ilire nga autorët klasikë.
Lemë Dëshmuar Kuptimi anglisht Etimologjia PIE  Përngjasime të propozuara bra ( βρα ) Hesychius :  <βρα>· ἀδελφοί, ὑπὸ Ἰλλυρίων "vëlla" PIE * bʰréh₂tēr shqip "vëlla/vllâ" që do të thotë vëlla, germ. "Bruder", Ing. "vëlla", të dyja të barasvlefshme në kuptim. deuádai (Δευάδαι) Hesychius :  <Δευάδαι>· οἱ Σάτοι, παρὰ Ἰλλυρίων "satyrs" PIE * dʰu̯ésmi Alb. dash "dash", Skt. dhūnoti "ai tundet", Gk. thýein "të tërbohet, ziej", théeion "avulli i squfurit", eng. dizzy, Paionian Dýalos "Dionysos", lat. furere "të tërbohet", belua "kafshë e egër", Ir i vjetër. dásacht "furi, tërbim", Lith. dvesti "të krokosh, të humbasësh, të vdesësh (kafshët)", dvelksmas "frymë, vaft, aura", Hitt. tuhhai "të gulçoj", Rus. dɨhánije "frymë, vaft", duh "shpirt, shpirt, mendje, atmosferë, fantazmë, erë" gjithashtu "gjallë, frymëmarrje, gatishmëri, kuptim, vërtetësi", dušá "shpirt, zemër, mirësi, vërtetësi". *Rhinos ose Rhinon (ῥινόν) Scholion to Odisea 5.281:   Οί δέ λέγουσιν Ἰλλυριούς ῥινόν λέγειν τήν άχλύν "fog, mist" PIE * h₁rinéHti Alb i Vjetër. ren, mod. Alb. re, rê "re", Matasovic, Ranko (2019). A Grammatical Sketch of Albanian for Students of Indo-European. University of Zagreb. Page 5. rij, rî 'të bëj të lagësht'; më tej në Gk. (Lesbike) orínein "për të lëvizur", e vjetër Ch. sllav. rinǫti "të rrjedhë", Skt. riṇá-ti "për të derdhur, le të rrjedhë". sabaia, sabaium, *sabaius Ammianus Marcellinus :  Est autem sabaia ex ordeo vel frumento in liquorem conversus paupertinus in Illyrico potus

Jerome : 

ζύθον, quod genus est potionis ex frugibus aquaque confectum et vulgo in Dalmacie Pannoniaeque provinciis gentili barbarok sermone appellatur sabaium "beer " PIE * sap- Ing. sap, lat. sapere "për shije", Skt. sabar "lëngje, lëng, nektar", višāpa avestane "që ka lëngje helmuese", proshutë krahu, Gk. hapalós "i butë, delikat", i vjetër Ch. sllav. sveptŭ "mjaltë blete"; huazuar në lat. dhe prej andej në Itali. zabaglione "pije e shkumëzuar". *sibina (La. sibyna ~ sybina ; gr. σιβυνη ~ σιβυνης ~ συβινη ~ ζιβυνη) Ennius (Annals, 5.540):  Illyrii restant sicis sybinisque fodentes

Festius e krahasoi me συβηνη (gk.), "rast flauti", një fjalë që gjendet te Aristofani ' Thesmophoriazusai ' "një shtizë gjuetie", në përgjithësi, "një shtizë", " pike " Alb. thupër "bar, shkop" ( Proto-Alb . *tsupina "shkop"),  . Pers. zôpîn, Arm. səvīn "një pështymë". sica (lat. sica ~ sicca ) Përmendur për herë të parë në Ennius ( Annals, 5.540):  Illyrii restant sicis sybinisque fodentes

Të ushtarëve ilirë;  më vonë u përdor në Plini për të përshkruar mjetet trake "thikë e lakuar, kamë" PIE * ḱeh₁kʷeh2 Alb. thika 'thikë', . Ir i vjetër. cath "i mençur", lat. cōs, (gjen. cōtis ) "gur guri", catus "i mprehtë, akut", eng. hone, Arm. sur "mprehtë", srem "të mprehësh", Avest. saēni "tenxhere", sal "pllakë, kudhër", Skt. śitá "i mprehtë"; huazuar në lat. sicca "kamë", lat. sicarii "vrasësit", Rus. siečiénije "prerje, prerje; prerje tërthore", siečj, rassiekatj "të fshikullosh, fshikullosh; të presësh, të copëtosh, të ndash, të këputësh".

