Desilo

Desilo është një vend arkeologjik nënujor në jug të Bosnjës dhe Hercegovinës, i vendosur pranë lumit Neretva (ose Narenta ) dhe kufirit kroat . Vendi u zbulua për herë të parë në fund të shekullit të 20-të, por historia e Desilos mund të gjurmohet që në kohët e lashta. Hulumtimet nga një ekip arkeologjik i Universitetit të Mostarit në vitin 2007 zbuluan shumë varka të fundosura në fund të liqenit të vogël në luginën Desilo. Arkeologët besojnë se këto varka janë anije ilire, që datojnë në shekujt e parë dhe të dytë para Krishtit. Gërmimet e mëtejshme në vitin 2008 nga arkeologët e Universitetit të Oslos gjetën prova që sugjerojnë se Desilo ishte një pikë tregtare ilire. Këto gjetje arkeologjike janë domethënëse sepse janë zbulimi i parë i njohur i anijeve ilire. Për më tepër, Desilo që funksiononte si qendër tregtare sugjeron se kishte ndërveprime paqësore midis ilirëve dhe romakëve.
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Ilirija_Ilirska_Ilira_plemena_Mapa.png/220px-Ilirija_Ilirska_Ilira_plemena_Mapa.png|parapamje| Harta e shpërndarjes së fiseve ilire

 Historia 
aaa aaa aaa aaa 

Vendi arkeologjik nënujor i Desilos u zbulua për herë të parë dhe u regjistrua zyrtarisht në vitin 1972.  Ai gjendet 20 kilometra nga bregu i lumit Neretva.  Në epokën e Bosnjës dhe Hercegovinës së lashtë, Neretva ishte shtëpia e fiseve të lashta ilire sidomos e Ardianëve John Wilkes, "The Illyrians" dhe Daorsëve (ose Daversi).   Neven Kazazovic, Tajne Neretve   Desilo ndodhet pranë kalimeve të shumta të trafikut tokësor në drejtim të kryeqytetit Daorsoni, si dhe kolonisë romake Narona .  Sot, Desilo shtrihej brenda Hutovo Blatos, një park natyror në lumin Neretva.  Kërkimet arkeologjike në vitet 2007 dhe 2008 u dhanë arkeologëve dhe historianëve informacion rreth funksionit dhe rëndësisë së Desilos në kohët e lashta.

 Gërmimet arkeologjike dhe gjetjet 
Në mars të vitit 2007, profesoresha Snjezana Vasili e Universitetit të Mostarit dhe ekipi i saj arkeologjik gjetën 16 varka ilire më shumë se 6 metra nën nivelin e ujit në Desilo.  Ky zbulim është i pari i këtij lloji: anijet ilire më parë ishin njohur nga historianët vetëm përmes miteve greke dhe romake.  Anijet ishin të mbuluara me fragmente amforash, shtamba romake për mbajtjen e verës.  Nga zbulimet e varkave, Vasili dhe ekipi i saj arkeologjik arritën në përfundimin se romakët i kishin fundosur anijet si hakmarrje ndaj një sulmi piratësh ilirë.  

Arkeologët Marina Prusac dhe Adam Lindhagen nga Universiteti i Oslos nuk ishin plotësisht dakord me interpretimin e ekipit arkeologjik të profesor Vasili.  Ata thanë se afërsia e Desilos me koloninë romake të Naronas, si dhe vendndodhja e saj në pikën më të brendshme të një gjiri, e bënë vendin një zonë të pamundur për aktivitete piratesh. Përkundrazi, ata menduan se vendndodhja e Desilos sugjeronte që vendi të funksiononte si një qendër tregtare.  Në vjeshtën e vitit 2008, ekipi arkeologjik i Prusac dhe Lindhagen kryen kërkimin e tretë të njohur nënujor të vendit Desilo.  Nga gjetjet e tyre të anijeve shtesë të fundosura dhe pjesëve të amforave nga shekulli I para Krishtit, mbetjet e një porti dhe rrënojat e një vendbanimi ilir, arkeologët arritën në përfundimin se Desilo ishte një pikë tregtare dhe shërbente si një pikë e rëndësishme kontakti midis ilirëve dhe romakëve të lashtë.   

 Varkat e fundosura 
Midis anijeve të fundosura, Vasili dhe ekipi i saj gjetën shtiza romake të hekurta dhe mbathje kuajsh, përveç amforave të thyera të përmendura më parë. Sipas mendimit të tyre, këto gjetje i japin besueshmëri përfundimit të tyre se anijet u fundosën nga romakët pas një sulmi piratësh ilirë. 

Ekipi arkeologjik i Prusac dhe Lindhagen gjeti një numër më të madh varkash në Desilo sesa ishte regjistruar më parë. Ata raportuan mbi 30 anije të fundosura.  Të quajtura “ lembi ” nga romakët, këto varka të vogla njiheshin për manovrimin e shpejtë.  Sipas datimit të amforave nga Lindhagen, periudha kohore në të cilën u fundosën varkat ndodhi gjatë një shekulli. 

 Amforat 
Midis varkave në shtratin e liqenit, arkeologët gjetën qindra copa amforash dhe më shumë se 700 kapakë amforash. Amforat janë të tipit Lamboglia 2. Lindhagen, një specialist për amforat, tha se këto gjetje sugjerojnë se importet nga kolonia romake Narona ishin shumë më të gjera sesa mendohej më parë.  Lindhagen analizoi qeramikën për të gjetur origjinën e amforave dhe përcaktoi se ato prodhoheshin përgjatë bregdetit dalmat, ku vera eksportohej në të gjithë Perandorinë Romake . 

