Muvakkithane

Dar al-Muwaqqit (Arabish6: دار المؤقت), ose muvakkithane në turqisht, është një dhomë ose strukturë që shoqëron një xhami, e cila është përdorur nga muvekiti ose matësit, një oficer i ngarkuar me mbajtjen e orareve të sakta të namazit dhe komunikimin e tyre me muezinin.Renaud, H. P.-J. "Astronomie et Astrologie marocaine", in: Hesperis XXIX, 1942 pp. 41 -63 Dar al-Muwaqqit ishte termi arab që u jepej strukturave të tilla të shtuara në shumë xhami në Marok që nga periudha Marinide e tutje. Në Perandorinë Osmane, ekuivalentët e strukturave të tilla njiheshin në turqisht si muvakkithane ("lozha e muvekitit").

Roli i muvekitit

Myslimanët kryejnë namazin, lutjen rituale të përditshme, në kohë të përcaktuara bazuar në hadithin ose traditën e Muhamedit (rreth  570–632). Çdo ditë, ka pesë namaze të detyrueshme me intervale specifike të kohëve të lejuara të përcaktuara nga dukuritë ditore astronomike. Për shembull, koha e namazit të akshamit fillon pas perëndimit të diellit dhe përfundon kur muzgu i kuq është zhdukur.

Për shkak se koha e fillimit dhe e mbarimit për lutjet janë të lidhura me lëvizjen ditore diellore, ato ndryshojnë gjatë gjithë vitit dhe varen nga gjerësia dhe gjatësia gjeografike lokale kur shprehen në kohën lokale. Termi mīqāt në kuptimin e "kohës së një namazi" dëshmohet në Kuran dhe hadith, megjithëse Kurani nuk i përcakton në mënyrë eksplicite ato kohë. Termi ʻilm al-mīqāt i referohet studimit të përcaktimit të kohëve të namazit bazuar në pozicionin e Diellit dhe yjeve në qiell dhe është regjistruar që nga ditët e hershme të Islamit.

Para se të shfaqeshin muvekitët, muezini kishte qenë zyra më e lidhur me rregullimin e kohës së namazit. Pozita mund të gjurmohet në jetën e Muhamedit dhe roli dhe historia e tij janë të dokumentuara mirë. Detyra kryesore e një meuzini është të thërras ezanin për të shpallur fillimin e një kohe të namazit. Para përdorimit të altoparlantit, kjo zakonisht bëhej nga maja e një minareje. Minareja i dha muezinit një pikë të favorshme për të vëzhguar fenomene të tilla si perëndimi i diellit që shënon kohën e fillimit të akshamit.

Detyra kryesore e muvekitit ishte mbajtja e kohës dhe rregullimi i kohëve të namazit të përditshëm në xhami, medrese ose institucione të tjera që përdorin astronominë dhe shkencat e tjera. Në kulmin e tij në shekujt e katërmbëdhjetë dhe të pesëmbëdhjetë, xhamitë e mëdha shpesh punësonin astronomë të shquar si muvekitët. Përveç rregullimit të kohës së namazeve, ata shkruan traktate mbi astronominë, veçanërisht për matjen e kohës dhe përdorimin e instrumenteve të lidhura me to, si kuadrantët dhe orët diellore. Ata ishin gjithashtu përgjegjës për çështje të tjera fetare që lidhen me ekspertizën e tyre astronomike, si mbajtja e kalendarit islam dhe përcaktimi i kibles (drejtimi për në Mekë që përdoret për namaz).

Muvakkithane në Perandorinë Osmane
parapamje|Muvakkithane ("shtëpiza e muvekitit") at the Hagia Sophia in Istanbul
Historiani turk i shkencës Aydın Sayılı vuri në dukje se shumë xhami në Stamboll kanë ndërtesa ose dhoma të quajtura muvakkithane ("shtëpiza e muvekitit"). Sulltanët osmanë dhe fisnikët e tjerë i ndërtuan dhe i patronin ato si akte devotshmërie dhe filantropie. Ndërtime të tilla u bënë më të zakonshme me kalimin e kohës, duke arritur kulmin gjatë fundit të shekullit të tetëmbëdhjetë dhe nëntëmbëdhjetë. Astronomët osmanë prodhuan oraret e lutjeve në vende më parë pa to, dhe në shekullin e tetëmbëdhjetë, arkitekti Salih Efendi shkroi tabela të matjes së kohës, të cilat ishin të njohura në mesin e muvekitëve të kryeqytetit perandorak.

Ndërsa përdorimi i orëve mekanike u bë i zakonshëm gjatë shekullit të tetëmbëdhjetë, muvekitët i përfshinë ato si pjesë të veglave të tyre standarde dhe shumë u bënë ekspertë në prodhimin dhe riparimin e orëve. Muvekitët osmanë gjithashtu përshtatën tabelat ekzistuese me konventën osmane për përcaktimin e orës 12:00 në perëndim të diellit, duke kërkuar sasi të ndryshme të ndërrimeve kohore çdo ditë. Vendosja e orës personale sipas orës në muvakkithanes ishte një praktikë e zakonshme pas përhapjes së orëve personale në fund të shekullit të tetëmbëdhjetë. Aktivitetet e muvekkitëve u regjistruan edhe në Siri (veçanërisht në Xhaminë Umajad) dhe në Egjipt deri në shekullin e nëntëmbëdhjetë.

Referime

Bibliografia









Kategoria:Arkitektura e xhamisë
Kategoria:Ora individuale
Kategoria:Orë astronomike
Kategoria:Arkitektura në Maroku
Kategoria:Ndërtesat dhe strukturat e Perandorisë Osmane