Zonat e mbrojtura të Shqipërisë

Pavarësisht se është një vend relativisht i vogël, Shqipëria është jashtëzakonisht e pasur me biodiversitet. Ekosistemet dhe habitatet e saj mbështesin mbi 5,550 lloje bimësh vaskulare dhe jo vaskulare dhe më shumë se 15,600 lloje halore dhe jo halore me gjelbërim të përhershëm, shumica e të cilave janë të kërcënuara në nivel global dhe evropian. Vendi ka bërë përpjekje të fundit për të zgjeruar rrjetin e zonave të mbrojtura, të cilat tani përfshijnë: 11 parqe kombëtare, 1 park detar, 718 monumente të natyrës, 23 rezerva të natyrës të menaxhuara, 11 peizazhe të mbrojtura, 4 vende të trashëgimisë botërore,  4 zona ramsar  dhe zona të tjera të mbrojtura të kategorive të ndryshme, që të kombinuara përbëjnë 21,36% të territorit.  Për më tepër, në vend gjenden një rezervë biosfere, 45 zona të rëndësishme bimore dhe 16 zona të rëndësishme shpendësh. 
Ndërkohë, qeveria qendrore ka shpallur vijën bregdetare dhe brezin e gjelbër të Tiranës si zona me rëndësi kombëtare.

Aktualisht, zonat e mbrojtura janë vazhdimisht nën kërcënimin e prerjeve të paligjshme, zjarreve në pyje dhe ndërtimit të hidrocentraleve, të cilat kanë nxitur protesta të vazhdueshme nga ambientalistët dhe shoqëria civile. 

Politika kombëtare për qeverisjen dhe menaxhimin e zonave të mbrojtura zbatohet nga Ministria e Mjedisit dhe Turizmit nëpërmjet Agjencisë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura (AKZM).

 Rezervat strikt natyror 
(Kat. Ia) Rezervatet strikt natyror janë zona të kufizuara me rëndësi ekologjike, të ruajtura dhe të mbrojtura për qëllime shkencore, për të mbrojtur botën e gjallë dhe të gjitha vlerat e saj kulturore dhe natyrore. Dy zona të tilla në vend kanë këtë emërtim: Lugina e Gashit dhe Rezervati Strik Natyror i Rrajcës.
EmriImazhiI caktuarkat. IUCN.SipërfaqjaHartaLugina e Gashit100x100pxIaRezervati Strik Natyror i Rrajcës100x100pxIa

 Parqet kombëtare 
(Kat. II) Parqet kombëtare janë zona të gjera toke ose ujore, zakonisht jo më pak se 1000 hektarë në madhësi, që zotërojnë vlera të jashtëzakonshme shkencore, ekologjike dhe arsimore dhe mbahen larg aktiviteteve të vështira njerëzore. Këto parqe mbrohen dhe monitorohen për të ruajtur ekuilibrin ekologjik të ekosistemeve të tyre, për të promovuar kërkimin shkencor dhe për t'u ofruar vizitorëve përvoja shpirtërore dhe edukative, në përputhje me rregulloret mjedisore dhe kulturore. Gjithsej 12 parqe kombëtare, që përfshijnë një sipërfaqe prej   , zënë 10,92% të territorit të vendit.  
SiglaEmriImazhiI caktuarkat. IUCN.SipërfaqjaHarta70x70pxParku Kombëtar i Butrintit100x100pxII70x70pxParku Kombëtar i Prespës100x100pxII70x70pxParku Kombëtar Divjakë - Karavasta100x100pxII70x70pxParku Kombëtar i Llogarasë100x100pxII70x70pxParku Kombëtar Shebenik-Jabllanicë100x100pxIIParku Kombëtar i Alpeve të Shqipërisë100x100pxII70x70pxParku Kombëtar Mali i Tomorrit100x100pxIIParku Kombëtar Lurë-Mali i Dejës100x100pxII70x70pxParku Kombëtar i Dajtit100x100pxII70x70pxParku Kombëtar Bredhi i Hotovës100x100pxII82x82pxParku Kombëtar i Lumit të Egër Vjosa100x100pxII70x70pxParku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan100x100pxII

 Monumentet e natyrës 
(Kat. III) Monumentet e natyrës zakonisht përbëhen nga entitete natyrore dhe habitate që mbulojnë një sipërfaqe të kufizuar toke, zakonisht jo më shumë se 50 hektarë. Këto zona njihen për vlerat e tyre të rëndësishme shkencore, ekologjike, kulturore, historike, estetike dhe fetare. Ato mund të përfshijnë të dy organizmat e gjallë, të tilla si specie të rralla ose endemike të pemëve dhe bimëve, si dhe karakteristika mjedisore jo të gjalla si formacionet unike gjeologjike të krijuara nga era, akulli ose erozioni i ujit, si: burimet dhe liqenet karstike, liqenet akullnajore., ligatinat dhe burimet e minierave ose aktivitetit termik. Janë caktuar gjithsej 718 monumente të natyrës (vendimi i qeverisë nr. 303, datë 10.05.2019). 
EmriImazhiI caktuarkat. IUCN.SipërfaqjaHartaHabitati i Tulipa Albanica100x100pxIII

