Norvegjezët

Norvegjezët janë një grup etnik dhe komb gjermano-verior me origjinë nga Norvegjia, ku ata përbëjnë shumicën dërrmuese të popullsisë.       Ata ndajnë një kulturë të përbashkët dhe flasin gjuhën norvegjeze . Norvegjezët e kanë prejardhjen nga fiset nordike të mesjetës së hershme, të cilët formuan një Mbretëri të unifikuar të Norvegjisë në shekullin e 9-të. Gjatë epokës së vikingëve, norvegjezët dhe popujt e tjerë norvegjezë pushtuan, u vendosën dhe sunduan pjesë të Ishujve Britanikë, Ishujt Faroe, Islandën dhe Grenlandën .  Norvegjezët janë të lidhur ngushtë me popujt e tjerë gjermano-veriorë dhe konsiderohen pasardhës të nordikëve bashkë me danezët, suedezët, islandezët dhe ishujt Faroe, si dhe grupe të tilla si skocezët, ku ata u vendosën në mënyrë të konsiderueshme dhe lanë një ndikim të qëndrueshëm.     Gjuha norvegjeze është pjesë e vazhdimësisë më të madhe të dialekteve skandinave të gjuhëve përgjithësisht të kuptueshme reciproke në Skandinavi . Populli norvegjez dhe pasardhësit e tyre gjenden në komunitetet e migrantëve në mbarë botën, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Australi, Zelandën e Re, Afrikën e Jugut dhe Mbretërinë e Bashkuar.   Norvegjezët janë tradicionalisht luteranë që nga Reforma në Danimarkë-Norvegji dhe Holstein që e bënë luteranizmin fenë e vetme ligjore në vend, megjithatë një pjesë e madhe e popullsisë tani janë ose jo praktikuese, ateiste ose agnostike .  

 Historia 
Kah fundi i mijëvjeçarit të 3-të para Krishtit, popujt e sëpatës së betejës që flisnin gjuhën proto-indo-evropiane migruan në Norvegji duke sjellë kuaj të zbutur, bujqësi, bagëti dhe teknologji të rrotave në rajon.

Gjatë epokës së vikingëve, Harald Fairhair bashkoi mbretëritë e vogla nordike pasi fitoi në Betejën e Hafrsfjordit në vitet 880. Dy shekuj të zgjerimit të vikingëve u zvogëluan pas rënies së paganizmit nordik me adoptimin e krishterimit në shekullin e 11-të. Gjatë Vdekjes së Zezë, rreth 60% e popullsisë vdiq dhe në 1397 Norvegjia hyri në një bashkim me Danimarkën .

Në 1814, pas humbjes së Danimarkës-Norvegjisë në Luftërat Napoleonike, Norvegjia hyri në një bashkim me Suedinë dhe miratoi një kushtetutë të re . Rritja e nacionalizmit përgjatë shekullit të 19-të çoi në një referendum të vitit 1905 që i dha Norvegjisë pavarësinë . Megjithëse Norvegjia mbeti zyrtarisht neutrale në Luftën e Parë Botërore, vendi ishte jozyrtarisht aleat me fuqitë e Antantës . Në Luftën e Dytë Botërore, Norvegjia shpalli neutralitetin e saj, por megjithatë u pushtua për pesë vjet nga Gjermania naziste (1940–45). Në vitin 1949, neutraliteti u braktis dhe Norvegjia u bë anëtare e NATO-s . Zbulimi i naftës dhe gazit në ujërat ngjitur në fund të viteve 1960 rriti pasuritë ekonomike të Norvegjisë, por në referendumet e mbajtura në 1972 dhe 1994, Norvegjia refuzoi anëtarësimin në BE . Çështjet kryesore të brendshme përfshijnë integrimin e një popullsie emigrante në rritje të shpejtë, ruajtjen e rrjetit bujar të sigurisë sociale të vendit me një popullsi të plakur dhe ruajtjen e konkurrencës ekonomike. 

