Mbretëria e Hungarisë

Mbretëria e Hungarisë ishte një monarki në Evropën Qendrore që ekzistonte nga Mesjeta deri në shekullin e 20-të (1000-1946 me përjashtim të viteve 1918-1920) dhe ekzistonte për gati një mijëvjeçar. Principata e Hungarisë doli si një mbretëri e krishterë me kurorëzimin e mbretit të parë Stefen I në Esztergom rreth vitit 1000;  familja e tij (Dinastia Árpád) udhëhoqi monarkinë për 300 vjet. Nga shekulli i 12-të, mbretëria u bë një fuqi e mesme evropiane.

Për shkak të pushtimit osman të territoreve qendrore dhe jugore të Hungarisë në shekullin e 16-të, vendi u nda në tre pjesë: Hungaria Mbretërore e Habsburgëve, Hungaria Osmane dhe Principata e Transilvanisë  gjysmë e pavarur.  Shtëpia e Habsburgëve mbajti fronin hungarez pas Betejës së Mohács në 1526 në vazhdimësi deri në vitin 1918 dhe gjithashtu luajti një rol kyç në luftërat çlirimtare kundër Perandorisë Osmane.

Nga viti 1867, territoret e lidhura me kurorën hungareze u përfshinë në Austro-Hungari nën emrin Tokat e Kurorës së Shën Stefanit. Monarkia përfundoi me depozitimin e mbretit të fundit Karli IV në vitin 1918, pas së cilës Hungaria u bë republikë. Mbretëria u rivendos nominalisht gjatë "Regjencës" së periudhës së viteve 1920-1946, duke përfunduar nën pushtimin sovjetik në vitin 1946.

Mbretëria e Hungarisë ishte një shtet multietnik nga fillimi i saj  deri në Traktatin e Trianonit dhe mbulonte atë që sot është Hungaria, Sllovakia, Transilvania dhe pjesë të tjera të Rumanisë, Ruthenia Karpatiane (tani pjesë e Ukrainës ), Vojvodina (tani pjesë e Serbisë), territorin e Burgenland (tani pjesë e Austrisë), Megjimurje (tani pjesë e Kroacisë), Prekomurje (tani pjesë e Sllovenisë) dhe disa fshatra që tani janë pjesë e Polonisë. Nga viti 1102 ajo gjithashtu përfshinte Mbretërinë e Kroacisë, duke qenë në bashkim personal me të, të bashkuar nën Mbretin e Hungarisë.

Sipas demografëve, rreth 80 përqind e popullsisë përbëhej nga hungarezët para Betejës së Mohács, megjithatë në mesin e shekullit të 19-të nga një popullsi prej 14 milionë banorësh, prej tyre, diçka më pak se 6 milionë ishin hungarezë për shkak të politikave të zhvendosjes dhe imigrimit të vazhdueshëm nga vendet fqinje. Ndryshimet e mëdha territoriale e bënë Hungarinë etnikisht homogjene vetëm pas Luftës së Parë Botërore. Në ditët e sotme, më shumë se nëntë e dhjeta e popullsisë është etnikisht hungareze dhe flet hungarisht si gjuhë amtare.

Sot, dita e festës së mbretit të parë Stefen I (20 gusht) është një festë kombëtare në Hungari, duke përkujtuar themelimin e shtetit (Dita e Themelimit).Kristó Gyula – Barta János – Gergely Jenő: Magyarország története előidőktől 2000-ig (History of Hungary from the prehistory to 2000), Pannonica Kiadó, Budapest, 2002, , p. 687, pp. 37, pp. 113 ("Magyarország a 12. század második felére jelentős európai tényezővé, középhatalommá vált."/"By the 12th century Hungary became an important European factor, became a middle power.", "A Nyugat részévé vált Magyarország.../Hungary became part of the West"), pp. 616–644

 Emrat 
Format latine Regnum Hungariae ose Ungarie (Regnum që do të thotë mbretëri); Regnum Marianum (Mbretëria e Mërisë); ose thjesht Hungaria, ishin emrat e përdorur në dokumentet zyrtare në latinisht nga fillimi i mbretërisë deri në vitet 1840.

Emri gjerman Königreich Ungarn u përdor zyrtarisht nga viti 1784 deri më 1790 dhe përsëri midis viteve 1849 dhe 1860.

Emri hungarez (Magyar Királyság) u përdor në vitet 1840, dhe më pas përsëri nga vitet 1860 deri në 1946. Emri jozyrtar hungarez i mbretërisë ishte Magyarország, që është ende gjuha e folur, dhe gjithashtu emri zyrtar i Hungarisë.Fundamental Law of Hungary (2012), Wikisource

Emrat në gjuhët e tjera amtare të mbretërisë ishin: polonisht: Królestwo Węgier, rumanisht: Regatul Ungariei, serbisht: Kraljevina Ugarska, kroacisht: Kraljevina Ugarska, sllovenisht: Kraljevina Ogrska, sllovakisht: Uhorské kráľovstvo, dhe italisht (për qytetin e Fiume), Regno d'Ungheria.

Në Austro-Hungari (1867–1918), emri jozyrtar Transleithania përdorej ndonjëherë për të treguar rajonet e Mbretërisë së Hungarisë. Zyrtarisht, termi Tokat e Kurorës së Shën Stefanit u përfshi për pjesën hungareze të Austro-Hungarisë, megjithëse ky term ishte gjithashtu në përdorim para asaj kohe.

 Shih edhe 
 Hungaria
 Perandoria Austro-Hungareze

 Referime 

 Lexim më tutje 
 Engel, Pál. The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. (2001).
 Frucht, Richard. Encyclopedia of Eastern Europe: From the Congress of Vienna to the Fall of Communism  (2000)
 Hoensch, Jörg K., and Kim Traynor. History of Modern Hungary, 1867–1994 (1996)
 Hanak, Peter et al. A History of Hungary (1994)
 Kontler, Laszlo. A History of Hungary (2006) excerpt and text search
 Molnár, Miklós, and Anna Magyar. A Concise History of Hungary (2001) excerpt and text search
 Palffy, Geza. The Kingdom of Hungary and the Habsburg Monarchy in the Sixteenth Century (East European Monographs, distributed by Columbia University Press, 2010) 406 pages; Covers the period after the battle of Mohacs in 1526 when the Kingdom of Hungary was partitioned in three, with one segment going to the Habsburgs.


Kategoria:Hungaria mesjetare
Hungari
Kategoria:Historia e Hungarisë
Hungari
Kategoria:Shtetet dhe territoret e themeluara më 1000
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1918
Kategoria:Shtete të krishtera