 Lemat mesapike 
Gjuha mesapike shpesh konsiderohet si e afërt me ilirishten ; ; ; ; ; ;  edhe pse ende nuk ka konsensus mes studiuesve për afërsinë e tyre. Woodard 2008, p. 11; Fortson 2004, p. 407 Matzinger 2015, p. 62: "Finché non sono risolti in maniera soddisfacente i vari e difficili problemi della fonologia storica dell’illirico vero e proprio è, al momento attuale, impossibile se non inutile effettuare una comparazione linguistica tra il messapico e l’illirico."; De Simone 2017, pp. 1842–1843: "At the present time, realistically speaking, it is not possible to situate Messapic within the framework of the Indo-European language family (...). The question of whether Messapic is a dialect of “Illyrian”, (...) much less the Illyrian language, is in my view an issue belonging to the history of scholarship and is no longer current." Shih lemat mesapike për një listë të fjalëve mesapisht.

 Fjalë joilire me origjinë të mundshme ilire 
Krahas fjalëve të përmendura shprehimisht si ilire, studiuesit kanë nxjerrë një listë fjalësh joilire që mund të kenë rrjedhur nga gjuha ilire.
+LemaGjuha e burimitShënimeKuptimi në anglishtEtimologjia PIEPërngjasime të propozuarabagaron (βαγαρόν)Gjuha greke lakonianeHesychius
<βάγαρον>· χλιαρόν. Λάκωνες

Përkufizuar si "Gk.-Ilir." nga Pokorny."warm"PIE *bʰōg-Alb. bukë "bread", Phrygian bekos "bread", Eng. bake, Lat. focus "hearth", Old Ir. goba "blacksmith", Gk. phōgein "to roast", Armenian bosor "red", bots "flame", Rus. bagrovɨj, bagrianɨj "crimson, saturated red, color of dark blood, purpur", bagriéc, bagrianiec "redness of someone's face, cheeks, of heated up material (e.g. metal), crimson cloth, fabric".brisaLatinishtKaluar nga Gjuha ilire në latinisht, por me origjinë thrake.

Pokorny në vend të kësaj flet për një origjinë mesapike ose venetike të fjalës brisa."husk of grapes"Alb. bërsí "lees, dregs; mash", Eng. broth, Lat. defrutum "new wine boiled down", Welsh brwd "brewage", Old Ir. bruth "heat, wrath", Thrac. brỹtos "barley alcohol", brỹtion "wine must", Gk. apéphrysen "to seethe, boil", ? Lith. bręsti "to mature, ripe", brendimas "ripening", also brinkti "to swell", brinkìmas "swelling" ?, Rus. braga, bražka "must, ale, unfinished or badly produced alcohol drink", broditj "to ferment (brew)", brožénije "fermentation (brewage)".daksa -*dassa
(δάξα)Gjuha grekeHesychius
<δάξα>· θάλασσα. Ἠπειρῶται

Konsiderohet me origjinë ilire.

Mund të lidhet me fisin ilir të dasaretëve. dhe fisin kaonian Dexaroi "sea"Alb. detë/deti "sea"φάσηλοσ
φάκόςGjuha e vjeter greke(Epich., Ar., pap. lIP)
Etymological Dictionary of Greek, p.1556batheAlb. 

 Toponime, hidronime, antroponime 
Disa fjalë janë nxjerrë nga toponimet dhe antroponimet.
+EmriShënimePërngjasime të propozuaraAnglishtEtimologjia PIEFjalë të përafërtaBalios (Βάλιος)Emri i njërit prej kuajve të Akilit. Dyshohet të jetë me origjinë të huaj (trake, frigjike apo ilire). Athanassakis, Apostolos N. “Akhilleus’s Horse Balios: Old and New Etymologies”. In: Glotta 78, no. 1/4 (2002): 1–2. http://www.jstor.org/stable/40267134.Athanassakis supozon një huazim në latinisht nga gjuha osko - umbriane badius/*balius, përmes një burimi ilir.Athanassakis, Apostolos N. “Akhilleus’s Horse Balios: Old and New Etymologies”. In: Glotta 78, no. 1/4 (2002): 7. http://www.jstor.org/stable/40267134.Alb. balë 'horse with white spot on forehead', Gk. phaliós 'having a white patch', Lith. balas/baltas 'white', OCS bĕlu 'white''dapple', 'related to a white color'*bʰĕl-Bardhyli (Βάρδυλις)Mbret ilirAlb. i bardhë
Messapic: bardulosAlb. "white"
Messapic: "grey"*bʰreh₁ǵ-DalmatëtFis ilirAlb. delmë, delë

