Al-Andalus

el-Andalusi (arabisht: الأَنْدَلُس al-Andalus) ishte zona e sunduar nga myslimanët e Gadishullit Iberik.

Termi përdoret nga historianët modernë për ish-shtetet islamike në Portugalinë dhe Spanjën moderne. Në shtrirjen e saj më të madhe gjeografike, ajo pushtoi pjesën më të madhe të gadishullit dhe një pjesë të Francës së sotme jugore, Septimaninë (shekulli i 8-të). Për gati njëqind vjet nga shekulli i 9-të deri në atë të 10-të, el-Andalus zgjeroi kontrollin e tij nga Fraxinetum mbi kalimet alpine që lidhin Italinë me Evropën Perëndimore.Some authors mention bands penetrating as far north as Sankt Gallen, where they sacked the monastery in 939. Cf. Ekkehard, Casus S. Galli, IV, 15 (pp. 137f); Lévi-Provençal (1950:60); Reinaud (1964:149f). Emri përshkruan shtetet e ndryshme arabe dhe myslimane që kontrollonin këto territore në periudha të ndryshme midis viteve 711 dhe 1492. Këta kufij ndryshuan vazhdimisht ndërsa Reconquista e krishterë përparonte,"Para los autores árabes medievales, el término Al-Andalus designa la totalidad de las zonas conquistadas – siquiera temporalmente – por tropas arabo-musulmanas en territorios actualmente pertenecientes a Portugal, España y Francia" ("For medieval Arab authors, Al-Andalus designated all the conquered areas – even temporarily – by Arab-Muslim troops in territories now belonging to Spain, Portugal and France"), José Ángel García de Cortázar, V Semana de Estudios Medievales: Nájera, 1 al 5 de agosto de 1994, Gobierno de La Rioja, Instituto de Estudios Riojanos, 1995, p. 52. përfundimisht u tkurr në jug dhe më në fund në Emiratin e Granadës.

Pas pushtimit Omajad të mbretërisë vizigotike të krishterë të Hispanisë, el-Andalus, atëherë në shtrirjen e tij më të madhe, u nda në pesë njësi administrative, që korrespondojnë afërsisht me Andaluzinë moderne; Portugalia dhe Galicia; Castile dhe León; Navara, Aragoni, dhe Katalonia; dhe zona Gjuha e Okut-Rruseljo e Oksitanie. Si një fushë politike, ajo përbënte në mënyrë të njëpasnjëshme një provincë të Kalifatit Omajad, të iniciuar nga Kalifi el-Valid I (711–750); Emirati i Kordobës (rreth 750–929); Kalifati i Kordobës (929–1031); mbretëritë taifa (pasardhëse) të Kalifatit të Kordobës (1009–1110); Perandoria Almoravid Sanhaja Amazigh (1085–1145); periudha e dytë e taifës (1140–1203); Kalifati Almohad Masmuda Amazigh (1147–1238); periudha e tretë e taifës (1232–1287); dhe përfundimisht Emirati i Granadës Nasrid (1238–1492).

Nën Kalifatin e Kordobës, el-Andalus ishte një qendër mësimi dhe qyteti i Kordobës, më i madhi në Evropë, u bë një nga qendrat kryesore kulturore dhe ekonomike në të gjithë pellgun e Mesdheut, Evropën dhe botën islame. Arritjet që avancuan shkencën islame dhe perëndimore erdhën nga el-Andalus, duke përfshirë përparime të mëdha në trigonometri (Geber), astronomi (Arzaçel), kirurgji (Abulkasis El Zahravi), farmakologji (Avenzoar), dhe agronomi (Ibn Bassal dhe Abū l-Khayr al-Ishbīlī). El-Andalus u bë një qendër kryesore arsimore për Evropën dhe tokat përreth Detit Mesdhe, si dhe një kanal për shkëmbimin kulturor dhe shkencor midis botës islame dhe asaj të krishterë.

