Francesco Redi

Francesco Redi (18 shkurt 1626 – 1 mars 1697) ishte një mjek, natyralist, biolog dhe poet italian. Ai përmendet si "themeluesi i biologjisë eksperimentale", dhe si "babai i parazitologjisë moderne". Ai ishte personi i parë që sfidoi teorinë e gjenerimit spontan duke demonstruar se krimbat vijnë nga vezët e mizave.

Me diplomën e doktoraturës në mjekësi dhe filozofi në Universitetin e Pizës në moshën 21-vjeçare, ai punoi në qytete të ndryshme të Italisë. Një racionalist i kohës së tij, ai ishte një kritik i miteve të verifikueshme, si gjenerimi spontan. Eksperimentet e tij më të famshme përshkruhen në magnum opus Esperienze intorno alla generazione degl'insetti (Eksperimente mbi gjeneratën e insekteve), botuar në vitin 1668. Ai hodhi poshtë se nepërkat pinë verë dhe mund të thyejnë gotat dhe se helmi i tyre ishte helmues kur gëlltitet. Ai vuri re me saktësi se helmet e gjarpërinjve prodhoheshin nga dhëmbët dhe jo nga fshikëza e tëmthit, siç besohej. Ai ishte gjithashtu i pari që njohu dhe përshkroi saktë detajet e rreth 180 parazitëve, duke përfshirë Fasciola hepatica dhe Ascaris lumbricoides. Ai gjithashtu dalloi krimbat e tokës nga helminthët (si krimbat e shiritit, grilat dhe krimbat e rrumbullakët). Ai ndoshta filloi përdorimin e kontrollit, bazën e dizajnit eksperimental në biologjinë moderne. Një përmbledhje e poezive të tij botuar për herë të parë më 1685 Bacco in Toscana (Bacchus in Toscana) konsiderohet ndër veprat më të mira të poezisë italiane të shekullit të 17-të dhe për të cilën Duka i Madh Cosimo III i dha atij një medalje nderi.

Biografia
Djali i Gregorio Redi dhe Cecilia de Ghinci, Francesco Redi lindi në Arezzo më 18 shkurt 1626. Babai i tij ishte një mjek i njohur në Firence. Pas shkollimit me jezuitët, Francesco Redi ndoqi Universitetin e Pizës nga ku mori gradën e doktoraturës në mjekësi dhe filozofi në 1647, në moshën 21 vjeçare. Ai lëvizte vazhdimisht, në Romë, Napoli, Bolonja, Padova dhe Venecia, dhe më në fund u vendos në Firence më 1648. Këtu ai u regjistrua në Collegio Medico ku shërbeu në Gjykatën Medici si kryemjeku dhe mbikëqyrës i farmacisë dukale. tek Ferdinando II de' Medici, Duka i Madh i Toskanës dhe pasardhësi i tij, Cosimo III. Pikërisht këtu u arritën shumica e punimeve të tij akademike, gjë që i dha atij anëtarësimin në Accademia dei Lincei. Ai ishte gjithashtu anëtar i Accademia del Cimento (Akademia e Eksperimentit) nga 1657 deri në 1667.

Ai vdiq në gjumë më 1 mars 1697 në Piza dhe eshtrat e tij u kthyen në Arezzo për varrim.

Një koleksion i letrave të tij mbahet në Bibliotekën Kombëtare të Mjekësisë në Bethesda, Maryland.

Karriera shkencore

Karriera letrare
Si poet, Redi është më i njohur për ditirambin Bacco in Toscana (Bacchus in Tuscany), i cili u shfaq për herë të parë në 1685. Poema e tij backanaliane në lëvdimin e verërave toskane lexohet ende sot në Itali. Ai u pranua në dy shoqëri letrare: Akademia e Arkadisë dhe Accademia della Crusca. Ai ishte një anëtar aktiv i Crusca dhe mbështeti përgatitjen e fjalorit toskan. Ai mësoi gjuhën toskane si lettore pubblico di lingua toscana në Firence në 1666. Ai gjithashtu kompozoi shumë vepra të tjera letrare, duke përfshirë Letters e tij dhe Arianna Inferma.

Eponimet
Redi, një krater në Mars u emërua në nder të tij.
Faza larvore e goditjes parazitare e quajtur "redia" është emëruar pas Redit nga një zoolog tjetër italian, Filippo De Filippi, më 1837.
Çmimi Redi, çmimi më prestigjioz në toksinologji, jepet për nder të tij nga Shoqata Ndërkombëtare e Toksinologjisë. Çmimi bëhet në çdo Kongres Botëror të IST (përgjithësisht mbahet çdo tre vjet) që nga viti 1967.
Një revistë shkencore Redia, një revistë italiane e zoologjisë, është emëruar për nder të tij, e cila u botua për herë të parë në vitin 1903.
Një nënlloje nepërkash evropiane, Vipera aspis francisciredi Laurenti, 1768, është emëruar pas tij.

Referime

Kategoria:Lindje 1626
Kategoria:Vdekje 1697
Kategoria:Mjekë italianë
Kategoria:Toksikologji
Kategoria:Poetë italianë
Kategoria:Universiteti i Pizës
Kategoria:Shkencëtarë
Kategoria:Akademikë italianë
Kategoria:Parazitologji
Kategoria:Biologë
Kategoria:Absolventët e Universitetit të Pizës
Kategoria:Empiristë
Kategoria:Gjuhëtarë italianë