Filozofia e arsimit

Filozofia e arsimit është dega e filozofisë së aplikuar që hulumton natyrën e arsimit si dhe qëllimet dhe problemet e tij. Ai përfshin shqyrtimin e teorive arsimore, supozimet e pranishme në to dhe argumentet pro dhe kundër tyre. Është një fushë ndërdisiplinore që merr frymëzim nga disiplina të ndryshme si brenda dhe jashtë filozofisë, si etika, filozofia politike, psikologjia dhe sociologjia. Këto lidhje reflektohen edhe në ndikimin domethënës dhe të gjerë që ka pasur filozofia e arsimit në disiplina të tjera. Shumë nga teoritë e tij fokusohen veçanërisht në arsimin në shkolla, por përfshin edhe forma të tjera të edukimit. Teoritë e tij shpesh ndahen në teori përshkruese dhe normative. Teoritë përshkruese ofrojnë një vështrim neutral ndaj vlerës se çfarë është edukimi dhe si të kuptohen konceptet e tij themelore, në kontrast me teoritë normative, të cilat përcaktojnë se si duhet të praktikohet arsimi ose cila është forma e duhur e edukimit.

 Hyrje 
Një nga vështirësitë për të dhënë një përkufizim më të saktë është larmia e madhe e temave që po diskutohen në filozofinë e edukimit. Disa studime fokusohen në konceptet e tij themelore, si konceptet e edukimit, mësimdhënies, të nxënit dhe studentit. Studime të tilla shpesh marrin formën e analizës konceptuale, e cila synon të qartësojë konceptet duke zbuluar përbërësit e tyre themelorë. Shumë diskutime përqendrohen rreth qëllimeve të edukimit, dmth çështjet si pse individët duhet të arsimohen dhe cilat qëllime duhet të ndiqen në proces. Ekziston një marrëveshje e gjerë që këto synime përfshijnë përcjelljen e njohurive si dhe zhvillimin e aftësive të arsyetimit të mirë, të gjykuarit dhe të veprimit. Por teoritë që përshkruajnë qëllime më specifike dhe rëndësinë e tyre relative janë zakonisht të diskutueshme. Sugjerimet e spikatura përfshijnë kuriozitetin, kreativitetin, racionalitetin, moralin, lirinë, autonominë dhe mendjen e hapur. Një diskutim i rëndësishëm në lidhje me qëllimet epistemike të edukimit është nëse edukimi duhet të fokusohet kryesisht në transmetimin e besimeve të vërteta ose më mirë në aftësinë për të arsyetuar dhe për të arritur në njohuri të reja vetë. Në këtë kontekst, shumë teoricienë theksojnë rëndësinë e të menduarit kritik në dallim nga indoktrinimi. Të menduarit kritik është një formë arsyetimi që është reflektues, i kujdesshëm dhe i përqendruar në përcaktimin se çfarë të besohet ose si të veprohet. Ai përfshin gjithashtu aftësinë për të sfiduar pretendimet e pajustifikuara nga autoritetet epistemike, në kontrast me indoktrinimin, i cili kryesisht ka të bëjë me futjen e besimeve të caktuara në mendjen e studentit pa marrë parasysh statusin e tyre provues. Një debat tjetër rreth qëllimeve të arsimit është nëse përfituesi kryesor është individi i arsimuar apo shoqëria që e ka këtë individ si anëtar të saj.

Shumë nga diskutimet më specifike në filozofinë e edukimit kanë të bëjnë me përmbajtjen e kurrikulës. Kjo përfshin pyetjet nëse, kur dhe në çfarë detajesh duhet të mësohet një temë e caktuar, si edukimi seksual apo feja. Debate të tjera fokusohen në përmbajtjet dhe metodat specifike të përdorura në edukimin moral, artistik dhe shkencor. Disa filozofë hetojnë lidhjen midis arsimit dhe pushtetit, shpesh në mënyrë specifike në lidhje me fuqinë e përdorur nga shtetet moderne për t'i detyruar fëmijët të ndjekin shkollën, një praktikë e refuzuar nga disa përkrahës të lëvizjeve të deshkollimit dhe moshkollimit (Deschooling society). Një çështje tjetër është problemi i barazisë në arsim, gjegjësisht kërkesa që të gjithë nxënësit të trajtohen në mënyrë të barabartë në arsimin publik. Kjo shpesh kuptohet në kuptimin që arsimi duhet të hapë të njëjtat mundësi për të gjithë. Ky ideal kërcënohet nga burime të ndryshme pabarazie, si diskriminimi aktiv dhe shpërndarja e pabarabartë e pasurisë. Në lidhje me kërkimin arsimor, disa filozofë të arsimit promovojnë një qasje sasiore, e cila ndjek shembullin e shkencave natyrore duke përdorur studime të gjera eksperimentale. Të tjerë preferojnë një qasje cilësore, e cila është më afër metodologjisë së shkencave sociale dhe tenton t'i japë më shumë rëndësi studimeve të rasteve individuale. Një temë që ka marrë një rëndësi të veçantë në diskutimin bashkëkohor është roli i testimit të standardizuar në shkolla publike.

