Narentinët

Narentinët ishin një fis sllav i jugut  që pushtoi një zonë të Dalmacisë jugore me qendër në lumin Neretva (  ), aktiv në shekujt 9 dhe 10, të njohur si piratë në Adriatik. Të quajtur Narentani në burimet veneciane, burimet greke i quajnë Paganoi, "paganë", siç ishin për një kohë të gjatë pagane, në një kohë kur fiset fqinje ishin të krishterizuara . Fisi ishin armiq të ashpër të Republikës së Venedikut, pasi kishin sulmuar tregtarët dhe klerikët venecianë që kalonin në Adriatik, madje kishin sulmuar afër vetë Venedikut, si dhe mundën disa herë dozhin. Traktatet e paqes veneciane-narentine nuk zgjatën shumë, pasi Narentinët iu kthyen shpejt piraterisë. Ata më në fund u mundën në një goditje veneciane në fund të shekullit të 10-të dhe u zhdukën nga burimet deri në shekullin e 11-të.

 Terminologjia 
Fjala Narentine është një demonim që rrjedh nga lumi lokal Neretva (latinisht: Narenta). Termat "Narentines", "Pagania" ose "Paganë" gjenden në dy burime bashkëkohore: De Administrando Imperio (  ), një vepër greke e mesit të shekullit të 10-të dhe Chronicon Venetum et Gradense, një kronikë veneciane nga Gjon Djakon nga fillim të shekullit të 11-të.   Në De Administrando Imperio të Perandorit Bizantin Konstandin VII Porphyrogenitus (r. 913–959), fisi quhet Paganoi ( Greek   ), dhe politia e tyre Pagania (Παγανὶα, Παγανἰα), në greqisht, ndërsa theksohet gjithashtu se në latinisht quhen Arentanoi (Αρεντανοἰ) dhe politia e tyre Arenta (Αρεντα).  Kronisti Gjon Dhjaku përdori termin gjeografik Narentani (si në princeps Narentanorum,  Narrentanos Sclavos  ). Në serbo-kroatisht, emri fisnor përkthehet si Neretljani (Неретљани), Neretvani dhe Pagani (Пагани), ndërsa shteti kryesisht si Paganija (Паганија).

 Gjeografia dhe ekonomia 
Në kapitujt e DAI-t Historia e provincës së Dalmacisë dhe e Paganëve, të quajtur gjithashtu Arentani, dhe e vendit ku ata banojnë tani, përshkruhet gjeografia e Paganisë. Pagania kishte qarqet ( župa (zoupanias) ) të Rhastotza, Mokros dhe Dalen.  Rhastotza dhe Mokros shtriheshin buzë bregut dhe kishin galeri, ndërsa Dalen ishte larg nga deti dhe bazohej në bujqësi.  Pagania kishte qytetet e banuara të Mokron ( Makarska  ), Beroullia (me sa duket Brela  ), Ostrok ( Zaostrog  ) dhe Slavinetza (afër Gradacit  ), dhe ishujt e mëdhenj të Kourkra / Kiker me një qytet ( Korčula  ), Meleta/Malozeatai ( Mljet  ), Phara ( Hvar  ) dhe Bratzis ( Brač  ).  Paganët rritën tufa në ishuj.  Ishujt në afërsi, por jo pjesë e Paganisë ishin Chora (me sa duket Sušac  ), Iës ( Vis  ) dhe Lastobon ( Lastovo  ).  Kroacia ndodhej në veriperëndim dhe Zachumlia në lindje; Serbia ishte e vendosur në brendësi në verilindje, pas Pagania, Zachumlia, Travunia dhe Dioklea, dhe kufizohej me Kroacinë në lumin Tzentina ( Cetina ). 

 Historia 
Sklaveni (sllavët e jugut) pushtuan Ballkanin në shek. Në vitin 639 pas Krishtit, Narona, deri atëherë një qytet romak i lulëzuar, u shkatërrua nga një turmë avarësh dhe sllavësh.  Disa vjet më vonë, fiset sllave morën kontrollin e Neretvës së poshtme.  Sllavët ndërtuan një qytet të ri mbi rrënojat e Naronës dhe ngritën një monument për perëndinë e tyre sllav Svetovid, mbi rrënojat e tempujve romakë.  Sipas Evans, Narentia u bë një bastion për paganët në Ballkan, ngjashëm me Balto-sllavët në Rügen (në Jaromarsburg ).  Në 642, sllavët pushtuan Italinë jugore dhe sulmuan Siponton, me anije nga bregu dalmat. ;  Sulmet detare sllave në Adriatik u shtuan dhe ai u bë i pasigurt për udhëtim. 