Vikingët nordikë ose norvegjezë  udhëtuan në veri dhe perëndim dhe themeluan komunitete të gjalla në Ishujt Faroe, Shetland, Orkney, Islandë, Irlandë, Skoci dhe Anglinë veriore.  Ata kryen bastisje të gjera në Irlandë dhe themeluan qytetet e Korkut, Dublinit dhe Limerikut .  Në 947, një valë e re vikingësh norvegjezë u shfaq në Angli kur Erik Bloodaxe pushtoi Jorkun . Në shekullin e 8-të e në vazhdim, vikingët norvegjezë dhe danezë u vendosën gjithashtu në Normandi, më të famshmit ata të udhëhequr nga Rollo, dhe kështu filloi traditën e normanëve (gjithashtu do të thotë 'burra nga veriu'), të cilët u zgjeruan në Angli, Siçili dhe ishuj të tjerë të Mesdheut .

Përveç Britanisë dhe Irlandës, vikingët norvegjezë krijuan vendbanime në rajone kryesisht të pabanuara.  i parë i përhershëm norvegjez i njohur në Islandë ishte Ingólfur Arnarson . Në vitin 874 u vendos në Rejkjavík .

Pas dëbimit të tij nga Islanda , Erik Kuq zbuloi Grenlandën, një emër që ai zgjodhi me shpresën për të tërhequr kolonët islandezë.  Vendbanimet vikinge u krijuan në fjordet e mbrojtura të bregdetit jugor dhe perëndimor.  I afërmi i Erik Leif Eriksson më vonë zbuloi Amerikën e Veriut.

 Gjuha 
Norvegjishtja është një gjuhë gjermanike veriore me rreth 5 milionë folës, shumica e të cilëve ndodhen në Norvegji . Ka gjithashtu disa folës të norvegjezes në Danimarkë, Suedi, Gjermani, Britani, Spanjë, Kanada dhe Shtetet e Bashkuara, ku ekziston komuniteti më i madh i folësve, me 55,311 folës që nga viti 2000; afërsisht gjysma e folësve jetojnë në Minesota (8,060), Kaliforni (5,865), Uashington (5,460), Nju Jork (4,200) dhe Wisconsin (3,520). 

Që nga viti 2006, në Kanada, ka 7,710 folës norvegjezë, nga të cilët 3,420 banojnë në British Columbia, 1,360 në Alberta dhe 1,145 në Ontario . 

 Kultura 
Kultura norvegjeze është e lidhur ngushtë me historinë dhe gjeografinë e vendit. Kultura unike e fermave norvegjeze, e ruajtur deri më sot, ka rezultuar jo vetëm nga burimet e pakta dhe një klimë e ashpër, por edhe nga ligjet e lashta të pronës . Në shekullin e 18-të, ajo solli një lëvizje të fortë romantike nacionaliste, e cila është ende e dukshme në gjuhën dhe mediat norvegjeze . Në shekullin e 19-të, kultura norvegjeze lulëzoi ndërsa përpjekjet vazhduan për të arritur një identitet të pavarur në fushën e letërsisë, artit dhe muzikës.

 Kuzhina 
Traditat e kuzhinës norvegjeze tregojnë ndikimin e traditave të gjata të detit dhe bujqësisë me salmon (i freskët dhe të kuruar), harengë (turshi ose marinuar), troftë, merluc dhe ushqime të tjera deti të balancuara nga djathrat, produktet e qumështit dhe buka e shkëlqyer (kryesisht e errët/më e errët). Lefse është një bukë e zakonshme norvegjeze me patate, e zakonshme gjatë Krishtlindjeve. Për pjatat e njohura norvegjeze, shihni lutefisk, smalahove, pinnekjøtt, Krotekake dhe fårikål . Culture of Norway.

 Shih edhe 
 Gjuha norvegjeze
 Demografia e Norvegjisë

 Referime 

Kategoria:Norvegjezë