Urbanistika e Tiranës

Urbanistika e Tiranës quhet i gjithë mjedisi i ndërtuar i qytetit.

 Historia 
Në shekujt e parë të erës sonë, zona e sotme e Tiranës ka pasur një qendër fshatare, siç dëshmon Mozaiku i Tiranës. Qendra më pas u kthye në një vilë fshatare në shekullin e tretë. 

Tirana u themelua në një zonë fushore midis dy lumenjve që përdoreshin për furnizim me ujë të pijshëm: lumi Tirana dhe përroi Lana. 

 Planet rregulluese 

 Plani i parë rregullues 1923 
Pas caktimit të Tiranës si kryeqytet (i përkohshëm) i Shqipërisë u projektua plani i parë rregullues nga arkitektë e inxhinierë austriakë.
parapamje|Plani i vitit 1925

 Plani i dytë rregullues 1925 
Në fillim të vitit 1925, u vendos që Tirana të jetë kryeqyteti i përhershëm. Plani i dytë rregullues u projektua nga arkitekti italian Armando Brasini me objektiv krijimin e një "ishulli" të ri urban të shkëputur nga qyteti ekzistues në jug-përendimin e tij. Nga ky plan u realizua vetëm bulevardi i gjerë nga Sheshi Skënderbej drejt veriut, duke shembur shtëpitë në gjurmën e saj.

 Plani i tretë rregullues 1928 
Plani i tretë u projekuta nga arkitekti austriak Wolfgang Köhler (Hans Köhler?). Plani kishte qëllim zgjerimin dhe zgjatimin e rrugëve kryesore dhe zhvillimin e qytetit të rij përkundrejt atij të vjetër.

 Plani rregullues 1929 
Plani i katërt u projektua nga arkitekti italian Florestano Di Fausto dhe parashikonte rikualifikimin e një pjese të madhe të qytetit në parcela prej rreth 1500 metrash katrorë të pajisura me një hapësirë të madhe për lulishte. Në bazë të këtij plani u ndërtuan vila që shkonin nga stili neoklasik tek ai eklektik e deri te racionalizmi i daljes së parë. Prej 64 vilave të ndërtuara pas vitit 1929, mbijetuan 52 dhe u zhdukën 12.

Plani projektonte lidhjen e sheshit Skënderbej me bulevardin "Zogu i Parë".

 Plani rregullues 1940 
Pas pushtimit të Shqipërisë nga Italia fashiste, Tirana duhej bërë një "qytet-shembull" të imperializmit italian. Arkitekti Gherardo Bosio projektoi një plan të përgjithshëm me një sistem rrugor radial, një unazë që përshkruan qytetin, dhe sistemimin e Lanës. Tirana do të konceptohej si një qytet-park.

Pjesa jugore e bulevardit (viale dell impero) dhe ndërtesat rrethuese si stadiumi, casa del fascio (sot UPT), opera dopolavoro albanese (sot Muzeu Arkeologjik), dhe gioventu del litorio albanese (sot Akademia e Arteve) janë vendosur në formën e simbolit fashist të sëpatës të mbështjellur me shkopinj (fascio littorio).

 Plani rregullues 1957 
Në vitin 1960 u prish Pazari i Vjetër për të ndërtuar Pallatin e Kulturës.

 Plani rregullues 1990 

 Ndërtesat 
Sipas Censusit 2011, në gjithë bashkinë e Tiranës ishin rreth 63 678 ndërtesa banimi ku për rreth 24,07% të ndërtesave nuk ju dihet viti i ndërtimit.

+ Numri i ndërtesave sipas vitit të ndërtimit në 11 njësitë adm.PeriudhaNumriKryetarët e bashkisëDeri 19603484shih këtu1961-19802802Sabri Pilkati (PP), Rifat Dedja (PP), Myqerem Fuga (PP), Ndue Marashi (PP), Nesip Ibrahimi (PP)1981-19902700Nesip Ibrahimi (PP), Jashar Mezenxhiu (PP), Llambi Gegprifti (PP)1991-200014310Tomor Malasi (PD), Sali Kelmendi (PD), Albert Brojka (PD)2000-20054460Edi Rama (PS)2006-20112413Edi Rama (PS)Nuk dihet9034Gjithsej39.203

+ Numri i ndërtesave sipas numrit të kateve në 11 njësitë adm.Ndërtesa me 1 kat26.236Ndërtesa me 2 kate7.083Ndërtesa me 3-5 kate4.279Ndërtesa me mbi 5 kate1.605Gjithsej39.203

+ Numri i ndërtesave sipas tipologjive të ndërtesave në 11 njësitë adm.Shtëpi individuale26.905Shtëpi pjesërisht të veçuara4.998Shtëpi në rend o tarracore2.522Pallate4.778Gjithsej39.203

+ Numri i ndërtesave sipas numrit të banesave në 11 njësitë adm.Ndërtesa me 1 banesë26.320Ndërtesa me 2 banesa6.421Ndërtesa me 3 o 4 banesa2.569Ndërtesa me mbi 4 banesa3.893Gjithsej39.203

 Shpërndarja në përqindje e banesave boshe në secilën njësi administrative
Gjatë 2011, Njësia Kashar me 43% ka patur përqindjen më të lartë të banesave boshe me gati gjysmën e tyre. Dajti (39,7%) dhe Farka (36,8%) ishin dy njësitë e tjera me përqindjen më të lartë të banesave boshe. Në 11 njësitë administrative urbane të Tiranës ishin vetëm 15,2% e banesave boshe.

 Përqindja e banesave sipas llojit të rrjetit ujësjellës kanalizimeve
 90%: Brenda banesës
 5%: Brenda ndërtesës, por jashtë banesës
 1%: Jashtë ndërtesës
 3%: Sistem i llojit tjetër

 Sipërfaqja mesatare e banimit për person
Në 2011, sipërfaqja e banueshme për person e Bashkisë Tiranë ishte 17 m2 (mesatarja e vendit: 14.5 m2).

 Shembjet e ndërtesave 

 Sheshet dhe rrugët 

 Shih edhe 

 Referime 

 Kushtet e Banimit në Tiranë sipas Census 2011, opendata.tirana.al

 Referime 

Kategoria:Tiranë