Mid'hat Pasha

Ahmed Shefik Midhat Pasha (turqishtja osmane: احمد شفيق مدحت پاشا‎, 18 tetor 1822 – 26 prill 1883) ishte një demokrat, mbretbërës dhe një nga shtetarët kryesorë osman gjatë periudhës së vonë të Tanzimatit. Ai është më i famshëm për udhëheqjen e lëvizjes kushtetuese osmane të vitit 1876 dhe prezantimin e Epokës së Parë Kushtetuese, por ishte gjithashtu një figurë udhëheqëse e reformave në administratën arsimore dhe krahinore. Ai ishte pjesë e një elite qeverisëse e cila e njohu krizën në të cilën ndodhej Perandoria dhe e konsideroi reformën si një nevojë urgjente. Midhat Pasha përshkruhet si një person me qëndrim liberal dhe shpesh konsiderohet si një nga themeluesit e Parlamentit Osman.

Ai u përshkrua nga historiania Caroline Finkel si "një përfaqësues i vërtetë i optimizmit të Tanzimatit, i cili besonte se tendencat separatiste mund të kundërshtoheshin më së miri duke demonstruar përfitimet e qeverisjes së mirë". Pazari i Midhat Pashës në Damask mban ende emrin e tij.

 Jeta e hershme 
Midhat Pasha lindi në Stamboll në muajin islam Sefer, 1238 hixhri (i cili filloi më 18 tetor 1822), në një familje të mirënjohur dijetarësh muslimanë. I lindur në një familje Ilmiye, ai mori një arsim privat dhe medrese. Babai i tij ishte Hadjdji 'Air Efendi-Zade Hadjdji Hafiz Mehemmed Eshref Efendi, me prejardhje nga Ruse. Familja duket se ka qenë bektashiane.

Rininë e kaloi në shtëpinë e prindërve në Vidin, Loveç dhe më vonë në Stamboll, ku babai i tij mbante funksione gjyqësore. Në vitin 1836 punoi në sekretariatin e vezirit të madh dhe më 1854 veziri i madh Kıbrıslı Mehmed Emin Pasha i dha detyrën të qetësonte provincën e Adrianopojës dhe ai ia doli të shuante banditizmin në Ballkan në vitet 1854-1856. Në vitin 1858 ai kaloi gjashtë muaj duke udhëtuar në Evropën Perëndimore për studime, duke përfshirë në Vjenë, Paris, Bruksel dhe Londër.

 Guverntor i Nishit, Danubit dhe Bagdadit 
parapamje|majtas|185px|Midhat Pasha
Në vitin 1861 ai u emërua guvernator i Nishit, ku luajti një rol të rëndësishëm në futjen e sistemit të vilajetit në Ballkan. Ai ishte guvernator i provincës së Danubit nga viti 1864 deri më 1868. Gjatë qeverisjes së tij, ai ndërtoi shkolla dhe institute të panumërta arsimore, ndërtoi spitale, hambare, rrugë dhe ura, duke paguar këto projekte përmes kontributeve vullnetare të popullit. Ai u përplas me vezirin e madh Ali Pasha, gjë që çoi në emërimin e tij si guvernator i Bagdadit në vitin 1869, pasi emërimi në një postim të tillë të largët synohej si një dënim.

Pas mbërritjes së tij në Bagdad në vitin 1869, ai hapi një sërë shkollash qeveritare, pasi qyteti më parë nuk kishte institucione arsimore shtetërore. Ai gjithashtu theksoi reformimin e Ushtrisë së Gjashtë, dhe për këtë qëllim hapi shkolla ushtarake. Shkollat ​​ushtarake do të kishin ndikimin më të qëndrueshëm: deri në vitin 1900, shkolla e mesme përgatitore civile frekuentohej nga vetëm 96 nxënës, krahasuar me 256 për shkollën përgatitore ushtarake dhe 846 për shkollën e mesme ushtarake në të njëjtin vit.

