Vdekja dhe varrimi shtetëror i Ataturkut

Mustafa Qemal Ataturku, Presidenti i parë i Republikës së Turqisë, vdiq në Pallatin Dolmabahçe, rezidenca e tij zyrtare në Stamboll, më 10 nëntor 1938. Varrimi i tij shtetëror u mbajt në kryeqytetin e Ankarasë më 21 nëntor dhe morën pjesë personalitete nga shtatëmbëdhjetë kombe. Trupi i tij qëndroi në Muzeun Etnografik të Ankarasë deri më 10 nëntor 1953, në pesëmbëdhjetë vjetorin e vdekjes së tij, kur eshtrat e tij u transportuan në prehjen e fundit në Anıtkabir.

 Shëndet dhe vdekja 
Gjatë vitit 1937, filluan të shfaqen indikacione për përkeqësimin e shëndetit të Atatürk. Në vitin 1938, ndërsa ishte në një udhëtim në Jallova, vuante nga një sëmundje e rëndë. Pas një periudhe të shkurtër trajtimi në Jallova, u vërejt një përmirësim i dukshëm në shëndetin e tij, por gjendja e tij u përkeqësua përsëri pas udhëtimeve të tij fillimisht në Ankara, e më pas në Mersin dhe Adana. Pas kthimit të tij në Ankara në maj, atij iu rekomandua të shkonte në Stamboll për trajtim, ku u diagnostikua me cirrozë të mëlçisë.

Gjatë qëndrimit të tij në Stamboll, ai bëri një përpjekje për të vazhduar me stilin e tij të rregullt të jetesës për një kohë, duke drejtuar mbledhjen e Këshillit të Ministrave, duke punuar për çështjen e Hatay dhe duke pritur Mbretin Carol II të Rumanisë gjatë vizitës së tij në qershor. Ai qëndroi në jahtin e tij të sapoardhur, Savarona, deri në fund të korrikut, pas së cilës shëndeti i tij u përkeqësua sërish dhe më pas u zhvendos në një dhomë të rregulluar për të në Pallatin Dolmabahçe.

Certifikata e vdekjes së Atatürk, e nënshkruar nga nëntë profesorë të mjekësisë, deklaroi zyrtarisht se themeluesi dhe Presidenti i Republikës Turke kishte vdekur në orën 09:05 me orën lokale më 10 nëntor 1938, në rezidencën shtetërore të Pallatit Dolmabahçe në Stamboll nga sëmundja e tij e gjatë.

 Shërbimet 
Filluan përgatitjet për varrimin shtetëror të Atatürk të organizuar nga zyrtarët kryesorë. Megjithatë, ende nuk është marrë një vendim për vendin e prehjes përfundimtare. Të nesërmen, më 11 nëntor, parlamenti në Ankara u mblodh dhe zgjodhi İsmet İnönü si president të ri.Türkiye'nin 75 Yılı, Tempo Yayıncılık, 1998, İstanbul, p.79.

 Shërbim fetar 
parapamje|240px|Pas një ceremonie mevlid në fshatin Çaybaşı Fuadiye
Në fillim nuk ishte parashikuar asnjë shërbim varrimi fetar. Megjithatë, motra e tij Makbule Atadan, e cila qëndroi në pallat për disa ditë, këmbënguli që një ceremoni mortore fetare të bëhej në një xhami, siç ndodh zakonisht, përpara se trupi i vëllait të saj të transferohej në Ankara. Ajo u bind më pas nga Presidenti i Çështjeve Fetare Rifat Börekçi se një ceremoni mortore islame mund të mbahet edhe jashtë xhamisë.

Namazi i të vdekurit u krye në orën 08:10 me orën lokale në mëngjesin e 19 nëntorit nga Şerefettin Yaltkaya, drejtor i Institutit për Studime Islame. Gjatë ceremonisë fetare, fotografitë nuk lejoheshin. Në namazin e të vdekurit morën pjesë njerëz të afërt të tij, disa gjeneralë, zyrtarë fetarë, shërbëtorë të pallatit dhe Majori Yaşar Okur, i cili shërbeu me Ataturkun për pesëmbëdhjetë vjet.

