Bizhuteritë e lashta romake

Bizhuteritë e lashta romake karakterizoheshin nga një interes për gurët e çmuar dhe qelqin me ngjyra në kontrast me paraardhësit e tyre grekë, të cilët u fokusuan kryesisht në prodhimin e punimeve metalike me cilësi të lartë nga artizanët e praktikuar.  Kontrolli i gjerë i territoreve mesdhetare siguroi një bollëk burimesh natyrore për t'u përdorur në prodhimin e bizhuterive. Pjesëmarrja në tregti lejoi hyrjen në gurë gjysmë të çmuar dhe të çmuar që udhëtonin në Rrugën e Mëndafshit Persian nga Lindja.  Lloje të ndryshme bizhuterish visheshin nga gjini dhe klasa të ndryshme shoqërore në Romë dhe përdoreshin si për qëllime estetike, ashtu edhe për të komunikuar mesazhe sociale të statusit dhe pasurisë. Gjatë gjithë historisë së Perandorisë së Lashtë Romake, stili dhe materialet e bizhuterive u ndikuan nga bizhuteritë greke, egjiptiane dhe etruske. 

Ndërsa shumë theks i kushtohet copave të shkëlqyera prej ari dhe argjendi të bizhuterive të vjetra, shumë pjesë të veshura nga klasat më të ulëta shoqërore në Romë do të ishin bërë prej bronzi ose metale të tjera më pak të shtrenjta. Pjesët prej ari dhe argjendi do të ishin veshur nga të pasurit. Ndryshe nga argjendarët e lashtë grekë, prodhuesit romakë do të ishin marrë kryesisht me copa të prodhuara në masë të krijuara duke përdorur kallëpe dhe teknika derdhjeje .  Kjo u mundësoi më shumë njerëzve të përballonin aksesorë të tillë.

Vathet e meposhtem jane nje vler e madhe nga bizhuterite romake dhe sic shihen kanj nje forme te vecante. Keta vath i perdoresin nga ana femerore.
parapamje| Një palë vathë crotalia nga Perandoria Romake
Vlerat estetike romake çuan në rritjen e përdorimit të gurëve të çmuar dhe gjysmë të çmuar, si dhe xhamit me ngjyrë në bizhuteri. Gurë gjysmë të çmuar si granata, smeraldi, diaspri dhe lapis u importuan nga Egjipti ndërsa oniksi, qelibar dhe guri i hënës erdhën në Romë nga Gjiri Persik. Përdorimi i dukshëm dhe krijues i ngjyrës vlerësohej mbi punimet e shkëlqyera metalike. Prodhuesit e qelqit supozohej se ishin aq të aftë sa që mund të mashtronin publikun duke menduar se rruazat e qelqit dhe stolitë ishin në të vërtetë gurë të çmuar.  Kur përdoreshin gurë të vërtetë, gurët e preferuar nga gratë romake ishin ametisti, smeraldi dhe perla.  Perlat ishin të rralla dhe të shtrenjta dhe u përdorën në bizhuteri romake deri në fund të Republikës. Tufa me rruaza të mëdha perla u përdorën për të bërë një palë vathë të quajtur crotalia (trotalia). 

 Implikimet sociale 
parapamje| Rrathë gjarpërinjsh prej ari të ngurtë, ndër llojet më të njohura të bizhuterive romake. Byzylykët e gjarpërinjve visheshin shpesh në çifte, rreth kyçeve si dhe në pjesën e sipërme të krahëve
Përqendrimi në dukshmërinë dhe imitimin e materialeve të shkëlqyera tregon faktin se romakët ishin shumë të vetëdijshëm për mënyrën se si e prezantonin veten në publik. Ndërsa jetonin, burrat dhe gratë romake përdornin shpesh zbukurime të shtëpive dhe trupave të tyre për të demonstruar pasuri, fuqi, ndikim dhe njohuri. Ky përfaqësim ndryshoi me kalimin e kohës, pasi gratë fisnike të ornamentumit të Republikës simbolizonin statusin familjar, ndërsa një stoli perandorake fisnike përfaqësonte arritjet dhe statusin e personit.  Elitat si burokratët dhe senatorët mbanin unaza ari me gurë të çmuar të mëdhenj me shkëlqim për të sinjalizuar statusin, ndërsa plebejasit mbanin unaza hekuri, përveç në rastet kur jepej një ari. 