Orel rejects this analogy"sheep"Delminium (capital city of the Dalmatae, near Tomislavgrad)
Dalmana (ancient city in N. Macedonia)Dardanët (Δαρδάνιοι, Δάρδανοι)Fisi i cili jetonte në rajonin historik të Dardanisë në Ballkanin qendror. Dardania vendoset në një rajon onomastik kalimtar midis ilirishtes jugore dhe dalmatisë me veçori rajonale.
Lidhet me shqipen dardhë. Si toponim shfaqet në shumë krahina shqipfolëse: Dardhishtë (Kaçanik), Dardhë (Korçë), Dardhas (Pogradec), Zall i Dardhës (Dibër), Darzë (Ulqin), Dardhatar (Zelenikovë), Dardhës (Molise), Dardhëza (Morea). Krusheva (nga protosllavishtja kruša , "dardhë") dhe toponime të tjera të lidhura me to janë propozuar si përkthime sllave të jugut të toponimeve darda.Alb. dardhë"pear"*g'hord-, *dheregh-Dardanoi in the area of ancient Troy
Dardanelles

Dardi in DauniaDassareti (Δασσαρῆται, Δασσαρήτιοι) - Sessarethes (Σεσαρήθιος)Fis ilir me emër të përafërt.Ep. Gr. daksa (δάξα)"sea"Affine to the Chaonian Greek DexaroiDeipatyros (Δειπάτυροϛ)Hyjni e Stimfëve epirotas, që konsiderohet si një emër me origjinë ilire "sky father"DemeterDimallum - Dimale (Διμάλη)Qytet ilirAlb. dy male'two mountains'Enchelii (Ἐγχέλιοι/Ἐγχελεῖς)Fis ilirAlb. ngjalë"eel"*h₂engʷʰ-Taulantii (Ταυλάντιοι)Fis ilir që jetonte pranë helidonëve (në greqisht do të thotë "dallëndyshe", arsyeja kryesore e lidhjes me fjalën shqipe "dallëndyshe") Alb. dallëndyshe"swallow"Chelidones (Χελιδόνιοι)Tergeste Qytet ilirAlb. treg'marketplace'Tergolape, OpitergiumTeuta(na) (Τεύτα)Teuta është deminutiv i emrit TeutanaBoardman & Sollberger 1982, pp. 869–870; Mallory & Adams 1997, p. 288; Wilkes 1992, p. 72; West 2007, p. 137; De Simone 2017, p. 1869Got. þiudans "king""people"*teutéh₁-Ulcinium (Ουλκίνιον)Qytet ilirAlb. ujk - ulk"wolf"*wĺ̥kʷosVendum Qytet ilirAlb. vend'place, location'
Lema të tjera janë:
 Agruvium "përgjatë bregut midis Risinum dhe Butua": IE *aĝr-; kf. Skt. ájraḥ "kullotë, fushë", lat. ager, Gk. agrós, gotik. akrs
 Bindus "zot lumi"; kf. Alb. lidh "të bind, të besoj", përbindësh "përbindësh", Ir i vjetër. banne "drop", Skt. bindú, vindú "pika, gob, vend", ndoshta lat. fōns Bandusiae dhe Lusit. Bandua . Witczak, K. T. (2006). "Two Phonological Curiosities of the Thracian Language". In: Linguistique Balkanique 45(3), p. 491.
 Bosona "Lumi Bosna", fjalë për fjalë "ujë i rrjedhshëm": IE *bheg-, bhog- "të vraposh"; Alb. dë-boj "të përzënë, të përzënë", Veri. Alb. bosi "bërës, krijues", Rus. bĕg "vrapim; (punë) rrjedhë", e vjetër Ch. sllav. bĕžati dhe Rus. bĕžatj "të ikësh, të vraposh; të punosh, të rrjedhësh", Lith. begti "të ikësh, të vraposh", Gk. phébesthai "të ikësh", phóbos "frikë", eng. beck "përroi, përrua", Ir i mesëm. búal "ujë që rrjedh", hindisht bhāg "të ikësh"
 mons Bulsinus "kodra Büžanim": IE *bʰl̥kos; Katicic, Radoslav. Ancient Languages of the Balkans. Part 1. Berlin, Boston: De Gruyter Mouton, 2012 [1976]. p. 174. https://doi.org/10.1515/9783111568874 krh. Ing. balk, Alb. bligë "copë druri e pirun", Ir i mesëm. blog "copë, fragment", lat. pikëmbështetje "shtyl shtrati", Gk. phalanx "trung, trung", Lith. balžiena "crossbar", serb. blazína "trare çati", Skt. bhuríjāu "krahët e karrocave"
 Derbanoí, Anderva : IE *derw;  krh. Ing. pemë, Alb. dru "dru", Vjetër Ch. sllav. drĕvo "pemë", Rus. dérevo "pemë, dru", uellsisht derw "lisi", Gk. dóry "dru, shtizë", drýs "lisi, pemë", Lith. derva "dru pishe", Hitt. taru "pemë, dru", thrak. taru "shtizë", skt. dru "pemë, dru", daru "dru, trung"
