Fortifikimet e Kotorrit

Fortifikimet e Kotorrit (italisht: Cattaro) janë një sistem i integruar historik fortifikues që mbronte qytetin mesjetar të Kotorrit që përmban ledhe, kulla, kështjella, porta, bastione, kala, cisterna, një kështjellë, dhe ndërtesa dhe struktura ndihmëse. Ato përfshijnë arkitekturën ushtarake të Ilirisë, Bizantit, Venedikut dhe Austrisë. Së bashku me qytetin e vjetër dhe rrethinat e tij natyrore, fortifikimet u regjistruan në listën e vendeve të Trashëgimisë Botërore në vitin 1979 të etiketuara Rajoni Natyror dhe Kulturo-Historik i Kotorrit dhe përfaqëson të vetmin vend të tillë me rëndësi kulturore në Mal të Zi.

Qyteti i fortifikuar i Kotorrit u përfshi gjithashtu në listën e vendeve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO -s si pjesë e Punëve të Mbrojtjes veneciane midis shekujve XV dhe XVII: <i id="mwKw">Stato da Terra</i> – <i id="mwLA">Stato da Mar</i> perëndimore në vitin 2017. 

 Historia 
Maja e malit të Shën Gjonit ishte tashmë e fortifikuar gjatë kohës së Mbretërisë së Ilirisë. Në shekullin VI, perandori Justiniani I rindërtoi kështjellën. Me tërheqjen e bizantinëve, përfundimisht dhe me gjithë inkursionet e shumta u arrit njëfarë pavarësie, por kjo nuk pati efekte të qëndrueshme mbi fortifikimet. Kjo ndryshoi kur në vitin 1420 Republika e atëhershme e pavarur e Kotorrit (Cattaro) iu nënshtrua sundimit venecian . Si pjesë e Shqipërisë së venedikut (Albania Veneta), fortifikimet morën strukturën e tyre aktuale. Gjatë kësaj kohe pati dy rrethime të suksesshme osmane të ndjekura nga pushtimet, 1538 – 1571 dhe 1657 – 1699. Në vitin 1797 fortifikimet kaluan në Monarkinë Habsburge me Traktatin e Campo Formio . Në vitin 1805, Kotorri u caktua në shtetin klient të Perandorisë Franceze, Mbretërisë Napoleonike të Italisë nga Traktati i Presburgut, por i pushtuar nga trupat ruse nën Dmitry Senyavin derisa u larguan pas Traktatit të Tilsitit në vitin 1807. Tre vjet më vonë ajo u përfshi në Provincat ilire të Perandorisë Franceze. Fortifikimet (që atëherë quheshin Kotorr/Cattaro) u sulmuan nga kapiteni i marinës britanike William Hoste me anijen e tij HMS <i id="mwQA">Bacchante</i> (38 armë). Në një "mënyrë joushtarake" ai tërhoqi topin e anijeve të tij në pozicionet mbi fortesë duke përdorur blloqe dhe mjete dhe filloi granatimet.   Pas një rrethimi dhjetëditor, garnizoni francez nuk kishte alternativë dhe u dorëzua më 5 janar 1814.  Me Kongresin e Vjenës Kotorri iu kthye Perandorisë Austriake . Pas humbjes së tyre në Luftën e Parë Botërore, austriakët u larguan dhe kalaja nuk ishte më e drejtuar. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Kotorri u pushtua nga forcat e Boshtit dhe u çlirua më 21 nëntor 1944, datë e përkujtuar mbi Portën e Detit.

Tërmete të forta që dëmtuan fortifikimet ndodhën në vitin 1563, 1667 dhe së fundmi, më 15 Prill 1979. 

