Didius Juliani

Mark Didius Juliani (, 29 janar 133 ose 137-42 qershor 193)Kasius Dioni, lxxiv, 17.5: "He had lived sixty years, four months, and the same number of days, out of which he had reigned sixty-six days." Dio's calculations can give 28 January and 1 June by using inclusive counting. ishte perandor romak për nëntë javë nga marsi në qershor 193, gjatë Vitit të Pesë Perandorëve.

Juliani kishte pasur një karrierë politike premtuese, duke qeverisur disa provinca, përfshirë Dalmacinë dhe Germania Inferior, dhe mundi chauci dhe chatti, dy fise pushtuese gjermanike. Ai madje u emërua në konsull në vitin 175, së bashku me Pertinaksin si një shpërblim, para se të ulej nga Komodi. Pas këtij ulja, karriera e tij e hershme, premtuese politike u ligështua.

Juliani u ngjit në fron pasi e bleu atë nga Garda Preetoriane, e cila kishte vrarë paraardhësin e tij, Pertinaksin. Pasoi një luftë civile në të cilën tre gjeneralë rivalë pretenduan fronin perandorak. Septim Severi, komandanti i legjioneve në Panoni dhe më i afërti nga gjeneralët me Romën, marshoi në kryeqytet, duke mbledhur mbështetje gjatë rrugës dhe duke përcaktuar grupet e Gardës Pretoriane të dërguar te Juliani për ta takuar. I braktisur nga Senati dhe Garda pretoriane, Juliani u vra nga një ushtar në pallat dhe u pasua nga Severi.

 Jeta e hershme 
Juliani lindi nga Kuint Petronius Didius Severi dhe Emilia Klara.Historia Augusta, Didius Julianus, 1.2 Babai i Julianit vinte nga një familje e shquar në Mediolanum (Milanoja e ditëve të sotme), dhe nëna e tij ishte një grua nga Afrika Veriore me origjinë romake, nga një familje e rangut konsullor. Vëllezërit e tij ishin Didius Prokuli dhe Didius Numius Albini. Data e lindjes së tij ishte 29 janar, viti jepet si 133 nga Kasius Dioni dhe 137 nga Historia Augusta.Dion Kasi, lxxiv, 17.5; Historia Augusta, Didius Julianus, 8–9.

Didius Juliani u rrit nga Domitia Kalvilla, nëna e perandorit Marcus Aurelius.Historia Augusta, Didius Julianus, 1.3. Me ndihmën e Domitias, ai u emërua në një moshë shumë të hershme në vigintivirate, hapi i parë drejt dallimit publik.Historia Augusta, Didius Julianus, 1.4. Ai u martua me një grua romake të quajtur Manlia Skantilla, dhe diku rreth vitit 153, ajo i lindi një vajzë, Didia Klara, fëmija i tyre i vetëm.Historia Augusta, Didius Julianus, 3.4.

 Shërbim publik 
parapamje|majtas|345px|Monedhë e Didius Julianit. Mbishkrimi: CAES. M. DIDI. IVLIANE. AVG
Në vazhdimësi Juliani mbajti postet e kuestoritHistoria Augusta, Didius Julianus, 1.4. dhe edilit,Historia Augusta, Didius Julianus, 1.5. dhe më pas, rreth vitit 162, do të emërohej si pretor. Ai u emërua në komandën e Legio XXII Primigenia në Mogontiacum (Majnci i tanishëm).Historia Augusta, Didius Julianus, 1.6. Në vitin 170, ai u bë praefectus i Gallia Belgica ku shërbeu për pesë vjetë.Historia Augusta, Didius Julianus, 1.7. Pasi zmbrapsi një pushtim nga chauci, një fis që banonte në pellgun e kullimit të lumit Scheldt, zona bregdetare veriperëndimore e Gjermanisë së sotme, ai u ngrit në konsull në vitin 175, së bashku me Pertinaksin.Historia Augusta, Didius Julianus, 1.8, 2.3; Pertinax, 14.5.

