Kuzhina e Romës së Lashtë

Kuzhina e Romës së lashtë ndryshoi shumë gjatë kohëzgjatjes së ekzistencës së qytetërimit. Zakonet dietike u ndikuan nga ndryshimet politike nga mbretëria në republikë në perandori, dhe nga zgjerimi i madh i perandorisë, i cili i ekspozoi romakët ndaj shumë zakoneve të reja të kuzhinës provinciale dhe metodave të gatimit.

Në fillim, dallimet dietike midis klasave shoqërore romake nuk ishin të mëdha, por pabarazitë u zhvilluan me rritjen e perandorisë.

 Arkeologjia 
Shumica e ushqimeve organike kalbet në kushte të zakonshme, por hiri dhe kockat e kafshëve ofrojnë disa detaje arkeologjike rreth dietës romake të lashtë. Fitolite janë gjetur në një varrezë në Tarragona, Spanjë. Fiqtë e importuar ishin ndër ushqimet e djegura të ruajtura kur Boudica dhe ushtria e saj dogjën një dyqan romak në Colchester. Qiqrat dhe tasat me fruta janë të njohura nga Herculaneum, të ruajtura që kur Vezuvi shkatërroi qytetin në vitin 79 pas Krishtit. Mbetjet e eshtrave të vegjël të peshkut, gjembave të iriqit dhe bimëve të mineralizuara kanë mbijetuar në kanalizimet e qytetit; midis bimëve arkeologët kanë identifikuar kopër, koriandër, li, thjerrëza, lakër, lulekuqe opiumi dhe arra të ndryshme, fruta dhe bishtajore, si dhe një shumëllojshmëri të larmishme peshqish dhe butakë. Në Pompei, rrushi, buka dhe pasta u dogjën dhe u varrosën në kopshtet e oborrit me peristil si oferta për Laresin e familjes.

 Ushqimet 
Tradicionalisht, një mëngjes i quajtur ientaculumArtman, John:"Ancient Rome- Independent Learning Unit", page 26, Good Apple, 1991. shërbehej në agim. Nga mesi i ditës deri në orët e hershme të pasdites, romakët hëngrën cena, vaktin kryesor të ditës dhe në mbrëmje një darkë të lehtë të quajtur vesperna.Artman, John::"Ancient Rome- Independent Learning Unit", page 26, Good Apple,1991. Me rritjen e importit të ushqimeve të huaja, cena u rrit në përmasa dhe përfshiu një gamë më të gjerë ushqimesh. Kështu, gradualisht kaloi në mbrëmje, ndërsa vesperna u braktis plotësisht me kalimin e viteve. Prandiumi i vaktit të mesditës u bë një vakt i lehtë për t'u mbajtur deri në cena. Ndër klasat e ulëta të shoqërisë romake, këto ndryshime ishin më pak të theksuara pasi rutinat tradicionale korrespondonin ngushtë me ritmet e përditshme të punës fizike.
parapamje| Lugë romake me dorezë rosë ose mjellmë
Megjithatë, në mesin e shtresave të larta, të cilët zakonisht nuk merreshin me punë fizike, u bë zakon që të gjitha detyrimet e biznesit të caktoheshin në mëngjes. Pas prandiumit, do të liheshin përgjegjësitë e fundit dhe do të bëhej një vizitë në banja. Rreth 2 pasdite,Guy, John:"Roman Life", page 8, Ticktock Publishing LTD,1998. do të fillonte cena . Ky vakt mund të zgjaste deri në orët e vona të natës, veçanërisht nëse të ftuarit ishin të ftuar, dhe shpesh do të pasohej nga comissatio, një raund pijesh alkoolike (zakonisht verë).

