Treporti

Treporti (nganjëherë Triport ) është një lokacion arkeologjik, i banuar nga ilirët e rajonit jugor të Ilirisë së lashtë, në shekujt VII - I p.e.s. Treporti ishte një vendbanim i fortifikuar dhe një port në Detin Adriatik . Rrënojat e tij në Shqipërinë e sotme jugperëndimore, Gjiri i Vlorës (wd) dhe Laguna e Nartës, në gjirin e Kepit të Treportit, në kufirin perëndimor të fshatit Zvërnec.

 Historia 
Tregtarët që lundronin në detin Adriatik e përdornin gjirin e mbrojtur nga Kepi i Treporti si një port natyror që në fillim të epokës së hekurit . Gjatë gërmimeve arkeologjike të kryera në vitet 1983-1984 nën drejtimin e Vasil Beretit, u konstatua se banorët e vendbanimit të formuar në fund të shekullit të  kishin marrëdhënie të gjera tregtare. Në materialin e nxjerrë nga shtresat e shekujve VII - V p.e.s. enët korintase, amforat, hidriet dhe pitosët përfaqësohen në numër të madh (wd) dhe skifos (wd) , por edhe prodhime qeramike atike dhe joniane.

Sipas supozimeve, vendbanimi është themeluar në shekullin. 6 deri në 5. p.e.s. ai u fortifikua dhe u rrethua me një mur gjatë shekujve të mëvonshëm. Pas kësaj, vendbanimi ndoshta i përkiste koinonit të Amantëve i. d.m.th. pas shekullit IV p.e.s. ishte porti i Bylisit, i vendosur 25 kilometra në perëndim, dhe më në fund i Vlorës aty pranë. Gjetjet prej balte të këtyre shekujve u karakterizuan kryesisht nga mbizotërimi i prodhimeve atike dhe apoloniane.

Shpopullimi i qytetit port u shkaktua nga një tërmet në vitin 59, si rezultat i të cilit doli i ngarkimit u zhyt në ujë dhe banorët e Treportit ndoshta u vendosën në rrethinat e Vlorës. Evlija Çelebi, i cili vizitoi Avloninë (sot Vlorë ) në shekullin e 17-të, raportoi se kalaja osmane e qytetit ishte ndërtuar nga gurët e ish Treportit.

 Përshkrimi arkeologjik 
Në shekujt VI–V para Krishtit. vetëm një pjesë prej 24 metrash e fortifikimit prej 3 hektarësh është gërmuar gjatë viteve 1983-1984. Muri me gurë të punuar me gjerësi 1,8-2,5 metra kishte formën e një dhëmbi sharre, duke ndjekur procesin arkitekturor të kështjellës moenia aeacia ('muri Aiakid'), por në vend të argjilës në modelin apolonian, muret e përfunduara ngriheshin me radhë tullash. Mbetjet e murit janë të mbingarkuara dendur me bimësi, kështu që ato janë të vështira për t'u hulumtuar.  Muri i portit të ngarkimit lindje-perëndim të ish-portit 600-650 metra i gjatë, ishte ndërtuar me gurë të mëdhenj blloku 2,8-3,3 metra të gjatë. Si rezultat i tërmetit të vitit 1959  një pjesë e ndërtimit ra në shtratin e detit. Disa nga gjetjet e zbuluara gjatë gërmimeve të Treportit mund t'i shikoni në ekspozitën e Muzeut Historik të Vlorës .

 Shih edhe 
 Iliria
 Treportet
 Mbretëria e Ilirisë
 Lista e vendbanimeve ilire

 Literatura 
 Neritan Ceka (2013) The Illyrians to the Albanians. Tirana: Migjeni. 2013. ISBN 9789928407467
 Oliver Gilkes (2013) Albania: An archaeological guide. London; New York: I. B. Tauris. 2013. ISBN 9781780760698
 Muzafer Korkuti (2013) Albania: Archaeological studies on the prehistory of Albania. Tirana: Academy of Sciences of Albania. 2013. ISBN 9789995610517
 Selman Sheme – Valbona Mara (2017) Gjeografia 11. Tiranë: Albas. 2017. ISBN 9789928028631

Kategoria:Qytete në Ilirinë e lashtë