Shteti i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve

Shteti i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve (serbokroatisht: Država Slovenaca, Hrvata i Srba / Држава Словенаца, Хрвата и Срба; sllovenisht: Država Slovencev, Hrvatov in Srbov) ishte një ent politik që u krijua në tetor 1918, në fund. të Luftës së Parë Botërore, nga sllovenët, kroatët dhe serbët që banonin në pjesët më jugore të Perandorisë Austro-Hungareze. Edhe pse i panjohur ndërkombëtarisht, ky ishte mishërimi i parë i një shteti jugosllav të themeluar mbi ideologjinë pan-sllave. Tridhjetë e tre ditë pasi u shpall, shteti iu bashkua Mbretërisë së Malit të Zi dhe Mbretërisë së Serbisë për të formuar Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve.

 Emri 
Emri i shtetit rrjedh nga tre grupet kryesore etnike sllave të jugut që banonin aty: sllovenët, kroatët dhe serbët.

Kroatët e identifikuar në emër ishin ata që banonin në mbretëritë e mëparshme të Kroacisë-Sllavonisë, Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Dalmacisë (përfshirë Boka Kotorska).

Serbët e identifikuar në emër ishin ata që banonin në Bosnje dhe Hercegovinë, Kroaci-Sllavoni, Dalmaci (përfshirë Boka Kotorska dhe Bregdetin e Malit të Zi), jo ata që banonin në Mbretërinë e Serbisë (e cila përfshinte territorin e Maqedonisë së Veriut të sotme), as ata që jetojnë në Mbretërinë e Malit të Zi apo Vojvodinës (përfshirë Banat, Bačka, Baranya).

Sllovenët e identifikuar në emër ishin banorë të Dukatit të Carniola, Dukatit të Styria, Dukatit të Karinthisë dhe Prekmurje.

 Themelimi 
majtas|parapamje|280px|Festimet e sllavëve të jugut në Zagreb gjatë formimit të Këshillit Kombëtar të Shtetit të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve, tetor 1918
Këshilli Popullor (serbo-kroatisht: Narodno vijeće, sllovenisht: Narodni svet) u krijua më 5–8 tetor 1918 në Zagreb, në zbatim të vendimeve të marra në mars 1918. Këshilli u deklarua një organ përfaqësues politik i sllovenëve, kroatëve dhe serbëve. Këshilli krijoi Komitetin Qendror dhe Presidencën e tij, ndërsa një anëtar i Këshillit do të ishte përfaqësues i një numri 100,000 njerëzish. Për më tepër, ai përbëhej nga pesë përfaqësues të saborit kroat, Dieta e Bosnjës dhe Reichsrat për gjithsej 95 përfaqësues. Për të formuar kuorumin kërkoheshin 32 anëtarë me të drejtë vote dhe për çdo vendim nevojitej shumica e dy të tretave. Anëtarët e parlamenteve rajonale u lejuan të merrnin pjesë si vëzhgues pa të drejtë vote. Këshilli zgjodhi deri në 30 anëtarë të Komitetit Qendror, të cilët mund të emëronin 10 të tjerë në komitet me dy të tretat e votave.

Më 14 tetor 1918, ministri i jashtëm austriak Baron István Burián von Rajecz kërkoi një armëpushim bazuar në Katërmbëdhjetë Pikat e përshkruara në janar 1918 nga presidenti amerikan Woodrow Wilson, pika 10 e të cilit thoshte: "Populli i Austro-Hungarisë, vendi i të cilit midis kombeve ne dëshirojmë të shohim të mbrojtur dhe të siguruar, duhet t'i jepet mundësia më e lirë për zhvillimin autonom." Dy ditë më vonë, Perandori Karl nxori një deklaratë ("Manifesti Perandorak i 16 tetorit 1918"), i cili parashikonte një modifikim të rëndësishëm të strukturës së Perandorisë duke u dhënë autonomi të gjerë popujve të saj, duke përfshirë federalizimin e Cisleithania. Propozimi i Karlit u refuzua më 18 tetor nga Sekretari i Shtetit i SHBA-së, Robert Lansing, i cili tha se autonomia për kombësitë nuk ishte më e mjaftueshme. Më 19 tetor, Këshilli Kombëtar e shpalli veten organi suprem përfaqësues i të gjithë popujve sllavo-jugorë në monarki.

Më 21 dhe 22 tetor, anëtarët e Partisë së Pastër të të Drejtave, të cilët ende mbronin një monarki trialiste, siguruan mbështetje formale për një manifest trialist nga perandori Karl dhe kryeministri Sándor Wekerle në Hungari, por ky i fundit u rrëzua të nesërmen.

Mitingje të shumta masive u mbajtën në Zagreb në mbështetje të çështjes jugosllave, veçanërisht më 22 tetor.
parapamje|Seanca e parlamentit kroat, Sabor, më 29 tetor 1918
parapamje|Shpallja e Shtetit të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve në Sheshin e Kongresit, Lubjanë, 29 tetor 1918
Më 28 tetor, Gyula Andrássy i Riu i dërgoi një notë paqeje qeverisë amerikane, ndërsa Ban i Kroacisë, Antun Mihaloviq, raportoi te Perandori dhe u pushua nga puna me udhëzimin "Bëj si të duash". Ministria e Luftës kishte vendosur gjithashtu të lejonte komandat ushtarake vendase të afroheshin në këshillat popullore për të ndihmuar në ruajtjen e rendit dhe ligjit. E gjithë kjo u mor si shenjë se monarkia austro-hungareze po shpërbëhej dhe se shteti i sllovenëve, kroatëve dhe serbëve ishte një qëllim i arritshëm.