Në periudhën e mbretërve dhe në Republikën e hershme, por edhe në periudhat e mëvonshme (për klasat punëtore), cena në thelb përbëhej nga një lloj qulli, pulat. Lloji më i thjeshtë do të bëhej nga emer, uji, kripa dhe yndyra. Një variacion më i sofistikuar u bë me vaj ulliri, dhe u konsumua me një shoqërim të perimeve të ndryshme kur ishte në dispozicion. Të pasurit zakonisht hanin bishtajat e tyre me vezë, djathë dhe mjaltë dhe herë pas here shërbehej me mish ose peshk .

Gjatë periudhës republikane, cena u zhvillua në dy kurse: pjata kryesore dhe një ëmbëlsirë me fruta dhe ushqime deti (p.sh. molusqe, karkaleca deti). Nga fundi i Republikës, ishte e zakonshme që vakti të shërbehej në tre pjesë: një meze ( gustatio), pjatë kryesore (primae mensae) dhe ëmbëlsirë (secundae mensae).

Racioni kryesor i ushqimit të legjioneve romake ishte gruri. Në shekullin e 4-të, shumica e legjionarëve hëngrën si të gjithë në Romë. Ata furnizoheshin me racione bukë dhe perime së bashku me mish të tillë si viçi, deleje ose derri. Racionet vareshin gjithashtu nga vendi ku legjionet ishin vendosur ose po bënin fushatë. Mishi i deles ishte i popullarizuar në Galinë Veriore dhe Britani, por mishi i derrit ishte racioni kryesor i mishit të legjioneve.

 Ushqimet dhe përbërësit 
Kolonitë romake i siguronin Romës shumë ushqime; qyteti mori proshutë nga Belgjika, goca deti nga Brittania, garum nga Mauretania, gjahu i egër nga Tunizia, silfium (lazer) nga Cyrenaica, lule nga Egjipti, marule nga Kapadokia dhe peshk nga Pontus.Patrick Faas, Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome, University of Chicago Press (2005), p. 27.

Dieta e lashtë romake përfshinte shumë artikuj që janë elementë kryesorë të gatimit modern italian. Plini Plaku diskutoi më shumë se 30 lloje ullinjsh, 40 lloje dardhe, fiq (vendas dhe të importuar nga Afrika dhe provincat lindore) dhe një shumëllojshmëri të gjerë perimesh.Phyllis Pray Bober, Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy, University of Chicago Press (2001), pp. 187–188. Disa nga këto perime nuk janë më të pranishme në botën moderne, ndërsa të tjerat kanë pësuar ndryshime të rëndësishme. U konsumuan karota me ngjyra të ndryshme, por jo në ngjyrë portokalli.Phyllis Pray Bober, Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy, University of Chicago Press (2001), p. 188. Shumë lloje perimesh kultivoheshin dhe konsumoheshin.Patrick Faas, Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome, University of Chicago Press (2005), p. 209. Këto përfshinin selino, hudhra, disa llamba lulesh, lakër dhe të tjera brassicas (të tilla si lakra jeshile dhe brokoli ), marule, endive, qepë, presh, shparg, rrepkë, rrepë, majdanoz, karrota, panxhar, bizele jeshile, chard, fasule franceze , kartona, ullinj dhe kastravec. Disa perime ishin të ilustruara në relieve.Patrick Faas, Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome, University of Chicago Press (2005), pp. 209, 210–239, 362–371

Megjithatë, disa ushqime të konsideruara karakteristike për kuzhinën moderne italiane nuk u përdorën.Phyllis Pray Bober, Art, Culture, and Cuisine: Ancient and Medieval Gastronomy, University of Chicago Press (2001), p. 187. Në veçanti, spinaqi dhe patëllxhani (patëllxhani) u prezantuan më vonë nga bota arabe, dhe domatet, patatet, specat piper dhe misri (burimi modern i polentës )Patrick Faas, Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome, University of Chicago Press (2005), pp. 209, 210–239, 362–371 u shfaqën në Evropë vetëm pas zbulimit të Botës së Re dhe Shkëmbimi Kolumbian. Romakët dinin për orizin, por ai ishte shumë i rrallë i disponueshëm për ta. Kishte edhe pak agrume. Limonët ishin të njohur në Itali që nga shekulli i dytë pas Krishtit, por nuk u kultivuan gjerësisht.Julia F. Morton, Lemon in Fruits of Warm Climates, 1987 pp. 160–168|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/lemon.html#Description%7Cpublisher=Purdue University}