 Përshkrimi 
parapamje|Kalaja e Shën Gjonit (San Giovanni) dhe muri perëndimor i kodrës.
Pjesa mesjetare e qytetit të Kotorrit ndodhet në një tokë trekëndore që kufizohet nga shtrirja më e brendshme e Gjirit të Kotorrit në anën jugperëndimore të tij, lumi Skurda në drejtim të veriut dhe mali i Shën Gjonit. (San Giovanni) drejt Lindjes. Muret e qytetit mbrojnë qytetin në anën veriore dhe jugperëndimore, drejt ujërave. Muret janë të fortifikuara nga bastione, më të spikaturat janë kulla dhe kështjella Kampana (shek. 13-14) pranë pikës ku lumi hyn në gji. Pranë tij është Porta e Detit (gjithashtu Porta kryesore) nga viti 1555 që lejon hyrjen nga gjiri, dy portat e tjera në qytet janë Porta e Lumit (gjithashtu Porta e Veriut) nga viti 1540 me Bastionin Bembo aty pranë nga viti 1540 dhe Porta Gurdic (gjithashtu Porta e Jugut), kjo e fundit e modifikuar shumë herë dhe e fortifikuar nga Bastioni Gurdik që nga viti 1470. Bastioni Bembo është shndërruar në një teatër të hapur. Dy porta të tjera ishin të pranishme, njëra e rrethuar me mure në jug të Portës së Detit, tjetra, Porta Spilarskia, brenda mureve të shpatit të kodrës drejt rrugës së vjetër për në Cetinje. Nga bastioni Bembo dhe bastioni Gurdik ngjiten në majën e malit të Shën Gjonit që mbështet qytetin. Delejet kanë pozicione në pika të ndryshme; brenda tyre është një rrjet komunikimesh, si dhe ndërtesa shtesë, duke përfshirë Kishën e Zojës së Shërimit të vitit 1518. Në majë të malit ndodhet kështjella San Giovanni në një lartësi 280 metra që dominon gjirin lindor, sistemin fortifikues dhe qytetin. Pas kodrës së kalasë, fshati i banueshëm dhe malor ngjitet më tej drejt Lovçenit . Perimetri i murit të jashtëm është 4.5 km, me trashësi ndërmjet 2 dhe 16 m dhe lartësi deri në 20 m.

 Konservimi 
Tërmeti i vitit 1979 dëmtoi shumë ndërtesa në Kotorr, duke përfshirë fortifikimet. Vendi u vendos në Listën e Trashëgimisë Botërore në të njëjtin vit, dhe gjithashtu në Listën në Rrezik . Pas rehabilitimit, ky i fundit u hoq në vitin 2003, por pjesa më e madhe e rehabilitimit u krye në qytetin e vjetër. Fortifikimet janë aspekti më domethënës i lokacionit të Trashëgimisë Botërore  dhe ndërsa ato përmbajnë elemente të epokave të ndryshme, ishin venecianët ata që ndërtuan shumicën e strukturave aktuale. Si i tillë monumenti përfaqëson një nga shembujt më të rëndësishëm të arkitekturës ushtarake veneciane mbrojtëse.  Këshilli Ndërkombëtar për Monumentet dhe Vendet kërkoi në vitin 2001 rigjallërimin e kalasë.  Komisioni Evropian u interesua për fortifikimin jo vetëm për rëndësinë e tij kulturore, por edhe për ta ruajtur dhe zhvilluar atë si një burim për turizmin, një pjesë e madhe e ekonomisë lokale. Ai gjeti fortifikimet në gjendje të keqe. Ato ishin braktisur që nga largimi i austriakëve në vitin 1918. Mungesa e mirëmbajtjes, erozioni, tërmetet dhe vegjetacioni kanë kontribuar në përkeqësimin e vazhdueshëm të tij.  U propozua restaurimi i mureve të shpatit të kodrës dhe qytetit, si dhe riparimi i kullave dhe pikave të vizitës, shtigjeve dhe ndërtesave ndihmëse për të riparuar kompleksin fortifikues dhe për të shfrytëzuar potencialin e tij ekonomik. 

 Galeria 

 Shih edhe 
 Tuzi
 Tivari
 Ulqini
 Budua
 Mali i Zi
 Ulqini i Vjetër
 Gryka e Kotorrit
 Bregdeti i Malit të Zi
 Lista e plazheve në Ulqin

 Referime 

Kategoria:Mali i Zi
Kategoria:Republika e Venedikut