Shkolla të ndryshme filozofike kanë zhvilluar këndvështrimin e tyre për çështjet kryesore të arsimit. Ekzistencialistët theksojnë rolin e autenticitetit ndërsa pragmatistët i japin rëndësi të veçantë mësimit dhe zbulimit aktiv. Feministët dhe postmodernistët shpesh përpiqen të zbulojnë dhe sfidojnë paragjykimet dhe format e diskriminimit të pranishme në praktikat aktuale arsimore. Lëvizje të tjera filozofike përfshijnë perennializmin, edukimin klasik, esencializmin, pedagogjinë kritike dhe progresivizmin. Historia e filozofisë së arsimit filloi në filozofinë antike dhe ka mbetur një temë e rëndësishme deri në ditët e sotme. Pavarësisht historisë së saj të gjatë dhe të larmishme, ajo u shfaq si një degë sistematike e filozofisë vetëm në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të. Në universitete, filozofia e arsimit zakonisht është pjesë e departamenteve ose kolegjeve të arsimit.

 Përkufizimi 
Filozofia e edukimit është dega e filozofisë që shqyrton natyrën, qëllimet dhe problemet e edukimit. Si studim filozofik i arsimit, ai heton temën e tij të ngjashme me mënyrën se si degët e tjera specifike të disiplinës së filozofisë, si filozofia e shkencës ose filozofia e së drejtës, studiojnë temat e tyre. Një detyrë qendrore për filozofinë e edukimit është të bëjë të qarta supozimet dhe mosmarrëveshjet e ndryshme themelore në punë në fushën e saj dhe të vlerësojë argumentet e ngritura pro dhe kundër qëndrimeve të ndryshme. Çështja e arsimit ka manifestime të shumta në fusha të ndryshme. Për shkak të kësaj, gjerësia dhe ndikimi i filozofisë së edukimit janë domethënës dhe të gjerë, duke prekur shumë degë të tjera të filozofisë, si etika, filozofia politike, epistemologjia, metafizika dhe filozofia e mendjes. Teoritë e tij shpesh formulohen nga këndvështrimi i këtyre disiplinave të tjera filozofike. Por për shkak të natyrës së tij ndërdisiplinore, ai tërheq edhe kontribute nga studiues që i përkasin fushave jashtë fushës së filozofisë.

Ndërsa ekziston një marrëveshje e gjerë për temat e përgjithshme të diskutuara në filozofinë e arsimit, është rezultuar e vështirë të jepet një përkufizim i saktë i saj. Filozofia e edukimit i përket kryesisht filozofisë së aplikuar. Sipas disa përkufizimeve, ajo mund të karakterizohet si një degë e etikës. Por jo të gjithë janë dakord me këtë karakterizim pasi filozofia e edukimit ka edhe një anë më teorike, e cila përfshin shqyrtimin e koncepteve dhe teorive themelore të edukimit si dhe implikimet e tyre filozofike. Këto dy anë nganjëherë quhen si natyra e jashtme dhe e brendshme e filozofisë së edukimit. Temat e tij mund të variojnë nga pyetje shumë të përgjithshme, si natyra e njohurive që ia vlen të jepen, deri te çështje më specifike, si si të mësohet arti ose nëse shkollat publike duhet të zbatojnë kurrikulat dhe testimet e standardizuara.