 Dizēros, Andízētes : IE *digh;  krh. Ing. brumë, Gk. teikhos "mur", lat. gishti "për të formuar, myk", Ir i vjetër. com-od-ding "ai ndërton, ngre", Rus i Vjetër. dĕža "lug brumosjeje", krah. dez "grumbull", Skt. dehah "trup, formë"
 Domator, emri personal; kf. Ir i vjetër. damnaid "ai lidh, thyen një kalë", dam "kau", Ing. i zbutur, dialektor Germ. zamer "kau jo nën zgjedhë", Alb. dem "dem i ri", lat. domāre "të zbutur", domitor "zbutës", Gk. dámnēmi "për të thyer", dámalos "viç", Skt. dāmyáti "ai është i zbutur; ai zbut", Rus. odomashnivat''' "për të zbutur"
 Loúgeon : Straboni në Gjeografinë e tij përmend "një moçal të quajtur Lougeon" (i cili është identifikuar si Liqeni Cerknica në Slloveni ) nga vendasit (fiset ilire dhe kelte), Lougeon është interpretimi i Strabonit të toponimit vendas në greqisht. kf. Alb. vonesë "të laget, njomet, lahet, lahet", lëgatë "pishinë", grykë " lug, kanal uji, derdhje", Lith. liűgas "pishinë", Vjetër Ch. sllav. & Rusi. luža "pishinë", Rus. loža, lože, lógovo "vend pushimi, vend pritjeje, shtrati, strofka", Rus. ležátj "të gënjesh, pushosh, rrish" dhe ložitj "të shtrish, të vendosësh", Thrak. Lýginos, emri i lumit Strabo. Geography, 7.43: "élos loúgeon kaloúmenon".
 stagnus Morsianus "toka kënetore në Panoni": IE *merĝ; kf. Germ i mesëm i lartë. murc "kalbur, i tharë, moçal", Ir i vjetër. meirc "ndryshk", Alb. marth "të dridhet, dridhet", Lith. markýti "të ndryshket"
 Naro : IE *as; kf. Alb. "hum-nerë" "greminë, humnerë", Lith. nãras "rosa zhytëse; zhytës", rus. norá "vrimë, strofkë", serbo-kroate. po-as "humne"
 Nedinum : IE *ned; kf. Skt. nadas "ulëritës" 
 Oseriates "liqenet": IE *h 1 eĝʰero;  krh. serbo-kroat. jȅzero, Rusi. ózero, Lith. éžeras, letonisht ȩzȩrs, Gk. Achérōn "lumi në botën e krimit"
 Pelso (autorët latinë iu referuan liqenit Balaton modern si " lacus Pelso ", Pelso që është një hidronim nga banorët vendas), Pelso me sa duket do të thoshte "i thellë" ose "i cekët": IE *pels- ; kf. Rusia. ples (vend i thellë në liqen ose lumë), Alb veri. fellë (nga fell "thellë"), çekisht pleso "vend i thellë në një lumë, liqen", uellsisht bwlch "çarje", Arm. pelem "për të gërmuar"
 Tergitio "tregtar"; kf. Alb. tregtar (nga treg, market), Ch. sllav. trĭgŭ (serbo-kroatisht tȑg ) "treg", Rus. torg "pazar", Lith. tūrgus, letonisht. tirgus, suedez. torg . Ky grup konsiderohet të jetë i lidhur me emrin e qytetit italian të Triestes .
 Teuta, Teutana : IE *teuta- "njerëz"; kf. Lith. tauta "njerëz", germ. Deutsch "German", Old Eng. theod "populli", Gali. teuta “fisi”, Ir i vjetër. túath "klan", Umbrian tota "njerëz", Oscan touto "qytet", Hitt. tuzzi "ushtri", Alb. (shqipja e veriut ose dialekti gegë) tetanë "të gjithë" (sinonim i mundshëm arkaik i shqipes për "popull")
 Ulcisus mons, Ulcinium (qytet), Ulcisia castra : krh. Ing. ujku, Alb i Vjetër. ulk, Alb. ujk, avestan vəhrkō, persisht gurg, Skt. vṛkas, Vjetër Ch. sllav. vlŭkŭ, Russ. volk, volcíca, Lith. vil̃kas, lat. lupus, Gk. lykos Volcos, emri i lumit në Panoni; kf. Ir i vjetër. folc "shiu i dendur, moti i lagësht", golçi uellsian "për t'u larë", i vjetëruar eng. welkin "re", Old High Germ. welk "i lagësht", gjermanisht Wolke "re", e vjetër Ch. sllav. dhe Rusia. vlaga "lagështi, lëng bimësh", Vollga, emri i lumit në Rusi, ? vŭlgŭkŭ "i lagur", letonisht. val̃ mishrat "lagështi", Alb. ulmej "të lagësh, të lagur"