Ai ndihmoi në modernizimin e krahinës dhe rivendosi sundimin osman në el-Hasa. Ai miratoi sistemin e vilajetit në Bagdad dhe zbatoi dekretin e tokës të vitit 1858, sipas të cilit toka miri mund t'u jepej individëve, sipas një sistemi të njohur si nizam tapu. Sir Henry Dobbs i njohu tre vitet e qeverisjes së Midhat Pashës si periudhën më të qëndrueshme dhe më të sigurt të sundimit osman në rajon. Ai u largua nga posti më 1872, duke u kthyer në Stamboll.

 Emërimi si Vezir i Madh 
parapamje|djathtas|Midhat Pasha luajti një rol të madh në heqjen e skllavërisë në Perandorinë Osmane
Ai u emërua Vezir i Madh nga Abdülaziz në vitin 1872, por mandati i tij i parë mori fund të papritur, kryesisht për shkak të përplasjeve të tij me Abdülaziz për çështje financiare dhe ekonomike. Ai u shkarkua pas dy muajsh. Ai shërbeu gjithashtu si Ministër i Drejtësisë më 1873 dhe 1875, por qëndrimi i tij në këto poste ishte jetëshkurtër, për shkak të prirjes së tij drejt një regjimi kushtetues.

Krizat e reja të brendshme, financiare dhe diplomatike të viteve 1875-1876 i dhanë atij një shans për të prezantuar kushtetutën e vitit 1876.

Më 15 qershor 1876, një oficer i këmbësorisë osmane i quajtur Çerkes Hasan sulmoi një mbledhje në pallatin e Midhat Pashës, ku ishin të pranishëm të gjithë kryeministrat. Ministri i Luftës Hüseyin Avni Pasha u pushkatua dhe Ministri i Jashtëm Rashid Pasha u vra, si dhe një nga shërbëtorët e Midhatit, i quajtur Ahmed Aga. Gjithsej, 5 u vranë dhe 10 u plagosën, dhe Hasani u dënua me vdekje për krimin, në një incident të njohur si Çerkes Hasan Olayı.

Midhat Pasha u emërua sërish Vezir i Madh, në vend të Mehmed Rushdi Pashës, më 19 dhjetor 1876. Kur u emërua, ai premtoi se do të vazhdonte rrugën e reformës dhe njoftoi më 23 dhjetor 1876 se do të shpallej një kushtetutë dhe do të krijohej një parlament përfaqësues. Edhe pse nuk ishte anëtar i komisionit që hartoi kushtetutën, ai luajti një rol të rëndësishëm në miratimin e saj. Kushtetuta parashikonte të drejta të barabarta për të gjithë qytetarët pa dallim race apo besimi, heqjen e skllavërisë, një gjyqësor të pavarur të bazuar në ligjin civil (dhe jo fetar), arsimin fillor universal dhe një parlament dydhomësh, me një Senat të emëruar nga Sulltani dhe një Dhomë e Deputetëve e zgjedhur drejtpërdrejt.

Mbështetja popullore për kushtetutën filloi të bjerë kur u bë e ditur se ajo do të jepte të drejta të barabarta për jomuslimanët. Softat, të cilët kishin qenë mbështetës të Midhatit vetëm disa muaj më parë, u kundërshtuan kryesisht. Midhat Pasha arriti të ushtronte presion ndaj Abdul Hamidit II për të miratuar kushtetutën, por Sulltani mundi të përfshinte nenin famëkeq 113, i cili i jepte atij fuqinë për të dëbuar këdo nga perandoria pa gjyq ose procedurë tjetër ligjore.

Abdul Hamidi nuk kishte asnjë interes të vërtet për konstitucionalizmin dhe më 5 shkurt 1877, ai internoi Midhat Pashën. I dërguar në Brindisi me jahtin perandorak, prej andej ai vizitoi Francën, Spanjën, Austro-Hungarinë dhe Mbretërinë e Bashkuar, ku shkroi memorandume në mbështetje të çështjes osmane në Luftën ruso-turke të 1877–78, dhe një broshurë që mbronte reformat osmane. Popullariteti i Midhatit në Evropë, i shoqëruar me presionin britanik, bëri që Abdul Hamid ta lejonte atë të kthehej nga mërgimi dhe ai mbërriti në Kretë më 26 shtator 1878.

Pas përfundimit të luftës, Sulltan Abdul Hamid II e shkarkoi qeverinë dhe u kthye në sundimin despotik.