Ai u dallua më tej në një fushatë kundër chatti,Historia Augusta, Didius Julianus, 1.8. qeverisi DalmacinëHistoria Augusta, Didius Julianus, 1.9. dhe Germania Inferior.Historia Augusta, Didius Julianus, 2.1. Atëherë ai u bë prefekt, i akuzuar për shpërndarjen e parave për të varfërit e Italisë. Historianët modernë në përgjithësi e konsiderojnë këtë një ulje për arsye politike, pasi Komodi, perandori romak në atë kohë, kishte frikë nga fuqia në rritje e Julianit. Ishte rreth kësaj kohe që ai u akuzua për komplot kundër jetës së Komodit, por juria e liroi atë dhe në vend të kësaj ndëshkoi akuzuesin e tij. Më pas, ai qeverisi BitininëHistoria Augusta, Didius Julianus, 2.2. dhe pasoi Pertinaksin si prokonsull i Afrikës së Veriut.Historia Augusta, Didius Julianus, 2.3; Pertinax, 4.1, 14.5.

 Karriera si Perandor 
Pas vrasjes së Pertinaksit më 28 mars 193, Garda pretoriane njoftoi se froni do t'i shitej njeriut që do të paguante çmimin më të lartë.Herodian, ii.6.4. Tit Flavius Klaudius Sulpiciani, prefekti i Romës dhe vjehrrit të Pertinaksit, i cili ishte në kampin pretorian gjoja për të qetësuar trupat, filloi të bënte oferta për fronin.Kasius Dioni, lxxiv, 11.1; Historia Augusta, Didius Julianus, 2.4, 2.6. Ndërkohë, Juliani gjithashtu mbërriti në kamp dhe meqenëse hyrja e tij ishte e ndaluar, i bërtiti oferta rojes.Kasius Dioni, lxxiv, 11.3; Herodian, ii.6.8.

Pas orëve të ofertimit, Sulpiciani premtoi 20,000 sesterce për çdo ushtar; Juliani, nga frika se Sulpiciani do të fitonte fronin, atëherë ofroi 25,000.Kasius Dioni, lxxiv, 11.5. Rojet u mbyllën me ofertën e Julianit, hodhën portat dhe e shpallën perandor.Kasius Dioni, lxxiv, 11.5; Historia Augusta, Didius Julianus, 2.7; Herodian, ii.6.11. I kërcënuar nga ushtria, senati e shpalli atë perandor.Kasius Dioni, lxxiv, 12; Historia Augusta, Didius Julianus, 3.3. Gruaja dhe vajza e tij, morën të dyja titullin Augusta.Historia Augusta, Didius Julianus, 3.4, 4.5.

 Mbretërimi 
Për shkak se Juliani e bleu pozicionin e tij në vend që ta merrte atë në mënyrë konvencionale përmes trashëgimisë ose pushtimit, ai ishte një perandor thellësisht jopopullor.Kasius Dioni, lxxiv, 13.2–5; Historia Augusta, Didius Julianus, 4.2–7; Herodian, ii.7.3. Kur Juliani u shfaq në publik, ai u përshëndet shpesh me rënkime dhe thirrje "grabitës dhe paricid".Kasius Dioni, lxxiv, 13.3. Një herë, një turmë madje pengoi përparimin e tij në Kapitol duke e goditur me gurë të mëdhenj.Historia Augusta, Didius Julianus, 4.2, 4.4.

Kur lajmi i zemërimit të publikut në Romë u përhap në të gjithë perandorinë, tre gjeneralë me ndikim, Peskenius Niger në Siri, Septim Severi në Pannonia dhe Klodius Albini në Britani, secili në gjendje të mblidhte tre legjione, u rebeluan. Ata refuzuan të pranojnë autoritetin e Julianit si perandor dhe në vend të tijj u shpallën vetë perandorë.Kasius Dioni, lxxiv, 14.3–4; Historia Augusta, Didius Julianus, 5.1–2. Juliani e shpalli Severin një armik publik, sepse ai ishte më i afërti nga të tre me Romën, duke e bërë atë armikun më të rrezikshëm.Historia Augusta, Didius Julianus, 5.3; Septimius Severus, 5.5. Juliani dërgoi senatorë për të bindur legjionarët e Severit që ta braktisnin,Historia Augusta, Septimius Severus, 5.5. një gjeneral i ri u emërua për ta zëvendësuar atë, dhe një centurion u dërgua për të marrë jetën e Severit.Historia Augusta, Didius Julianus, 5.4–8.

