Lodrat mësimore

parapamje| Një vajzë me LeapPad
Lodrat edukative ose lodrat mësimore  janë objekte loje, të krijuara përgjithësisht për fëmijët, të cilat pritet të stimulojnë të mësuarit. Ato shpesh synojnë të përmbushin një qëllim edukativ, si p.sh. ndihma e një fëmije të zhvillojë një aftësi të caktuar ose mësimi i një fëmije për një temë të caktuar. Ata shpesh thjeshtojnë, miniaturizojnë apo edhe modelojnë aktivitetet dhe objektet e përdorura nga të rriturit.
 Vështrim 
Edhe pse fëmijët vazhdimisht ndërveprojnë dhe mësojnë rreth botës, shumë nga objektet me të cilat ndërveprojnë dhe mësojnë nuk janë lodra. Lodrat përgjithësisht konsiderohen të ndërtuara posaçërisht për përdorim nga fëmijët. Një fëmijë mund të luajë dhe të mësojë nga një gur ose një shkop, por nuk do të konsiderohej një lodër edukative sepse 1) është një objekt natyror, jo i projektuar dhe 2) nuk ka asnjë qëllim edukativ të pritur.

Dallimi qëndron në perceptimin ose realitetin e qëllimit dhe vlerës së lodrës. Një lodër edukative pritet të edukojë. Ai pritet të udhëzojë, promovojë intelektualitetin, zhvillimin emocional ose fizik. Një lodër edukative duhet t'i mësojë një fëmije një temë të caktuar ose të ndihmojë një fëmijë të zhvillojë një aftësi të caktuar. Sot më shumë lodra janë projektuar me edukimin dhe zhvillimin e fëmijës se kurrë më parë.

Termi "lodër edukative" përdoret shpesh në reklamat e lodrave për të promovuar shitjet tek prindërit.   Paketimi i shumë lodrave përfshin një tabelë të aftësive dhe përfitimeve që pretendohet se do të përmirësohen nga përdorimi i produktit. Përfitimi aktual zhvillimor i këtyre, në krahasim me një produkt më të lirë, më të thjeshtë ose më lehtësisht të disponueshëm, shpesh nuk është vërtetuar. Në shumë raste, lodrat edukative të bëra vetë mund të jenë po aq efektive sa ato të blera të shtrenjta, për sa kohë që kuptohen çështjet e zhvillimit. 

 Historia 
Lodrat kanë ndryshuar në mënyrë thelbësore gjatë historisë, ashtu si edhe vetë koncepti i fëmijërisë.  Në veprën me titull Lodrat si Kulturë (1986), antropologu Brian Sutton Smith diskuton historinë e lodrave dhe thotë se "në mënyra të ndryshme lodrat ndërmjetësojnë këto konflikte kulturore brenda jetës personale të fëmijëve".   Lodrat edukative në veçanti priren të pasqyrojnë shqetësimet kulturore të kohës së tyre.

Kërkimet mbi historinë e lodrave dhe përdorimin e tyre priren të fokusohen në kulturat perëndimore, por punë është bërë edhe në Afrikën e Veriut dhe Sahara .  Lodrat ose kukullat e bëra prej druri, balte, dylli ose pëlhure mund të jenë lodrat më të hershme të njohura. Arkeologët i kanë gjetur ato në vende nga Egjipti, Greqia dhe Roma, dhe Antonia Fraser thekson universalitetin e tyre. 

Kukullat mund të shihen si një "lodër edukative" e hershme, sepse kukullat vepruan si zëvendësues, duke i lejuar fëmijët të mësojnë të kujdesen për foshnjat dhe fëmijët e gjallë. Në mënyrë të ngjashme, harqet dhe shigjetat e lodrave dhe armët e tjera vepruan si zëvendësues për armët e vërteta, duke u mundësuar fëmijëve të zhvillonin aftësitë e nevojshme për gjueti ose për të luftuar.  

Megjithatë, deri në shekullin e 20-të, lodrat e prodhuara nuk ishin të disponueshme, dhe më shpesh ishin në pronësi të familjeve të pasura.   Enët miniaturë të derdhur dhe ushtarë lodrash janë gjetur në Angli që datojnë që në vitin 1300.   Ka të dhëna të fëmijëve të pasur mesjetar që zotërojnë shtëpi lodrash dhe lodra ushtarake, të cilat mund t'u mundësojnë atyre të imitojnë aktivitetet e të rriturve, si për shembull menaxhimi i një familjeje ose rrethimi.  