 Rezervat natyrore të menaxhuara 
(Kat. IV) Rezervat natyrore të menaxhuara janë zona të mbrojtura tokësore ose ujore që kanë rëndësi lokale dhe rajonale. Këto zona mbahen nëpërmjet menaxhimit të duhur për të ruajtur speciet, habitatet dhe fenomenet e tjera unike natyrore, me qëllim rritjen e cilësisë së tyre dhe shfrytëzimin e tyre për qëllime rekreative dhe argëtuese, si dhe për aktivitete studimore, arsimore dhe kulturore. Gjithsej 23 rezervate natyrore të menaxhuara, që përfshijnë një sipërfaqe prej , zënë 7,5% të territorit. 
EmriImazhiI caktuarkat. IUCN.SipërfaqjaHartaRezervat Natyror i Menaxhuar Bredhi i Kardhiqit100x100pxIVParku Natyror Bredhi i Sotirës100x100pxIVParku Natyror Bredhi i ZhulatitIVCangonj Nature ParkIVParku Natyror Dardhë-XhyrëIVParku Natyror GërmenjIVRezervati Natyror Karaburun100x100pxIVParku Natyror i Korab-Koritnikut100x100pxIVParku Natyror Kunë-Vain-Talë-Patok-Fushëkuqe-Ishëm100x100pxIVRezervati Natyror i Lagunës së GjergjevicësIVParku Natyror i Lagunës së Shalës100x100pxIVParku Natyror Munellë100x100pxIVParku Natyror Mali me Gropa-Bizë-Martanesh100x100pxIVParku Natyror Liqeni i Ulzës100x100pxIVParku Natyror PolisIVParku Natyror i Porto Palermos100x100pxIVParku Kombëtar i Qafë Shtamës100x100pxIVRezervati Natyror i Liqenit të Shkodrës100x100pxIVParku Natyror Stravaj dhe Sopot100x100pxIVParku Natyror Syrit i Kaltër100x100pxIVParku Natyror Zagori100x100pxIVParku Natyror BallollIVParku Natyror i Bogovës100x100pxIV

 Peisazhet e mbrojtura 
(Kat. V) Peizazhet dhe peizazhet e mbrojtura detare menaxhohen kryesisht për ruajtjen e vlerave të peizazhit dhe për të ofruar mundësi rekreative për relaksim dhe argëtim. Kjo kategori përfshin zonat me qendra rezidenciale që lejojnë aktivitete si bujqësia, hortikultura, pylltaria, peshkimi etj., si në tokë ashtu edhe në det. Qëllimi është të ruhet cilësia e peizazheve dhe ndërveprimi harmonik i veprimtarisë njerëzore në to, si dhe të ruhet diversiteti biologjik që ato strehojnë. Gjithsej 11 peizazhe të mbrojtura, që përfshijnë një sipërfaqe prej  , zënë 2,94% të territorit.

EmriImazhiI caktuarkat. IUCN.SipërfaqjaHartaPeizazhi i Mbrojtur Bjeshka e Oroshit100x100pxVParku kombëtar Bredhi i Drenovës100x100pxVPeizazh i Mbrojtur Guri i Nikës-Lenie-Valamarë100x100pxVPeizazhi i Mbrojtur Qafë Bush-Kuturman100x100pxVPeizazhi i Mbrojtur Rrushkull100x100pxVPeizazhi i Mbrojtur Bisht KamëzVPeizazhi i Mbrojtur NikolicëVPeizazh i Mbrojtur Krastë-VerjonVPeizazhi i Mbrojtur i Liqenit të Ohrit100x100pxVPeizazhi i Mbrojtur Pishë Poro-Nartë100x100pxVPeizazh i Mbrojtur "Lumi Buna - Velipojë"100x100pxV

 Shih edhe 
 Rezervati Ndërkufitar Biosferik Ohër-Prespë
 Lista e lagunave në Shqipëri

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura (AKZM) - Faqja zyrtare e internetit (anglisht)
 Faqja Zyrtare e Portalit të Parqeve Kombëtare
 Faqja Zyrtare e Agjencisë Bregdetare  (Shqip)

Kategoria:Zona të mbrojtura të Shqipërisë