Arkitektura e Pejës

Arkitektura e Pejës, Kosovë, përshkruan një përzierje të madhe të strukturave arkitekturore të cilat janë pasqyrim i sundimit të huaj me ndikim në të gjithë qytetin. Arkitektura e qytetit përbëhet nga ndërtesa, struktura dhe ndërtime të cilat janë ndërtuar me ndikim arkitekturor të arkitekturës bizantine, arkitekturës serbo-bizantine, arkitekturës osmane, arkitekturës staliniste (ish-Jugosllavi) dhe kulturave/arkitekturave moderne. Për shkak të kësaj ka shumë kisha, xhami, ndërtesa të cilat janë pika tërheqëse në qytet dhe janë ndërtuar nga ndikimet e lartpërmendura. Sundimi i perandorive osmane dhe serbe dhe ndikimi historik i ish-Jugosllavisë (epoka komuniste) kanë formësuar peizazhin arkitektonik të qytetit për t'u bërë një konglomerat kulturash.

 Strukturat serbo-bizantine në Pejë 
parapamje| Kisha kryesore e Patriarkanës së Pejës në Pejë

 Patriarkana e Pejës 
Patriarkana e Pejës është një manastir serbo-ortodoks dhe shërben si selia e kryepeshkopatës dhe patriarkëve serbë. Besohet se Patriarkana u gjet kur Shën Sava rreth vitit 1235 ishte ende gjallë dhe vendi u bë një metoh (tokë në pronësi dhe e qeverisur nga një manastir).

Patriarkana e Pejës përbëhet nga katër struktura kryesore (kisha). Kishat kryesore të saj janë kisha e Apostujve të Shenjtë (1266), Kisha e Shën Dhimitrit (1320), Kisha e Virgjëreshës së Shenjtë Hodegetria (1330), kisha e Shën Nikollës. Dekorimi i kishës së Shën Dhimitrit është zbukuruar me afreske rreth vitit 1345. , A Short History of Russia and the Balkan States, Donald Mackenzie Wallace, (The Encyclopædia Britannica Company, ltd., Jan 1, 1999 - 204 pages) Dekorimi me bojë u përdor për muret e jashtme në vend që të krijonte një reliev nga guri dhe tulla. Slobodan Maldini, Srpska arhitektura u XX veku (Serbian)

Patriarkana e Pejës u shtua në listën e vendeve të trashëgimisë botërore të UNESCO-s në vitin 2004 si vazhdim i Manastirit të Deçanit, këto struktura mund të gjenden nën kategorinë e Monumenteve Mesjetare në Kosovë , UNESCO (2006). "List of World Heritage in Danger". Retrieved 24 February 2013.

Në shekullin e 14-të, Kisha e Apostujve të Shenjtë u dekorua pasi në të u bënë modifikime të vogla.

Arkitektura serbo-bizantine është ndikuar nga arkitektura dhe traditat e artit bizantin. Kishat e ndërtuara me arkitekturë serbo-bizantine kanë një themel drejtkëndor, kanë një kube kryesore qendrore me kupola të tjera më të vogla që rrethojnë kupolën kryesore. Një kishë tipike serbo-bizantine ka një themel drejtkëndor, me një kube të madhe në qendër me kupola më të vogla rreth asaj qendrore. Zakonisht manastiret/kishat serbo-bizantine zbukurohen me afreske që paraqesin histori biblike. , Srpsko-vizantijski stil - opste osobine (Serbian) Slobodan Maldini, Srpska arhitektura u XX veku

Sot, Patriarkana e Pejës ka ndërtuar një mur të lartë në periferi të saj dhe ka një bllok poste ushtarake/policore në hyrje të saj, e cila ruhet nga policia lokale ose KFOR-i si masë sigurie për minoritetin serb që banon në objekte.

