Numan Pashë Qyprilliu

Numan Pashë Kypriljoti 1670–1719) ishte një burrë shteti shqiptaro-osman që ishte veziri i madh i Perandorisë Osmane midis qershorit dhe gushtit 1710. Ai ishte një anëtar i familjes me ndikim Qyprilliu, si dhe një damat ("dhëndri") i dinastisë osmane pasi u martua me Ajshen, të bijen e Sulltan Mustafa II.

Kur filloi mandatin e tij si vezir i madh, Numan Pashë Kypriljoti kishte një reputacion si një organizator i ndershëm, i pakorruptueshëm dhe i aftë dhe udhëheqës ushtarak me përvojë. Ai pritej të zgjidhte një situatë shumë të vështirë politike të provokuar nga mbreti Karli XII i Suedisë, i cili ishte tërhequr në tokën osmane pas disfatës së tij në Betejën e Poltavës më 1709. Mbreti Karl dhe aleati i tij politik, Hani i Krimesë Devlet II Giraj, bindën sulltanin osman Ahmed III për të filluar një luftë kundër Rusisë së Pjetrit të Madh. Në përpjekje për të shmangur përfshirjen në luftë, Numan Pashë Kypriljoti premtoi një ushtri të madhe për të shoqëruar mbretin Karl në Detin Baltik përmes Polonisë. Megjithatë, ky plan u pa si i rrezikshëm, pasi mund të kishte sjellë probleme të mëtejshme me Poloninë dhe Rusinë. Përveç kësaj, duke qenë një myslyman i devotshëm, ai ndërmori veprime fetare të vijës së ashpër kundër katolikëve dhe të krishterëve ortodoksë që jetonin në kryeqytetin osman të Stambollit, duke shkaktuar kritika nga jashtë.

I pasuksesshëm në ruajtjen e paqes me Rusinë dhe stabilizimin e situatës politike në Stamboll, Numan Pasha u largua nga detyra e tij pas vetëm dy muajsh e dy ditësh. Situata politike më pas çoi në Luftën Ruso-Turke të 1710-1711. Me gjithë mandatin e tij të pasuksesshëm, ai vazhdoi punën e tij në poste të larta si në atë civil ashtu edhe në atë ushtarak. Trupat e tij shtypën ushtrinë austriake në Bosnje pasi Austria kishte pushtuar Beogradin më 1717. Pas fitores së tij, ai u vendos në Kretë si guvernator me kërkesën e tij, por u sëmur sapo mbërriti në ishull. Ai vdiq në Iraklion në vitin 1719.

Voivodi moldavian Dimitrie Kantemir, i cili ishte rebeluar kundër sundimit osman më 1711 dhe ishte internuar në Rusi duke qenë në anën humbëse (si aleat i rusëve) të Luftës Ruso-Turke, shkroi një anekdotë zbavitëse, por jo shumë të besueshme për armikun e tij. Numan Pasha në historinë e tij, gjë që çoi në vendimin e tij për të ndryshuar anë gjatë luftës. Sipas Kantemir, Numan Pasha ishte libërdashës dhe i zbehtë me lëkurë, gjithashtu jo me mendje të shëndoshë; koha e tij në detyrë u shënua për një incident ku ai këmbëngulte se kishte gjithmonë një mizë që i kishte rënë në hundë. Ai u shërua vetëm kur gjatë një ekzaminimi, kur një mjek francez e ushqeu me juleps (duke gënjyer se ishte për qëllime mjekësore) dhe bëri sikur ishte dakord me të. Mjeku nxori një thikë dhe preu mizën imagjinare dhe më pas i tregoi Numan Pashës një të vdekur që ishte fshehur tashmë në dorën e tij. Një histori e ngjashme u tregua më herët nga Samuel Butler në poezinë e tij satirike Hudibras.Samuel Butler: Hudibras: a poem, Volume 2. Akerman, 1822: Notes p. 79Goodwin, Jason: Lords of the Horizons (chapter 19: Koprulu and Vienna, p. 234) published 1998

 Referimet 

Kategoria:Lindje 1670
Kategoria:Vdekje 1719
Kategoria:Familja Qyprilliu
Kategoria:Njerëz të Perandorisë Osmane me prejardhje shqiptare
Kategoria:Sadrazemë shqiptarë të Perandorisë Osmane
Kategoria:Guvernatorë osmanë të Kretës
Kategoria:Damatë
Kategoria:Guvernatorët osmanë të Qipros