 Antroponimet e propozuara ilire 
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Tombstone_with_an_Illyrian_name._Apollonia%2C_Albania.jpg/220px-Tombstone_with_an_Illyrian_name._Apollonia%2C_Albania.jpg|parapamje| Mbishkrim grek me onomastikë ilire (emër dhe patronim) në një stelë varrimi, shekulli II p.e.s., Apollonia, Shqipëri.  "In the third-second centuries BC, a number of Illyrians, including Abrus, Bato, and Epicardus, rose to the highest position in the city administration, that of prytanis. Other Illyrians such as Niken, son of Agron, Tritus, son of Plator, or Genthius, are found on graves belonging to ordinary families (fig.7)."
Antroponimet e mëposhtme rrjedhin nga ilirishtja ose nuk janë ende të lidhura me një gjuhë tjetër përveç rasteve kur shënohen, si për shembull emrat Delmatae me origjinë liburne. Alföldy identifikoi pesë provinca kryesore onomastike brenda zonës ilire:  1) ilirët "e vërtetë" në jug të lumit Neretva në Dalmaci dhe që shtrihen në jug deri në Epir ; 2) Delmatae, të cilët zinin bregun e mesëm të Adriatikut midis "ilirëve të vërtetë" në jug dhe Liburnëve në veri; 3) Liburnët, një degë e Venetikut në Adriatikun verilindor; 4) Iapodët, të cilët banonin në veri të Delmatëve dhe prapa (në brendësi të) Liburnëve bregdetarë; 5) Panonianët në trojet veriore dhe në Bosnje, Malin e Zi verior dhe Serbinë Perëndimore.  Katičić nuk njeh një zonë të veçantë onomastike panoniane dhe përfshin Panoninë me Delmacinë.  Më poshtë, renditen emra nga katër nga pesë zonat onomastike të Alföldy-it, përjashtuar liburnishten, që janë identifikuar si të ngjashëm me Venetishten . Detajohet edhe një zonë dardane . : "Thus it seems generally agreed that the name of the Illyrian queen Teuta of the third century BC derives from teutana, which means 'queen'." : "The names Daza, Dasius and Dazomenus have been connected with Dasmenus in Pannonia and Dazos in southern Italy. The meaning of these plausible correspondences is hard to determine: neither the internal links between the three principal Illyrian onomastic provinces nor those between them and other areas indicate more than that the languages spoken by peoples in the Illyrian territories were somehow related if not altogether common." : "The fourth of the Venetic-speaking peoples around the head of the Adriatic were the Liburni, who occupied the coast and islands between Istria and the river Titus (Krka) and had been known to the Greeks since at least the eighth century BC."

