Paganizmi ilir

Paganizmi ilir paraqet sistemin e besimit popullor të ilirëve para ardhjes së feve abrahamike (krishterimi dhe islami) në këtë rajon. Ilirët kanë praktikuar një formë të teizmit politeist, duke adhuruar hyjni të ndryshme të lidhura me natyrën dhe jetën e përditshme. Një pjesë e rëndësishme e këtij paganizmi përfshinte kultin e diellit, hënës, gjarpërit dhe yjeve. Hyjneshat që përfaqësojnë natyrën dhe fertilitetin, si dhe hyjnë të lidhur me luftën dhe mbrojtjen, janë gjithashtu pjesë e kësaj tradite. Me ardhjen e krishterimit, shumë nga besimet pagane u zëvendësuan gradualisht me doktrinat e reja fetare. Paganizmi ilir vazhdoi të zhvillohet edhe pas depërtimit të elementeve kristiane në shoqërinë mesjetare arbërore. Me kalimin e kohës ai u zëvendësua nga krishterimi dhe u harrua gjatë kristianizimit të trojeve arbërore. Gjendje e njëjtë vazhdoi edhe pas islamizimit të shqiptarëve. Studiuesit bashkëkohorë kanë arritur të rindërtojnë disa aspekte të paganizmit ilir me të dhëna nga folkloristika, gjuhësia historike, arkeologjia, toponimia dhe të dhënat e mbledhura nga popujt e tjerë ballkanikë.  

 Përmbledhje 
Paganizmi ilir dhe më vonë paganizmi arbëror është transmetuar përmes kulturës gojore dhe jo përmes teksteve të kodifikuara. Feja e vjetër ilire ishte e përqendruar më shumë në praktikën rituale, me mbretërit dhe krerët që luanin një rol qendror në kryerjen e akteve publike të sakrificës. Asokohe përdoreshin hapësira dhe lokacione të ndryshme të kultit; fillimisht, u përzgjodhën në mënyrë tipike hapësirat e jashtme si korijet, lumenjtë dhe liqenet.

Paganizmi arbëror ka trashëguar zhanrin e narrativës epike indo-evropiane për luftëtarët e lashtë (Kângët Kreshnike), një traditë e përbashkët me Greqinë e hershme, Indinë klasike, Anglinë mesjetare të hershme, Gjermaninë mesjetare dhe sllavët e jugut. Besimet popullore shqiptare ruajtën gjithashtu traditën tipike indo-evropiane të hyjnive të vendosura në malet më të larta dhe më të paarritshme (Mali i Tomorit), hyjnitë e qiellit, rrufesë, motit dhe zjarrit. Zojzi, Perëndi, Shurdhi, Verbti, Enji, Votra, Nëna e Votrës), legjenda "Vajza e Diellit dhe e Hënës" (E Bija e Hënës dhe e Diellit), "mitet e vrasjes së gjarpërit" dhe "zjarri në ujë" (Drangoi dhe Kulshedra), perëndeshat e Fateve dhe Fatit (Zana, Ora, Fati, Mira) Binjakët hyjnorë (Muji dhe Halili), dhe rojtari i portave të nëntokës (qeni me tre koka që nuk fle kurrë). 

 Shih edhe 
 Paganizmi
 Feja etnike
 Besëlashtët
 Mitologjia ilire
 Mitologjia shqiptare
 Neopaganizmi shqiptar

 Literatura 





 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 https://albanianthirdposition.com/about-pagan
 https://zojsi.albanianforum.net/t852-perse-beselashtet-nuk-besojne-ne-zotin-krijues
Kategoria:Paganizëm
Kategoria:Mitologji ilire