Sika

Sika ishte një shpatë e shkurtër ose kamë e madhe e ilirëve, trakëve, dhedakëve të lashtë, e përdorur edhe në Romën e Lashtë, me origjinë nga kultura Halstatt. Fillimisht u përshkrua si një shpatë e lakuar (shih mozaikun e Zlitenit si dhe llambat e shumta të naftës) dhe shumë shembuj janë gjetur në vendet që janë sot Shqipëria, Kosova Bosnja dhe Hercegovina, Bullgaria, Serbia dhe Rumania . Është paraqitur edhe në kolonën e Trajanit ; veçanërisht mbreti Dacian Decebalus është përshkruar duke vdekur nga vetëvrasja me një sikë.

 Etimologjia 
Prejardhja e saj është sipas gjasave nga protoshqipja tsikā (nga shqipja thikë , "thikë"), nga proto-indo-evropianja ḱey - ("të mprehësh") ndoshta nëpërmjet ilirishtes .   Sipas Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines, tome 4, volume 2 (R–S), Paris, 1926, p. 1300, s.v. sica emri Sica vjen nga rrënja proto-indo-evropiane sek-, që do të thotë "të presësh", "në seksion", megjithatë De Vaan deklaron çdo lidhje me sek -in proto-indo-evropian - të jetë formalisht e pamundur. 

 Llojet 
Nga pikëpamja tipologjike, megjithëse ka një tendencë të fortë drejt standardizimit, kamat sika mund të organizohen në tre lloje kryesore që ndryshojnë vetëm nga aspektet morfologjike, jo funksionale.
majtas|parapamje|200x200px| Skabar për një sica nga varri i luftëtarëve dakë të Cugirit, i datuar nga shekulli I p.e.s. Në anën e djathtë shihen edhe fragmente të përkrenares dhe pjesë të tjera të inventarit. Një ekspozitë në Muzeun Kombëtar të Unionit, Alba Iulia, Rumani
Lloji i parë karakterizohet nga qëndrueshmëria e tij, ndonjëherë me një figurë të thyer menjëherë pas pjesës së mesme të tehut, me një majë të shkurtër dhe të mprehtë, me një lakim të lehtë, një kallam me dorezë të shkurtër, zakonisht në formë trekëndore, që ka një vrimë për thumba fiksuese, afër tehut. Tehu ka zbukurime të gdhendura dhe një më të plotë të gdhendur thellë në të. Këto karakteristika nuk janë të përgjithshme, argumentet e vetme të qëndrueshme për këtë lloj janë madhësia dhe forma afërsisht e ngjashme. 

Lloji i dytë, morfologjikisht jo shumë i ndryshëm, nuk ka formën e fortë të tipit të parë, por një teh më të gjatë, më të plotë dhe e mban, më së shpeshti, gjuhën e haftit të shkurtër dhe në formë trekëndore. 

Lloji i tretë, më i shumtë, grumbullon një sërë kamash të karakterizuara nga një teh i gjatë, i prodhuar në mënyrë elegante në shumicën e rasteve, nga zbukurimi me rrathë dhe/ose vija të incizuara përgjatë tehut, prania e më të plotës, gjuha e haftit deri në haft dhe një muff roje. Këto elemente dalluese gjenden ose të gjitha së bashku, ose disa nga pjesët paraqesin një ose më shumë nga këto tipare karakteristike. Madhësitë tregojnë një standardizim relativ, diku rreth 30-40 cm gjatësi dhe afërsisht 3 cm gjerësi. Nga pikëpamja kronologjike, kjo lloj kamë datohet kryesisht në shekujt II dhe I p.e.s. 
 Rëndësia 
parapamje| Vetëvrasja e Decebalusit, nga Kolona e Trajanit
Forma dalluese ishte projektuar për të kapërcyer anët e mburojës së kundërshtarit dhe për t'i goditur me thikë ose prerë në shpinë. Meqenëse kundërshtari i zakonshëm i gladiatorit thraex ishte scutum (mburojë e madhe) që mbante murmillo gladiator, një armë e tillë si sika ishte e nevojshme për ta bërë duelin më të barabartë dhe emocionues. 

Dekorimi i kamave, jashtëzakonisht kompleks, u ofron atyre një sërë valencash shpirtërore, artistike dhe simbolike. Në teh ishin prerë forma gjeometrike, por edhe shqiponja dhe gjarpërinj, me ç'rast skematizimi i tyre kërkon ekzistimin e një "kodi" të caktuar, ose ishin një emblemë që nënvizonte anëtarësinë e një vëllazërie të caktuar në armë ose një status të caktuar shoqëror që sa më mirë të ketë një komponent mistik/magjik të përfshirë. 

Nga faktet e paraqitura më sipër, mund të konstatohet se kama sika përfaqëson një artefakt të rëndësishëm historik, i cili për shkak të rëndësisë dhe rolit që ka luajtur në botën ilire dhe trake, kontribuon në kuptimin e mekanizmave shoqërorë dhe ushtarakë të kësaj shoqërie dhe përmes dimensionit të veçantë shpirtëror, deri te marrja e një ane të re nga mozaiku fetar i këtij populli. Nga të gjitha armët e lakuara të përdorura në zonën e ilirëve dhe trakëve, kamat e sikës janë të vetmet që bëjnë lidhjen midis trakëve të jugut dhe trakëve të veriut me Danubin, duke u përhapur njësoj në të dy anët e lumit. 

 Sika ilire 
Romakët e konsideronin mjetin e njohur sika si një armë të veçantë ilire. Arma kryesore përleshje e ilirëve ishte Sica. The Illyrians (The Peoples of Europe) by John Wilkes, 1996, page 238, "Their principal offensive weapon was the single edged curved-sword, similar to the Greek machaira, a form of weapon that can be traced back to Bronze age times..." Sipas historianit John Wilkes: The Illyrians (The Peoples of Europe) by John Wilkes, 1996, pages 238–239, "Although a short curved sword was used by several peoples around the Mediterranean the Romans regarded the sica as a distinct Illyrian weapon used by the stealthy 'assassin' (sicarius)..."Edhe pse një shpatë e shkurtër e lakuar përdorej nga disa popuj përreth Mesdheut, romakët e konsideronin sica si një armë të veçantë ilire të përdorur nga 'vrasësi' i fshehtë (sicarius).

 Shih edhe 

 Iliria
 Iliriku
 Gladiatori
 Ushtria ilire

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 https://www.scribd.com/document/33875732/Borangic-C-Sica-Tipologie-Si-Functional-It-Ate-NEMVS-IV-7-8-2009
 www.enciclopedia-dacica.ro http://enciclopedia-dacica.ro/index.php?option=com_content&view=article&id=709&Itemid=377
 Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines, tom 4, vëll. 2 (R–S), Paris, 1926, f. 1300, sv sica