 Katafalku 

Prof. Mehmet Kamil Berk, një nga nënshkruesit e certifikatës së vdekjes, e lidhi nofullën e Ataturkut me një shami mëndafshi dhe gishtat e mëdhenj të këmbës me fashë, sipas riteve islame. Meqenëse varrimi do të vonohej, trupi i tij u balsamos nga patologu Prof. Lütfi Aksu, i cili erdhi për këtë qëllim nga Akademia Mjekësore Ushtarake Gülhane (GMMA) në Ankara. Trupi i tij u preh më pas, ndërsa motra e tij Makbule Atadan, zyrtarë dhe oficerë të rangut të lartë qeveritar dhe njerëz të tjerë me ndikim erdhën në kohë të caktuara për të bërë nderimet e tyre.

Trupi i Ataturkut u vendos në një arkivol sofër të veshur me zink prej druri arre. Arkivoli i veshur me flamur u vendos më 16 nëntor në sallën e pritjes së pallatit mbi një katafalkë. Ai ishte i rrethuar nga tre pishtarë të lartë në secilën anë që simbolizonin gjashtë shtyllat e ideologjisë qemaliste dhe kurorëzohej me kurora për shtrirjen në gjendje.

Për tre ditë, mijëra njerëz të zisë bënë nderimet e tyre duke kaluar pranë katafalkës, ku një gardë nderi oficerësh qëndronte vigjilentë.

 Transferimi për në kryeqytet 
Pas namazit të xhenazes, arkivoli i Ataturkut u nxor nga Pallati Dolmabahçe, u vendos në një karrocë e tërhequr nga kuaj dhe u soll përpara një kortezhi në Parkun Gülhane. Nga Point Seraglio, një varkë me silur e përcolli atë në anijen luftarake TCG Yavûz. Anijet e marinës turke dhe anijet e huaja shoqëruan TCG Yavûz me arkivolin e Ataturkut në bord deri në Büyükada. Më pas Yavûz e çoi trupin e Ataturkut në Izmit.

Më pas, arkivoli i Ataturkut u transferua në një tren varrimi në Izmit që e solli në Ankara duke mbërritur të nesërmen më 20 nëntor. Në Ankara, Presidenti İsmet İnönü, Kryetari i Parlamentit Abdyl Halik Renda, Kryeministri Celal Bayar, ministra të qeverisë, shefi i Marshalli i Shtabit të Përgjithshëm Fevzi Çakmak, oficerë të lartë dhe anëtarë të parlamentit ishin të gjithë të pranishëm gjatë mbërritjes së trenit të varrimit në Stacionin Qendror të Ankarasë.

 Varrimi shtetëror 

Arkivoli i Ataturkut u soll në një kuti në ndërtesën e Asamblesë së Madhe Kombëtare Turke në Ulus, ku u vendos në një katafalkë përpara ndërtesës së parlamentit për t'u shtrirë në gjendje. Mijëra banorë të Ankarasë bënë nderimet e tyre. 
parapamje|Zyrtarë të shtetit të huaj në varrim

Të nesërmen, më 21 nëntor, u mbajt një ceremoni mortore më madhështore, në të cilën morën pjesë personalitete nga shtatëmbëdhjetë vende. Në kortezhin mortor ishte i pranishëm edhe një delegacion nga Lidhja e Kombeve. Kortezhi me arkivolin e mbuluar me flamur të Ataturkut mbi një karrocë e tërhequr nga kuaj, i përpunuar në Muzeun Etnografik të Ankarasë, i shoqëruar gjithashtu nga nëntë detashmente të armatosura nga vende të huaja, mes tyre roje nderi britanike, iraniane dhe jugosllave.

 Transferimi në Anıtkabir 
 Vend pushimi i përkohshëm 
I mbërritur në Muzeun Etnografik të Ankarasë, arkivoli i Ataturkut u vendos brenda një sarkofagu të bardhë marmor të ndërtuar posaçërisht së bashku me flamurin turk që mbulonte.

