Provençal

Provençal ( Frëngjisht: ,  ; Ocitanisht: provençau ose  [pʀuvenˈsaw] ) është një gjuhë romane, ose konsiderohet si një varietet i ocitanishtes ose një gjuhë më vete, e folur nga njerëzit në Provencë dhe disa pjesë të Drômës . Historikisht, termi Provençal është përdorur për t'iu referuar të gjithë gjuhës ocitane, por sot konsiderohet teknikisht më e përshtatshme t'i referohemi vetëm llojit së ocitanishtes që flitet në Provence.  On the persistent use of Provençal as a synonym of Occitan see: Constanze WETH.  Megjithatë, ende mund të gjendet duke u përdorur për t'iu referuar ocitanishtes në tërësi, p.sh Merriam-Webster thotë se mund të përdoret për t'iu referuar ocitanishtes së përgjithshme, megjithëse kjo po del jashtë përdorimit. 

Provençal është gjithashtu emri i zakonshëm që i jepet versionit më të vjetër të gjuhës ocitane të përdorur nga trubadurët e letërsisë mesjetare, kur frëngjishtja e vjetër ose  kufizohej në zonat veriore të Francës. Kështu, kodi ISO 639-3 për Ocitanishten e Vjetër është [pro].

Në vitin 2007, të gjitha kodet ISO 639-3 për dialektet ocitane, duke përfshirë [prv] për Provençalin, u tërhoqën dhe u bashkuan në [oci] ocitane. Kodet e vjetra ([prv], [auv], [gsc], [lms], [lnc]) nuk janë më në përdorim aktiv, por kanë ende kuptimin e caktuar kur u vendosën në standard.  

 Nëndialektet 
parapamje|Nëndialektet e procençalit
Nëndialektet kryesore të Provençalit janë:

 Rodanenc (në frëngjisht Rhodanien ) rreth lumit Rhone të poshtëm, Arles, Avinjon, Nîmes .
 Një nënvarietet Rodanenc, Shuadit (ose Judeo-Provansal), është konsideruar i zhdukur që nga viti 1977. Është folur nga komuniteti hebre rreth Avinjonit . Kur hebrenjve iu dha liria e qëndrimit në Francë, dialekti ra.
 Maritim ose Centrau ose Mediterraneu (Detare ose Qendrore ose Mesdhetare) rreth Aisit-në-Provencë, Marsejës, Tulonit, Kanës, Antibes, Grasse, Forcalquier, Castellane, Draguignan .
 Niçard në qarkun e poshtëm të Nicës .

Gavòt (në frëngjisht Gavot ), i folur në Alpet Ocitane Perëndimore, rreth Digne, Sisteron, Gap, Barcelonnette dhe në qarkun e sipërm të Nicës, por edhe në një pjesë të Ardeshës, nuk është saktësisht një nëndialekt i provençalit, por përkundrazi një nga afër. dialekt i lidhur ocitan, i njohur gjithashtu si Vivaro-Alpin . Kështu është edhe dialekti i folur në luginat e sipërme të Piemontes, Itali ( Val Maira, Val Varaita, Val Stura di Demonte, Entracque, Limone Piemonte, Vinadio, Sestriere ).  Disa njerëz e shohin Gavòtin si një varietet provençalit, pasi një pjesë e zonës Gavot (afër Digne dhe Sisteron) i përket Provencës historike.

 Drejtshkrimi 
Kur shkruhet në normën mistraliane ("  "), nyjet e shquara janë  në njëjësin mashkullor,  në njëjësin femëror dhe  në shumësin mashkullor dhe femëror (  para zanoreve). Emrat dhe mbiemrat zakonisht heqin mbaresat mashkullore latine, por -e mbetet; mbaresa femërore është -o (kjo është e kundërta e gjinisë mashkullore italiane). Emrat nuk lakohen sipas numrit, por të gjithë mbiemrat që mbarojnë me zanore ( -e ose -o ) bëhen -i dhe të gjithë mbiemrat e shumësit marrin -s para zanoreve.

Kur shkruhet në normën klasike ("  "), nyjet e shquara janë mashkullore  , femërore  , dhe shumës  . Emrat dhe mbiemrat zakonisht heqin mbaresat mashkullore latine, por -e mbetet; mbaresa femërore është -a . Emrat lakohen për numër, të gjithë mbiemrat që mbarojnë me zanore ( -e ose -a ) bëhen -i, dhe të gjithë mbiemrat e shumësit marrin -s .
+Krahasimi i nyjeve dhe mbaresave midis dy normave Shqip Norma mistraliane Norma klasike Njëjës Mashkullore shoku i mirë   Femëroreshoqja e mirë   Shumësi Mashkullore shokët e mirë   Femëroreshoqet e mira  
Shqiptimi mbetet i njëjtë në të dyja normat (mistraliane dhe klasike), të cilat janë vetëm dy mënyra të ndryshme për të shkruar të njëjtën gjuhë.

 Letërsia 
Letërsisë moderne provençale iu dha shtysë nga laureati i Nobelit Frédéric Mistral dhe shoqata Félibrige që ai themeloi me shkrimtarë të tjerë, si Théodore Aubanel . Fillimi i shekullit të 20-të solli autorë të tjerë si Joseph d'Arbaud, Batisto Bonnet dhe Valère Bernard . Është përmirësuar dhe modernizuar që nga gjysma e dytë e shekullit të 20-të nga shkrimtarë si Robèrt Lafont, Pierre Pessemesse, Claude Barsotti, , , , Bernat Giély, dhe shumë të tjerë.

 Shiko gjithashtu 

 Konjugimi oksitan
 Gjuhët e Francës

 Shënime 

 Referime 

 Jules (Jùli) Ronjat, L'ourtougràfi prouvençalo, Avignon: Vivo Prouvènço!, 1908.
 Robert Lafont, Phonétique et graphie du provançal: essai d'adaptation de la réforme linguistique occitane aux parlers de Provence, Toulouse: Institut d'Études Occitanes, 1951 [2nd ed. 1960]
 Robèrt Lafont, L'ortografia occitana, lo provençau, Montpellier: Universitat de Montpelhièr III-Centre d'Estudis Occitans, 1972.
 Jules Coupier, (& Philippe Blanchet) Dictionnaire français-provençal / Diciounàri francés-prouvençau, Aix en Provence: Association Dictionnaire Français-Provençal / Edisud, 1995. (dialekt rodane)
 Philippe Blanchet, Le provençal : essai de description sociolinguistique et différentielle, Institut de Linguistique de Louvain, Louvain, Peeters, 1992 ( lire en ligne [arkiv]) .
 Philippe Blanchet, Dictionnaire fondamental français-provence. (Variété côtière et intérieure), Paris, botimet Gisserot-éducation, 2002.
 Philippe Blanchet, Découvrir le provençal, un "cas d'école" sociolinguistique [arkivi], kurse në linjë de l'Université Ouverte des Humanités, 2020.
 Philippe Blanchet, Gjuhët, kulturat dhe identitetet rajonale në Provence. La Metaphore de l'aïoli, Paris, L'Harmattan, 2002.
 Pierre Vouland, Du provençal rhodanien parlé à l'écrit mistralien, précis d'analyse structurale et comparée, Aix-en-Provence, Edisud, 2005, 206 faqe.
 Alain Barthélemy-Vigouroux & Guy Martin, Manuel pratique de provençal contemporain, Édisud 2006,