Traktati i Berlinit (1878)

Traktati i Berlinit (formalisht «Traktati midis Austro-Hungarisë, Francës, Gjermanisë, Britanisë së Madhe dhe Irlandës, Italisë, Rusisë dhe Perandorisë Osmane për Zgjidhjen e Çështjeve në Lindje») u nënshkrua më 13 korrik 1878. Pas fitores ruse kundër Perandorisë Osmane në Luftën Ruso-Turke 1877-1878, fuqitë e mëdha ristrukturuan hartën e rajonit të Ballkanit. Ata përmbysën disa nga përfitimet ekstreme të pretenduara nga Rusia në Traktatin paraprak të Shën Stefanit, por osmanët humbën zotërimet e tyre kryesore në Evropë. Ishte një nga tre marrëveshjet kryesore të paqes në periudhën pas Kongresit të Vjenës në vitin 1815. Ishte akti përfundimtar i Kongresit të Berlinit (13 qershor - 13 korrik 1878) dhe përfshinte Britaninë e Madhe dhe Irlandën, Austro-Hungarinë, Francën, Gjermaninë, Italinë, Rusinë dhe Perandorinë Osmane. Kancelari i Gjermanisë Otto von Bismarck ishte kryetari dhe personaliteti dominues.

Detyra më e rëndësishme e Kongresit ishte të vendoste për fatin e Bullgarisë, por vetë Bullgaria u përjashtua nga pjesëmarrja në bisedime, me këmbënguljen ruse.  Në atë kohë, duke qenë se nuk ishte një shtet sovran, Bullgaria nuk ishte subjekt i së drejtës ndërkombëtare dhe e njëjta gjë vlente edhe për vetë bullgarët. Përjashtimi ishte tashmë një fakt i vërtetuar në Konferencën e Fuqive të Mëdha të Kostandinopojës, e cila ishte mbajtur një vit më parë pa asnjë pjesëmarrje bullgare.

Rezultati më i dukshëm i konferencës ishte njohja zyrtare e shteteve të reja të pavarura të Rumanisë, Serbisë dhe Malit të Zi (të cilat de facto kishin vepruar në mënyrë të pavarur për dekada).

 Sfondi 
Traktati i Paqes i Parisit, në vitin 1856, i cili i dha fund Luftës së Krimesë, e kishte bërë Detin e Zi një territor neutral. Traktati që kishte mbrojtur Perandorinë Osmane, i dha fund Aleancës së Shenjtë (Austria, Prusia dhe Rusia) dhe dobësoi pozicionin e Rusisë në Evropë. Në vitin 1870, Rusia thirri doktrinën e  dhe e përfundoi traktatin duke shkelur dispozitat në lidhje me neutralitetin e Detit të Zi. Fuqitë e mëdha u bindën gjithnjë e më shumë se Perandoria Osmane nuk do të ishte në gjendje të mbante territoret e saj në Evropë.

Në vitin 1875, kryengritja e Hercegovinës rezultoi në Krizën e Madhe Lindore. Ndërsa konflikti në Ballkan u intensifikua, mizoritë gjatë Kryengritjes së Prillit 1876 në Bullgari ndezën ndjenjat antiturke në Rusi dhe Britani, të cilat përfundimisht kulmuan në Luftën Ruso-Turke të 1877-ës.

 Kushtet 
Traktati njohu zyrtarisht pavarësinë e principatave de facto sovrane të Rumanisë, Serbisë dhe Malit të Zi dhe autonominë e Bullgarisë, megjithëse kjo e fundit funksiononte në mënyrë të pavarur dhe u nda në tre pjesë: Principata e Bullgarisë, provinca autonome e Rumelisë Lindore dhe Maqedonia, e cila iu kthye osmanëve, duke zhbërë planet ruse për një "Bullgari të Madhe" të pavarur dhe rusofile. Traktati i Shën Stefanit kishte krijuar një shtet bullgar, të cilit i trembeshin më shumë Britania dhe Austro-Hungaria.