 Bukët dhe drithërat 
parapamje| Afresk që tregon një copë bukë dhe dy fiq, nga Pompei, Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Napolit. Buka ishte ushqimi kryesor në botën romake.
Nga viti 123 p.e.s., një racion grurë të pa bluar (deri në 33 kg), i njohur si frumentatio, u shpërnda deri në 200,000 njerëzve çdo muaj nga shteti romak. Fillimisht kishte një akuzë për këtë, por nga viti 58 para Krishtit kjo akuzë u shfuqizua nga tribuni plebeian Publius Clodius Pulcher. Individët duhej të ishin qytetarë dhe të banonin në Romë për të marrë frumentatio.

Fillimisht hanin bukë të sheshta, të rrumbullakëta të bëra me emer (kokrra drithëra e lidhur ngushtë me grurin) me pak kripë; ndër shtresat e larta konsumoheshin edhe vezët, djathi dhe mjalti, së bashku me qumështin dhe frutat. Në periudhën perandorake, rreth vitit 1 pas Krishtit, u prezantua buka e bërë me grurë; Me kalimin e kohës, gjithnjë e më shumë ushqime me grurë filluan të zëvendësonin bukët e pjekur. Kishte shumë lloje buke me cilësi të ndryshme. Zakonisht buka e bardhë piqej për elitën, me bukë më të errët të pjekur për klasën e mesme dhe bukën më të errët për fshatarët e varfër. Nganjëherë buka zhytej në verë dhe hahej me ullinj, djathë dhe rrush. Në kohën e shkatërrimit të Pompeit në vitin 79 pas Krishtit, në atë qytet kishte të paktën 33 furra buke. Kuzhinierët romakë bënin simite të ëmbla të aromatizuara me rrush pa fara të zeza dhe ëmbëlsira djathi të bëra me miell, mjaltë, vezë, djathë si rikota dhe fara lulekuqeje. Tortat e verës së ëmbël bëheshin me mjaltë, verë të kuqe të reduktuar dhe kanellë. Tortat me fruta ishin të njohura me klasën e lartë, por klasat e ulëta nuk mund të përballonin t'i bënin personalisht ose t'i blinin ato nga tregjet dhe shitësit. 

Juscellum ishte një lëng mishi me bukë të grirë, vezë, sherebelë dhe shafran, i përshkruar në Apicius, një libër me receta romake i fundit të shekullit të 4-të ose fillimit të shekullit të 5-të.

 Mishi 
Mishi i kasapit ishte një luks i pazakontë. Mishi më i njohur ishte mishi i derrit, veçanërisht salsiçet. Mishi i viçit ishte i pazakontë në Romën e lashtë, duke qenë më i zakonshëm në Greqinë e lashtë - nuk përmendet nga Juvenal ose Horace. Ushqimet e detit, gjahu dhe shpendët, duke përfshirë rosat dhe patat, ishin më të zakonshme. Për shembull, në triumfin e tij, Cezari bëri një gosti publike për 260,000 poshtëruesit (njerëzit më të varfër) që përmbanin të tre këto ushqime, por jo mish kasapi.Maguelonne Toussaint-Samat, A History of Food, John Wiley & Sons (2009), p. 93. John E. Stambaugh shkruan se mishi "ishte i pakët me përjashtim të sakrificave dhe darkave të të pasurve".John E. Stambaugh, The Ancient Roman City, JHU Press (1988), p. 148. Lopët vlerësoheshin për qumështin e tyre; demat si parmendë dhe kafshë tërheqëse. Mishi i kafshëve të punës ishte i ashpër dhe jo i shijshëm. Viçi hahej herë pas here. Apicius jep vetëm katër receta për viçin, por të njëjtat receta kërkojnë si opsion qengji ose derri. Ekziston vetëm një recetë për zierjen e viçit dhe një tjetër për skallopinën e viçit.

