Operacioni i Kosovës (1944)

Operacioni i Kosovës (15 tetor – 22 nëntor 1944) ishte një seri operacionesh ushtarake që çuan në një shtytje përfundimtare gjatë Luftës së Dytë Botërore, e nisur nga ushtria bullgare (e komanduar nga gjeneralmajor Kiril Stançev )  me ndihmën e shqiptarëve dhe Partizanët jugosllavë të dëbojnë forcat gjermane nga Kosova dhe të pengojnë tërheqjen e forcave gjermane nga Greqia. Grupi E i Ushtrisë Gjermane po tërhiqej nëpërmjet saj nga Greqia drejt Bosnjës, pasi rruga e arratisjes përmes Nishit dhe Beogradit ishte mbyllur nga forcat partizane jugosllave, bullgare dhe sovjetike (gjatë ofensivës së Beogradit ).
Operacioni rezultoi në kapjen e Kosovës nga komunistët, megjithëse gjermanët arritën të tërhiqnin me sukses shumicën e forcave të tyre dhe të dilnin nga rrethimi që kishin krijuar forcat e kombinuara komuniste. Në fund të muajit Divizioni i 9-të i Këmbësorisë Bullgare ndoqi armikun që tërhiqej dhe arriti në vijën mbrojtëse Rashkë – Novi Pazar .

 Sfondi 

 Zhvillimet në Kosovë 
Pas kapitullimit të forcave italiane më 8 shtator 1943, trupat gjermane pushtuan me shpejtësi Shqipërinë me dy divizione. Pjesa më e madhe e rajonit të Kosovës shtrihej brenda shtetit të zgjeruar shqiptar. Gjermanët formuan një 'qeveri neutrale' në Tiranë, e cila mbeti e lidhur ngushtë me Gjermaninë naziste gjatë viteve 1943 dhe 1944. Gjatë kësaj kohe lëvizja partizane në Kosovë mbeti relativisht e vogël në krahasim me rajonet e tjera të Jugosllavisë. Svetozar Vukmanović, i cili u akuzua për organizimin e forcave komuniste, vuri në dukje se "kushtet për rezistencë të armatosur në Kosovë ishin më të këqija se në çdo rajon tjetër të vendit" dhe se shumica e "popullatës shqiptare kishte një qëndrim jomiqësor ndaj partizanëve".  Në dritën e kësaj, partizanët bënë pak përparim në vetë Kosovën me pjesën më të madhe të rajonit që mbeti në duart e lëvizjes nacionaliste shqiptare të Ballit Kombëtar. 

 Zhvillimet rajonale 
Si rezultat i grushtit të shtetit bullgar të vitit 1944, regjimi monarkist progjerman në Bullgari u rrëzua dhe u zëvendësua me një qeveri të Frontit Atdhetar të udhëhequr nga Kimon Georgiev . Me ardhjen në pushtet të qeverisë së re, Bullgaria i shpalli luftë Gjermanisë. Nën qeverinë e re pro-sovjetike, u mobilizuan dhe u riorganizuan katër ushtri bullgare, 455,000 trupa. Në fillim të tetorit 1944, tre ushtri bullgare, të përbëra nga rreth 340.000 burra, u vendosën në kufirin jugosllavo-bullgar.   Ky zhvillim ndryshoi ndjeshëm ekuilibrin e fuqisë në rajon dhe trupat bullgare u hodhën menjëherë në aksion përkrah forcave partizane sovjetike dhe jugosllave. Dy ofensiva të nisura në fund të shtatorit, ofensiva e Beogradit dhe operacioni i Nishit, kanë sukses në pastrimin e Serbisë Qendrore dhe Jugore nga forcat gjermane. Këto zhvillime e vendosën Grupin E të Ushtrisë Gjermane që të tërhiqej nga Greqia nën presion të madh me kërcënimin e trupave të mbetura që do të rrethoheshin dhe do të shkëputeshin nga forcat kryesore gjermane. 

