Joviani

Joviani (;  Iobianós; (; 331 - 17 shkurt 364) ishte perandor romak me prejardhje ilire nga qershori i vitit 363 deri në shkurt të vitit 364. Si pjesë e truprojës perandorake, ai shoqëroi Julianin në fushatën e tij kundër Perandorisë Sasanide. Juliani u vra në betejë dhe ushtria e lodhur dhe keqfurnizuar e shpalli Jovianin pasues. I paaftë për të kapërcyer Tigrin, Joviani bëri paqe me sasanidët me kushte poshtëruese. Ai e kaloi pjesën e mbetur të mbretërimit të tij shtatë mujor duke udhëtuar për tu kthyer në Kostandinopojë. Pas mbërritjes së tij në Edesa, Joviani u thirr nga peshkopët mbi çështje doktrinore në lidhje me Krishtërimin. Ai do të vdiste në Dadastana, pa mundur të mbërrinte dot në në kryeqytet.

Nga pasuesit e Jovianit Valentiniani I dhe Valensi deri në rënien e Perandorisë Romake Perëndimore, të gjitha administratat pasuese përfshinë bashkë-perandorë që qeverisnin një territor të ndarë në juridiksione Lindore dhe Perëndimore. Joviani, për rrjedhojë, qe perandori i fundit që sundoi të gjithë perandorinë gjatë gjithë mbretërimit të tij.

Jeta e heshme dhe ngjitja në fron
parapamje|majtas|372px|Monedhë e Jovianit, ku shënohet {{smallcaps|iovianus 
Joviani lindi në Singidunum (sot Beogradi në Serbi) në vitin 331 pas Krishtit, i biri i Varronianit, komandanti i truprojave perandorake () të Konstancit II. Ai gjithashtu u bashkua me rojet dhe në këtë cilësi në vitin 361, shoqëroi eshtrat e Konstancit në Kishën e Apostujve të Shenjtë. Joviani ishte i martuar me Haritën dhe kishin dy djem, Varroniani dhe një tjetër, emri i të cilit nuk njihet.

Si pjesë e truprojës perandorake, ai shoqëroi perandorin Julian në fushatën e tij kundër Shapurit II të Perandorisë Sasanide. Në Betejën e Samarës, një përleshje e vogël por vendimtare, Juliani u plagos për vdekje. Amian Marcelini raporton se perandori duke vdekur refuzoi të jepte emrin e pasuesit të tij, i friksuar se ai ose mund të nënvlerësonte një kandidat të vlefshëm, ose ta vendoste atë në rrezik nga lufta për pushtet e fisnikërisë. Juliani vdiq më 26 qershor 363. Ditën pasuese, ushtria ia ofroi fronin Saturnius Secundus Salustusit, prefekti pretorian i Lindjes, i cili e refuzoi atë. Në vend të tij dhe pavarësisht rikthimit të paganizmit nga Juliani, ushtria zgjodhi Jovianin e krishterë, oficer i lartë i Scholae, si perandor. 

parapamje|389px|Perandorët romakë Juliani, Joviani, Valensi, Graciani, Valentiniani I dhe Teodosi I, miniaturë e kronikës së Konstantin Manases, shek. XII
Mbretërimi
Në mëngjesin e shpalljes së tij perandor, Jovaiani rinisi tërheqjen e nisur nga Juliani. Megjithëse e ngacmuar nga sasanidët ushtria arriti deri në qytetin e Duras, në brigjet e Tigrisit. Me ushtrinë e rraskapitur dhe rezerva të pakta nuk mundëte ta kalonte Tigrisin, për të mbërritur në tokën romake në bregun perëndimor, kështu që u detyrua të kërkonte paqe me kushte poshtëruese me sasanidët. Në shkëmbim për një tërheqje paqësore drejtë territorit të tij, ai pranoi një armëpushtim tridhjetë-vjeçar, një tërheqje nga pesë provinca romake, Arzamena, Moxoeona, Azbdicena, Rehimena dhe Korduena, si dhe lejimin e sanidëve të pushtonin fortesat e Nisibisit, Kastra Maurorum dhe Singarës. Romakët do të dorëzonin edhe interesat e tyre në Mbretërinë e Armenisë te sasanidët. Mbreti i Armenisë, Arsaci II (Arshaku II), nuk duhet të priste ndihmë nga Perandoria Romake. Traktati u pa gjerësisht si një fatkeqësi.

Pasi kapërceu Tigrisin, Joviani dërgoi një përfaqësues në Perëndim për të shpallur ngjitjen e tij. Me traktatin e nënshkruar, Joviani dhe ushtria e tij marshuan drejtë Nisibisit. Popullsia e Nisibisit, e shkatërruar nga lajmi që qyteti i tyre do ti jepej sasanidëve, u ishte dhënë tre ditë kohë për tu larguar.

Në shtator 363, Joviani mbërriti në Edesa, ku nxori dy edikte. I pari, një kufizim mbi largësinë që një ushtar mund të dërgohej, do të tregonte fundin e luftës me Persinë Sasanide. I dyti ishte rikthimi i pronave të  në financat perandorake duke pasuar përfshirjen e tyre nga Juliani në tempujt pagan.