Konviktet haheshin dhe konsideroheshin si një delikatesë.John E. Stambaugh, The Ancient Roman City, JHU Press (1988), p. 148; George A. Feldhamer, Mammalogy: Adaptation, Diversity, Ecology, JHU Press (2007), p. 359. Ishte një simbol statusi në mesin e romakëve të pasur, dhe disa madje kishin fjetje që peshonte para mysafirëve të darkës.Maurice Burton & Robert Burton, International Wildlife Encyclopedia (2002), p. 701. Një ligj përmbledhës i miratuar nën Marcus Aemilius Scaurus ndaloi ngrënien e fjetjes, por nuk arriti ta ndalonte praktikën.Patrick Faas, Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome, University of Chicago Press (2005), p. 289-90.

 Peshku dhe prodhimet e detit 
Peshku ishte më i zakonshëm se mishi.John E. Stambaugh, The Ancient Roman City, JHU Press (1988), p. 148. Akuakultura ishte e sofistikuar, me industri në shkallë të gjerë të përkushtuar ndaj bujqësisë së gocave deti. Romakët gjithashtu merreshin me kultivimin e kërmijve dhe bujqësisë së lisit. Disa peshq u vlerësuan shumë dhe fituan çmime të larta, të tilla si barbuni i rritur në peshkimin në Cosa, dhe "u shpikën mjete të përpunuara për të siguruar freskinë e tij".

 Frutat 
parapamje| Një natyrë e qetë me shportë frutash dhe vazo ( Pompei, shek. 70 pas Krishtit)
parapamje| Thermopolium (hanë ushqimore) e Pompeit, Itali, shekulli I pas Krishtit.
Frutat haheshin të freskëta kur ishin në sezon, dhe thaheshin ose ruheshin gjatë dimrit. Frutat popullore përfshinin mollët, dardhat, fiqtë, rrushin, ftua, qitro, luleshtrydhe, manaferra, manaferra, rrush pa fara, kumbulla, hurma, pjepër, kofshë trëndafili dhe shegë.John E. Stambaugh, The Ancient Roman City, JHU Press (1988), p. 148. Frutat më pak të zakonshme ishin azerolat dhe medlarët më ekzotike. Qershitë dhe kajsitë, të dyja të prezantuara në shekullin e 1 para Krishtit, ishin të njohura. Pjeshkët u prezantuan në shekullin e 1 pas Krishtit nga Persia. Portokallet dhe limonët njiheshin por përdoreshin më shumë për qëllime mjekësore sesa në gatim. Edhe pse i njohur për romakët e lashtë, limonët nuk u kultivuan në Itali deri në Principate.Wilhelmina F. Jashernski, Frederick G. Meyer, & Massumino Ricciardi, Plants: Evidence from Wall Paintings, Mosaics, Sculpture, Plant Remains, Graffiti, Inscriptions, and Ancient Authors, in The Natural History of Pompeii (Wilhelmina Feemster Jashemski & Frederick G. Meyer, eds), Cambridge University Press, (2002), p. 102. Të paktën 35 kultivarë dardhe u rritën në Romë, së bashku me tre lloje mollësh. Cato përshkroi metoda të kultivimit të dardhës të ngjashme me teknikat moderne.J.F. Hancock & G.A. Lobos, Pears, in The Future of Drylands: International Scientific Conference on Desertification and Drylands Research, Tunis, Tunisia (2006), Springer (2008), p. 304. Ka receta për kremra me dardhë dhe pjeshkë dhe pudinga qumështi të aromatizuara me mjaltë, piper dhe pak garum.

