Galaksia e Andromedës

Galaktika e Andromedës e njohur gjithashtu si Messier 31, M31, ose NGC 224 dhe fillimisht Mjegullnaja Andromeda, është një galaktikë spirale me shufra me diametër rreth   afërsisht      nga Toka dhe galaktika e madhe më e afërt me Rrugën e Qumështit . Emri i galaktikës rrjedh nga zona e qiellit të Tokës në të cilën shfaqet, yjësia e Andromedës, e cila vetë është emëruar pas princeshës që ishte gruaja e Perseut në mitologjinë greke .

Masa virale e galaktikës së Andromedës është e të njëjtit rend të madhësisë si ajo e Rrugës së Qumështit, në  . Masa e secilës galaktikë është e vështirë të vlerësohet me ndonjë saktësi, por prej kohësh mendohej se galaktika e Andromedës është më masive se Rruga e Qumështit me një diferencë prej rreth 25% deri në 50%. Kjo është vënë në pikëpyetje nga një studim i vitit 2018 që citoi një vlerësim më të ulët për masën e Galaktikës së Andromedës,  e kombinuar me raportet paraprake mbi një studim të vitit 2019 që vlerësonte një masë më të lartë të Rrugës së Qumështit.   Galaksia e Andromedës ka një diametër prej rreth  .

Galaktikat Rruga e Qumështit dhe Andromeda pritet të përplasen në rreth 4-5 miliardë vjet,  duke u bashkuar për të formuar potencialisht një galaktikë gjigante eliptike  ose një galaktikë të madhe thjerrëz .  Me një magnitudë të dukshme prej 3.4, Galaktika e Andromedës është ndër objektet më të shndritshme të Messier-it,  dhe është e dukshme me sy të lirë nga Toka në netët pa hënë,  edhe kur shikohet nga zona me ndotje  nga drita .
majtas|parapamje| Fotografia më e hershme e njohur e "Mjegullnajës" së Madhe të Andromedës (me M110 lart majtas), nga Isaac Roberts, 1899.
Rreth vitit 964, astronomi persian Abd al-Rahman al-Sufi ishte i pari që përshkroi zyrtarisht Galaktikën Andromeda. Ai e quajti atë në librin e tij të yjeve të fiksuar si një "njollë mjegulle" ose "re e vogël".  

Listat e yjeve të asaj periudhe e etiketuan atë si Reja e Vogël .  Në 1612, astronomi gjerman Simon Marius dha një përshkrim të hershëm të galaktikës së Andromedës bazuar në vëzhgimet teleskopike.  Pierre Louis Maupertuis supozoi në 1745 se pika e paqartë ishte një univers ishullor.  Në 1764, Charles Messier e katalogoi Andromedën si objekt M31 dhe gabimisht e vlerësoi Mariusin si zbulues, pavarësisht se ishte i dukshëm me sy të lirë. Në 1785, astronomi William Herschel vuri në dukje një nuancë të kuqërremtë të zbehtë në rajonin bazë të Andromedës. Ai besonte se Andromeda ishte më e afërta nga të gjitha " mjegullnajat e mëdha" dhe bazuar në ngjyrën dhe madhësinë e mjegullnajës, ai mendoi gabimisht se ajo nuk ishte më shumë se 2000 herë distanca e Siriusit , ose afërsisht 18000 vite dritë. Në 1850, William Parsons, Earl i 3-të i Rosse bëri vizatimin e parë të strukturës spirale të Andromedës.

Në 1864 , William Huggins vuri në dukje se spektri i Andromedës ndryshonte nga ai i një mjegullnaje të gaztë.  Spektrat e Andromedës shfaqin një vazhdimësi frekuencash, të mbivendosura me linja të errëta të absorbimit që ndihmojnë në identifikimin e përbërjes kimike të një objekti. Spektri i Andromedës është shumë i ngjashëm me spektrat e yjeve individualë, dhe nga kjo, u konkludua se Andromeda ka një natyrë yjore. Në 1885, një supernova (e njohur si S Andromedae ) u pa në Andromeda, e para dhe deri më tani e vetmja e vëzhguar në atë galaktikë. Në atë kohë quhej "Nova 1885"  – ndryshimi midis " novës " në kuptimin modern dhe supernovave nuk dihej ende. Andromeda u konsiderua si një objekt i afërt dhe nuk u kuptua se "nova" ishte shumë më e ndritshme se novaet e zakonshme.

Në 1888, Isaac Roberts bëri një nga fotografitë e para të Andromedës, e cila ende zakonisht mendohej të ishte një mjegullnajë brenda galaktikës sonë. Roberts ngatërroi Andromedën dhe "mjegullnajat spirale" të ngjashme si sisteme yjore që po formoheshin .  

Në vitin 1912, Vesto Slipher përdori spektroskopinë për të matur shpejtësinë radiale të Andromedës në lidhje me Sistemin Diellor —shpejtësia më e madhe e matur ende, në  .

Kategoria:Galaksi