Iliro-romakët

Iliro-romakët është një term i përdorur në historiografi, ilirologji dhe studime antropologjike për ilirët e romanizuar brenda provincave të lashta romake të Ilirikut, Moezisë, Panonisë dhe Dardanisë. Termi 'iliro-romakë' mund të përdoret gjithashtu për të përshkruar kolonët romakë që kolonizuan Ilirikun.

 Para pushtimit romak 

Fiset ilire konsideroheshin barbarë si nga popujt romakë ashtu edhe nga helenët në Ballkanin jugor. Termi ilir fillimisht nënkuptonte një fis që jetonte në zonat përreth Liqenit të Shkodrës, i vendosur përgjatë kufirit të Shqipërisë dhe Malit të Zi (Ilirët e mirëfiltë - Illyrii proprie dicti).  Ata konsideroheshin në grupin e gjerë të popujve barbarë si Galët, Gjermanët dhe Dakët. Pushtimi i Ilirisë në vitin 168 p.e.s., së bashku me atë të Epirit, konsoliduan domenin romak mbi Detin Adriatik. Gjeografia malore e rajonit nënkuptonte se rajoni ishte i vështirë për t'u nënshtruar, por në vitin 9 të es Revolta e Madhe Ilire ishte shuar dhe që atëherë rajoni do të furnizonte një numër të madh ushtarësh joshtetas në Auxilia Romake.

 Gjatë Perandorisë 

Romanizimi i këtyre popujve barbarë përfundimisht i shndërroi ata në ushtarët më të vlefshëm të Ushtrisë Romake të Vonë, me një pjesë të konsiderueshme të zyrtarëve dhe gjeneralëve të ardhur nga një sfond verior ballkanik, si Iliria, Dalmacia, Panonia dhe Moesia. Një perandor, Decius, disa uzurpatorë dhe gjatë mbretërimit të Gallienus, i cili filloi profesionalizimin e komandës së lartë të ushtrisë, një numër i madh ushtarësh arritën gradë të lartë brenda ushtrisë romake. Ata zunë vendin që Urdhri Senatorial kishte pasur privilegjin të mbante që nga koha e Augustit, 250 vjet më parë, komandën e legjioneve dhe provincave të armatosura.

 Kolonizimi romak 

Iliria dhe më vonë Iliriku u kolonizua shumë nga romakët duke filluar në shekullin e tretë para Krishtit. Romakët themeluan qytetet Acruvium, Cibalae, Mursa, Narona, Siscia dhe krijuan koloni në Salona, Sirmium, Epidaurum, Aequum, Iader, Rhizon dhe në shumë qytete të tjera. Këto qytete u kolonizuan nga veteranët romakë të luftës.

 Perandorët ilirë 

Nga ky grup dolën perandorët më të suksesshëm të kohës dhe ishin ata që i dhanë fund krizës së shekullit të tretë. Shembujt përfshijnë Claudius II Gothicus, Aurelian dhe Probus . Ishte gjithashtu rasti i Justinianit, i cili u shqua për ndërmarrjen e reformave të mëdha politike dhe legjislative që ristrukturuan perandorinë romake. Ai lindi në vitin 483 në afërsi të Shkupit në një familje të panjohur ilire dhe u bë perandor bashkëpunëtor i xhaxhait të tij, Justinit I, i cili e adoptoi.  Megjithatë, burime të tjera vënë në dukje se Justiniani vinte nga një prejardhje trako-romake.   Krijuesi i Tetrarkisë Diokleciani dhe shokët e tij tetrark Maksimian, Konstanci Klorus (babai i perandorit të parë të krishterë Konstandin) dhe Severus II ishin gjithashtu me prejardhje ilire.

Ka studiues që vërejnë se fryma ushtarake dhe edukimi latin i perandorëve romakë me prejardhje ilire shpesh binte ndesh me idealet bashkëkohore të një kulture të lashtë, e cila bazohej në greqishten klasike. 

 Mesjeta 
Gjatë mesjetës, pasardhësit e iliro-romakëve kanë ndikuar në rritjen e Gadishullit Ballkanik (Ilirik) .  Thuhet se sipërmarrja e tyre lehtësoi tregtinë dhe hapi rrugë të lashta tregtare. Këta njerëz kishin akses në rrjetin e vjetër rrugor romak, i cili dukej se njihej vetëm mes tyre.  Artefaktet e gërmuara (p.sh. pllaka varri) në Dardani dhe Serbi treguan mjeshtëri iliro-romake që favorizonte dekorimin që ishte pothuajse i vrazhdë deri në grotesk.  Besohet se banorët iliro-romakë të këtij vendi të veçantë e kanë kopjuar stilin nga paraardhësit e tyre të lashtë ilirë. 

 Trashëgimia 
 Dalmacia
 Dalmatinët
 Gjuha dalmate

 Shih edhe 
 Iliria
 Iliriku
 Ilirologjia
 Romakët
 Mbretëria e Ilirisë
 Prefektura e Ilirikut
 Arsimi në Romën e lashtë
 Kultura e Romës së Lashtë

 Literatura 









 Referime 

Kategoria:Iliriku
Kategoria:Ilirë
Kategoria:Ilirët
Kategoria:Romakë