Kadirije

Kadiritë (arabisht: القادِرية Alkadrie; transliteruar: Qādirīyah, Qadriya, Elkadri, Elkadry, Aladray, Adray, Kadray, Qadiri, Quadri o Qadri) janë anëtarë të tarikatit sunit kadiri. Tarikati mori emrin e tij nga Abdyl Kadir Gejlani (1077–1166, i transliteruar gjithashtu Gilani), i cili ishte një dijetar Hanbeli nga Provinca e Gilanit, Iran. Tarikati mbështetet fuqishëm në respektimin e bazave të Islamit Sunit.

Tarikati, me degët e tij të shumta, është i përhapur, veçanërisht në botën jo-arabefolëse, dhe mund të gjendet gjithashtu në Turqi, Ballkan (Maqedoninë e Veriut dhe Kosovë), Indonezi, Afganistan, Indi, Bangladesh, Pakistan, Rusi, Palestinë, Kinë dhe Afrikën Lindore dhe Perëndimore.Abun-Nasr, Jamil M. "The Special Sufi Paths (Tariqas)". Muslim Communities of Grace: The Sufi Brotherhoods in Islamic Religious Life. New York: Columbia UP, 2007. 86–96.

 Historia 
Themeluesi i Kadirive, Abdyl Kadir Gejlani, ishte një dijetar dhe predikues.Tarin, Omer (1996) Duke qenë nxënës në medresenë e Ebu Said al-Mubarek, ai u bë udhëheqës i kësaj shkolle pas vdekjes së el-Mubarakut në vitin 1119. Duke qenë sheh i ri, ai dhe familja e tij e madhe jetuan në medrese deri në vdekjen e tij në vitin 1166, kur djali i tij, Abdul Razzaku, pasoi të atin si sheik. Abdul Razzaq botoi një hagjiografi të babait të tij, duke theksuar reputacionin e tij si themelues i një tarikati të veçantë dhe prestigjioz sufi.

Kadiritë lulëzuan, duke i mbijetuar pushtimit mongol të Bagdadit në vitin 1258 dhe mbeti një institucion sunit me ndikim. Pas rënies së Kalifatit Abasid, legjenda e Gilanit u përhap më tej nga një tekst i titulluar "Gëzimi i të fshehtave në veprat misterioze të Abdul-Kadirit" (Bahjat al-asrar fi ba'd manaqib 'Abd al-Kadir) që i atribuohet Nur al-Din 'Ali al-Shattanufi-it, i cili e përshkroi Gilanin si kanalin përfundimtar të hirit hyjnor dhe ndihmoi tarikatin Kadiri të përhapet përtej rajonit të Bagdadit.

Nga fundi i shekullit XV, tarikati Kadiri kishte degë të dallueshme dhe ishte përhapur në Marok, Spanjë, Turqi, Indi, Etiopi, Somali dhe Malin e sotëm.  Sheikët e themeluar sufi shpesh adoptuan traditën e Kadirive pa braktisur udhëheqjen e komuniteteve të tyre lokale. Gjatë sundimit të dinastisë Safavid të Bagdadit nga viti 1508 deri në vitin 1534, shehu i Kadirive u emërua kryesufi i Bagdadit dhe i tokave përreth. Menjëherë pasi Perandoria Osmane pushtoi Bagdadin në vitin 1534, Sulejmani i Madhërishëm porositi një kupolë për t'u ndërtuar në mauzoleumin e Abdul-Kadir Gilani, duke vendosur Kadiritë si aleatët e tij kryesorë në Irak .

Hawaxha Abdul-Allah, një sheik i Kadirive dhe një pasardhës i profetit islamik Muhamed, raportohet të ketë hyrë në Kinë në vitin 1674 duke udhëtuar dhe predikuar atje deri në vdekjen e tij në vitin 1689. Një nga studentët e Abdul-Allah, Qi Jingyi Hilal al-Din, thuhet se ka rrënjosur përgjithmonë sufizmin kadiri në Kinë. Ai u varros në qytetin Linxia, i cili u bë qendra e Kadirive në Kinë. Deri në shekullin XVII, Kadirijet kishin arritur në zonat e pushtuara nga osmanët të Evropës.

Shejh Sidi Ahmad al-Bakka'i (i familjes Kunta, i lindur në krahinën e lumit Emëror, v. 1504 në Akka) themeloi një Zavije Kadiri (rezidencë sufiste) në Walata. Në shekullin XVI, tarikati u përhap në të gjithë Saharanë në Timbuktu, Agades, Bornu, Hausaland dhe vende të tjera, dhe në shekullin XVIII një numër i madh Kunta u shpërngulën në rajonin e Nigerit të mesëm ku krijuan fshatin Mabruk. Sidi Al-Mukhtar al-Kunti (1728–1811) bashkoi fraksionet Kunta me negociata të suksesshme dhe krijoi një konfederatë të gjerë. Nën ndikimin e tij shkolla e ligjit islamik Maliki u rifuqizua dhe tarikati Kadirie u përhap në të gjithë Mauritaninë, rajonin e mesëm të Nigerit, Guinenë, Bregun e Fildishtë, Futa Toro dhe Futa Jallon. Kolonitë e Kuntas në rajonin e Senegambisë u bënë qendra të mësimdhënies myslimane.Ira M. Lapidus, A History of Islamic Societies, Cambridge University Press, p. 409

