Romishtja baltike

Romanishtja Baltike është një grup dialektesh të gjuhës rome të folur në shtetet baltike dhe rajonet fqinje të Polonisë dhe Rusisë. Gjysma e folësve jetojnë në Poloni. Quhej gjithashtu Balt Romani, Balt Slavic Romani, Baltic Slavic Romani dhe Roma. Romanishtja filloi si një gjuhë indoevropiane, e cila u shndërrua në një gjuhë indoiraniane dhe më pas në një gjuhë indoariane. Më pas gjuhë rome u nda në rome ballkanike dhe rome qendrore. Romanishtja Baltike erdhi nga dialekti i Romanishtes Qendrore, i cili degëzohet në dialekte të tjera. Ka gjithsej rreth 35,000 folës në të gjitha shtetet.

 Klasifikimi 
Indo-Europiane, Indo-Iraniane, Zona Qendrore Indo-ariane, Romanisht, Romishte Qendrore

 Historia 
Folësit e parë të kësaj gjuhe u vendosën në Evropën Juglindore gjatë shekujve 10 dhe 13 në një numër të madh. Nga shekulli i 14-të e tutje, gjuhë u përhap edhe në Evropën Qendrore dhe Perëndimore. Emigrantët që flisnin këtë gjuhë kishin një ngjyrë më të errët dhe shumë nga këta folës quheshin ciganë. Vendi i origjinës për këtë gjuhë rezultoi të ishte India pasi krahasimet midis gjuhëve të tjera treguan ngjashmërinë.

 Shpërndarja gjeografike 
Kjo gjuhë flitet në vendet e mëposhtme;

 Polonia : Popullsia 13600
 Bjellorusia : Popullsia 12,000
 Estonia : Popullsia 360 : Popullsia etnike 460
 Letonia : Popullsia 8000
 Lituania : Popullsia 1350
 Federata Ruse

 Statusi zyrtar 
Kjo gjuhë nuk është gjuhë zyrtare në ndonjë shtet të caktuar, por ka statuse të tjera në ato që flitet.

 Polonia : 5  në zhvillim. Kjo është një gjuhë e njohur në Poloni.
 Bjellorusia : 5 gjuhë në zhvillim
 Estonia : 5 gjuhë në zhvillim
 Letonia : 5 gjuhë në zhvillim
 Lituania : 5 gjuhë në zhvillim
 Federata Ruse : 5 gjuhë në zhvillim

 Dialektet/Varietetet 
Dialektet janë si më poshtë;

('CL' qëndron për gjuhën kryesore të kontaktit):

 Čuxny Romani në Estoni (CL: Estonisht, Rusisht )
 Romanishte Finlandeze ( Fíntika Rómma ;    ) (CL: Finlandisht )
 Romanisht Letonisht ( Lotfika ) në Letoni, Estoni dhe Rusi
 Lituanisht romë në Lituani dhe Bjellorusi
 Romanishtja veriore ruse ( Xaladitka ) në Rusinë Baltike dhe Bjellorusi, e folur nga romët ruska
 Polska Romani në Poloni (CL: polake )

 Fonologjia 
Ekzistojnë tri pozicione të thjeshta ndalimi në gjuhën rome. Këto vijnë nga indo-ariane dhe ruhen në çdo dialekt të kësaj gjuhe. Pozicionet janë si më poshtë; labiale /p/, dentare /t/, dhe velare /k/. Së bashku me këto pozicione ndalimi, ka edhe pozicione palatale të cilat janë unike për gjuhën rome. Ndryshimet specifike të zërit kanë ndryshuar mbaresat gramatikore dhe dialekte të ndryshme kanë mënyra të ndryshme për të interpretuar zanoret. Disa janë shndërruar në versione më të reja të gjuhës rome dhe të tjerë kanë zbatuar elementë të tjerë si britmat.

 Gramatika 
Në gjuhën rome, emri ndryshon mbaresat e fjalive për të treguar kuptimin. Përdoret për të ilustruar se si ajo fjalë specifike vepron në fjali dhe është e ngjashme me latinishten. Foljet rome janë të ngjashme me ato në gjuhët italiane, spanjolle dhe latine. Varësisht se kush po kryen veprimin, mbaresa e foljes ndryshon. Ka shumë mbaresa të ndryshme të foljeve në gjuhën rome që ndryshojnë kuptimin e fjalëve. Ekzistojnë gjithashtu mbaresa të ndryshme të foljeve sipas kohës së shkuar dhe të tashme në gjuhë. Gjuha ka edhe gjini gramatikore pasi ka edhe fjalë mashkullore edhe femërore. Në këtë gjuhë ka nyja shquese, së bashku me, "nyja të ndryshme për emrat e gjinisë mashkullore dhe femërore, për kryefjalën dhe josubjektin dhe për nyjat njëjës dhe shumës".

 Morfologjia

Gjuha filloi kur një gjuhë indo-evropiane u shndërrua në një gjuhë indo-iraniane. Prej aty ajo u shndërrua në një gjuhë indo-ariane e cila përfundimisht çoi në gjuhën rome. Më pas gjuha rome u nda në rome ballkanike dhe rome qendrore. Romanishtja baltike erdhi nga dialekti i Romës Qendrore, i cili degëzohet në shumë dialekte të tjera të listuara më sipër.

 Sintaksë

Gjuhët baltike, si gjuha baltike rome, kanë rregulla unike që numrat e tyre ndjekin kur shkruhen. Numrat e tyre rregullojnë emërtimet e tyre, por jo në shkallën që bëjnë gjuhët sllave. Gjenitivet baltike shënojnë objekte të pjesshme dhe nganjëherë subjekte dhe gjithashtu luajnë një rol të spikatur në sintaksën e ndërtimeve numerike. Gjuhët baltike janë shumë të ngjashme pasi gjuha letonisht dhe letonishtja rome ndajnë të njëjtën kundërshtim të parafoljeve dhe pjesëzave të foljeve.

 Fjalori 
Ekziston një prani e madhe indo-ariane në këtë gjuhë që shfaqet kryesisht në lidhje me pjesët dhe funksionet e trupit. Së bashku me pjesët dhe funksionet trupore, prania indo-ariane qëndron edhe në fjalë që referojnë kohën, natyrën, peizazhin, numrat, kafshët dhe bimët. Ekziston një leksik para-evropian që është i përzier në këtë gjuhë që u referohet kryesisht ideve, mjeteve dhe artefakteve shpirtërore dhe fetare. Banesat dhe Vendet nuk përfaqësohen më së miri në leksikun e trashëguar të kësaj gjuhe.

 Folës të shquar 

 Kristina Ossipova
 Rubynta Ossipova
 Alexandra Ossipova

 Shembuj 
Duke përdorur fjalën "sap" që do të thotë gjarpër në gjuhën rome baltike dhe është gjithashtu një emër, fjalia në të cilën përdoret do të ndryshojë siç ndryshon emri.

"Sap" (gjarpër, si kryefjalë) Një gjarpër është në degë.

“Sapes” (gjarpër, si kundrinor) Pashë një gjarpër.

"Sapeske" për një gjarpër.

 Referime 

 Bibliografia 

 Bakker, P., & Ki︠u︡chukov, K. (2000). Çfarë është gjuha rome? (Vëll. 21). Univ of Hertfordshire Press

 Lidhje të jashtme 





Kategoria:Romë (etni)
Kategoria:Gjuhë indo-ariane