Iso-Polifonia

Kënga polifonike e Epirit është një formë e polifonisë tradicionale popullore e praktikuar midis shqiptarëve, arumunëve, grekëve dhe më parë midis maqedonasve etnikë në Shqipërinë e Jugut dhe Greqinë veriperëndimore.Bart Plantenga. Yodel-ay-ee-oooo. Routledge, 2004. , p. 87 Albania: "Singers in Pogoni region perform a style of polyphony that is also practised by locals in Vlach and Slav communities [in Albania].Engendering Song: Singing and Subjectivity at Prespa by Jane C. Sugarman,1997,,page 356,"Neither of the polyphonic textures characteristic of  south Albanian singing is unique to Albanians.The style is shared with Greeks in the Northwestern district of Epirus (see Fakiou and Romanos 1984) while the Tosk style is  common among Aromanian communities from the Kolonje region of Albania the so called Faserotii (see Lortat-Jacob and Bouet 1983) and among Slavs of the Kastoria region of Northern Greece (see N.Kaufamann 1959 ). Macedonians in the lower villages of the Prespa district also formerly sang this style " Kënga polifonike e Epirit nuk duhet ngatërruar me varietete të tjera të këndimit polifonik, siç janë këngët jodeling të rajonit të Muotatalit, ose Cantu a tenore e Sardenjës.Engendering Song: Singing and Subjectivity at Prespa by Jane C. Sugarman,1997,,page 356,A striking counterpart from outside the Balkans is the polyphonic Yodeling of juuzli from the Muotatal region of Switzerland Studiuesit e konsiderojnë një traditë të vjetër, e cila ose e ka origjinën nga epoka e lashtë greke dhe trako-ilire, ose epoka bizantine, me ndikime nga muzika bizantine.

 Muzika polifonike 
 Në Greqi 
300px|parapamje|Grupi polifonik grek nga Dropulli i veshur me skoufios dhe fustanella
Tek grekët, kënga polifonike gjendet në pjesën veriore të rajonit grek të Janinës;Ricky Holden, Mary Vouras: Greek Folk Dances, 1965, page 10Simon Broughton, Mark Ellingham: World Music: The Rough Guide, 1999, , page 149 në Ano Pogoni, (Ktismata, Dollo, Parakalamos) dhe disa fshatra në veri të Konicës), si dhe në shumë pak fshatra. në verilindje të Thesprotisë (Çamanda, Leja, Baburi, Pavlla). Midis pakicave greke në Shqipërinë e Jugut (Epiri i Veriut),Simon Broughton, Mark Ellingham: World Music: The Rough Guide, 1999, , page 5, 127 këndimi polifonik kryhet në rajonet e Dropullit, Pogonit (Kato Pogoni) (Poliçanit) dhe në qytetet Delvinë, Himara, Sarandë dhe Gjirokastër.Ardian Ahmedaja, Gerlinde Haid. European voices: Multipart singing in the Balkans and the Mediterranean. Böhlau Verlag Wien, 2008 , p. 267.

Grupet polifonike greke mund të përfshijnë gjashtë pjesë të ndryshme: marrës (partis), rrotullues (gyristis), rrotullues (klostis), isokrates, rihtis (ai që "i bie" zërin) dhe parathënës (prologis). Këngët interpretohen në dy (marrës dhe tornues ose marrës dhe isokrat), tre, katër ose pesë zëra. Në këngën pesëzërëshe janë të pranishme të gjitha pjesët, ndërsa roli i tjerrësit dhe i rihtisit kryhet nga një pjesë. Zëri kryesor, marrësi, mund të këndohet nga burra ose gra, por mund të alternohet edhe mes tyre. Grupet polifonike greke zakonisht përbëhen nga 4 deri në 12 persona.

Midis grekëve një lloj i dytë i këndimit polifonik, i ndryshëm në vrazhdësi maksimale, kryhet gjithashtu në Karpathos dhe Pontos.Ardian Ahmedaja, Gerlinde Haid. European voices: Multipart singing in the Balkans and the Mediterranean. Böhlau Verlag Wien, 2008 , p. 283.

Në vitin 2020, Karvani Polifonik, i cili është një projekt grek me qëllim kërkimin, ruajtjen dhe promovimin e këngës polifonike epiriane që nga viti 1998, u përfshi në Listën e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s të praktikave të mira mbrojtëse.

 Në Shqipëri 
parapamje|300px|Grupi polifonik shqiptar nga Skrapari i veshur me qeleshe dhe fustanella

Tek shqiptarët, të katër krahinat e Myzeqesë, Toskerisë, Çamërisë dhe Labërisë kanë pjesë të kulturës së tyre këngën polifonike. Tek shqiptarët një formë e ngjashme e të kënduarit polifonik gjendet edhe në Shqipërinë veriore në zonën e Peshkopisë, komunitetet shqiptare të Kaçanikut në Kosovë, zonat e Pollogut, Tetovës, Kërçovës dhe Gostivarit në Maqedoninë e Veriut dhe rajonin e Malësisë në Shqipërinë veriore dhe Mali i Zi jugor.European voices: Multipart singing in the Balkans and the ..., Volume 1 By Ardian Ahmedaja, Gerlinde Haid page 210, 243-44 

Rajoni i Labërisë është një trevë e veçantë e njohur për këngën shumëpalëshe dhe shtëpi e shumë zhanreve të ndryshme si ajo e pleqërishtes. Këngët mund të jenë dy, tre ose katër pjesësh. Këngët dypjesëshe këndohen vetëm nga femrat. Këngët me tre pjesë janë më të përhapura dhe mund të këndohen nga burra dhe gra. Këngët katërpjesëshe janë specialitet Labëria. Hulumtimet kanë treguar se këngët katërpjesëshe kanë ardhur pas tri pjesëve dhe se ato janë forma më komplekse e të kënduarit polifonik.European voices: Multipart singing in the Balkans and the ..., Volume 1 By Ardian Ahmedaja, Gerlinde Haid pages 214-215 

Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës, është mbajtur çdo pesë vjet në muajin tetor, duke filluar nga viti 1968 dhe zakonisht ka përfshirë shumë këngë polifonike.European voices: Multipart singing in the Balkans and the ..., Volume 1 By Ardian Ahmedaja, Gerlinde Haid page 241 

Iso-polifonia shqiptare është përfshirë në listën e trashëgimisë kulturore jomateriale të UNESCO-s.

Tradita e të kënduarit polifonik është kontestuar dhe përdorur nga të dyja anët e kufirit grek dhe shqiptar në mënyrë nacionaliste.Notes from the Balkans: Locating Marginality and Ambiguity on the Greek-Albanian Border,2005,,page Back matter ,"... the appropriate manner(Adkins 2002; Adkins and Lury 1999; Skeggs 1997). 16. Theodosiou (2003); Nitsiakos and Mantzos (2003) note that polyphonic singing has become one of those traditions that is argued about by nationalist folklorists on both sides of the border, .."

 Referime 


Kategoria:Muzikë popullore shqiptare
Kategoria:Muzikë greke
Kategoria:Këndim polifonik