Konfliktet e para midis venecianëve dhe narentinëve erdhën menjëherë para vitit 830, rreth së cilës kohë u nënshkrua marrëveshja e parë e paqes midis të dyve (doge veneciane dhe Sclavorum de insula Narrentis ).  Sllavët narentin dërguan të dërguar te Doge Giovanni I Participazio (r. 829–836).  P. Skok beson se kjo periudhë është gjithashtu kontakti i parë midis Venedikut dhe ishujve të mesëm dalmat.  Sipas Šafárik (1795–1861), nga fillimi i shekullit të 9-të, fuqia e tyre ishte rritur aq shumë sa Doge Giovanni I i sulmoi ata dhe më pas u ofroi paqe.  Republika e Venedikut ishte de facto në varësi të Perandorisë Bizantine, një periudhë në të cilën Venecia zgjeroi marrëdhëniet e saj tregtare drejt Lindjes.  Në gjysmën e parë të shekullit të 9-të, Bizanti u godit nga trazira të brendshme, ndërsa bullgarët dhe arabët u forcuan falë kësaj.  Arabët morën Kretën në 825, Palermon në 831, Taranton në 839, pastaj pasi shkatërruan marinën veneciane në 840, ata enden lirshëm në Adriatik.  Në vitin 841, anijet arabe sulmuan qytetet e Adriatikut dhe arritën në bashkimin e lumit Padovë, ndërsa kontigjente më të vogla sulmuan Budvën, Rozën dhe Kotorrin e Poshtëm.  Në 842 arabët pushtuan Barin dhe në 846 arritën vetë Romën.  Marina veneciane, e detyruar të mbronte Adriatikun bizantin, u pushtua pothuajse plotësisht me betejat me arabët.  Marina bizantine shfaqej rrallë dhe me një numër të vogël anijesh.  Kjo, dhe ngacmimet arabe, i dhanë piratëve sllavë rreth Neretvës një ngritje për të zhvilluar aftësitë e tyre të anijeve.  Kur marina veneciane ishte në ujërat siciliane si roje në 827–828, narentinët morën vrull; kur u kthye marina veneciane, ata u qetësuan.  Kronikat veneciane flasin për një udhëheqës narentin që është pagëzuar në Venedik, për siguri më të madhe për këtë të fundit; megjithatë, narentinët janë të paqëndrueshëm dhe mashtrues si deti i tyre; sapo ngjarjet në Venecia apo në Adriatik përkeqësoheshin, narentinët vazhduan piraterinë e tyre.  Një nga sulmet e tyre në vitet 834–835, kur grabitën dhe vranë disa tregtarë venecianë që ktheheshin nga Benevento, shkaktoi pakënaqësi të madhe kundër tyre në Venecia. 

Për të ndalur këto sulme, venecianët ndërmorën një ekspeditë të madhe kundër piratëve sllavë dalmatë në vitin 839.  Doge Pietro Tradonico dërgoi anije luftarake kundër tokave sllave ( Sclavenia ).  Sipas F. Šišić Doge Pietro urdhëroi një sulm ndaj Narentinëve në pranverën e vitit 839.  Sipas V. Klaić, Tradonico fillimisht kishte mundur dhe kishte bërë paqe me kroatët nën Mislav, pastaj vazhdoi të sulmonte Narentinët ishuj dhe të bëjë paqe me udhëheqësin narentin Drosaico.  Nuk ka të dhëna për luftimet e atij viti, por dihet se paqja u lidh me kroatët dhe një pjesë të narentinëve.  Kronisti venecian Gjon Dhjaku (1008) regjistron një rinovim të traktatit të paqes të nënshkruar nga Drosaico ( ad Narrentanas insulas cum Drosaico, Marianorum iudice, similiter fedus instituit ).  Paqja me Narentinët nuk zgjati shumë, ndoshta pasi Narentinët e nënshkruan atë për të shmangur rrezikun, ose më shumë për shkak se nuk ishte lidhur me të gjithë, por me një fis ose klan të Narentinëve.  Në vitin 840 venecianët sulmuan udhëheqësin narentin Ljudislav, duke përfunduar me dështim;  Ljudislav ( Liuditus sclavus ), ndoshta një pasardhës ose bashkësundimtar i Drosaico, mundi dozhin venecian dhe vrau qindra burra të tij.  Sipas Klaić, ishin Narentinët ata që prishën paqen.  Duket se pirateria narentine madje arriti në Istria deri në shkurt 840.  Traktati veneciano-Frank i vitit 840 përfshinte luftën e përbashkët kundër fiseve sllave ( genes Sclavorum inimicas ).  Pas dy humbjeve ndaj marinës veneciane nga arabët menjëherë më pas, venecianët nuk ishin në gjendje të hynin në luftime të reja me sllavët dalmatë.  Në 846, Narentinët arritën afër vetë Venedikut dhe bastisën Caorle aty pranë.  