Traktati i Berlinit konfirmoi shumicën e përfitimeve ruse nga Perandoria Osmane të specifikuara në Traktatin e Shën Stefanit, por lugina e Alashkerdit dhe qyteti i Bajazidit iu kthyen osmanëve. Traktati i Konstantinopojës (1879) ishte një vazhdim i mëtejshëm i negociatave. Ai ripohoi dispozitat e Traktatit të Shën Stefanit, të cilat nuk ishin modifikuar nga Traktati i Berlinit dhe përcaktoi shumat e kompensimit që Perandoria Osmane i detyrohej Rusisë për humbjet ndaj bizneseve dhe institucioneve gjatë luftës. Ai u dha amnisti nënshtetasve osmanë dhe lirimin e robërve të luftës.  Përveç kësaj, neni VII i traktatit parashikonte që në territorin e përvetësuar nga Rusia, subjektet mund të zgjidhnin nëse dëshironin të ishin nënshtetas osmanë apo rusë për një periudhë prej gjashtë muajsh pas hyrjes në fuqi të marrëveshjes.

Me gjithë lutjet e delegatëve rumunë, Rumania u detyrua t'ia dorëzonte Perandorisë Ruse Besarabinë jugore. Si kompensim, Rumania mori Dobruxhën, duke përfshirë deltën e Danubit. Traktati gjithashtu kufizoi pushtimin rus të Bullgarisë në 9 muaj, gjë që kufizoi kohën gjatë së cilës trupat dhe furnizimet ruse mund të lëviznin nëpër territorin rumun.

Tre shtetet e reja të pavarura më pas e shpallën veten mbretëri: Rumania në vitin 1881, Serbia në vitin 1882 dhe Mali i Zi në 1910, ndërsa Bullgaria e shpalli pavarësinë e plotë në vitin 1908, pasi u bashkua me Rumelinë Lindore në vitin 1885. Austro-Hungaria në vitin 1908 do të aneksonte Bosnjën, duke shkaktuar Krizën e Bosnjës, një krizë e madhe evropiane që përforcoi aleancat para Luftës së Parë Botërore.Bosnian Crisis

Traktati i Berlinit u dha status të veçantë juridik disa grupeve fetare dhe gjithashtu do të shërbente si model për traktatet e pakicave, të cilat do të krijoheshin në kuadër të Lidhjes së Kombeve. Ai përcaktoi që Rumania duhet të njihte jo të krishterët (hebrenjtë dhe muslimanët) si qytetarë të plotë. Ai gjithashtu kërkoi në mënyrë të paqartë një korrigjim kufiri midis Greqisë dhe Perandorisë Osmane, i cili ndodhi pas negociatave të stërzgjatura në vitin 1881, me kalimin e Thesalisë në Greqi.

Në "Rrethoren e Salisburit" të 1 prillit, Sekretari i Jashtëm britanik, Markezi i Salisbury-t, bëri të qartë kundërshtimet e tij dhe të qeverisë së tij ndaj Traktatit të Shën Stefanit dhe pozicionit të tij të favorshëm të Rusisë. Historiani A. J. P. Taylor shkruan se: "Nëse Traktati i Shën Stefanit do të ishte ruajtur, si Perandoria Osmane, ashtu edhe Austro-Hungaria, mund të kishin mbijetuar deri në ditët e sotme. Britanikët, me përjashtim të Beaconsfield në momentet e tij më të egra, kishin pritur më pak dhe, për rrjedhojë, ishin më pak të zhgënjyer. Salisbury në fund të vitit 1878 shkroi se: "Ne do të krijojmë një lloj sundimi të rrënuar turk përsëri në jug të Ballkanit. Por është thjesht një pushim. Nuk ka mbetur gjallëri në to. Traktati gjithashtu u bën thirrje palëve të përfshira të sulmojnë kombin që shkel traktatin.'"

Vilajeti i Kosovës mbeti pjesë e Perandorisë Osmane. Austro-Hungarisë iu lejua të vendosë garnizone ushtarake në Vilajetin Osman të Bosnjës dhe në Sanxhakun e Novi Pazarit. Vilajeti i Bosnjës u vu nën pushtimin austro-hungarez, megjithëse formalisht mbeti pjesë e Perandorisë Osmane, derisa u aneksua nga Austro-Hungaria tridhjetë vjet më vonë, më 5 tetor 1908. Garnizonet austro-hungareze në Sanxhakun e Novi Pazarit u tërhoqën në vitin 1908, pas aneksimit të Vilajetit të Bosnjës dhe Krizës së Bosnjës që pasoi, për të arritur një kompromis me Perandorinë Osmane, e cila po luftonte me grindje të brendshme për shkak të Revolucionit Xhonturk (1908). Situata kaotike në Perandorinë Osmane i lejoi gjithashtu Bullgarisë të shpallte zyrtarisht pavarësinë e saj më 5 tetor 1908.