Problemi i edukimit ishte tashmë një temë e rëndësishme në filozofinë antike dhe ka mbetur e tillë deri në ditët e sotme. Por ajo u shfaq si një degë e veçantë e filozofisë vetëm në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të, kur u bë objekt i një studimi dhe analize sistematike. Termi "arsim" mund t'i referohet ose procesit të edukimit ose fushës së studimit që hulumton arsimin si ky proces. Kjo paqartësi reflektohet edhe në nivelin e filozofisë së edukimit, e cila përfshin studimin e presupozimeve dhe çështjeve filozofike si të edukimit si proces ashtu edhe si disiplinë. Shumë vepra në filozofinë e edukimit fokusohen në mënyrë eksplicite ose të nënkuptuar në edukimin që ndodh në shkolla. Por në kuptimin e tij më të gjerë, edukimi zhvillohet edhe në fusha të tjera të ndryshme, si në shtëpi, në biblioteka, në muze, apo në mediat publike. Mund të dallohen lloje të ndryshme të edukimit dhe arsimit, si p.sh. arsimi formal dhe joformal ose arsimi publik dhe arsimi privat.

 Klasifikimi 
Janë sugjeruar nënndarje të ndryshme të filozofisë së edukimit. Një kategorizim bën dallimin midis çështjeve përshkruese dhe normative. Teoritë përshkruese synojnë të përshkruajnë se çfarë është edukimi dhe si të kuptohen konceptet e lidhura me të. Këtu përfshihen edhe pyetjet epistemologjike, të cilat pyesin jo nëse një teori për edukimin është e vërtetë apo e rreme, por si mund të arrihet tek njohuria për t'iu përgjigjur pyetjeve të tilla. Teoritë normative, nga ana tjetër, përpiqen të japin një pasqyrë se si duhet të praktikohet arsimi ose cila është forma e duhur e edukimit. Disa teori normative ndërtohen mbi një kornizë më të gjerë etike të asaj që është e drejtë apo e mirë dhe më pas arrijnë në teoritë e tyre normative edukative duke zbatuar këtë kuadër në praktikën e edukimit. Por qasja përshkruese dhe ajo normative janë të ndërthurura dhe nuk mund të ndahen gjithmonë qartë pasi gjetjet përshkruese shpesh nënkuptojnë drejtpërdrejt qëndrime të ndryshme normative.

Një tjetër kategorizim i ndan temat në filozofinë e edukimit në natyrën dhe qëllimet e edukimit nga njëra anë dhe metodat dhe rrethanat e edukimit nga ana tjetër. Seksioni i fundit mund të ndahet sërish në teori konkrete normative dhe në studimin e presupozimeve konceptuale dhe metodologjike të këtyre teorive. Klasifikimet e tjera përfshijnë gjithashtu fusha për tema të tilla si roli i arsyetimit dhe moralit, si dhe çështjet që kanë të bëjnë me temat sociale dhe politike dhe kurrikulën.

Teoritë brenda filozofisë së edukimit gjithashtu mund të ndahen në bazë të shkollës filozofike të cilës i përkasin. Shkolla të ndryshme filozofike, si ekzistencializmi, pragmatizmi, marksizmi, postmodernizmi dhe feminizmi, kanë zhvilluar këndvështrimin e tyre për çështjet kryesore të edukimit.  Ato shpesh përfshijnë teori normative rreth asaj se si duhet ose nuk duhet të praktikohet arsimi dhe në shumicën e rasteve janë të diskutueshme.

Një qasje tjetër është thjesht renditja e të gjitha temave të diskutuara në filozofinë e edukimit. Midis tyre janë çështjet dhe presupozimet që kanë të bëjnë me edukimin seksual, edukimin shkencor, edukimin estetik, edukimin fetar, edukimin moral, edukimi multikulturor, Arsimi profesional, teoritë e mësimdhënies dhe të nxënit, matjen e të mësuarit, dijen dhe vlerën e saj, kultivimin e arsyes, epistemike dhe. synimet morale të edukimit, autoritetit, gabueshmërisë dhe pagabueshmërisë.