 Guvernator i Sirisë 
Ndërhyrja e britanikëve çoi në emërimin e tij si guvernator përsëri, dhe ai u bë guvernator i Vilajetit të Sirisë më 22 nëntor 1878, një post që e mbajti deri më 31 gusht 1881. Gjatë mandatit të tij ai u përpoq të reformonte provincën. Ai përdori një shoqatë bamirësie për arsimin, e cila ishte formuar nga disa qytetarë të shquar myslimanë të Bejrutit, në një pjesë qendrore të reformës së tij arsimore dhe inkurajoi formimin e shoqatave të ngjashme në Damask dhe gjetkë.

Ai pranoi shumë arabë në shërbimin civil, përfshirë në pozitat e kajmekamit dhe mytesarifit, dhe u dha pakicave përfaqësim të gjerë në administratë. Ai inkurajoi zhvillimin e shtypit dhe numri i gazetave u rrit në më shumë se dymbëdhjetë. Ai u interesua për ndërtimin e rrugëve dhe për ruajtjen e sigurisë. Ai përfshiu njerëz të shquar vendas në financimin e projekteve lokale, të tilla si sistemi i tramvajit në Tripoli dhe themelimi i Dhomës së Tregtisë së Bejrutit. Më pas ai dha dorëheqjen nga posti, pasi mendonte se Stambolli po i ofronte një sasi të pamjaftueshme mbështetjeje. Reputacioni i tij në Evropë ishte se zelli i tij reformues ishte një lajthitje, bazuar në forcën individuale të personalitetit. Ata besonin se Midhat Pasha nuk mund të kishte sukses, duke përmendur natyrën joefikase dhe të korruptuar të shtetit osman dhe natyrën e përçarë të shoqërisë së tij.

 Burgimi dhe vdekja 
Ai shërbeu për një kohë të shkurtër në Izmir si guvernator i Vilajetit të Aidinit, por më 17 maj 1881, pas vetëm disa muajsh në atë post, ai u arrestua. Ahmed Xhevdet Pasha, ministri i drejtësisë, e solli në Stamboll, ku u akuzua për vrasjen e Sultan Abdülaziz. Marrja në pyetje dhe procedurat gjyqësore u zhvilluan në Jëlldëz. Si përfundim, ai u dënua dhe u akuzua për vrasjen dhe u dënua me vdekje. Megjithatë, ekzekutimi u zëvendësua me burgim të përjetshëm në Taif të Hixhazit.

Disa historianë pretendojnë se këto janë akuza të sajuara pasi ata besojnë se rrëfimet janë nxjerrë nga disa të dyshuar përmes përdorimit të torturës dhe përdorimi i provave të falsifikuara dhe dëshmitarëve të paguar çuan në dënimin e tij. Mirëpo, ata pretendojnë se presioni britanik e ka penguar ekzekutimin e tij, kështu që ai u burgos në kalanë e Taifit, në Hexhaz. U raportua se, menjëherë pas mbërritjes së tij, emiri i Mekës mori një mesazh nga Stambolli që kërkonte vdekjen e Midhatit nga "një aksident". Emiri në detyrë Abdul Muttalib ishte një mik i ngushtë i Midhatit megjithatë, dhe asnjë veprim nuk u ndërmor nga ai. Si rezultat, Osman Pasha, guvernatori i Hexhazit, rrethoi rezidencën verore të Emirit në Taif dhe e burgosi ​​atë. Pas kësaj, fati i Midhat Pashës u vulos. Ai u vra në qelinë e tij më 26 prill 1883.

 Galeria 

 Lidhje të jashtme 
 Vdekja e Midhat Pashës, Karriera e Reformatorit të Madh në Turqi nga New York Times (12 maj 1884)
 Jeta e Midhat Pashës (biografia e 1903)
 Page images at the Internet Archive
 transcribed text at Project Gutenberg

 Referime 

Kategoria:Pashallarë
Kategoria:Lindje 1822
Kategoria:Vdekje 1883
Kategoria:Sadrazemë të Perandorisë Osmane
Kategoria:Guvernatorë osmanë të Aidinit
Kategoria:Njerëz të ekzekutuar të Perandorisë Osmane