 Strukturat osmane në Pejë 
parapamje| Pazari i Pejës shërben si tregu kryesor për dyqanet e arit

 Pazari i Pejës 
Pazari i Pejës gjendet () në qendër të qytetit ndodhet pranë lumit midis zonave paralele të banimit dhe është një mbetje e sundimit osman atje. Përmendja më e hershme e Pazarit të Pejës sipas disa burimeve është rreth shekullit XIV. Tregu historikisht strehonte farkëtarët dhe marangozët, por lehtësonte edhe tregtinë bujqësore. Instituti per Mbrojtjen e Monumenteve te Kultures:Monumentet kulturo-historike. Peje: Litografia, 2006. (Albanian)

Pazari i Pejës ka kryesisht një arkitekturë osmane mbi ndërtesat, të cilat sot kryesisht shërbejnë si dyqane.

Pazari i Pejës u shkatërrua plotësisht të paktën dy herë, një herë gjatë pushtimit italian në vitin 1943 dhe një herë gjatë luftës së vitit 1999 në Kosovë. Sot Pazari i Pejës, ose lokalisht e njohur si Çarshia e Gjatë, është rindërtuar plotësisht (pas luftës së vitit 1999) dhe ruan ende arkitekturën osmane, dhe është tregu kryesor në qytetin e Pejës, dhe është një nga monumentet e shumta që janë nën mbrojtje me ligj. CHwB-Trashegimia Kulturore pa Kufij:Konservimi i Integruar. Prishtine:2011.(Albanian)
parapamje| Xhamia Bajrakli

 Xhamia e Bajraklive 
Është xhamia kryesore në qendër të Pazarit të Pejës(). Është ndërtuar në vitin 1471 nga Sulltan Fatih Mehmet Hani dhe është një xhami e stilit osman me kupolën më të vjetër dhe më të lartë në qytet. Xhamia e Bajraklive është një xhami e vetme me kupolë e cila është një nga tre llojet kryesore arkitekturore të xhamive në arkitekturën osmane. Ky stil daton nga periudha e hershme osmane. , Sultanates and Gunpowder Empires, Ira M. Lapidus, The Oxford History of Islam, Ed. John L. Esposito, (Oxford University Press, 1999), 371.

Xhamia u dogj një herë gjatë vitit 1943 nga forcat italiane kur u dogj plotësisht Pazari i Pejës, por nuk u shkatërrua gjatë Luftës së 1999 në Kosovë. Instituti per Mbrojtjen e Monumenteve te Kultures:Monumentet kulturo-historike. Peje: Litografia, 2006. (Albanian)

 Banja e Vjetër (Hamami) 
majtas|parapamje| Banja e Vjetër e parë nga jashtë
() Hamami është ndërtuar ngjashëm me banjat turke me arkitekturë osmane. Është ndërtuar nën sundimin osman dhe i përkiste Sanxhakut të Dukagjinit (1462–1485). CHwB-Trashegimia Kulturore pa Kufij:Konservimi i Integruar. Prishtine:2011.(Albanian) Ndërtesa ka një banjë "të dyfishtë" asimetrike. Sipas disa burimeve, banja është rindërtuar në vitin 1861 për arsye të panjohura.  Gail Warrander and Venera Knaus:Kosovo.USA:Bradt Travel Guide, 2008 p.159

Banja ka "një gardërobë në zonën e hyrjes, dhoma ndarëse dhe izoluese, zonë djersitje-masazhi-banje, dhe dhomën e depozitimit të ujit dhe sobës. Hamami ka një themel katërkëndor dhe materiali që është përdorur për ndërtimin e tij është guri dhe tulla të prodhuara me një teknikë 'opus mixum''. Banja është një lloj banjo turke. CHwB-Trashegimia Kulturore pa Kufij:Konservimi i Integruar. Prishtine:2011.(Albanian)

Banja u dëmtua gjatë luftës dhe u rindërtua më pas. Sot, hamami shërben si një sallë ekspozite për shfaqje të ndryshme arti dhe jo vetëm.  Gail Warrander and Venera Knaus:Kosovo.USA:Bradt Travel Guide, 2008 p.159

 Referencat 

Kategoria:Pejë
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara