Operacioni Storm

Operacioni Stuhia (serbo-kroatisht: Operacija Oluja / Операција Олуја) ishte beteja e fundit e madhe e Luftës së Pavarësisë Kroate dhe një faktor kryesor në rezultatin e Luftës së Bosnjës. Ishte një fitore vendimtare për Ushtrinë Kroate (HV), e cila sulmoi përgjatë një fronti 630-kilometra kundër Republikës së vetëshpallur protoshtetërore të Krajinës Serbe (RSK) dhe një fitore strategjike për Ushtrinë e Republikës së Bosnjës dhe Hercegovinë (ARBiH). HV u mbështet nga policia speciale kroate që përparonte nga mali Velebit dhe ARBiH e vendosur në xhepin e Bihaqit, në pjesën e pasme të Ushtrisë së Republikës së Krajinës Serbe (ARSK). Beteja, e nisur për të rivendosur kontrollin kroat të 10.400km2 territor, që përfaqëson 18,4% të territorit që pretendonte, dhe kontrollin boshnjak të Bosnjës Perëndimore, ishte beteja më e madhe tokësore evropiane që nga Lufta e Dytë Botërore. Operacioni Stuhia filloi në agimin e 4 gushtit 1995 dhe u shpall i plotë në mbrëmjen e 7 gushtit, pavarësisht operacioneve të rëndësishme pastrimi kundër xhepave të rezistencës që zgjatën deri më 14 gusht.

Operacioni Stuhia ishte një fitore strategjike në Luftën e Bosnjës, duke i dhënë fund rrethimit të Bihaqit dhe duke vendosur Këshillin Kroat të Mbrojtjes (HVO) dhe ARBiH në një pozicion për të ndryshuar balancën ushtarake të fuqisë në Bosnje dhe Hercegovinë përmes Operacionit të mëpasshëm Mistral 2. Operacioni i ndërtuar mbi përparimet HV dhe HVO të bëra gjatë Operacionit Vera '95, kur u fituan pozicionet strategjike që lejonin kapjen e shpejtë të kryeqytetit të RSK, Knin, dhe mbi armatimin dhe stërvitjen e vazhdueshme të HV që nga fillimi i Luftës Kroate për Pavarësi, kur RSK u krijua gjatë Revolucionit të Logut Serb dhe ndërhyrjes së Ushtrisë Popullore Jugosllave. Vetë operacioni pasoi një mision të pasuksesshëm paqeruajtës të Kombeve të Bashkuara (OKB) dhe përpjekjet diplomatike për të zgjidhur konfliktin.

Suksesi strategjik i HV dhe ARBiH ishte rezultat i një sërë përmirësimesh në vetë ushtritë dhe përparime thelbësore të bëra në pozicionet e ARSK-së që u shfrytëzuan më pas nga HV dhe ARBiH. Sulmi nuk ishte menjëherë i suksesshëm në të gjitha pikat, por kapja e pozicioneve kyçe çoi në shembjen e strukturës komanduese të ARSK-së dhe aftësisë së përgjithshme mbrojtëse. Kapja nga HV e Bosansko Grahovo, pak para operacionit, dhe avancimi i policisë speciale në Graçac, e bëri gati të pamundur mbrojtjen e Kninit. Në Lika, dy brigada roje prenë me shpejtësi zonën e mbajtur nga ARSK, së cilës i mungonin thellësia taktike dhe forcat rezervë të lëvizshme, dhe ata izoluan xhepat e rezistencës, pozicionuan një forcë të lëvizshme për një goditje vendimtare drejt veriut në zonën e përgjegjësisë së Korpusit të Karlovac (AOR) dhe e shtyu ARSK-në drejt Banovinës. Humbja e ARSK-së në Glinë dhe Petrinjë, pas një mbrojtjeje të ashpër, mundi edhe Korpusin e ARSK-së në Banija, pasi rezerva e saj u bllokua nga ARBiH. RSK u mbështet në ushtritë e Republikës Srpska dhe jugosllave si rezervë strategjike, por ato nuk ndërhynë në betejë. Shtetet e Bashkuara luajtën gjithashtu një rol në operacion duke e drejtuar Kroacinë te një firmë konsulence ushtarake, Military Professional Resources Incorporated (MPRI), e cila nënshkroi një kontratë të licencuar nga Pentagoni për të këshilluar, trajnuar dhe siguruar inteligjencë për ushtrinë kroate.

HV dhe policia speciale pësuan 174-211 të vrarë ose të zhdukur, ndërsa ARSK-ja kishte 560 ushtarë të vrarë. Katër paqeruajtës të OKB-së u vranë gjithashtu. HV kapi 4000 robër lufte. Numri i vdekjeve të civilëve serbë është i diskutueshëm - Kroacia pretendon se 214 u vranë, ndërsa burimet serbe citojnë 1.192 civilë të vrarë ose të zhdukur. Popullsia kroate i ishte nënshtruar vite më parë spastrimit etnik në zonat e mbajtura nga ARSK nga forcat rebele serbe, me rreth 170.000-250.000 të dëbuar dhe qindra të vrarë. Gjatë dhe pas ofensivës, rreth 150.000-200.000 serbë të zonës më parë të mbajtur nga ARSK-ja ishin larguar dhe një sërë krimesh janë kryer kundër civilëve të mbetur atje nga forcat kroate.

Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë (ICTY) gjykoi më vonë tre gjeneralë kroatë të akuzuar për krime lufte dhe pjesëmarrje në një sipërmarrje të përbashkët kriminale të krijuar për të detyruar popullatën serbe të largohej nga Kroacia, megjithëse të tre u liruan përfundimisht dhe gjykata hodhi poshtë akuzat e një sipërmarrje kriminale. ICTY arriti në përfundimin se Operacioni Stuhia nuk kishte për qëllim persekutimin etnik, pasi civilët nuk ishin shënjestruar qëllimisht. ICTY deklaroi se ushtria kroate dhe policia speciale kryen një numër të madh krimesh kundër popullatës serbe pas sulmit të artilerisë, por se udhëheqja shtetërore dhe ushtarake nuk ishte përgjegjëse për krijimin dhe organizimin e tyre dhe se Kroacia nuk kishte qëllim të veçantë për të zhvendosur minoriteti serb i vendit. Megjithatë, Kroacia miratoi masa diskriminuese për ta bërë gjithnjë e më të vështirë kthimin e serbëve. Human Rights Watch raportoi se shumica dërrmuese e abuzimeve gjatë operacionit u kryen nga forcat kroate dhe se abuzimet vazhduan në një shkallë të gjerë për muaj më pas, të cilat përfshinin ekzekutime të përmbledhura të civilëve serbë dhe shkatërrim të pronës serbe. Në vitin 2010, Serbia paditi Kroacinë përpara Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND), duke pretenduar se ofensiva përbënte një gjenocid. Në vitin 2015, gjykata vendosi se ofensiva nuk ishte gjenocidale dhe konfirmoi gjetjet e mëparshme të ICTY.

 Shiko edhe 

 Lufta kroate për pavarësi
 Lufta e Bosnjës
 Luftërat në Jugosllavi

 Referenca 

Kategoria:Luftërat jugosllave
Kategoria:Historia e Kroacisë