 Temat kryesore 
Temat dhe problemet kryesore me të cilat merret filozofia e edukimit janë:
 Konceptet themelore të edukimit (të nxënit, mësimi, arsimi, edukimi, shkolla, mësimdhënia)
 Qëllimet e edukimit 
 Epistemika 
 Mendimi kritik dhe indoktrinimi
 Individi dhe shoqëria
 Kurrikula 
 Fuqia dhe Barazia
 Epistemologjia

 Lëvizjet filozofike 
 Ekzistencializmi 
 Perenializmi
 Edukimi klasik 
 Esencializmi
 Edukimi demokratik
 Progresivizmi
 Deshkollarizimi 
 Edukimi meditativ
 Pedagogjia kritike

 Historia 

 Lashtësia 
 Sokrati
 Platoni
 Aristoteli

 Mesjeta 
 Ibn Sina
 Ibn Tufail

 Moderna 
 Michel de Montaigne
 John Locke
 Jean-Jacques Rousseau
 Immanuel Kant
 Charlotte Mason

 Shekulli 20 dhe 21 
 Rudolf Steiner
 John Dewey
 Maria Montessori
 William Heard Kilpatrick
 William Bagley
 A.S. Neill
 Martin Heidegger
 Jean Piaget
 Mortimer Jerome Adler
 Harry S. Broudy
 Jerome Bruner
 Paulo Freire
 John Holt
 Nel Noddings

 Organizatat dhe shoqatat profesionale 
 Organizimi Përkatësia Komenti Rrjeti Ndërkombëtar i Filozofëve të Arsimit Botëror INPE sponsorizon një konferencë ndërkombëtare çdo vit tjetër.  Filozofia e Shoqërisë së Arsimit SHBA PES është shoqëria kombëtare për filozofinë e arsimit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Kjo faqe ofron informacione rreth SHPP-së, shërbimeve, historisë dhe publikimeve të saj, si dhe lidhje me burimet online të rëndësishme për filozofinë e arsimit.  Shoqëria Filozofia e Arsimit të Britanisë së Madhe MB PESGB promovon studimin, mësimdhënien dhe aplikimin e filozofisë së edukimit. Ajo ka një anëtarësim ndërkombëtar. Faqja ofron: një udhëzues për aktivitetet e Shoqatës dhe detaje rreth Journal of Philosophy of Education and IMPACT.  Shoqëria për Studimin Filozofik të Edukimit SHBA Kjo Shoqëri është një shoqatë profesionale e filozofëve të arsimit e cila mban takime vjetore në rajonin Midwest të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe sponsorizon një forum diskutimi dhe një konkurs të studentëve të diplomuar. Degë e Shoqatës Filozofike Amerikane.  Qendra për Studime Dewey SHBA, Universiteti i Illinois Jugor Qendra për Studime Dewey në Universitetin e Illinois Jugor në Carbondale u krijua në 1961 si "Projekti Dewey". Shoqëria Ndërkombëtare për Filozofinë e Edukimit të Muzikës E panjohur Shoqëria Ndërkombëtare për Filozofinë e Edukimit të Muzikës (ISPME) është themeluar mbi objektivat arsimore dhe profesionale: "të përkushtuar ndaj interesave specifike të filozofisë së edukimit muzikor në shkollat fillore deri të mesme, kolegjet dhe universitetet, në studio private, vende kulti, dhe të gjitha vendet dhe mënyrat e tjera në të cilat muzika mësohet dhe mësohet."  Fondacioni Spencer SHBA Fondacioni Spencer ofron fonde për hetime që premtojnë të japin njohuri të reja rreth arsimit në Shtetet e Bashkuara ose jashtë saj. Fondacioni financon grante kërkimore që variojnë në madhësi nga grante më të vogla që mund të përfundojnë brenda një viti, në përpjekje më të mëdha shumëvjeçare.

 Shih edhe 
 Arsimi
 Pedagogjia
 Edukologjia
 Metodologjia
 Arsimi filozofik
 Teoria e të mesuarit (edukimi)
 Historia e arsimit dhe Historia e pedagogjisë

 Literatura 
Classic and Contemporary Readings in the Philosophy of Education, by Steven M. Cahn, 1997, .
A Companion to the Philosophy of Education (Blackwell Companions to Philosophy), ed. by Randall Curren, Paperback edition, 2006, .
The Blackwell Guide to the Philosophy of Education, ed. by Nigel Blake, Paul Smeyers, Richard Smith, and Paul Standish, Paperback edition, 2003, .

Philosophy of Education (Westview Press, Dimension of Philosophy Series), by Nel Noddings, Paperback edition, 1995, .
 The quarterly review of comparative education: Aristotle  
 Andre Kraak, Michael Young Education in Retrospect: Policy And Implementation Since 1990
 Daan Thoomes, The necessity of education. In: The History of education and childhood. Radboud University, Nijmegen, 2000 
 Freire, UNESCO publication 

 Referime 

Kategoria:Filozofia e edukimit
Kategoria:Pedagogji