Garda pretoriane rrallë kishte luftuar në beteja në terren, kështu që Juliani i futi ata në Campus Martius dhe shpoi rojën në ndërtimin e fortifikimeve dhe punimeve në terren.Kasius Dioni, lxxiv, 16.1–2; Historia Augusta, Didius Julianus, 5.9; Herodian, ii.11.9. Përkundër këtij trajnimi, Garda pretoriane ishte ende e stërvitur në krahasim me legjionarët në terren të Severit. Severi, së pari siguroi mbështetjen e Albinit, duke e shpallur atë Çezar,Kasius Dioni, lxxiv, 15.1–2. dhe më pas kapi Ravenën dhe flotën e saj.Kasius Dioni, lxxiv, 16.5; Historia Augusta, Didius Julianus, 6.3. Severi e vrau Tullius Krispinin, prefektin pretorian, i cili u dërgua për të negociuar me Severin dhe për të ngadalësuar marshimin e tij në RomëHistoria Augusta, Didius Julianus, 6.4. dhe fitoi për kauzën e tij ambasadorët e dërguar për të kthyer trupat e tij.Kasius Dioni, lxxiv, 17.1; Historia Augusta, Septimius Severus, 5.6. 

Dion Kasi pohon se Garda pretoriane u përpoq të luftonte, por u shtyp,Kasius Dioni, lxxiv, 16.3. ndërsa historianët modernë besojnë se Garda Pretoriane thjesht e braktisi Julianin, duke dezertuar në masë. Juliani u përpoq të negocionte me Severin, duke ofruar të ndante perandorinë me rivalin e tij,Kasius Dioni, lxxiv, 17.2; Historia Augusta, Didius Julianus, 6.9, Septimius Severus, 5.7; Herodian, ii.12.3. por Severi i injoroi këto përpjekje dhe vazhdoi përpara. Ndërsa marshoi, gjithnjë e më shumë qytete në Itali mbështetën pretendimin e tij për fronin.Herodiani, ii.11.6. Mbetjet e Gardës Preetoriane morën falje nga Severi në këmbim të dorëzimit të vrasësve faktikë të Pertinaksit. Pasi kapën kryetarët e grupit dhe i vranë ata, ushtarët i raportuan atë që kishin bërë Mark Silius Mesalën, konsullit, i cili thirri senatin për t'i informuar ata për procedurat.Kasius Dioni, lxxiv, 17.3.

 Ekzekutimi (193) 
Juliani u vra në pallat nga një ushtar më 2 qershor 193 pas Krishtit, pas vetëm 66 ditësh sundimi.Dion Kasi, lxxiv, 17.5; Historia Augusta, Didius Julianus, 8–9. Severi hoqi dorë nga Garda pretoriane dhe ekzekutoi ushtarët që kishin vrarë Pertinaksin, perandorin e mëparshëm.Kasius Dioni, lxxv, 1.1. Sipas historianit romak bashkëkohor Kasius Dion, fjalët e fundit të Julianit ishin: "Por çfarë të keqe kam bërë? Kë kam vrarë?"Kasius Dioni, lxxiv, 17.5. Trupi i tij iu dha gruas dhe vajzës së tij, të cilat e varrosën në varrin e stërgjyshit të tij deri në pikën e pestë në Via Labicana.Historia Augusta, Didius Julianus, 8.10. Senati miratoi një mocion mallkues për kujtimet për të dënuar Julianin dhe trashëgiminë e tij.

