Mendra

Mendër ose Nenexhik është një gjini bimësh në familjen Lamiaceae (familja e mendrave). Dallimi i saktë midis llojeve është i paqartë; vlerësohet se ekzistojnë 13 deri në 24 lloje. Hibridizimi ndodh natyrshëm kur disa diapazone të specieve mbivendosen. Janë të njohura shumë hibride dhe kultivarë.

Gjinia ka një shpërndarje nënkozmopolitane në Evropë, Afrikë, Azi, Australi dhe Amerikën e Veriut.

Llojet që përbëjnë gjininë e mendrës janë të përhapura gjerësisht dhe mund të gjenden në shumë mjedise. Shumica rriten më mirë në mjedise të lagështa dhe toka me lagështi. Mendrat do të rriten 10-120 cm të larta dhe mund të përhapen në një zonë të papërcaktuar. Për shkak të tendencës së tyre për t'u përhapur në mënyrë të pakontrolluar, disa mendra konsiderohen pushtuese.

Përshkrimi
Mendrat janë barishte aromatike, pothuajse ekskluzivisht shumëvjeçare. Ata kanë stolone të përhapura gjerësisht nëntokësore dhe mbitokësore dhe kërcell të ngritur, katror të degëzuar. Gjethet janë të vendosura në çifte të kundërta, nga të zgjatura në heshtak, shpesh me push dhe me buzë të dhëmbëzuara. Ngjyrat e gjetheve variojnë nga jeshile e errët dhe gri-jeshile në vjollcë, blu dhe nganjëherë të verdhë të zbehtë. Lulet janë të bardha në vjollcë dhe prodhohen në rrotullime të rreme të quajtura verticillasters. Korolla është me dy buzë me katër lobe nënbarabarta, lobi i sipërm zakonisht më i madhi. Fruti është një arrë, që përmban një deri në katër fara.

Taksonomia
Mendra është një anëtar i fisit Mentheae në nënfamiljen Nepetoideae. Fisi përmban rreth 65 gjini dhe marrëdhëniet brenda tij mbeten të paqarta. Autorët nuk kanë rënë dakord për përshkrimin e mendrës. Për shembull, M. cervina është vendosur në Pulegium dhe Preslia, dhe M. cunninghamii është vendosur në Micromeria. Në vitin 2004, një studim filogjenetik molekular tregoi se M. cervina dhe M. cunninghamii duhet të përfshihen në Mendër. Megjithatë, M. cunninghamii u përjashtua në një trajtim të gjinisë në vitin 2007.

Më shumë se 3000 emra janë publikuar në gjininë e mendrës, në renditje nga speciet në forma, shumica e të cilëve konsiderohen si sinonime ose emra të paligjshëm. Taksonomia e gjinisë është bërë e vështirë sepse shumë specie hibridizohen lehtësisht, ose rrjedhin vetë nga ngjarjet ndoshta të lashta të hibridizimit. Farat nga hibridet lindin pasardhës të ndryshueshëm, të cilët mund të përhapen përmes shumimit vegjetativ. Ndryshueshmëria ka çuar në atë që është përshkruar si "paroksizma të specieve dhe taksoneve nënspecifike"; për shembull, një taksonomist botoi 434 taksonë të rinj të nenexhikut vetëm për Evropën Qendrore ndërmjet viteve 1911 dhe 1916. Burimet e fundit njohin midis 18 dhe 24 lloje.

Kultivimi
parapamje|Mentha x gracilis dhe M. rotundifolia: Unaza e çelikut është për të kontrolluar përhapjen e bimës.

Të gjitha mendrat lulëzojnë pranë pellgjeve me ujë, liqeneve, lumenjve dhe pikave të ftohta me lagështi në hije të pjesshme. Në përgjithësi, mendrat tolerojnë një gamë të gjerë kushtesh dhe gjithashtu mund të rriten në diell të plotë. Mendra rritet gjatë gjithë vitit.

Ata janë në rritje të shpejtë, duke zgjeruar shtrirjen e tyre përgjatë sipërfaqeve përmes një rrjeti vrapuesish. Për shkak të rritjes së shpejtë të tyre, një bimë e çdo mendre të dëshiruar, së bashku me pak kujdes, do të sigurojë më shumë se të mjaftueshme mendër për përdorim në shtëpi. Disa lloje të mendrës janë më invazive se të tjerët. Edhe me mendra më pak invazive, duhet pasur kujdes kur përzieni ndonjë mendër me ndonjë bimë tjetër, që të mos e marrë menteja. Për të kontrolluar mendrat në një mjedis të hapur, ato duhet të mbillen në enë të thella pa fund, të zhytura në tokë, ose të mbillen mbi tokë në vaska dhe fuçi.

Disa mendra mund të shumohen me fara, por rritja nga fara mund të jetë një metodë jo e besueshme për rritjen e mendrës për dy arsye: farat e mendrës janë shumë të ndryshueshme - mund të mos përfundoni me atë që supozohej se ishte mbjellë - dhe disa varietete mendre janë sterile. Është më efektive të merren dhe të mbillen prerje nga vrapuesit e mendrës së shëndetshme.

Mendrat më të zakonshëm dhe më të njohur për kultivim komercial janë mendra e butë njohur edhe si nenexhiku ose dhiozma (Mentha × piperita), mendra amtare (Mentha spicata), nenexhik skocez (Mentha x gracilis) dhe nenexhik misri (Mentha arvensis); gjithashtu (kohët e fundit) nenexhik me mollë (Mentha suaveolens).

Mendrat supozohet të bëjnë bimë shoqëruese të mira, duke larguar insektet dëmtuese dhe duke tërhequr ato të dobishme. Ata janë të ndjeshëm ndaj mizave të bardha dhe afideve.

Vjelja e gjetheve të mendrës mund të bëhet në çdo kohë. Gjethet e freskëta duhet të përdoren menjëherë ose të ruhen deri në disa ditë në qese plastike në frigorifer. Opsionale, gjethet mund të ngrihen në tabaka me kuba akulli. Gjethet e thara të mendrës duhet të ruhen në një enë hermetike të vendosur në një zonë të freskët, të errët dhe të thatë.

 Referime 

Kategoria:Bimë barishtore
Kategoria:Gjini Lamiaceae

Kategoria:Bimë Stoloniferore
Kategoria:Taksonë të emëruara nga Karl Lineu