Shejh Usman dan Fodio (1754-1817) nga Gobiri i popullarizoi mësimet Kadiri në Nigeri. Ai ishte i arsimuar mirë në shkencën klasike islame, filozofinë dhe teologjinë. Ai gjithashtu u bë një mendimtar fetar i nderuar. Në vitin 1789, një vizion e shtyu atë të besonte se kishte fuqinë për të bërë mrekulli dhe për të mësuar lirinë e tij mistike, ose litaninë. Litanitë e tij ende praktikohen dhe shpërndahen gjerësisht në botën islame.https://archive.org/details/DalailuShehu "Dalailu Shehu Usman Dan Fodio." Internet Archive. Accessed 27 May 2017. Dan Fodio më vonë kishte vizione të Abdyl Kadir Gejlanit, themeluesit të tarikatit Kadiri, një ngjitje në parajsë, ku ai u inicua në Kadiri dhe linjën shpirtërore të Muhamedit. Shkrimet e tij teologjike trajtonin konceptet e "përtëritësit" muxhadditë dhe rolin e ulemave në mësimin e historisë, dhe vepra të tjera në arabisht dhe në gjuhën Fula.Lapidus, Ira M. A History of Islamic Societies. 3rd ed. New York, NY: Cambridge University Press, 2014. pg 469

 Veçoritë 
djathtas|parapamje|267x267px| Zavije Kadiri (lozha sufiste) në medinën e kryeqytetit të Libisë, Tripoli
 Udhëheqja e tarikatit Kadiri nuk është e centralizuar. Çdo qendër e mendimit Kadiri është e lirë të përvetësojë interpretimet dhe praktikat e veta.
 Simboli i tarikatit është trëndafili. Një trëndafil prej pëlhure jeshile dhe të bardhë, me një yll me gjashtë cepa në mes, vishet tradicionalisht në kapelën e dervishëve kadiri. Veshjet prej ndjesi të zezë janë gjithashtu zakon. John Porter Brown, The Dervishes, OUP, 1927
 Emrat e Zotit përshkruhen si këngë për t'u përsëritur nga iniciatorët (dhikr). Më parë, kërkoheshin disa qindra mijëra përsëritje dhe të detyrueshme për ata që mbajnë detyrën e shehut.
 Çdo burrë mbi moshën 18 vjeç mund të inicohet. Atyre mund t'u kërkohet të jetojnë në komunën e tarikatit (hanikah ose teqe) dhe t'i tregojnë ëndrrat e tyre shehut të tyre.  
 Beqaria, varfëria, meditimi dhe misticizmi btarikata një konteksti asketik së bashku me adhurimin e përqendruar në varret e shenjtorëve u promovuan nga Kadiritë midis Huit në Kinë.   Në Kinë, ndryshe nga sektet e tjera myslimane, udhëheqësit (Shejhët) e tarikatit sufi Kadiri janë beqarë.  Ndryshe nga tarikatet e tjerë sufi në Kinë, udhëheqja btarikata tarikatit nuk është një pozicion i trashëguar; përkundrazi, një nga dishepujt e Shejhut beqar zgjidhet nga Shejhu për ta pasuar atë. Shejh Yang Shijun, beqar 92-vjeçar, ishte udhëheqësi i tarikatit  kadiri në Kinë që nga viti 1998.

 Degëzime 
Degëzimet apo nëndegët më të njohura të tarikatit kadiri janë:
 Halisa – Halisiyya 
 Qadri Noshahi 
 Sarwari Kadiri 
 Kadiriyya – Mukhtariyya 
 Kadirija Hararija 
 Kadrijah Barkaatiyah 
 Kadriyah Barkaatiyah Razviyah 
 Qadriyah Barkaatiyah Razviyah Nooriyah 
 Ansari Qadiri Rifai Tarika

 Shih edhe 
 Halveti
 Alevinjtë
 Ryfai

 Literatura 
 Abun-Nasr, Jamil M. "The Special Sufi Paths (Taqiras)", in Muslim Communities of Grace: The Sufi Brotherhoods in Islamic Religious Life. New York: Columbia UP, 2007. 86–96.
 Chopra, R. M., Sufism, 2016, Anuradha Prakashan, Nju-Delhi 
 "Halisa and the Distinguished Ones", Mehmet Albayrak, Ankara, 1993, Turkey
 Omer Tarin, Hazrat Ghaus e Azam Shaykh Abdul Qadir Jilani sahib, RA: Aqeedat o Salam, Urdu monograph, Lahore, 1996

 Referime 

Kategoria:Tarikate