Ardhja e Vasilit I (r. 867–886) në fronin bizantin çoi në ndryshime të rëndësishme në Bizant; energjik, ai arriti të hyjë në lidhje më të ngushta me bullgarët, madje edhe me kroatët e largët, dhe e mbrojti mirë Perandorinë.  Kur Raguza (Dubrovnik) kërkoi ndihmën e perandorit kundër kërcënimit të saraçenëve, ai dërgoi një marinë të fortë në Adriatik.  Admirali bizantin Niketas Ooryphas mori kontakte më të ngushta me fiset sllave rreth Raguzës, Zachumlians, Travunians dhe Kanalitët, dhe i ftoi ata të luftonin së bashku kundër Saracenëve, si në tokë ashtu edhe në det, në 869.  Vetëm fiset sllave të Dalmacisë jugore u thirrën për të bashkëpunuar; në veri, kroatët dhe dalmatët hynë në marrëdhënie me mbretin italian Luigjinë në tmerrin e bizantinëve.  Kur disa "sllavë"  (narentinët sipas Narayanit  ) në mars 870 rrëmbyen emisarët e peshkopit të Romës që ktheheshin në shtëpi nga Koncili i Katërt në Konstandinopojë,  bizantinët e përdorën këtë si një pretekst të mirë për të sulmuar. dhe i detyroni ata të nënshtrohen (871).  DAI përmend se narentinët quheshin “paganë, sepse nuk pranuan pagëzimin në kohën kur u pagëzuan të gjithë serbët”, që vendoset në kohën e sundimit të Vasilit.  Narentinët nuk përmenden në lidhje me ekspeditën ushtarake bizantine në Bari të dërguar nga Basili I (r. 867–886), në të cilën morën pjesë sllavë të tjerë dalmatë.  Kroatët, serbët, Zachlumians, Travunians, Konavlians, Raguzanët, "me të gjithë njerëzit e qyteteve të Dalmacisë", kaluan mbi det në Langobardia dhe morën Barin.  Vasili e ktheu Dalmacinë nën sundimin bizantin  deri në 878, dhe një pjesë e madhe e Dalmacisë u vu nën Patriarkanën e Konstandinopojës .  DAI pretendon se sllavët dalmatë i kërkuan Vasilit I që t'i pagëzonte; Krishterimi i Narentinëve duket se ka dështuar.  Sipas Evans, Narentinët mbetën paganë deri në vitin 873, kur admirali bizantin Ooryphas i bindi ata të pranonin pagëzimin.  Ndërsa doge Orso I Participazio dhe djali i tij Giovanni II Participazio bënë paqe dhe një aleancë me kroatët pas 876, venecianët ishin ende në luftë me Narentinët. 

Në vitin 880 u rinovua traktati veneciano-Frank.  Në 887 Doge Pietro I Candiano dërgoi trupa kundër sllavëve narentine, duke zbarkuar në "Kodrën sllave" ( mons Sclavorum ), duke i larguar sllavët.  Narentinët u mundën në një betejë në gusht 887 në Makarska, dhe pesë anijet e tyre u shkatërruan me sëpatë.  Me ndihmën e fqinjëve, Narentinët mposhtën me vendosmëri marinën veneciane më 18 shtator 887, me Doge të vrarë në aksion dhe trupin e tij u la i shtrirë (Andrea Tribun më vonë e çoi fshehurazi trupin në Venecia).  Nga kjo kohë e deri në vitin 948 kronikat veneciane nuk përmendin konfliktet me kroatët, që do të thoshte se venecianët ofruan paqe dhe u paguanin haraç kroatëve. 

Në vitin 997, Narentinët i shtuan bastisjet kundër qyteteve latine dhe veneciane, dhe ata kishin lidhje të ngushta me sundimtarin kroat Svetoslav Suronja, i cili në atë kohë luftoi dy vëllezërit e tij për fronin; kjo marrëdhënie bëri që qytetet latine dalmate dhe Venediku të ktheheshin kundër Svetosllavit.  Në vitin 998, Republika e Venedikut, nën Perandorin Bizantin, ushtroi kontroll mbi qytetet bizantine dalmate; Kroacia dalmate ishte në luftë civile; Narentinët ishin gjysmë të pavarur, duke sulmuar Adriatikun, veçanërisht kundër Venedikut.  Ndërsa Venediku fitoi autoritet në Dalmaci, disa qytete dalmate që u ndjenë të kërcënuar u bënë aleatë me Narentinët.  Venedikasit më pas ndërhynë dhe mundën Narentinët dhe aleatët e tyre kroatë me vendosmëri në det, duke rezultuar në rënien e fuqisë Narentine.  Principata Neretljani në shekullin e 11-të ishte pjesë e Mbretërisë Kroate . 

Në Kronikën e Priftit të Dukljes, një vepër e shkruar nga një peshkop katolik ka të ngjarë për një sundimtar kroat në rreth. 1300–10,  principatat jugore të Dalmatit përmenden si pjesë e " Kroacia e Kuqe ".  Ndërsa pjesët e mëvonshme të Kronikës së Priftit të Dukljës konsiderohen me vlerë të lartë, ngjarjet e përshkruara në mesjetën e hershme janë të diskredituara në historiografi. 

 Shih edhe 
 Dalmacia
 Thema e Delmacisë
 Historia e Dalmacisë

 Referime 

Kategoria:Piratë mesjetarë
Kategoria:Rajone historike
Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten
Kategoria:Vetitë CS1: Burime në serbisht (sr)
Kategoria:Vetitë CS1: Burime në kroatisht (hr)
Kategoria:Vetitë CS1: Vlera në serbisht (sr)
Kategoria:Vetitë CS1: Burime në serbo-kroatisht (sh)
Kategoria:Historia e Dalmacisë