 Gjuha ilire jugore 
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/King_Baton.png/220px-King_Baton.png|parapamje| Monedhë nga Apolonia me mbishkrimin ΒΑΤΩΝ
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/King_Monounios.jpg/220px-King_Monounios.jpg|parapamje| Monedhë nga Dyrrhachioni me mbishkrimin ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΟΝΟΥΝΙΟΥ

Agirrus
Agron
Andena (f., dëshmuar në Dyrrhachium), Andes, Andis, Andio, Andia
Annaeus/Annaius
Antis (f.)
Ballaios
BardyllisBato, mund të rrjedh nga rrënja latine battuere, "të godasësh - to strike", ose rrënja *bha, "thuaj, trego - say, tell".: "Emri i zakonshëm Bato mund të rrjedh prej rrënjës latine, battuere me kuptimin `të godasësh - to strike', ose vetëm nga rrënja *bha 'thuaj ose trego - say' or 'tell', the latin fari."
Birkena
Blodus, Bledis
Boiken
Boria, Bora
Breigos
Brykos
Cleitus/Kleitos (nga greqishtja e vjetër)
Daors
Dasius
Dazaios, Dazas, Dazos
Ditus
Epe(n)tinus (dëshmuar në Dyrrhachium; është mbiemër, me kuptimin "nga Epetiumi", qyteza Strobeč)
Epicadus
Epidius
Genthena, Genthios, Gentius
Glaukias (from Greek)
Glavus
Grabos
Laiscus
Madena
Messor
Monunius
Mytilus
Pinnes
Pleuratus
Pladomenus
Plare(n)s
Plator (në liburnisht si Plaetor; Venetisht  Plaetorius, cp. Latin Plaetorius)
Posantio
Pravaius
Scerdis
Skerdilaidas
Tatta
Temus, Temeia
Teuda
Teuta, Teutana ka kuptimin Mbretëreshë në ilirisht.
Tito, Titus (gjithashtu emri ilir i lumit Krka)
Vendes
Verzo
Zanatis
Ziraeus



 Delmate 
Janë regjistruar qindra emra nga rajoni i delmatëve. Emrat karakteristik përfshijnë:

Andena, Andes, Andis, Andio, Andia
Aplis, Apludus, Aplus, Aplius
Apurus
Baezo
Beusas, Beuzas
Curbania
Cursulavia
Iato
Lavincia
Ledrus
Messor
Paio, Paiio
Panes, Panias, Panius (ose Pantus, mbishkrim i paqartë), Panentius
Pant(h)ia/Panto (f.)
Pinsus
Pladomenus
Platino
Samuntio
Seio, Seiio
Statanius, Staticus, Stato, Status
Sestus, Sextus, Sexto
Tito
Tizius
Tritus
Var(r)o


Emrat Delmatae të përbashkëta me Panonët (disa gjenden edhe te ilirët e jugut):

Bardurius.
Bato
Carius
Dasantilla
Dasas, Dazas
Dasto
Plator, Platino
Scenobarbus, Scenobardos (?)
Verzo
Verzulus

Disa emra Delmatae ndoshta e kanë origjinën nga Liburnët. Ky përfundim bazohet në prapashtesat liburne : -icus, -ica, -ocus, -ico; dhe nga shpërndarja e emrave midis Liburnive/Venetëve dhe nga mungesa ose pamjaftueshmëria e tyre në zona të tjera onomastike:

Acenica
Clevata
Darmocus
Germanicus (emër autokton Delmatë Germanus, Germus me prapashtesën Venetishte/Liburnishte -icus)
Labrico
Lunnicus
Melandrica
Turus

Nga ilirët e jugut janë të pranishëm emrat Boria, Epikadus, Laedikalius, Loiskus, Pines dhe Tato e disa të tjerë. Nga japodët, Diteio dhe Ve(n)do, dhe disa emra me origjinë kelte (nuk tregohen këtu).

