Kodrat e Malit të Zi

Kodrat ose Malësitë (malazeze: Брда Brda), është një rajon historik dhe etnografik në Mal të Zi. Fiset historike të Bërda (Kodrave): Vasojeviqi, Palabardhi (Bjelopavliqi), Piperi, Kuçi, Bratonozhiqi, Moraça dhe Rovçani përbënin këtë rajon (të njohur kolektivisht si "shtatë fiset" ose "kodrat"; Sedam plemena ose Sedam brda / Sedmoro brda ), të njohura si fiset malësore (malazeze: Brdska plemena), ose thjesht malësorë (Brđani ), para fundit të shekullit të 19-të dhe fillimit të shekullit të 20-të dhe pavarësisë së plotë të Malit të Zi.

 Gjeografia 
Rajoni i Bërdës sot gjeografikisht përfshin pjesët qendrore, lindore dhe verilindore të territorit të malësive në Malin e Zi. Territori është rreth 3500 km², në të cilin rreth. 100,000 njerëz jetojnë sot.

Rajoni përfshin pjesën veriore të Podgoricës me vendbanimet Masline, Zllaticë, Zagoriç dhe Rogami, dhe lagjen Spuzh, dhe qytetet Danilovgrad, Kolashin, Berane dhe Andrijevica, si dhe fshatra si Bioçe, Murina dhe Matesheva.

 Historia 
Gorska zhupa ("qarku malor") u përmend në statutin e Stefan të Parë të kurorëzuarit në manastirin e Zhiçës (1220), me qytetin e Goliçit . Me pushtimin osman, pjesë të rajonit u organizuan në Sanxhakun e Malit të Zi (1514–28) dhe Sanxhakun e Shkodrës.

Djegia e eshtrave të Shën Savës pas Kryengritjes së Banatit nxiti serbët në rajone të tjera të rebeloheshin kundër osmanëve.  Më 1596, një kryengritje shpërtheu në palabardh (Bjelopavlići), më pas u përhap në Drobnjaci, Nikshiq, Piva dhe Gacko. Ajo u shtyp për shkak të mungesës së mbështetjes së huaj. 

Raporti i nëpunësit publik venedikas Mariano Bolizza për vitin 1614, Kuçi, Bratonozhiqi dhe një pjesë e Plavës ishin nën ushtarët e Medunit, spahiut, por komandanti nuk u emërua; dhe malësorët do t'u paguanin zyrtarëve osmanë një pjesë të të ardhurave të tyre. Elsie, p. 152 Midis 1614 dhe 1621 Kuçët përmendeshin si nënshtetas osmanë. Në vitin 1658, shtatë fiset e Kuçit, Vasojeviqit, Bratonozhiqit, Piperit, Klimentit, Hotit dhe Grudës u bashkuan me Republikën e Venedikut, duke krijuar të ashtuquajturin "bajrak shtatëfish" ose "alaj-barjak", kundër osmanëve.

Thuhet se Sylejman Pasha arriti të depërtojë në Cetinje vetëm me ndihmën e malësorëve, të cilët ishin në grindje me fiset malazeze. Në vitin 1688, Kuçët, me ndihmën e Klimentit dhe Piperit, shkatërruan dy herë ushtrinë e Sulejman Pashës, morën Medunin dhe iu vunë në dorë një sasi e madhe armësh dhe pajisjesh.  Në vitin 1689 shpërtheu kryengritja në Piperi, Rovçë, Bjelopavliq, Bratonozhiqi, Kuçi dhe Vasojeviq, ndërsa në të njëjtën kohë shpërtheu kryengritja në Prizren, Pejë, Prishtinë dhe Shkup dhe më pas në Kratovë dhe Kriva Pallankë në tetor (Karbellion). Sulejmani hyri përsëri në Cetinje në vitin 1692, përsëri me ndihmën e malësorëve, dhe dëboi venedikasët, duke rivendosur sundimin e tij mbi Malin e Zi, i cili kishte qenë nën mbrojtjen e Venedikut.  Në atë kohë, malësorët kishin pak respekt për fqinjët e tyre fisnorë bashkëfetarë, pasi plaçkitja ishte forma kryesore e të ardhura ve të tyre.  Plava, Gusia dhe popullsia ortodokse në ato krahina pësuan më së shumti nga sulmet e Klimentit. 

Në vitin 1774, në të njëjtin muaj të vdekjes së Shqepan Malit,  Mehmed Pashë Bushati sulmoi Kuçët dhe Palabardhët (Bjelopavlicët),  por u mposht me vendosmëri dhe u kthye në Shkodër. 

