Shën Sara

Shën Sara, e njohur edhe si Sara la Kali ("Sara e Zeza"), është shenjtore mbrojtëse e popullit rom. Qendra e nderimit të saj është Saintes-Maries-de-la-Mer, një vend pelegrinazhi për romët në Camargue, në Francën Jugore. Legjenda e identifikon atë si shërbëtoren e njërës prej Tri Marive, me të cilën supozohet se ka mbërritur në Camargue.Bart McDowell, Gypsies: Wanderers of the World, pp. 38–57.

 Llogaritë 
parapamje| Lorenzo Monaco, Tri Maritë në varr
parapamje| Brendësia e Kishës së Shën Marisë de la Mer
parapamje| Banja rituale gjatë pelegrinazhit rom të Saintes-Maries-de-la-Mer.
Sipas legjendave të ndryshme, gjatë një persekutimi të të krishterëve të hershëm, zakonisht i ndodhur në vitin 42, Llazari, motrat e tij Maria dhe Marta, Maria Salome (nëna e apostujve Gjon dhe Jakobi), Maria Jakobe dhe Maksimin u dërguan në det në një varkë. Ata arritën të sigurt në bregun jugor të Galisë në vendin e quajtur më vonë Saintes-Maries-de-la-Mer. Sarah, një vendase nga Berenice Troglodytica, shfaqet si shërbëtorja e zezë indo-egjiptiane e njërës prej Tre Marive, zakonisht Mary Jacobe.Michal Droit, Carmague, p. 19. (Vendasit e Berenice Troglodytica kishin paraardhës që dikur erdhën nga Bregu i Malabarit, përmes marrëdhënieve tregtare indo-rome, dhe u vendosën në Egjipt (provinca romake) dhe u martuan me egjiptianët.)

Megjithëse tradita e mbërritjes së Tri Marive në Francë rrjedh nga Mesjeta e Lartë, duke u shfaqur për shembull në Legjendën e Artë të shekullit të 13-të, Shën Sara shfaqet për herë të parë në librin e Vincent Philippon The Legend of the Saintes-Maries (1521). ku ajo është portretizuar si "një grua bamirëse që ndihmonte njerëzit duke mbledhur lëmoshë, gjë që çoi në besimin popullor se ajo ishte një cigane". Më pas, Sara u adoptua nga romët si shenjtore e tyre.

Një rrëfim tjetër tregon se Sara i mirëpret Tri Maritë në Gali. Franz de Ville (1956) shkruan:Një nga njerëzit tanë që mori Zbulesën e parë ishte Sara Kali. Ajo ishte me origjinë fisnike dhe ishte kryetare e fisit të saj në brigjet e Ronës. Ajo i dinte sekretet që i ishin transmetuar... Romët në atë periudhë praktikonin një fe politeiste dhe një herë në vit nxirrnin mbi supe statujën e Ishtarit (Astarte) dhe shkonin në det për të marrë bekim. Një ditë Sara pati vegime që e informuan atë se shenjtorët që kishin qenë të pranishëm në vdekjen e Jezusit do të vinin dhe se ajo duhet t'i ndihmonte ata. Sara i pa ata të mbërrinin me një varkë. Deti ishte i trazuar dhe varka kërcënoi themeluesin. Mary Salome hodhi mantelin e saj mbi valë dhe, duke e përdorur atë si trap, Sara notoi drejt shenjtorëve dhe i ndihmoi ata të arrinin në tokë duke u lutur.Franz de Ville, Traditions of the Roma in Belgium.

 Pelegrinazhi 
Dita e pelegrinazhit për nder të Sarës është 24 maji; statuja e saj zbret në det në këtë ditë për të rikrijuar mbërritjen e saj në Francë.