 Operacioni 
Forcat kryesore të përfshira në këtë ndërmarrje ishin Ushtria e Dytë Bullgare e mbështetur nga Divizionet 24 dhe 46 Jugosllave si dhe Brigadat 1-5 'Kosovë-Metohi' dhe Brigadat 3 dhe 5 Shqiptare të Ushtrisë Popullore Çlirimtare të Shqipërisë.  Këto forca u ndihmuan nga fluturimet ajrore të aleatëve perëndimorë dhe sovjetikëve kundër njësive të Grupit të Ushtrisë "E" të Generaloberst Alexander Löhr, ndërsa ky i fundit u tërhoq nga Greqia.  Urdhri i betejës së Boshtit kundër bullgarëve dhe jugosllavëve në këtë operacion përbëhej nga rreth 17,000 njerëz, duke përfshirë Kampfgruppe "Langer" me tre kompani këmbësorie, një bateri artilerie dhe një togë tankesh, Kampfgruppe "Bredow" me gjashtë batalione këmbësorie, tre batalione artilerie dhe 10 tanke), Kampfgruppe "Skanderbeg" me rreth 7000 burra të Divizionit të 21-të Malor të Waffen-SS August Schmidhuber "Skënderbeg" dhe rreth 4000 personel të marinës gjermane duke bërë rrugën drejt veriut nga Greqia. 

Gjermanët mbështeteshin nga rreth 10.000 burra të Ballit Kombëtar (Ballit Kombëtar), organizatës nacionaliste, antikomuniste dhe antimonarkiste shqiptare. Forcat nacionaliste shqiptare dhe Divizioni i 21 Malor Waffen SS "Skënderbeu" shërbyen si praparoje për tërheqjen e Wehrmacht-it, duke ndihmuar gjermanët të tërhiqnin me sukses forca të mëdha nga Greqia dhe Shqipëria.  SS Skënderbeu u përdor gjerësisht nga gjermanët, duke përparuar në male dhe duke angazhuar trupa partizane në baza ditore, për të mbuluar krahët e Wehrmacht.  Ndërsa ofensiva kundër gjermanëve u fut në ritmin e plotë, SS "Skënderbeu" u lëshua me urdhër për të rritur represionin ndaj forcave partizane dhe ndaj çdo simpatizuesi. Në përputhje me këto urdhra, 131 të burgosur të NLM (partizanë shqiptarë) u pushkatuan ose u varën në Kosovë nga pjesëtarët e divizionit deri më 23 tetor. 

 Pasojat 
Çlirimi i rajonit të Kosovës nga gjermanët nuk solli paqe dhe rend të menjëhershëm.  Pasi u dëbuan gjermanët, Tito urdhëroi grumbullimin e armëve në Kosovë dhe arrestimin e shqiptarëve të shquar. Urdhri nuk u prit mirë dhe, i kombinuar me pasionet e ndjera për Kosovën, ndezi një kryengritje.  Më 2 dhjetor 1944, shqiptarët antikomunistë nga rajoni i Drenicës sulmuan kompleksin minerar të Trepçës dhe caqe të tjera. Duke numëruar më së shumti 2,000 burra, këta antikomunistë arritën të mbanin një forcë partizane prej 30,000 trupash për dy muaj.  Tani "një kryengritje e armatosur me përmasa masive" shpërtheu në Kosovë e udhëhequr nga Balli Kombëtar (i cili kishte ende rreth 9000 burra nën armë në atë kohë), i cili synonte t'i rezistonte përfshirjes së Kosovës në Jugosllavinë komuniste.  Vetëm në korrik të vitit 1945 partizanët jugosllavë mundën të shuanin kryengritjen dhe të vendosnin kontrollin e tyre mbi Kosovën. 

 Shih edhe 
 Operacioni i Nishit
 Operacioni Stracin-Kumanovë
 Operacioni Bregalnicë-Strumicë 
 Kosova në Luftën e Dytë Botërore

 Literatura 




 Referime 

Kategoria:Jugosllavia në Luftën e Dytë Botërore
Kategoria:Historia e Kosovës
Kategoria:Kosova në Luftën e Dytë Botërore