Kiri (fisi)

Kiri është një fis historik shqiptar dhe rajon etnografik i vendosur në anën lindore të lumit Kir të sipërm në rajonin më të gjerë të Pultit, në Shqipërinë veriore.

 Etimologjia 
Kiri e ka marrë emrin nga lumi Kir i cili rrjedh nëpër rajonin e Pultit në Shqipërinë veriore. Vetë lumi është regjistruar për herë të parë në Ab urbe condita të Livit (shkruar midis viteve 27 dhe 9 p.e.s.) në formën Clausula . Më vonë është regjistruar në shekullin e 5-të Tabula Peutingeriana si Cleusis. Emri shfaqet në burimet e mëvonshme nga Mesjeta dhe në epokën moderne në format e Clyre, Chiri dhe Kiri . 

 Gjeografia 
Tokat e Kirit shtrihen kryesisht në brigjet lindore të Kirit të sipërm dhe përfshijnë një sërë vendbanimesh dhe mëhallësh : Kir, Nonaj, Kasnec, Lekgjonaj, Telash, Aliaj, Palucaj, Shkuq, Gjeshgoraj, Marknonaj, Palnonaj, Petal dhe Prangull . 

 Origjina 
Pavarësisht formimit të një njësie të vetme ushtarako-administrative ( bajrak ) në periudhën osmane, Kirët nuk janë një fis i të njëjtës prejardhje patrilineale.  Sipas traditave gojore, vëllazëritë aktuale të Kirit mbërritën gjatë shekujve 16 dhe 18. Një numër i vëllazërive e kanë origjinën tek katër vëllezërit Ndue, Tel, Byk dhe Ali Bezhani . Tradita thotë se ata kishin ardhur nga Peja në Kosovën perëndimore dhe fillimisht përbënin vetëm një familje të vetme në Telash.  Sipas Giuseppe Valentinit, vëllazëritë me origjinë nga Peja quhen Petali .  Nga ana tjetër, një pjesë tjetër e Kirit pretendojnë se kanë ardhur nga Ndrekalorët e Kuçit në Malin e Zi lindor gjatë shekullit të 16-të dhe ishin vendosur fillimisht në një zonë që tani quhet Stinjok .  Ata janë Nonaj .  Sipas Franz Nopsca, Kiri që zbriti nga Kuçi mund të gjurmonte prejardhjen e tyre në 12 breza në 1907 (nga babai te djali): Nrekal Kuçi > Petal Nrekali > Vuz Petali > Gjin Vuzi > Pep Gjini > Nre Pepa > Palush Nreu > Nik Palushi > Pal Nika > Lul Pali > Pal Lula > Mihil Pali . Vëllazëri të tjera pa lidhje janë Kodra dhe Selimi . 

 Historia 
Në defterin osman të vitit 1485 për sanxhakun e Shkodrës vendbanimi Klir shënohet në nahijen e Petrishpan-ilit me gjithsej 20 familje që prodhonin 1100 dukate në vit. Antroponimet e regjistruara në regjistër janë me shumicë dërrmuese shqiptare dhe tregojnë se fshati nuk banohej nga një fis i vetëm. Degët e fisit Bukumiri ( Milashi i biri i Bukmirit, Gjoni i biri i Bukmirit, Andrija i biri i Bukmirit ) dhe Prekali ( Dimeniko i biri i Prekalit, Gjorgji i biri i Prekalit ) u vendosën në Kiri, ndërsa me Andrija dëshmohen edhe anëtarë të mundshëm të Kuçit. dhe Pali bijtë e Kuçës . 

Kiri (Chiri ) shfaqet në një raport të vitit 1671 të shkruar nga Stefano Gaspari si një vendbanim me 43 shtëpi dhe 300 banorë. Fshati kishte një kishë kushtuar Shën Venerandës . Duket se në vitin 1671 Kiri kishte filluar të zgjerohej pasi fshati Kasnec ( Casnessi ) gjithashtu regjistrohet me 9 shtëpi dhe 50 banorë. Banorët e Kasnecit nuk kishin kishë dhe morën pjesë në meshën në kishën e Shën Venerandës në Kiri. 

Në vitin 1881 Kiri kishte 75 shtëpi dhe 550 banorë dhe nga viti 1892 bajraktari ishte vendosur në Kasnec. 

 Shih edhe 

 Fiset shqiptare
 Arbëria në Mesjetë

 Referime 

Kategoria:Fise në Shqipëri