Disa autorë kanë tërhequr paralele midis ceremonive të pelegrinazhit dhe adhurimit të perëndeshës hindu Kali (një formë e Durga), duke i identifikuar më pas të dyja.Isabel Fonseca, Bury Me Standing: The Gypsies and Their Journey, pp. 106–107. Ronald Lee (2001) thotë:Nëse krahasojmë ceremonitë me ato që kryhen në Francë në faltoren e Shën Sarës (në gjuhën rome quhet Sara e Kali), kuptojmë se adhurimi i Kali/Durga/Sara është transferuar tek një figurë e krishterë... në Francë, tek një "shenjt" joekzistent i quajtur Sara, i cili në fakt është pjesë e adhurimit të Kali/Durga/Sara mes grupeve të caktuara në Indi.Ronald Lee, "The Rom-Vlach Gypsies and the Kris-Romani", p. 210.Vetë emri "Sara" shihet në emërtimin e Durga si Kali në tekstin e famshëm Durgasaptashati.Lee, R. (2002) The Romani goddess Kali Sara. 

 Në kulturën popullore 
Disa autorë,Margaret Starbird, The Woman with the Alabaster Jar: Mary Magdalen and the Holy Grail, Bear & Company, 1993.Fida Hassnain, A Search for the Historical Jesus (Gateway Books, 1994). duke marrë tema nga libri pseudohistorik Holy Blood, Holy Grail, sugjerojnë se Sara ishte e bija e Jezu Krishtit dhe Maria Magdalenës. Këto ide u popullarizuan nga Kodi i Da Vinçit, i autorit Dan Brown, Ëndrra e Ahavah e Eron Manusov,Eron Manusov, Ahavah's Dream (PublishAmerica Inc, 2005). dhe Kronikat Maeve nga Elizabeth Cunningham.Elizabeth Cunningham, Bright Dark Madonna, Monkfish Book Publishing Company, 2009; Red-Robed Priestess, Monkfish Book Publishing Company, 2011. Këto spekulime janë hedhur poshtë nga banorët vendas.The Real Da Vinci Code, Channel Four Television, 3 February 2005.Behind The Mysteries: Unlocking Da Vinci's Code – The Full Story, National Geographic Channel, 19 December 2004.

 Në The Rozabal Line, autori Ashwin Sanghi parashtron se Sara-la-Kali i referohet tri perëndeshave hindu - Saraswati, Lakshmi dhe Kali - perëndeshat e Dijes, Pasurisë dhe Fuqisë - që simbolizojnë trinitetin e fuqisë femërore.
 Në romanin e Paulo Coelhos Shtriga e Portobellos, Shën Sara përmendet disa herë.
 Trileri i Alistair MacLean i vitit 1970, Caravan to Vaccares zhvillohet gjatë pelegrinazhit në Saintes-Maries-de-la-Mer.
 Czon artisti suedez bëri një portret të Sara La Kali jashtë kishës në "Saintes Maries de la Mer" 2018.
 Statuja e Shën Sarës shfaqet në filmin e Tony Gatlifit të vitit 1993, Latcho Drom (Udhëtim i sigurt), ku ajo çohet në det dhe ulja e saj rishfaqet.
 Në Korkoro, gjithashtu një film i Tony Gatlif, romët shpesh i luten Shën Sarës me zjarr të madh.

 Referime 

 Referime 

 de Ville, Franz, Traditat e romëve në Belgjikë, Bruksel, 1956.
 Droit, Michel, Carmague. Ernest dhe Adair Heimann (përkth. ). Londër: George Allen dhe Unwin, 1963.
 Fonseca, Isabel, Më varrosni në këmbë: Ciganët dhe udhëtimi i tyre. Nju Jork: Knopf, 1996.
 Kinsley, David R. Perëndeshat Hindu: Vizionet e Femrës Hyjnore në Traditën Fetare Hindu.''' Berkeley: Shtypi i Universitetit të Kalifornisë, 1988.
 Lee, Ronald, "Ciganët Rom-Vllah dhe Kris-Romani ", në: Walter Weyrauch (ed. ), Ligji i Ciganëve: Traditat dhe Kultura Ligjore Rome, Berkeley: University of California Press, 2001.
 McDowell, Bart, Ciganët: Wanderers of the World', Uashington: National Geographic Society, 1970.
 Weyrauch, Walter, "Traditat ligjore gojore të ciganëve", në: Walter Weyrauch (ed. ), Ligji i Ciganëve: Traditat dhe Kultura Ligjore Rome, Berkeley: University of California Press, 2001.

 Lidhje të jashtme 

 Jarmila Balazova, Feja në mesin e romëve''
Kategoria:Feja e romëve
Kategoria:Kultura rome
Kategoria:Kultura e komunitetit Rom