Psikologjia funksionale

Psikologjia funksionale ose funksionalizmi i referohet një shkolle psikologjike të mendimit që ishte një rrjedhje e drejtpërdrejtë e të menduarit darvinian e cila përqendron vëmendjen në dobinë dhe qëllimin e sjelljes që është modifikuar gjatë viteve të ekzistencës njerëzore.  Edward L. Thorndike, i njohur më së shumti për eksperimentet e tij me të mësuarit, u bë i njohur si udhëheqësi i lëvizjes në fjalë. Kjo lëvizje u ngrit në SHBA në fund të shekullit XIX në kontrast të drejtpërdrejtë me strukturalizmin e Eduard Tiçenerit, i cili përqendrohej në përmbajtjen e vetëdijes dhe jo në motivet dhe idealet e sjelljes njerëzore. Funksionalizmi mohon parimin e introspeksionit, i cili tenton të hetojë funksionimin e brendshëm të të menduarit njerëzor në vend që të kuptojë proceset biologjike të ndërgjegjes njerëzore.

 Përmbledhje 
Kategoria:Artikuj me hKarta
Funksionalizmi Functionalism. "Internet Encyclopedia of Philosophy" ishte një filozofi që kundërshtonte strukturalizmin mbizotërues të psikologjisë të fundit të shekullit XIX. Edward Titchener, strukturalisti kryesor, i dha psikologjisë përkufizimin e saj të parë si një shkencë e studimit të përvojës mendore, të ndërgjegjes, që do të studiohet nga introspeksioni.

Në fillim të shekullit XIX, kishte një mospërputhje midis psikologëve që ishin të interesuar në analizën e strukturave të mendjes dhe atyre që e kthyen vëmendjen e tyre në studimin e funksionit të proceseve mendore.  Kjo rezultoi në një betejë të strukturalizmit kundër funksionalizmit.

Qëllimi kryesor i strukturalizmit ishte të bënte përpjekje për të studiuar vetëdijen njerëzore brenda kufijve  të një përvoje të vërtetë të gjallë, por kjo mund ta bënte të pamundur studimin e mendjes njerëzore, prandaj funksionalizmi është në kontrast të plotë me këtë. Psikologjia strukturore kishte të bënte me përmbajtjet mendore ndërsa funksionalizmi kishte të bënte me operacionet mendore. Argumentohej se psikologjia strukturore buronte nga filozofia dhe mbeti e lidhur ngushtë me të, ndërsa funksionalizmi ka një aleat të ngushtë edhe në biologji. 

William James konsiderohet të jetë themeluesi i psikologjisë funksionale. Por ai nuk do ta konsideronte veten si funksionalist, as nuk i pëlqente vërtet mënyra se si shkenca e ndante veten në shkolla. John Dewey, George Herbert Mead, Harvey A. Carr dhe veçanërisht James Rowland Angell ishin përkrahësit kryesorë të funksionalizmit në Universitetin e Çikagos. Një grup tjetër në Kolumbia, duke përfshirë veçanërisht James McKeen Cattell, Edward L. Thorndike dhe Robert S. Woodworth, u konsideruan gjithashtu funksionalistë sepse përkrahën disa nga mendimet e profesorëve të Çikagos. Egon Brunswik përfaqëson një version më të fundit, por kontinental. Funksionalistët ruajtën një theks në përvojën e ndërgjegjshme.

Bihejvioristët gjithashtu hodhën poshtë metodën e introspeksionit, por kritikuan funksionalizmin sepse nuk bazohej në eksperimente të kontrolluara dhe teoritë e tij ofronin pak aftësi parashikuese.  B.F. Skinner ishte një zhvillues i sjelljes. Ai nuk mendonte se ia vlente të merrte parasysh se si mendja ndikon në sjellje, sepse ai e konsideronte sjelljen thjesht si një përgjigje të mësuar ndaj një stimuli të jashtëm. Megjithatë, koncepte të tilla bihevioriste priren të mohojnë aftësinë njerëzore për vendimmarrje të rastësishme, të paparashikueshme, të ndjeshme, duke bllokuar më tej konceptin funksionalist se sjellja njerëzore është një proces aktiv i drejtuar nga individi. Ndoshta, një kombinim i këndvështrimit funksionalist dhe biheviorist u jep shkencëtarëve vlerën më empirike,  por, edhe kështu, mbetet filozofikisht (dhe fiziologjikisht) e vështirë të integrohen të dy konceptet pa ngritur pyetje të mëtejshme rreth sjelljes njerëzore.  Për shembull, merrni parasysh ndërlidhjen midis tre elementeve: mjedisit njerëzor, sistemit nervor autonom të njeriut (përgjigjet tona të muskujve të luftës ose fluturimit) dhe sistemit nervor somatik të njeriut (kontrolli ynë vullnetar i muskujve). Perspektiva bihevioriste shpjegon një përzierje të të dy llojeve të sjelljes së muskujve, ndërsa perspektiva funksionaliste qëndron kryesisht në sistemin nervor somatik. Mund të argumentohet se të gjitha origjinat e sjelljes fillojnë brenda sistemit nervor, duke i shtyrë të gjithë shkencëtarët e sjelljes njerëzore të zotërojnë kuptime fiziologjike bazë, diçka e kuptuar shumë mirë nga themeluesi funksionalist William James.

Problemet kryesore me strukturalizmin ishin elementet dhe atributet e tyre, mënyrat e tyre të përbërjes, karakteristikat strukturore dhe roli i vëmendjes. Murphy, Gardner (1932). An Historical Introduction to Modern Psychology. Harcourt, Brace & Company. Për shkak të këtyre problemeve, shumë psikologë filluan të zhvendosin vëmendjen e tyre nga gjendjet mendore në proceset mendore. Ky ndryshim i mendimit u parapri nga një ndryshim në të gjithë konceptimin e asaj që është psikologjia. 

Tre pjesë futën psikologjinë funksionale në psikologjinë moderne. Duke përdorur ideologjinë darviniane, mendja konsiderohej se kryente një funksion të ndryshëm biologjik më vete dhe mund të evoluojë dhe të përshtatet me rrethana të ndryshme. Së dyti, funksionimi fiziologjik i organizmit rezulton në zhvillimin e vetëdijes. Së fundi, premtimi i ndikimit të psikologjisë funksionale në përmirësimin e arsimit dhe edukimit, higjienës mendore dhe gjendjeve jonormale.

Funksionalizmi ishte baza e zhvillimit për disa nëntipe të psikologjisë duke përfshirë psikologjinë e fëmijëve dhe të zhvillimit, psikologjinë klinike, psikometrinë dhe psikologjinë industriale/profesionale.   Si rezultat i ndikimit të psikologjisë funksionale në fushën e arsimit dhe pedagogjisë u paraqit edhe e ashtuquajtura pedagogjia funksionale me përfaqësuesin e saj kryesor Édouard Claparède.

Funksionalizmi përfundimisht doli nga favorizimi popullor dhe u zëvendësua nga paradigma tjetër dominuese, biheviorizmi . Green, Christopher D. (2009). "Darwinian theory, functionalism, and the first American psychological revolution". American Psychologist. 64 (2): 75–83. doi:10.1037/a0013338. ISSN 1935-990X. PMID 19203139.

 Shih edhe 
 Psikologjia
 Biheviorizmi
 Edward Thorndike
 Pedagogjia funksionale

 Referime