Columella ofron këshilla për ruajtjen e fiqve duke i shtypur në një pastë me anise, farat e koprës, qimnon dhe susam të thekur për t'u mbështjellë me gjethe fiku.

 Perimet 
Ndërsa pararendësit e lakërve të Brukselit, angjinareve, bizeleve, rutabagas dhe ndoshta lulelakrës ndoshta ekzistonin në kohët romake, format moderne të kultivuara që ne mendojmë nuk u zhvilluan deri në mesjetën e vonë dhe në kohët e hershme të Rilindjes. Lakra hahej si e papërpunuar (nganjëherë e zhytur në uthull) dhe e gatuar.Patrick Faas, Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome, University of Chicago Press (2005), pp. 209, 210–239, 362–371 Kato e vlerësonte shumë lakrën, duke besuar se ajo ishte e mirë për tretjen, dhe gjithashtu besonte se nëse një i sëmurë hante shumë lakër dhe lahej me urinën e tij, ai do të shërohej.Patrick Faas, Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome, University of Chicago Press (2005), p. 233.

 Bishtajoret 
Bishtajoret ishin të kufizuara në bizele të thata, fasule (fasule), qiqra, thjerrëza dhe lupina . Romakët njihnin disa lloje të qiqrave, të tilla si Venus, dash dhe punic. Ato ose gatuheshin në lëng mishi ose piqeshin si meze të lehtë. Libri romak i gatimit Apicius jep disa receta për qiqrat. Wikipedia entry for chickpea

 Arrat 
Romakët e lashtë hanin arra, bajame, fëstëkë, gështenja, lajthi (filberta), arra pishe dhe fara susami, të cilat ndonjëherë i bënin pluhur për të trashur salcat e verës me erëza dhe të ëmbla për mish të pjekur dhe shpendë për t'i shërbyer anash ose sipër mishit si. një lustër. Arrat u përdorën gjithashtu në salcat e shijshme të ngjashme me pesto për prerje të ftohta. Arrat përdoreshin në pasta, tarta dhe pudinga të ëmbëlsuara me mjaltë.

 Qumështorja 
parapamje| Rikrijimi i moretumit, një barishte dhe djathi i ngrënë me bukë
Djathi hahej dhe prodhimi i tij ishte themeluar mirë nga periudha e Perandorisë Romake.P.F. Fox and P.L.H. McSweeney, Cheese: An Overview, in Cheese: Chemistry, Physics, and Microbiology Vol. 1 (3d ed.), p. 2-3. Ishte pjesë e racioneve standarde për ushtarët romakë dhe ishte gjithashtu e popullarizuar në mesin e civilëve. Perandori Dioklecian (284–305 es) caktoi çmimet maksimale për djathin. Prodhimi i djathit dhe cilësia dhe përdorimet e tij në kuzhinë përmenden nga një numër autorësh romakë: Plini Plaku përshkroi përdorimet dietike dhe mjekësore të djathit në Librin 28 të Historia Naturalis dhe Varro në De Agricultura përshkroi sezonin romak të prodhimit të djathit (pranverë dhe verë). dhe krahasoi djathrat e butë dhe të rinj me djathërat më të thatë dhe të vjetëruar. Përshkrimi më i gjerë i prodhimit romak të djathit vjen nga Columella, nga traktati i tij mbi bujqësinë romake, De Re Rustica.P.F. Fox and P.L.H. McSweeney, Cheese: An Overview, in Cheese: Chemistry, Physics, and Microbiology Vol. 1 (3d ed.), p. 2-3