 Trashëgimia 
Juliani zmbrapsi pushtimet nga chatti dhe chauci, të cilat ndihmuan në mbrojtjen e krahinave kufitare të Romës. Në planin afatgjatë, dy fiset që ai zmbrapsi nuk ishin veçse paralajmërues të migrimeve shumë më të mëdha gjermanike që faktikisht do të përfundonin në shekullin e gjashtë pas Krishtit. 

Si perandor, Didius Juliani nuk ishte në gjendje të kalonte ndonjë reformë të madhe politike në mbretërimin e tij të shkurtër, përveç zhvlerësimit të monedhës. Ndërsa zhvlerësimi i monedhës ishte relativisht i vogël, ai rifilloi trendin e zhvlerësimit të monedhës romake e cila ishte zvogëluar nën sundimin e Pertinaksit. Trendi që ai filloi, i cili do të vazhdonte nën dinastinë Severane në një shkallë shumë më të madhe, shkatërroi besimin në monedhën e Romës, çoi në hiperinflacion të shfrenuar dhe shkaktoi trazira të përhapura ekonomike.Kenneth W. Harl, Coinage in the Roman Economy, 300 B.C. to A.D. 700, Part 700, fq. 126 Për më tepër, blerja e tij e hapur e fronit shkatërroi çdo iluzion të normalitetit në Perandorinë Romake.

 Në kulturën popullore 
Në filmin Rënia e Perandorisë Romake, Juliani luhet nga Eric Porter dhe përshkruhet si një përkrahës mashtrues i Komodit. Në fund të filmit, Juliani dhe Peskenius Nigeri, i luajtur nga Douglas Wilmer, një tjetër mik i Komodit, konkurrojnë kundër njëri-tjetrit në ankandin për fronin e Romës.

Shiko edhe

 Lista e Perandorëve Romakë
 Perandoria Romake Perëndimore
 Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore
 Lista e Perandorëve Bizantinë
 Perandoria Romake
 Perandoria Bizantine
 Guvernatorët romakë të Ilirikut
 Neroni
 Nerva
 Klaudi
 Tiberi
 Vespaziani
 Titi
 Adriani
 Mark Aureli
 Komodi
 Antonin Piu
 Karakala
 Aleksandër Severus
 Septim Severi
 Pertinaksi
 Klaudi II
 Graciani
 Arkadi
 Teodosi I
 Maksimiani
 Licini
 Konstanc Klori
 Kostandini i Madh
 Dinastia e Konstandinit
 Juliani
 Valentiniani I
 Valensi
 Teodosi II
 Anastasi I
 Marciani
 Justiniani i Madh
 Dinastia e Justinianit
 Scholae Palatinae
 Historia Augusta
 Guvernatorët romakë të Ilirikut
 SPQR
 Senati Romak
 Garda pretoriane
 Praetori
 Magister militum Ilirikum
 Skllavëria në Romën e lashtë
 Feja romake
 Arti romak
 Kultura e Romës së lashtë
 Ekonomia Romake
 Bujqësia në Romën e lashtë
 Teknologjia në Romën e lashtë
 Rrugët romake
 Filozofia e lashtë romake
 Prefektura e Ilirikut
 Kopshtet romake
 Arsimi në Romën e lashtë
 Pax Romana
 Luftërat romako-perse
 Luftërat romako-parthiane
 Dion Kasi
 Herodiani


 Referime 

Bibliografia

 Historia Augusta, Didius Julianus


  Kenneth W. Harl, Coinage in the Roman Economy, 300 B.C. to A.D. 700, Part 700
 Herodiani, Historia Romake, ii.6-13
 Dion Kasiusi, Historia Romake, Epitomi i Librit LXXIV, 11–17

 Linqe te jashtme 

 Monedha të Didius Julianus
 Biografia te Roman-emperors.org 
 Didius Julianus, Livius.org, 

Kategoria:Lindje - Vitet 130
Kategoria:Vdekje - Shekulli II
Kategoria:Guvernatorë romakë të Ilirikut
Kategoria:Perandorë romakë