Evangjelikalizmi

Evangjelizmi (v æ n dʒ ɛ l ɪ k əl ɪ z əm, ˌ ɛ v æ n -, - ə n /), quajtur ndryshe edhe Krishterimi Evangelikal ose Protestantizmi Evangelikal, është një lëvizje mbarëbotërore brenda Krishterimit Protestant që beson se thelbi i Ungjillit përbëhet nga doktrina e shpëtimit vetëm me anë të hirit, vetëm nëpërmjet besimit në shlyerjen e Jezusit .     Ungjillorët besojnë në konvertimin ose " rilindjen sërish ", në marrjen e shpëtimit, në autoritetin e Biblës, si zbulesa e Perëndisë ndaj njerëzimit, dhe në përhapjen e mesazhit të krishterë. Lëvizja ka nisur më parë në Anglosferë para se të përhapej më gjerë në shekujt 19, 20 dhe fillimin e shekullit 21.

Origjina e tij daton në vitin 1738, me rrjedha të ndryshme teologjike që kontribuojnë në themelimin e tij, duke përfshirë Pietizmin, Puritanizmin, Kuakerizmin, Presbiterianizmin dhe Moravianizmin (në veçanti peshkopi i tij Nikolaus Zinzendorf dhe komuniteti i tij në Herrnhut ).  Brian Stiller, Evangelicals Around the World: A Global Handbook for the 21st Century, Thomas Nelson, USA, 2015, pp. 28, 90.  Pa dyshim, John Wesley dhe metodistë të tjerë të hershëm ishin në themel të nisjes së kësaj lëvizjeje të re gjatë Zgjimit të Parë të Madh . Sot, ungjillorët gjenden në shumë degë protestante, si dhe në emërtime të ndryshme që nuk përfshihen në një degë të caktuar.  Ndër udhëheqësit dhe figurat kryesore të lëvizjes protestante ungjillore ishin Nicolaus Zinzendorf, George Fox, John Wesley, George Whitefield, Jonathan Edwards, Billy Graham, Bill Bright, Harold Ockenga, John Stott dhe Martyn Lloyd-Jones .     Lëvizja fitoi një vrull të madh gjatë shekujve 18 dhe 19 me Zgjimet e Mëdha në Britaninë e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara.

Në vitin 2016, kishte rreth 619 milionë ungjillorë në botë, që do të thotë se një në katër të krishterë do të klasifikohej si ungjillor. Loup Besmond de Senneville, la-croix.com, Dans le monde, un chrétien sur quatre est évangélique, France, January 25, 2016 Shtetet e Bashkuara kanë përqindjen më të madhe të ungjillorëve në botë.  Ungjillorët amerikanë janë një e katërta e popullsisë së atij kombi dhe grupi i tij më i madh fetar .   Si një koalicion ndër-denominacional, ungjillorët mund të gjenden në pothuajse çdo emërtim dhe traditë protestante, veçanërisht brenda kishave të Reformuara (Kalviniste), Baptiste, Metodiste (Wesleyan-Arminian), Moraviane, Pentekostale dhe karizmatike.  : "A new dynamic emerged in the last half of the twentieth century as the charismatic and Pentecostal movements also began to participate in the larger evangelical world. By the end of the century, observers would often describe the evangelical movement in terms of Reformed, Baptist, Wesleyan, and charismatic traditions."