Ismaili I

Ismaili I (persisht: اسماعیل, romanizuar: Esmāʿīl; 17 korrik 1487 - 23 maj 1524), i njohur gjithashtu si Shah Ismaili I (شاه اسماعیل), ishte themeluesi i dinastisë Safavide të Iranit, duke sunduar si Mbreti i Mbretërve (shahanshah) nga viti 1501 deri më 1524.

Sundimi i Ismailit është një nga më të rëndësishmit në historinë e Iranit. Para pranimit të tij më 1501, Irani, që nga pushtimi i tij nga arabët tetë shekuj e gjysmë më parë, nuk kishte ekzistuar si një vend i bashkuar nën sundimin vendas iranian, por ishte kontrolluar nga një sërë kalifësh arabë, sulltanë turkik, dhe hanët mongolë. Edhe pse shumë dinasti iraniane u ngritën në pushtet gjatë gjithë kësaj periudhe, ishte vetëm nën Bujidët që një pjesë e madhe e Iranit u kthye në sundimin iranian (945–1055).

Dinastia e themeluar nga Ismail I do të sundonte për më shumë se dy shekuj, duke qenë një nga perandoritë më të mëdha iraniane dhe në kulmin e saj duke qenë ndër perandoritë më të fuqishme të kohës së saj, duke sunduar të gjithë Iranin e sotëm, Republikën e Azerbajxhanit, Armeninë, pjesën më të madhe të Gjeorgjisë, Kaukazin e Veriut, Irakun, Kuvajtin dhe Afganistanin, si dhe pjesë të Sirisë së sotme, Turqisë, Pakistanit, Uzbekistanit dhe Turkmenistanit. Ai gjithashtu ripohoi identitetin iranian në pjesë të mëdha të Iranit të Madh.Why is there such confusion about the origins of this important dynasty, which reasserted Iranian identity and established an independent Iranian state after eight and a half centuries of rule by foreign dynasties?  RM Savory, Iran under the Safavids (Cambridge University Press, Cambridge, 1980), p. 3. Trashëgimia e Perandorisë Safavide ishte gjithashtu ringjallja e Iranit si një bastion ekonomik midis Lindjes dhe Perëndimit, krijimi i një shteti dhe burokracie efikase, risitë e tij arkitekturore dhe patronazhi i tij për artet e bukura.

Një nga veprimet e tij të para, ishte shpallja e sektit të Dymbëdhjetëve të Islamit Shiit si feja zyrtare e shtetit të tij të sapoformuar, gjë që pati pasoja të mëdha për historinë e Iranit që pasoi. Për më tepër, ky akt drastik i dha atij një përfitim politik për ndarjen e shtetit safavid në rritje nga fqinjët e tij të fortë sunitë - Perandoria Osmane në perëndim dhe konfederata uzbeke në lindje. Megjithatë, ajo solli në organin politik iranian pashmangshmërinë e nënkuptuar të konfliktit pasues midis shahut, hartimin e një shteti "sekular" dhe udhëheqësve fetarë, të cilët i shihnin të gjitha shtetet laike si të paligjshme dhe ambicia absolute e të cilëve ishte një shtet teokratik.

Ismaili ishte gjithashtu një poet, i cili, me pseudonimin Hataʾi (persisht tr. "i padrejti"), kontribuoi shumë në zhvillimin letrar të gjuhës azerbajxhajnase.G. Doerfer, "Azeri Turkish", Encyclopaedia Iranica, viii, Online Edition,  p. 246. Ai gjithashtu kontribuoi në letërsinë persiane, megjithëse pak nga shkrimet e tij persiane mbijetuan.

 Referime 

Kategoria:Lindje 1487
Kategoria:Vdekje 1524
Kategoria:Myslimanë Shi'i iranianë
Kategoria:Monarkë safavid