 Gjinia 
Ashtu si me shumë shoqëri, aksesorizimi romak i lashtë ndryshonte përgjatë kufijve të gjinisë dhe moshës, përveç pozitës shoqërore. Gratë elitare të shoqërisë romake pritej të mbanin një sasi të madhe bizhuteri ari ekstravagante dhe të shtrenjta për të treguar statusin e tyre familjar. 

 Gratë 
parapamje| një unazë romake e lashtë e bërë nga ari me një gur granati
Gratë romake mblidhnin dhe mbanin më shumë bizhuteri sesa burrat. Gratë zakonisht kishin veshë të shpuar, në të cilët mbanin një palë vathë. Përveç kësaj, ata do të zbukuroheshin me gjerdan, byzylykë, unaza dhe fibula. Një gjerdan në stilin choker, dy byzylykë dhe unaza të shumta do të viheshin menjëherë. Bizhuteritë ishin veçanërisht të rëndësishme për gratë, sepse konsideroheshin si pronë e tyre, e cila mund të mbahej në mënyrë të pavarur nga pasuria e burrit të tyre dhe të përdorej sipas dëshirës së grave. Ata kishin të drejtë të blinin, shisnin, trashëgonin ose shkëmbenin bizhuteritë e tyre.  Gratë në Romën e Lashtë vlerësoheshin për elegancën e tyre në veshje dhe zbukurime me bizhuteri ekstravagante. Mënyra se si një grua elitare aksesorohej dhe prezantohej në publik pasqyronte gradën e bashkëshortit të saj. 

 Burra 
Zakonisht burrat romakë mbanin më pak bizhuteri sesa homologët e tyre femra. Unazat e gishtërinjve dhe fibulat ishin format më të zakonshme të bizhuterive të veshura nga burrat, por ato ndonjëherë mbanin edhe varëse. Burrat romakë, ndryshe nga grekët, mbanin unaza të shumta në të njëjtën kohë.  Unazat e arta ishin të rezervuara për burrat e rangut senatorial. 

 Fëmijët 
parapamje| Bulla e artë etruske nga shekulli III pes
Bizhuteritë romake për fëmijë shërbenin për qëllime të veçanta, veçanërisht në formën e amuleteve. Këto mbaheshin të veshura rreth qafës dhe kishin qëllime të specializuara për të mbrojtur fëmijët nga sëmundjet dhe fatkeqësitë.  Për shembull, një fascinus fallik vendosej zakonisht mbi ose pranë një djali të ri për të shmangur forcat e liga. Djemtë e rinj të elitës mbanin këto amuletë të artë, të referuara si bulla, derisa arritën moshën madhore.  Bullat u krijuan për herë të parë në Greqi dhe u përhapën në Romë gjatë shekujve 3 dhe 4 pes. 

 Përtej aksesorëve 
Koleksionet e bizhuterive përfaqësonin pasuri dhe fuqi të madhe për pronarët romakë. Përdorimi i kësaj bizhuteri nuk u kufizua vetëm në veshjen e tij, por u shtri edhe për qëllime shpirtërore. Në tempujt grekë dhe romakë janë gjetur bizhuteri prej ari, argjendi dhe bronzi, duke dhënë dëshmi se adhuruesit do t'i kishin ofruar disa nga bizhuteritë e tyre perëndisë ose perëndeshës së tempullit, njëlloj siç do t'i kishin ofruar objekte të tjera.  Frymëzuar pas grabitjes së qyteteve greke Tarentum, Syracuse dhe Capua, u bë gjithnjë e më popullore për romakët që të përdornin kurora ari ose diadema në praktikat funerale si për burrat ashtu edhe për gratë. Këto kurora ishin bërë me gjethe delikate të artë dhe lule. 

Kategoria:Bizhuteri