 Erëzat 
Garum ishte salca dalluese e peshkut e Romës së lashtë.Harlan Walker, Fish: Food from the Waters, Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 105-06 (1998). Përdorej si erëza, në vend të kripës; si erëz tavoline; dhe si salcë . Kishte katër lloje kryesore të salcës së peshkut: garum, liquamen, muria dhe alec. Bëhej në cilësi të ndryshme, nga peshku si ton, barbuni dhe levreku .  Mund të aromatizohet, për shembull, i përzier me verë, ose i holluar me ujë ( hydrogarum ), një formë e popullarizuar në mesin e ushtarëve romakë, megjithëse perandori Elagabalus pohoi se ishte i pari që e shërbeu në bankete publike në Romë. Garumi më i kushtueshëm ishte garum sociorum, i bërë nga skumbri ( scomber ) në peshkimin e Kartagjenës së Re në Spanjë dhe tregtohej gjerësisht. Plini shkroi në Historinë e tij Natyrore se dy kongii (7 litra) të kësaj salce kushtonin 1000 sesterces.Harlan Walker, Fish: Food from the Waters, Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery, 106 (1998). Një mijë sesterces në Perandorinë e Hershme ishte e barabartë me 110 g ar. 

 Gatimi 
parapamje| Një djalë që mban një pjatë me fruta dhe çfarë mund të jetë një kovë me gaforre, në një kuzhinë me peshk dhe kallamar, në panelin e qershorit nga një mozaik që përshkruan muajt (shek. III) J. Carson Webster, The Labors of the Months in Antique and Mediaeval Art to the End of the Twelfth Century, Studies in the Humanities 4 (Northwestern University Press, 1938), p. 128. In the collections of the Hermitage Museum.
Një nga shumë mënyrat e gatimit në Romën e lashtë ishte fokusi, një vatër që vendosej përpara lararit, altarit të shtëpisë që përmbante skulptura të vogla të hyjnisë së shtëpisë ( lares, ose shpirtrat e paraardhësve mbrojtës dhe penatave, të cilët besohej se mbronin dyshemenë, kavanozin).Faas, p. 50-52. Në shtëpitë ku larariumi ishte ndërtuar në mur, fokusi ndërtohej nganjëherë me tulla të ngritur në katër anët, të ndërtuara kundër një dërrase bazë mbi të cilën ndizej një zjarr. Më e zakonshme ishte një fokus që ishte drejtkëndor dhe i lëvizshëm, i përbërë thjesht nga një vatër e lëvizshme me këmbë guri ose bronzi.Faas, p. 52. Pas zhvillimit të kuzhinave të veçanta, fokusi filloi të përdoret vetëm për oferta fetare dhe për ngrohtësi, sesa për gatim.

Stufat dhe furrat portative përdoreshin nga romakët, dhe disa kishin enë me ujë dhe grila të vendosura mbi to. Në Pompei, shumica e shtëpive kishin kuzhina të veçanta, shumica mjaft të vogla, por disa të mëdha; Vila e Mistereve mbulon një sipërfaqe nëntë nga dymbëdhjetë metra. Faas, p. 130. Një numër kuzhinash në Pompei nuk kishin çati, që i ngjanin më shumë oborreve sesa dhomave të zakonshme; kjo lejoi që tymi të ajrosej. Kuzhinat që kishin çati duhet të kenë qenë jashtëzakonisht të tymosura, pasi ajrimi i vetëm do të vinte nga dritaret e larta ose vrimat në tavan; ndërsa romakët ndërtonin oxhaqe për furrat e tyre dhe farkëtarët, ata ishin të panjohur në banesat private deri në shekullin e 12-të pas Krishtit, shumë pas rënies së qytetërimit romak. Faas, p. 140.

Shumë kuzhina romake kishin një furrë ( furnus ose fornax ), dhe disa (si kuzhina e Vilës së Mistereve) kishin dy.Faas, p. 132. Një ndërtim në formë katrore ose kupole prej tullash ose guri, këto furra kishin një dysheme të sheshtë, shpesh prej graniti dhe nganjëherë llavë, të cilat mbusheshin me degëza të thata dhe më pas ndizeshin. Në muret e kuzhinave kishte grepa dhe zinxhirë për të varur pajisjet e gatimit, duke përfshirë tenxhere dhe tigane të ndryshme, thika, pirunë mishi, sita, rende, hell, darë, grila djathi, arrëthyes, kana matëse dhe kallëpe për pate.