Në vitin 1794, Kuçi dhe Rovçani u shkatërruan nga osmanët. Barjaktarović 1984, p. 28 Në vitin 1796, ushtria malazeze nën Mitropolitin Petar I Petroviq-Njegosh me ndihmën e Piperit mundi ushtrinë osmane në Betejën e Krusit .  Fitorja malazeze rezultoi në zgjerim territorial, me fiset e Palabardhit (Bjelopavliqit) dhe Piperit që u bashkuan në shtetin malazez.  Rovçanët, ashtu si fiset e tjera malësore, më pas u kthyen gjithnjë e më shumë drejt Princi-peshkopatës së Malit të Zi . Barjaktarović 1984, p. 29 Mitropoliti Petar I u dërgoi letra Moraçanit dhe Rovçanit në vitin 1799 duke i këshilluar të jetonin të qetë dhe solidarë. 

Fiset Rovca dhe Moraça e Poshtme dhe e Epërme u inkorporuan në Mal të Zi vetëm në vitin 1820, pas disfatës së ushtrisë osmane në lumin Moraça, ndërsa Vasojeviqi edhe më vonë, në 1858.

Princi-peshkop Petar I (r. 1782-1830) zhvilloi një fushatë të suksesshme kundër beut të Bosnjës më 1819; zmbrapsja e një pushtimi osman nga Shqipëria gjatë Luftës Ruso-Turke (1828–29) çoi në njohjen e sovranitetit malazez mbi Piperin. Miller, p. 142 Petar I kishte arritur të bashkonte Piperët dhe Palabardhët (Bjelopavliqët) me Malin e Zi,  dhe kur Palabardhi (Bjelopavliqi) dhe pjesa tjetër e Kodrave (Shtatë kodrat) u bashkuan në shtetin e Pjetrit, u krijua një shtet i quajtur zyrtarisht "Mali i Zi dhe Kodrat".  Një luftë civile shpërtheu në 1847, në të cilën Piperi, Kuçi, Bjelopavlići dhe Crmnica u përpoqën të përballeshin me fuqinë e centralizuar në rritje të princit të ri të Malit të Zi; secesionistët u nënshtruan dhe krerët e tyre u pushkatuan. Miller, p. 144 Në mes të Luftës së Krimesë, kishte një problem politik në Mal të Zi; Xhaxhai i Danilos I, Gjergji, bëri thirrje për një luftë tjetër kundër osmanëve, por austriakët e këshilluan Danilon të mos merrte armë. Miller, p. 218 Një komplot u krijua kundër Danilos, të udhëhequr nga xhaxhallarët e tij Gjergj dhe Pero, situata erdhi në kulmin e saj kur osmanët vendosën trupa përgjatë kufirit Hercegovinian, duke provokuar malësorët.  Disa kërkuan një sulm në Tivar, të tjerë sulmuan Hercegovinë dhe pakënaqësia e subjekteve të Danilos u rrit aq shumë sa Piperi, Kuçi dhe Bjelopavlići, e shpallën veten një shtet të pavarur në korrik 1854.  Në Kodin e Danilos I, të datës 1855, ai shprehimisht shprehet se ai është "knjaz (duka, princ) dhe gospodar (zot) i Malit të Zi të Lirë (Malit të Zi) dhe Kodrave".  Danilo u detyrua të merrte masa kundër rebelëve në Kodra (Brda), disa rebelë kaluan në territorin osman dhe disa u nënshtruan dhe duhej të paguanin për luftën civile që kishin shkaktuar.  Knjaz Danilo u vra në gusht të vitit 1860 teksa po hipte në një anije në portin e Kotorrit. Vrasësi, shefi Todor Kadiq i Bjelopavliqit, thuhet se është ndihmuar nga autoritetet austriake në kryerjen e atentatit. Disa spekulojnë se ka pasur një grindje personale mes të dyve, fakti që Danilo kishte një lidhje me gruan e Todorit dhe keqtrajtimi i vazhdueshëm i fisit Palabardhi/Bjelopavlići nga rojet e Danilos dhe forcat e tij. 

Kur Palabardhi/Bjelopavliqi dhe pjesa tjetër e kodrave (Shtatë kodrat) u bashkuan me shtetin gjatë sundimit të Pjetrit I, ai u quajt zyrtarisht "Mali i Zi dhe Kodrat".  Në Kodin e Danilos I, të datës 1855, ai shprehimisht shprehet se ai është "knjaz (duka, princ) dhe gospodar (zot) i Malit të Zi të Lirë dhe Kodrave". 

 Shih edhe 
 Mali i Zi i Vjetër
 Fiset e Malit të Zi
 Bregdeti i Malit të Zi

 Referime 

Kategoria:Fise në Mal të Zi
Kategoria:Rajone të Malit të Zi