Pas mbërritjes së tij në Edesa, Joviani u lut nga peshkopët për çështje doktrinore në lidhje me Krishtërimin dhe deri në shtator të vitit 363, ai kishte rivendosur Krishterimin si fe shtetërore. Mbërritja e Jovianit në Antioki në tetor 363, u përballë me një popullsi të zemëruar. I përballur me grafite fyese pa autorë përgjatë qytetit, ai urdhëroi djegien e Bibliotekës së Antiokisë. Joviani u largua nga Antiokia në nëntor 363, duke u drejtuar për në Kostandinopojë.

Nga dhjetori 363, Joviani ishte në Ankyra, duke shpallur djalin e tij të mitur, Varronianin, konsull. Ndërsa ishte në rrugë nga aty për në Kostandinopojë ai u gjet i vdekur në tendën e tij në Dadastana, midis Ankyrës dhe Nikesë,, më 17 shkurt 364.Socrates Scholasticus, IIIConsularia Constantinopolitana s.a. 363, fq. 240. Vdekja e tij, e cila koloi e pahetuar, me gjasa ishte rrjedhojë e mbytjes nga tymrat helmues që dilnin nga një mangall i dhomës së gjumit me muret e sapo lyera. Joviani vdiq në moshën 33 vjeçare dhe varros në Kishën e Apostujve të Shenjtë në Kostandinopojë, në një sarkofag porfiri. Ai mbretëroi vetëm tetë muaj dhe u pasua nga dy vëllezërit e tij, Valentiniani I dhe Valensi, të cilët në vijim e ndanë perandorinë mes tyre.

Duke pasuar vdekjen e Jovianit, Valentiniani dhe Valensi larguan çdo kërcënim për pozicionin e tyre. Djali i Jovianit Varroniani u verbua për të siguruar që ai nuk do ta trashëgonte kurrë fronin. Sipas Joan Gojartit, gruaja e Jovianit Harito jetoi me frikë për gjithë jetën e saj të mbetur.

Rikthimi i Krishtërimit
Në Odesa Joviani u takua nga një grup peshkopësh, duke përfshirë Athanasin, i cili sapo ishte kthyer nga ekzili. Peshkopët gjysmë-arianë morën një përshëndetje të vakët, ndërsa Athanasi i dërgoi një letër Jovianit duke këmbëngulur mbi Besojmën e Nikesë dhe refuzimin e Arianizmit. Athanasi u rikthye në detyrat e tij peshkopale dhe u lejua ta shoqëronte Jovianin për në Antioki.

Me të mbërritur në qytet, Joviani mori një letër nga Sinodi i Antiokisë, që e luste për rikthimin e Meletiusit si peshkop. Nga shtatori 363, Joviani e ktheu labarumin (Chi-Rho) si flamur të ushtrisë. dhe revokoi ediktet e Julianit kundër të krishterëve, por nuk mbylli ndonjë tempull pagan. Ai nxori një edikt tolerance, për të ndikuar që subjektet e tij të mund ta gëzonin plotësisht lirinë e ndërgjegjes, por ndalonte magjinë dhe orakujt. Megjithë mbështetjen e doktrinave nikenase, ai nuk kaloi ndonjë edikt kundër arianëve. Filostorg'ju, një historian e kishës ariane, pohonte se perandori Jovian i riktheu kishat në përdorimin e tyre origjinal dhe i çliroi ato nga të gjitha përndjekjet e shkaktuara ndaj tyre nga Julian Apostati.

 Shih edhe 

 Lista e Perandorëve Romakë
 Lista e perandorëve ilirë
 Perandorët ilirë
 Lista e personaliteteve ilire
 Lista e Perandorëve Bizantinë
 Perandoria Romake Perëndimore
 Perandoria Romake
 Perandoria Bizantine
 Juliani
 Valentiniani I
 Valensi
 Konstantini II
 Konstansi II
 Konstanc Klori
 Kostandini i Madh
 Dinastia e Konstandinit
 Maksimiani
 Krispi
 Licini
 Graciani
 Aleksandër Severus
 Klaudi II
 Valentiniani III
 Teodosi I
 Marciani
 Teodosi II
 Anastasi I
 Arkadi
 Dinastia e Justinianit
 Flavio Fokasi
 Herakleosi
 Leoni VI i Dituri
 Kostandini VII Purpurogjeniti
 Scholae Palatinae
 Arianizmi
 Athanasi i Aleksandrisë
 Joan Gojarti
 Perandoria Sasanide
 Amian Marcelini
 Joan Zonara

Shënimet

 Referime 

 Bibliografia 


 Banchich, Thomas, "Jovian", De Imperatoribus Romanis.


 J. P. de la Bleterie, Histoire de Jovien (1740)
 A. de Broglie, L'Église et l'empire romain au IVe siècle (4th ed. 1882).








 Edward Gibbon, Decline and Fall, chapters xxiv., xxv.
 Gibbon, Edward, 1737–1794. The history of the decline and fall of the Roman Empire. (NY: Knopf, 1993), v. 2, pp. 517–529.


 G. Hoffmann, Julianus der Abtrünnige, 1880




 Ammianus Marcellinus, xxv. 5–10





 H. Schiller, Geschichte der römischen Kaiserzeit, volume ii. (1887)






 J. Wordsworth in Smith and Wace's Dictionary of Christian Biography

Kategoria:Ilirë
Kategoria:Perandorë ilirë
Kategoria:Lindje 331
Kategoria:Vdekje - Vitet 360
Kategoria:Perandorë romakë