Kafazi i Artë

Kafazi i Artë (turqishtja osmane: قفس romanizuar: kafes) ishte pjesa e Haremit Perandorak të Pallatit Osman ku pasardhësit e mundshëm të fronit mbaheshin nën një formë arresti shtëpiak dhe mbikëqyrje të vazhdueshme nga rojet e pallatit.Klaus Kreiser: Der osmanische Staat 1300–1922. München 2001, S. 1.John Freely: Inside the Seraglio: Private Lives of Sultans in Istanbul (Tauris Parke Paperbacks) Paperback – December 30, 2016

Historia e hershme e Perandorisë Osmane është e mbushur me luftëra të njëpasnjëshme midis bijve rivalë të sulltanit të ndjerë. Ishte e zakonshme që një sulltan i ri të vriste vëllezërit e tij, duke përfshirë foshnjat, ndonjëherë dhjetëra prej tyre menjëherë. Kjo praktikë zvogëloi numrin e pretenduesve për fron, duke çuar në disa raste ku linja osmane dukej e destinuar të përfundonte. Mbyllja e trashëgimtarëve siguronte siguri për një sulltan në detyrë dhe vazhdimësi të dinastisë.

 Përdorimi i parë 
Kur Ahmeti I vdiq në 1617, djali i tij i madh ishte vetëm 13 vjeç, dhe për herë të parë në 14 breza, Këshilli Perandorak ndryshoi trashëgiminë në mënyrë që vëllai i sulltanit të ndjerë të hipte në fron si Mustafa I, 25 vjeç. Ai u rrëzua (për herë të parë) vitin e ardhshëm dhe u bë i burgosuri i parë i kafes, megjithëse ai dhe princat e tjerë gjatë brezave të mëparshëm ishin sekuestruar në vende të tjera të ndryshme të izolimit të rehatshëm.

 Rregulli i të moshuarve 
Herën tjetër që pati një zgjedhje pasardhëse midis një djali ose vëllai më të vogël ishte në vitin 1687 dhe vëllai u preferua përsëri. Më pas, "rregulli i pleqësisë" u miratua si rregull i trashëgimisë në Shtëpinë e Osmanlive, në mënyrë që të gjithë meshkujt brenda një brezi të vjetër të ishin rraskapitur para pasardhësit të mashkullit më të madh në brezin e ardhshëm. Ky rregull është miratuar kryesisht nga mbretëritë e tjera islame.

U bë e zakonshme të kufizoheshin vëllezërit, kushërinjtë dhe nipërit në Kafaz, zakonisht jo më vonë se kur ata u larguan nga haremi (apartamenti i grave) në pubertet. Kjo shënoi edhe fundin e arsimimit të tyre dhe shumë sulltanë erdhën në fron të papërgatitur keq për të qenë sundimtarë, pa ndonjë përvojë qeverisjeje ose punë jashtë Kafazit. Atje ata kishin vetëm shoqërinë e shërbëtorëve dhe grave të haremeve të tyre, herë pas here me sulltanë të rrëzuar.

Shkalla e izolimit ndryshonte nga mbretërimi në mbretërim. Abdyl Azizi (1861–1876) i mbylli nipat e tij në Kafaz kur pasoi gjysmëvëllain e tij Abdylmexhiti I, babain e tyre, në fron, por u lejoi atyre pak liri. Ai mori me vete dy nipërit e tij më të mëdhenj kur udhëtoi për në Evropë në  vitin 1867. Në periudha të ndryshme, ishte politika që të sigurohej që të burgosurit e Kafazit të merrnin vetëm konkubina shterpe. Rrjedhimisht, disa sulltanë nuk lindën djem derisa u ngjitën në fron. Këta djem, për shkak të rinisë së tyre në kohën e vdekjes së baballarëve të tyre, siguruan që sundimi i të moshuarve të rrënjosej, kështu që ndonjëherë ndodhte që djali i një sulltani të mbyllej gjatë mbretërimit të kushërinjve dhe vëllezërve më të mëdhenj përpara se të hynte në të. froni i babait.

Disa të burgosur të Kafazit u plakën dhe vdiqën atje përpara se të kishin mundësinë të arrinin në fron. Mbyllja në kafaz pati një ndikim të madh në personalitetin e robërve në Kafe dhe shumë prej tyre patën çrregullime psikologjike. Të paktën një sulltan i rrëzuar dhe një trashëgimtar kanë kryer vetëvrasje në Kafaz.

 Vitet e mëvonshme 
Sulltani i fundit osman, Mehmed VI Vahidettin (1918–22) ishte 56 vjeç kur erdhi në fron dhe kishte qenë ose në harem ose në Kafaz gjatë gjithë jetës së tij. Ai u mbyll në Kafaz nga xhaxhai i tij (Abdylaziz) dhe kishte qëndruar atje gjatë mbretërimit të tre vëllezërve të tij më të mëdhenj. Ishte mbyllja më e gjatë dhe e fundit e një sulltani nga paraardhësit e tij.

Në vitet e mëvonshme të dinastisë osmane, Kafazi ishte bërë një metaforë për mbylljen e princave dhe jo vendin aktual ku ata ishin mbyllur. Trashëgimtari i sulltanit të fundit kishte apartamente në Pallatin Dolmabahçe, në Bosfor, ku banonte edhe sulltani. Vëllai i madh i rrëzuar i sulltanit të fundit (Abdyl Hamiti II) u mbyll në dhomat e zgjedhura të tij në Pallatin Beylerbeyi në vitet e tij të fundit dhe vdiq atje në 1918. Pallati Topkapı, vendndodhja origjinale e Kafazit, kishte rënë prej kohësh në mospërdorim nga perandoria familjare.

 Referimet 

Kategoria:Haremi perandorak osman
Kategoria:Fjalë dhe shprehje turke
Kategoria:Pallati Topkapı