 Panonia 
Disa emra të vërtetuar ndër Panonët:

Bato (i zakonshëm edhe mes Delmatësh)
Dasas, Dasius (i zakonshëm edhe mes Delmatësh)
Scenobarbus (i zakonshëm edhe mes Delmatësh)
Carvus
Laidus
Liccaius
Plator
Temans
Tueta
Varro
Verzo

Emrat e mëposhtëm kufizohen në krahinën onomastike Panoniane:

Arbo
Arsa (ndosha me prejardhje Thrakase)
Callo
Daetor
Iauletis (gjin.)
Pirusta
Proradus
Scirto
Vietis (gjin.)

Panonia veriore:

Bato
Breucus
Dases
Dasmenus
Licco
Liccaius

Emrat e dëshmuar ndër Kolapianët, një fis ilir i Panonisë:

Bato
Cralus
Liccaius
Lirus
Plassarus

Ndër Jasët : Skena. Breukët: Scilus Bato (emri dhe mbiemri), Blaedarus, Dasmenus, Dasius, Surco, Sassaius, Liccaius, Lensus. Amantini, Skordiskët : Terco, Precio, Dases, Dasmenus.

 Mesapike 

 Dasius, formë latine e një emri Mesapik nga Italia jugore. : "1 Dasius: The Latin form of a Messapic name from southern Italy..."

 Teonimet ilire 
Emrat e mëposhtëm të perëndive ( teonime ) rrjedhin ndoshta nga disa gjuhë ( liburne, ilire, etj.) dhe janë emra perëndish të adhuruara nga ilirët . Megjithatë, ata njihen përmes Interpretatio romana dhe emrat e tyre mund të jenë të korruptuar. : "Illyrian deities are named on monuments of the Roman era, some in equation with gods of the classical pantheon. ... Thus several deities occur only in Istria, including Eia, Malesocus, Boria and Iria. Anzotica was the Liburnian Venus and appears in the traditional image of the classical goddess. Other local deities were Latra, Sentona and the nymph Ica, worshipped in eastern Istria at a spring still known by praying in relief sculpture, Knez 1974 (ritual vessel), Baçe 1984 (temple architecture in Illyrian Albania)."

Anzotica
Armatus: "Sometimes the name of a local deity is recorded only in the Latin form, for example, Armatus at Delminium (Duvno) who was evidently a war god of the Delmatae, and the Latin Liber who appears with the attributes of Silvanus and Terminus..."
Bindus: "Continuity in a local tradition of engraved ornament is to be seen on other monuments of the Roman period, including altars dedicated by chiefs of the Japodes at the shrine of Bindus Neptunus at a spring near Bihac  (see figure 30)."
Boria
Eia
Ica
Iria
Latra
Malesocus
Medaurus: "The Illyrian town Rhizon (Risinium) on the Gulf of Kotor had its protective deity Medaurus..."
Sentona
Thana: "North of the Japodes, the altars to Vidasus and Thana dedicated at the hot springs of Topuško..."
Vidasus

 Ndikimet e jashtme 
Gjuha e lashtë greke do të ishte bërë një ndikim i jashtëm i rëndësishëm mbi ilirishtfolësit që pushtuan tokat ngjitur me kolonitë e lashta greke, kryesisht në bregdetin e Adriatikut. ; . Taulantët dhe Bylionët, sipas Strabonit, ishin bërë dygjuhësh.  Keltët pushtues që u vendosën në tokat e banuara nga ilirët i sollën ilirët në kontakt me gjuhët keltike dhe disa fise u keltizuan veçanërisht ato në Dalmaci . . dhe Panoni . . Kontakti intensiv mund të ketë ndodhur në atë që tani është Bosnja, Kroacia dhe Serbia . Për shkak të këtij kontakti intensiv dhe për shkak të burimeve klasike kontradiktore, është e paqartë nëse disa fise të lashta ishin ilire apo kelte (p.sh: Scordiskët) . apo të përziera në shkallë të ndryshme. Trakët dhe paionët pushtuan gjithashtu tokat e populluara nga ilirët, duke i sjellë ilirët në kontakt me gjuhën thrakase dhe gjuhën paione . Sigurisht, asnjë studim serioz gjuhësor i gjuhës ilire nuk do të mund të bëhej pa përfshirjen e latinishtes, përveç gjuhëve të lashta greke, trake dhe kelte, pasi popujt që flisnin ato gjuhë u regjistruan si nga historianët e lashtë ashtu edhe nga ata modernë se kanë jetuar në tokat e banuara. nga ilirët në një periudhë kohore të historisë ose në një tjetër. E fundit, por sigurisht jo më pak e rëndësishme, çdo studim gjithëpërfshirës i gjuhës ilire duhet të marrë parasysh fjalorin indo-evropian. Adzanela (Axhanela) Ardian, Illyrian Bosnia and Herzegovina-an overview of a cultural legacy, 2004, https://www.academia.edu/2490281/Illyrian_Bosnia_and_Herzegovina-an_Overview_of_a_Cultural_Legacy_Ancient_Illyrians_of_Bosnia_and_Herzegovina