Zyrtarët planifikuan një mauzoleum monumental për Ataturkun në kodrën më të lartë në Ankara, Rasattepe siç quhej në atë kohë. Gjatë pesëmbëdhjetë viteve të nevojshme për ndërtimin e mauzoleut, Muzeu Etnografik i Ankarasë u bë vendprehja e përkohshme e Ataturkut.

 Vend pushimi i fundit 

parapamje|240px|Çështja e Kurun e 10 nëntorit 1938 që njofton vdekjen e presidentit Mustafa Kemal Atatürk

Pas përfundimit të Anıtkabır në 1953, sarkofagu i tij u hap dhe arkivoli i tij u hoq me ndihmën e një trispastos në prani të motrës së tij Makbule Atadan, Presidentit Xhelal Bajar, kryetarit të Parlamentit Refik Koraltan, Kryeministrit Adnan Menderes, Shefit të Shtabit të Përgjithshëm. Nuri Yamut, Abdylhalik Renda dhe disa zyrtarë të tjerë të lartë. Arkivoli u vendos në një katafakë. Patologu Prof. Kamile Şevki Mutlu nga Fakulteti i Mjekësisë në Universitetin e Ankarasë u ngarkua nga Kemal Aygün, guvernatori i Ankarasë, me hapjen e arkivolit, inspektimin e eshtrave dhe mbikëqyrjen e përgatitjeve për varrimin e mëvonshëm, i cili është kërkohet nga zakonet tradicionale funerale. Më 9 nëntor, kolegët e saj dr. Cahit Özen dhe Dr. Şeref Yazgan dhe dhjetë mësues të shkollës së mesme teknike profesionale e ndihmuan atë në këtë operacion ku morën pjesë zyrtarë të lartë shtetërorë.

Pas hapjes së veshjes së zinkut të arkivolit, u shfaq një thes plastik ngjyrë kafe që mbante mbetjet e tij, i mbështetur nga varëse druri. Pas heqjes së theses plastike dhe qefinit brenda duke mbështjellë trupin e tij, u pa se trupi i Ataturkut mbeti i paprekur dhe i papushtuar falë balsamimit të përsosur nga Prof. Lütfi Aksu, i cili vdiq në vitin 1951. U gjet një mostër e kimikatit balsamues të përdorur në arkivol në një shishe të mbyllur, të etiketuar me përshkrimin e kimikatit.

Personazhet e pranishëm u ngjitën një nga një në katafalkë dhe shikuan fytyrën e Ataturkut. Pas këshillës së Mutlu, arkivoli u mbyll përsëri pas trajtimit të mbetjeve me një fiksues të veçantë dhe mbështjelljes përsëri me qefin.

Më 10 nëntor, në 15-vjetorin e vdekjes së Ataturkut, arkivoli i tij i mbuluar me flamur u nxor nga Muzeu Etnografik dhe u mbajt mbi supet e dymbëdhjetë ushtarëve në një kuti. 138 oficerë të rinj rezervë në një procesion që shtrihej për dy milje (3 km) duke përfshirë Presidentin, Kryeministrin, çdo ministër kabineti, çdo deputet parlamentar, çdo guvernator provincial dhe çdo diplomat të huaj, ndërsa në të njëjtën kohë 21 milionë turq qëndruan në heshtje dhe palëvizur për pesë minuta në të gjithë vendin. Një admiral ruante një jastëk prej kadifeje që mbante Medaljen e Pavarësisë; dekorata e vetme, ndër shumë të tjera, që Ataturku preferonte të vishte. Babai i turqve më në fund pushoi në mauzoleumin e tij, Anıtkabir. Një zyrtar vuri në dukje:

Në kortezh, liderët e komuniteteve të ndryshme fetare në Turqi si Patriarku Armen, Patriarku Ortodoks Grek, Ipeshkvi Katolik dhe Krye Rabini Hebre marshuan së bashku me Presidentin musliman të Çështjeve Fetare të Turqisë.

 Lidhje të jashtme 




 Referime 

Atatürk
Kategoria:Mustafa Qemal Ataturku
Atatürk
Atatürk
Atatürk