Arkeologët mbeten ende të pasigurt se përse janë thyer të gjitha amforat. Prusac dhe Lindhagen thanë se ata nuk mendojnë se romakët do të kishin fundosur qindra amfora që përmbanin verën e tyre dhe supozojnë se amforat mund të ishin hedhur pas zbrazjes.   Megjithatë, ata vërejnë gjithashtu se gjetjet e eshtrave të kafshëve, dhëmbëve të kalit, qeramikës ilire dhe armëve si sëpata dhe majat e shtizave në det mund të tregojnë se ilirët i bënin oferta rituale detit. Edhe pse kjo praktikë ishte e zakonshme në Skandinavi gjatë epokës së hekurit, ajo nuk është dëgjuar kurrë më parë të ketë ndodhur në zonat ilire apo rajonin përreth Adriatikut lindor. 

 Mbetjet e një porti 
Lindhagen dhe Prusac zbuluan mbetjet e një porti të varrosur në shtratin e lumit. Një mur poligonal 20 metra i gjatë dhe 60 centimetra i gjerë dukej i ndërtuar fort. Muri kishte një varg vrimash ankorimi përgjatë gjerësisë së tij. Një mur i dytë i gjetur nën baltë, në shtratin e lumit dukej jo aq i ndërtuar. Arkeologët menduan se porti funksiononte si një pikë tregtare, me murin e qëndrueshëm që mund të funksiononte si skelë (kalatë) dhe muri i dytë si digë.  Ata gjetën gjithashtu shumë copa qeramike midis mbetjeve të portit, që sipas tyre tregon se ky vend ishte një pikë e madhe tregtare. 

 Rrënojat e një vendbanimi 
Prusac dhe Lindhagen gjetën një vendbanim ilir rreth njëqind metra larg vendit të portit. Arkeologët Jo-Simon Frøshaug Stokke, Lene Os Johannessen dhe Ole Christian Aslaksen zbuluan gjithashtu formacione tarracash në shpatin e malit të luginës, të cilat sipas tyre sugjerojnë se një vendbanim ekzistonte të paktën disa qindra vjet përpara se të ndodhte ndonjë tregti midis ilirëve dhe romakëve.  Pranë vendbanimit u gjetën edhe pjesë spirancash, maja heshtash dhe fibula, kopsa metalike për fiksimin e rrobave, si dhe varre që i paraprijnë ndonjë prej gjetjeve të tjera. 

 Rëndësia e gjetjeve arkeologjike 
lidhja=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Map_of_Prehistoric_Sites_%26_Cultures_Illyrian_v1_%28English%29.jpg/220px-Map_of_Prehistoric_Sites_%26_Cultures_Illyrian_v1_%28English%29.jpg|parapamje| Harta e vendeve dhe kulturave prehistorike, duke përfshirë ilirët, në Bosnje dhe Hercegovinë dhe në Ballkan
Lindhagen ka thënë se zbulimi në Desilo është gjetja më e rëndësishme e të gjitha kohërave nga zonat ilire dhe se ka ende shumë për të zbuluar në këtë vend.  

aaa aaa aaa Gjetjet e Prusac dhe Lindhagen që sugjerojnë se Desilo ishte një qendër tregtare midis ilirëve dhe romakëve zbulojnë lidhje paqësore midis dy grupeve. Para këtij zbulimi, përshkrimet e ilirëve përqendroheshin në sjelljen e tyre luftarake dhe në marrëdhëniet e shkurtra me romakët dhe grekët. ; ; ; . Prusac tha se zbulimi i marrëdhënieve paqësore midis ilirëve dhe romakëve tregon se ilirët ishin rritur në kontakte të vazhdueshme të tyre kulturore me kombet e tjera. 

aaa aaa aaa aaa Prusac theksoi gjithashtu se zbulimi i tyre është i rëndësishëm për të kuptuar identitetet kulturore në Ballkan në kohët e lashta. Kërkimet arkeologjike mbi ilirët u përdorën politikisht si ngjitës kulturo-historik i grupeve të ndryshme në ish- Jugosllavi, pasi termi neutral "ilir" u përdor për të gjitha grupet etnike atje, por dëshmitë e Prusac dhe Lindhagen për marrëdhënie paqësore tregojnë se ka pasur dallimet midis popujve. 

 Shih edhe 
 Iliria
 Daorsët
 Daorsoni
 Lumi i Neretvës
 Mbretëria e Ilirisë
 Lista e fiseve ilire
 Historia e Ballkanit
 Lista e vendbanimeve ilire
 Historia e Bosnjës dhe Hercegovinës

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 Komisioni i Bosnjës dhe Hercegovinës për Ruajtjen e Monumenteve Kombëtare
 Rruga e verës Hercegovina 
 Parku Natyror Hutovo Blato
 Parku Natyror Hutovo Blato — Rrjeti i Parqeve të Adriatikut
 Muzeu Arkeologjik i Naronës   në Vid, Kroaci
 Troja - vendndodhje të mundshme brenda luginës së Neretvës
 Gjeografija.hr
 Komuna e Çaplinës
Kategoria:Qytete në Ilirinë e lashtë
Kategoria:Art ilir
Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Lokalitete arkeologjike ilire në Bosnje dhe Hercegovinë