"Ne shpesh harrojmë se gjatë historisë, fëmijët kanë luajtur me kënaqësi pa lodra dhe kanë prodhuar lodra."   Fëmijët improvizuan një gamë të gjerë lodrash dhe lojërash duke përdorur çdo gjë që u vinte në dorë, duke përfshirë gardhe, fuçi, shkopinj, gurë dhe rërë.  Të dy fëmijët dhe të rriturit luanin lojëra të tilla si tavëll, zare, shah dhe letra, të cilat ndihmuan në zhvillimin e shkathtësisë manuale, kujtesës dhe strategjisë.  Në vitin 1560, Pieter Bruegel Plaku pikturoi Lojërat e Fëmijëve . Ai përshkruan rreth 200 fëmijë në të paktën 75 aktivitete loje.   Vetëm disa aktivitete përfshinin lodra të bëra posaçërisht për fëmijë, dhe akoma më pak mund të klasifikohen si "lodra edukative": kukulla, instrumente të thjeshta muzikore dhe një pistoletë uji që përdoret për të qëlluar mbi një zog. "Pieter Bruegel the Elder’s "Children's Games" (Painting) ," in Children and Youth in History, Item #332, accessed January 23, 2017. Annotated by Miriam Forman-Brunell.

Identifikimi i lodrave specifike që kanë një qëllim të qartë edukues daton në vitet 1700.  Në vitin 1693, në Disa mendime në lidhje me edukimin, filozofi liberal John Locke pohoi se lodrat edukative mund të rrisin kënaqësinë e fëmijëve për të mësuar shkronjat e tyre: "Mund të ketë zare dhe lojëra, me shkronjat mbi to për t'u mësuar fëmijëve alfabetin duke luajtur; dhe mund të gjenden njëzet mënyra të tjera, të përshtatshme për temperamentin e tyre të veçantë, për ta bërë këtë lloj mësimi një sport për ta."  Ky lloj blloku, një nga lodrat e para në mënyrë eksplicite edukative, shpesh identifikohet si "Blloqet e Locke".  

Edukatorja franceze Jeanne-Marie Le Prince de Beaumont mund të jetë shpikësi më i hershëm i enigmës me bashkim pjesësh figure ose "Hartës së Disektuar". Të dhënat tregojnë se ajo përdori një lloj harte druri për t'u mësuar vajzave gjeografinë në vitet 1750. Megjithatë, meqenëse ende nuk ekzistojnë shembuj të hartave të saj, është e pamundur të konfirmohet se ato ishin "të ndara" në copa. Hartografi britanik John Spilsbury në përgjithësi vlerësohet me shpikjen e enigmës së bashkimit ose "hartës së disektuar" në 1766. Ai synonte të ishte një mjet edukativ për gjeografinë.  

 Dhuratat e Froebelit 
djathtas|parapamje| Replika e dhuratave të Fröbel

Qendra e prodhimit të lodrave në vitet 1800 ishte Gjermania, e njohur për mjeshtërinë e saj të shkëlqyer.  Midis 1836 dhe 1850, edukatori gjerman Friedrich Wilhelm August Fröbel prezantoi një grup trupash gjeometrike me formë të veçantë të cilat ai i quajti " dhurata " dhe materiale më pak të forta si letra të palosshme të cilat ai i quajti "profesione". Nëpërmjet ndërveprimit me këta manipulues, të pesë shqisat u stimuluan. Ato kishin për qëllim të mbështesnin mësimin e koncepteve të tilla si numri, madhësia, forma, pesha dhe shkaku dhe efekti.   Froebel gjithashtu themeloi " Kopshtin e fëmijëve " të parë.   Ai ofronte kujdes dhe edukim për fëmijët parashkollorë, prindërit e të cilëve mungonin në punë gjatë ditës. Samuel Lorenzo Knapp (1843), Female biography; containing notices of distinguished women, in different nations and ages. Philadelphia: Thomas Wardle. p. 230. 

Deri në vitin 1880, blloqet prej druri të projektuara nga Froebel kishin frymëzuar zhvillimin e blloqeve të gurit të ankorimit (gjermanisht: Anker-Steinbaukasten) prej guri artificial në Gjermani nga vëllezërit Lilienthal . Këto komplete lodrash ndërtimi të hershme kanë mbetur në prodhim pothuajse të vazhdueshëm që atëherë, dhe komponentët modernë janë ende të pajtueshëm me elementët antikë të qëndrueshëm të bërë më shumë se një shekull më parë.

Inxhinieri francez Arthur Good (nën emrin e stilolapsit "Tom Tit") botoi artikuj javor për La Science Amusante, ose Shkencë Argëtuese në revistën franceze L'Illustration . Ato u mblodhën dhe u botuan duke filluar nga viti 1889. Demonstrimet e tij gjeometrike, projektet artizanale dhe eksperimentet e fizikës mund të kryheshin me materiale të përditshme shtëpiake. 