Sundimi nën mbretëritë taifa çoi në një rritje të shkëmbimit kulturor dhe bashkëpunimit midis myslimanëve dhe të krishterëve. Të krishterët dhe hebrenjtë i nënshtroheshin një takse të veçantë të quajtur xhizja, ndaj shtetit, i cili në këmbim siguronte autonomi të brendshme në praktikimin e fesë së tyre dhe ofronte të njëjtin nivel mbrojtjeje nga sundimtarët myslimanë. Megjithatë, xhizja nuk ishte vetëm një taksë, por edhe një shprehje simbolike e nënshtrimit, sipas orientalistit Bernard Lewis.Lewis, Bernard. The Jews of Islam; Meyrick, Fredrick. The Doctrine of the Church of England on the Holy Communion. NJ: Princeton University Press, 1984, p. 14. "Under the ruling Caliph (the descendant of Mohammed the prophet of G–d on earth), the Jews were able to preserve their rites and traditions.  Peaceful coexistence led to their economic and social expansion.  Their status was that of Dhimmis, non-Muslims living in a land governed by Muslims. The Jews had limited autonomy, but full rights to practice their religion, as well as full protection by their Muslim rulers, but this did not occur for free. There was a specific tax called the jizya that Dhimmis had to pay to receive these benefits.  Having its origin in the Qur'an, it states Dhimmis who did not pay this tax, should either convert to Islam, or face the death penalty (Qur'an 9, 29). This tax, higher than the tax Muslims had to pay, was in several occasions one of the most important sources of income for the kingdom. The jizya was not only a tax, but also a symbolic expression of subordination (Lewis 14). "It is a common misapprehension that the holy war meant that the Muslims gave their opponents a choice 'between Islam and the sword'. This was sometimes the case, but only when the opponents were polytheist and idol-worshippers. For Jews, Christians, and other 'People of the Book', there was a third possibility, they might become a 'protected group', paying a tax or tribute to the Muslims but enjoying internal autonomy" (Watt 144).

Për pjesën më të madhe të historisë së saj, el-Andalusi ekzistonte në konflikt me mbretëritë e krishtera në veri. Pas rënies së kalifatit umajad, el-Andalus u copëtua në shtete dhe principata të vogla. Sulmet nga të krishterët u intensifikuan, të udhëhequr nga Kastilianët nën Alfonso VI. Perandoria Almoravid ndërhyri dhe zmbrapsi sulmet e krishtera në rajon, duke rrëzuar princat e dobët myslimanë andaluzianë dhe përfshiu el-Andalusin nën sundimin e drejtpërdrejtë berber. Në shekullin e ardhshëm e gjysmë, el-Andalusi u bë një provincë e perandorive myslimane berbere të Almoravidëve dhe Almohadëve, të dyja me qendër në Marrakesh.

Në fund të fundit, mbretëritë e krishtera në veri të Gadishullit Iberik mposhtën shtetet myslimane në jug. Në vitin 1085, Alfonso VI pushtoi Toledon, duke filluar një rënie graduale të fuqisë myslimane. Me rënien e Kordobës më 1236, pjesa më e madhe e jugut ra shpejt nën sundimin e krishterë, dhe Emirati i Granadës u bë një shtet degë i Mbretërisë së Kastiljes dy vjet më vonë. Në vitin 1249, Reconquista Portugeze kulmoi me pushtimin e Algarve nga Afonso III, duke e lënë Granadën si shtetin e fundit mysliman në Gadishullin Iberik. Më në fund, më 2 janar 1492, Emiri Muhammed XII ia dorëzoi Emiratin e Granadës Mbretëreshës Isabella I të Kastiljes, duke përfunduar Reconquista e krishterë të gadishullit.

 Referime 


Kategoria:Vende të shuara në Gadishullin Iberik
Kategoria:Perandori të shuara në Evropë
Kategoria:Shtete të shuara arabe
Kategoria:Historia e Andaluzisë
Kategoria:Historia e Spanjës
Kategoria:Perandori muslimane
Kategoria:Shtete dhe territore të themluara në vitet 710
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1492
Kategoria:Nënndarjet e Kalifatit Umajad
Kategoria:Vendet dhe territoret arabishtfolëse