 Lista e të plotfuqishmëve 
  Mbretëria e Bashkuar
 Benjamin Disraeli, konti i Beaconsfield-it, kryeministri
 Robert Gascoyne-Cecil, markezi i III-të i Salisbury, sekretari i jashtëm
 Lord Odo Russell, ambassador në Berlin
  Gjermania dhe Prusia
 Otto von Bismarck, ministër president i [[Prusia|Prusisë] dhe kancelar i Gjermanisë
 Baron Ernst von Bülow, ministri i jashtëm i Prusisë
 Chlodwig, Prince of Hohenlohe-Schillingsfürst, ambasador në Paris
  Austro-Hungaria
 Gyula, Count Andrássy, ministri i jashtëm
 Kont Alajos Károlyi, ambasador në Berlin
 Baron Heinrich Karl von Haymerle, ambasador në Romë
  Franca
 William Henry Waddington, konti de Saint-Vallier, ambasador në Berlin dhe ministri i punëve të jashtme
 Félix Hippolyte Desprez, drejtor i punëve politike në departamentin e punëve të jashtme
  Rusia
 Alexander, princ Gorchakov, kancelari dhe ministri i jashtëm
 Kont Pyotr Shuvalov, ambasador në oborrin e Saint James-it
 Paul d'Oubril, ambasador në Berlin
  Italia
 Edoardo de Launay, ambasador në Berlin
 Luigi Corti
 Perandoria Osmane
 Alexander Karatheodori Pasha, ministri i punëve publike
 Mehmed Ali Pasha, marshall i ushtrisë osmane
 Sadullah Pasha, ambasador në Berlin

 Shih edhe 
 Lidhja e Prizrenit
 Rilindja Kombëtare Shqiptare
 Vilajeti i Kosovës
 Komiteti i Janinës
 Projekti i kryengritjes kundërosmane (1877)
 Kongresi i Berlinit
 Traktati i Shën Stefanit
 Kriza Lindore dhe Shqipëria
 Kriza lindore dhe lëvizja shqiptare
 Shqipëria në fillim të Krizës Lindore (1875-1876)
 Lufta Ruso-Turke (1877-1878)
 Traktati i Shën Stefanit
 Konferenca e Berlinit
 Konferenca e Stambollit
 Kriza Lindore
 Shkaqet për shpërthimin e Krizës Lindore
 Perandoria Osmane në gjysmën e parë shek. XVIII-XIX
 Perandoria Osmane në gjysmën e dytë të shekullit XVIII-XIX
 Lufta e Krimesë
 Perandoria Osmane në shek. XIX-XX
 Luftërat osmane në Evropë
 Historia e luftërave Ruso-Turke
 Beteja e Prevezës
 Lufta Osmano-Venedikase (1570-1573)
 Beteja e Lepantos
 Lufta e Madhe Turke
 Beteja e Vjenës
 Lufta e Moresë
 Kryengritja antiosmane e vitit 1689 në vilajetin e Rumelisë
 Beteja e Kaçanikut (1690)

 Referime 

 Bibliografia 



 Anderson, M.S. The Eastern Question, 1774–1923: A Study in International Relations (1966) online  

 Langer, William L. European Alliances and Alignments: 1871-1890 (1950) pp 151–70. Online




 Stavrianos, Leften Stavros. The Balkans since 1453 (1958).



Kategoria:Traktate 1878
Kategoria:Traktate shekulli XIX
Kategoria:Vitet 1870 në Evropë
Kategoria:Vitet 1870 në Perandorinë Osmane
Kategoria:Vitet 1870 në Shqipëri
Kategoria:Shekulli XIX në Ballkan
Kategoria:Shekulli XIX në Evropë
Kategoria:Shekulli XIX në Perandorinë Osmane
Kategoria:Marrëdhënie ndërkombëtare
Kategoria:Krizë