 Keltike 
Emrat e mëposhtëm ilirë rrjedhin nga keltishtja :

Aioia
Ammida (questionable)
Andetia
Argurianus (Thrakase o Keltike)
Arvus
Baeta
Belzeius
Bidna
Boio
Bricussa
Cambrius
Catta
Dussona
Enena
Iaca
Iacus
Iaritus
Kabaletus
Lautus
Litus
Madusa
Madussa
Mallaius
Mascelio
Matera (e psigurtë)
Matisa
Mellito (Greke dhe Keltike)
Nantanius
Nantia
Nindia
Nonntio
Pinenta (mbase ?)
Poia
Sarnus
Seius
Seneca (e pasigurtë)
Sicu
Sinus
Sisimbrius
Totia
Vepus

 Thrake 
Emrat e mëposhtëm mund të rrjedhin nga thrakishtja:

Argurianus (Thracian or Celtic)
Auluporis
Auluzon
Bessus
Bithus
Celsinus
Celsus
Cocaius
Daizo
Delus
Dida
Dinentilla
Dizas
Dizo
Dolens
Eptaikenthos
Ettela
Mania
Moca
Murco
Mucatralis
Mucatus
Teres
Torcula
Tzitzis

 Greke 
Emrat e mëposhtëm mund të rrjedhin nga Greqishtja e vjetër:

Ardiaioi, emri i lashtë grek për Ardiaei (ardis, 'koka e shigjetës, thumb'). Një sfidë e kësaj teorie është se rrënja e sugjeruar ardis nuk formon domosdoshmërisht 'Ardiaioi', sipas rregullave të gjuhës greke.
Ceraunii, ekzonim fisnor, ("Κεραύνιοι, njeriu i rrufesë, burrë i rrufesë (Thunderbolt-men)": "Ceraunii whose name deriving from the Greek for 'thunderbolt' links them with high mountains..."
Cleitus, ("κλειτός", njeri me famë - renowned man)
Glaukias, ("γλαυκός", "njeriu shkëlqyes - gleaming man")
Illyrians, gr. , ekzonim fisnor
Mellito, Greek and Celtic element, gr. , "si mjalti - like honey"
Plator, gr. , "burrë i gjërë - wide man"
Pleuratus, gr. , "side'"

 Latinisht 
Emrat e mëposhtëm mund të rrjedhin nga latinishtja :

 Ardiaei, ( ardea'', 'heron'). Megjithatë, problemi me teorinë që mbështet etimologjinë latine për Ardiaei është se Ardiaioi, një formë greke e Ardiaeit gjendet në disa burime pararomake, dhe rezulton se i paraprin ndikimit romak/latin, pasi i paraprin Vardaeit, një formë tjetër e këtij emri. Historiani grek Straboni thotë në paragrafin 6 (Libri 7, kapitulli 5) të Geographica: “Ardiaei u quajtën nga njerëzit e kohëve të mëvonshme “Vardiaei”. 

 Shih edhe 
 Iliria
 Ilirologjia
 Gjuha ilire
 Mesapishtja
 Gjuha liburne
 Gjuha ilire (moderne)
 Gjuhët indo-evropiane

 Literatura 













 Mayer, Anton. “Der Satem-Charakter Des Illyrischen”. Glotta 24, nr. 3/4 (1936): 161–203. http://www.jstor.org/stable/40265417.

 Referime 

Kategoria:Gjuhë ilire