 Pije alkolike 
parapamje| Afresk romak me një skenë banketi nga Casa dei Casti Amanti, Pompei
Në Romën e lashtë, vera zakonisht përzihej me ujë menjëherë përpara se të pihej, pasi fermentimi nuk kontrollohej dhe niveli i alkoolit ishte i lartë. Vera ndonjëherë rregullohej dhe "përmirësohej" nga prodhuesit e saj: mbijetojnë udhëzimet për të bërë verë të bardhë nga e kuqja dhe anasjelltas, si dhe për të shpëtuar verën që po kthehet në uthull. Këto udhëzime si dhe përshkrimet e hollësishme të vreshtarisë romake datojnë në vitin 160 para Krishtit në tekstin e parë të njohur të shkruar në prozë latine.

Vera ishte gjithashtu me shije të ndryshme. Për shembull, ishte passum, një verë e fortë dhe e ëmbël me rrush të thatë, për të cilën receta më e hershme e njohur është me origjinë kartagjenase ; mulsum, një përzierje e sapobërë e verës dhe mjaltit (që sot quhet pyment); dhe conditum, një përzierje e verës, mjaltit dhe erëzave të bëra paraprakisht dhe të pjekura. Një recetë specifike, Conditum Paradoxum, është për një përzierje të verës, mjaltit, piperit, dafinës, hurmave, mastikës dhe shafranit, të gatuara dhe të ruajtura për përdorim të mëvonshëm. Një tjetër recetë kërkonte shtimin e ujit të detit, katranit dhe kolofonit në verë. Një udhëtar grek raportoi se pija ishte me sa duket një shije e fituar. Vera e thartë e përzier me ujë dhe barishte ( posca ) ishte një pije popullore për klasat e ulëta dhe një pjesë kryesore e racionit të ushtarëve romakë.

Birra ( cerevisia ) njihej por konsiderohej vulgare dhe lidhej me barbarët.

 Ëmbëlsirat 
Ndërsa mungonin përbërësit e nevojshëm që përdoren zakonisht në epokën moderne për ëmbëlsirat si sheqeri i rafinuar ose gjalpi i grirë siç duhet, Roma e lashtë kishte një bollëk ëmbëlsirash për të shërbyer pasi të kishin përfunduar vaktet e tyre të servirura me verë. Më të njohurit ishin pjatat e mëdha me fruta të ndryshme të vjela të freskëta; disa nga frutat më ekzotikë që nuk ishin në gjendje të rriteshin në Romë, madje u dërguan nga kontinentet e largëta për të pasurit. Për shkak të mungesës së një ëmbëlsuesi si sheqeri, gjithmonë ekzistonte dëshira për frutat më të ëmbla që ishin në dispozicion. Spriat ishin një lloj ëmbëlsirash të ëmbla që ishin lehtësisht të disponueshme gjatë kësaj kohe që shpenzoheshin gjithmonë me një kore të hollë si keku, ndërsa ndonjëherë përmbanin fruta në to. Enkythoi është një lloj tjetër i zakonshëm i pastë romake që ishte më i butë dhe si një pandispanje moderne.

 Shiko gjithashtu 
 Kuzhina e lashtë greke
 Kuzhina bizantine, Perandoria Romake Lindore
 Kuzhina italiane
 Lista e pjatave të lashta
 Përdorimi i erëzave në antikitet

 Shënime 

 Referime 

 Lexim më tej 





  [includes Vinidarius]



 Lidhje të jashtme 

 Pass the Garum: Zbavitje të recetave romake
 Tetë receta për një darkë të lashtë romake
 resourcesforhistory.com: Ushqimi në Britaninë Romake

Kategoria:Histori kulturore
Kategoria:Historia e Mesdheut
Kategoria:Kultura Romake
Kategoria:Kuzhina romake
Kategoria:Kuzhina sipas vendit