 Manipuluesit e Montessorit 
djathtas|parapamje| Disa nga manipulueset e shumta të Maria Montessorit

Një gamë e gjerë manipulimesh u prezantua në fillim të shekullit të 20-të nga Maria Montessori . Bazuar në punën e saj në Itali, libri i saj Metoda Montessori u përkthye në anglisht dhe u botua në 1912.  Kurrikula e Montessorit u përqendrua kryesisht në të mësuarit taktik dhe perceptues në vitet e hershme dhe bazohej në teoritë e zhvillimit dhe punën me studentët. Ajo theksoi ushtrimet praktike duke përdorur materiale të gatshme si derdhja e orizit ose lidhja e një lidhëse këpucësh. Ajo gjithashtu zhvilloi grupe materialesh ndijore Montessori, manipulues për të mësuar matematikën dhe aftësi dhe koncepte të tjera. Sot, metodat e Montessorit përdoren si në shtëpi ashtu edhe në shkolla, dhe manipulimet e saj janë studiuar gjerësisht.   Puna e saj ishte e motivuar fuqishëm nga kushtet e lagjeve të varfëra dhe disavantazhet sociale dhe ekonomike me të cilat përballen gratë e varfra dhe fëmijët e tyre. Metoda Montessori formoi bazën për krijimin e tabelave të lodrave edukative. 

 Teoritë edukative dhe loja 
Ndonëse ndonjëherë përshkruhet si "puna e fëmijëve", loja e fëmijëve mund të shihet si procesi përmes të cilit fëmijët përjetojnë botën, duke praktikuar dhe brendësuar aftësi dhe ide të reja. Përvojat përfshijnë imitim, duke arsyetuar për shkaku dhe efekti, zgjidhja e problemeve, dhe duke u angazhuar në mendimi simbolik." Ndërsa fëmijët rriten dhe mësojnë, repertori i aftësive të cilat ata janë gati zhvillimore për të fituar zgjerohet, duke u bazuar në njohuritë e mëparshme. Loja është e rëndësishme për zhvillimin njohës, emocional dhe shoqëror të fëmijëve.

Mësuesit që përdorin lodra edukative në mjediset e klasës përpiqen të identifikojnë lodrat që do të jenë të përshtatshme për nivelin e zhvillimit të fëmijës, aftësitë ekzistuese dhe interesat. Ata përpiqen t'i angazhojnë fëmijët me lodra në mënyra që mbështesin zhvillimin kognitiv.  Shumë edukatorë theksojnë rëndësinë e lojës me imagjinatë të hapur, eksplorimit dhe angazhimit social. Lodrat me cilësi të hapur mund të përdoren nga fëmijët në mënyra të ndryshme dhe në mosha dhe nivele të ndryshme zhvillimi.  Lodrat edukative ndryshojnë shumë për sa i përket hapjes së tyre dhe potencialit të tyre për eksplorim, lojëra imagjinative dhe angazhim social.   Teoricieni i lojës, Brian Sutton Smith, i cili mbron lojën e lirë, ka pohuar se "planet e imagjinatës lozonjare dominojnë objektet ose lodrat, jo anasjelltas".   Lodrat, dizajni i të cilave është më shumë i specifikuar dhe i kufizuar, mund të jenë më pak intuitive për t'u përdorur nga fëmijët dhe kërkojnë më shumë angazhim dhe mbështetje nga të rriturit. Shumë studime të lodrave edukative raportojnë se efektiviteti i një lodre lidhet më shumë me përfshirjen dhe drejtimin e të rriturve, ose me nivelin intelektual të fëmijës, sesa me vetë lodrën.  

Lodrat edukative pretendojnë se përmirësojnë zhvillimin intelektual, social, emocional dhe/ose fizik. Kështu, lodrat edukative janë krijuar për të synuar momentet e zhvillimit brenda grupmoshave të përshtatshme. Për të rinjtë e moshës parashkollore, blloqet e thjeshta prej druri mund të jenë një pikënisje e mirë për një fëmijë që të fillojë të kuptojë marrëdhëniet shkakësore, parimet bazë të shkencës (p.sh. nëse një bllok bie nga maja e një strukture, ai do të bjerë derisa një sipërfaqe të ndalojë rënien e saj ), dhe zhvilloni durimin dhe koordinimin rudimentar dorë-sy . Për një fëmijë që shkon drejt shkollës fillore, manipulime të tjera më të sofistikuara mund të ndihmojnë më tej zhvillimin e këtyre aftësive. Lodrat manipuluese të ndërlidhura si Lego ose enigmat sfidojnë fëmijën të përmirësojë koordinimin sy-dorë, durimin dhe të kuptuarit e marrëdhënieve hapësinore. Së fundi, një fëmijë në shkollën fillore mund të përdorë komplete ndërtimi shumë të sofistikuara që përfshijnë pjesë lëvizëse, motorë dhe të tjerë për të ndihmuar në kuptimin e mëtejshëm të funksionimit kompleks të botës. E rëndësishmja, vlera edukative që rrjedh nga fëmija rritet kur lodra edukative është e përshtatshme për moshën. 

 Shih edhe 
 Loja
 Arsimi
 Lojërat
 Fëmijëria
 Lojërat e fëmijëve
 Arsimi parashkollor
 Pedagogjia parashkollore

 Referime