Shteti u shpall zyrtarisht më 29 tetor 1918. Presidenti i parë i tij ishte një slloven, Anton Korošec. Dy nënkryetarët ishin një serb, Svetozar Pribićević, dhe një kroat, Ante Paveliq.

Shteti i ri aspironte të përfshinte të gjitha ato territore të ish-Austro-Hungarisë që banoheshin nga sllovenët, kroatët dhe serbët. Ata që përfaqësonin serbët në Vojvodinë, megjithatë – duke përfshirë ata në Banat, Bačka and Baranja – kundërshtuan dhe formuan administratën e tyre nën autoritetin suprem të Bordit Kombëtar Serb në Novi Sad. Më pas Vojvodina iu bashkua Mbretërisë së Serbisë më 25 nëntor 1918. Një ditë më parë, më 24 nëntor 1918, rajoni i Syrmia, i cili ishte bërë pjesë e Shtetit të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve, u shkëput dhe gjithashtu iu bashkua Mbretërisë së Serbisë.Vladimir Qoroviq, Ilustrovana istorija Srba (knjiga šesta), Belgrade, 2006.Drago Njegovan, Prisajedinjenje Vojvodine Srbiji, Novi Sad, 2004.

 Konflikti me Italinë 

Për të shmangur dorëzimin e tyre tek Fuqitë e Antantës, Perandori Karl ia caktoi Këshillit Kombëtar të gjithë Marinën Austro-Hungareze, flotën tregtare austro-hungareze dhe të gjitha portet, arsenalet dhe fortifikimet e bregut austro-hungarez. Këshilli Kombëtar u dërgoi nota diplomatike qeverive të Antantës duke i njoftuar se kishin marrë kontrollin e këtyre aseteve dhe nuk ishin në luftë. Flota, megjithatë, shpejt u sulmua dhe u copëtua nga marina italiane, Regia Marina.

Austro-Hungaria arriti një armëpushim me Italinë përmes Armëpushimit të Villa Giustit të nënshkruar më 4 nëntor 1918. Kjo marrëveshje përcaktonte se Italia mund të pushtonte pjesë të mëdha të territorit që ishte përfshirë në shtetin e sllovenëve, kroatëve dhe serbëve. Trupat italiane pushtuan më pas Istrinë dhe pjesën më të madhe të Dalmacisë dhe qëndruan atje deri në vitin 1921, kur Traktati i Rapallos hyri në fuqi.

 Krijimi i Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve 
parapamje|Delegacioni i Ushtrisë Serbe në një paradë të përbashkët në Zagreb në Sheshin Ban Jelaçiq më 1918
parapamje|Delegacioni i Këshillit Kombëtar të Shtetit të Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve i udhëhequr nga Ante Paveliq duke lexuar fjalimin përpara regjentit Aleksandër, 1 dhjetor 1918

Shteti i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve nuk mori njohje diplomatike ndërkombëtare para se të pushonte së ekzistuari. Në një shënim të 31 tetorit, Këshilli Kombëtar informoi qeveritë e Mbretërisë së Bashkuar, Francës, [[Italia|Italisë] dhe Shteteve të Bashkuara se Shteti i Sllovenëve, Kroatëve dhe Serbëve ishte krijuar në zonat sllavo-jugore që kishin qenë pjesë e Austro-Hungarisë, dhe se shteti i ri synonte të formonte një shtet të përbashkët me Serbinë dhe Malin e Zi. E njëjta notë iu dërgua qeverisë së Mbretërisë së Serbisë dhe Komitetit Jugosllav në Londër. Kryeministri i Serbisë Nikola Pashiq iu përgjigj notës më 8 nëntor, duke njohur Këshillin Kombëtar në Zagreb si "qeveri ligjore të serbëve, kroatëve dhe sllovenëve që jetojnë në territorin e Austro-Hungarisë" dhe njoftoi qeveritë e Mbretërisë së Bashkuar dhe Francës, Italia dhe Shtetet e Bashkuara u kërkojnë atyre të bëjnë të njëjtën gjë.

Më 23–24 nëntor, Këshilli Kombëtar shpalli "bashkimin e shtetit të sllovenëve, kroatëve dhe serbëve të formuar në të gjithë zonën sllavo-jugore të ish-Austro-Hungarisë me Mbretërinë e Serbisë dhe Malit të Zi në një shtet të bashkuar të sllovenëve. , kroatët dhe serbët”. Për zbatimin e këtij vendimi u caktuan 28 anëtarë të këshillit bazuar në udhëzimet e miratuara të Këshillit Nacional për zbatimin e marrëveshjes për organizimin e shtetit të bashkuar me qeverinë e Mbretërisë së Serbisë dhe përfaqësuesit e partive politike në Serbi dhe Mal të Zi. Udhëzimet u shpërfillën kryesisht nga anëtarët e delegacionit që negociuan me Regjentin Aleksandër.

Partia Fshatare e Stjepan Radiqit mori pjesë në Këshillin Kombëtar, por pasi vendosi të shkrihej me Serbinë, ata filluan të tërhiqen, duke e quajtur këtë veprim të marrë dhe duke e kundërshtuar vendimin bazuar në faktin se Parlamenti kroat nuk e miratoi kurrë në mënyrë eksplicite.

Më 1 dhjetor, Regjenti Aleksandër shpalli bashkimin e "Serbisë me tokat e shtetit të pavarur të sllovenëve, kroatëve dhe serbëve në një Mbretëri të bashkuar të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve". Pasi Këshilli Kombëtar pushoi së funksionuari, ai kurrë nuk e ratifikoi zyrtarisht shpalljen, e as Parlamenti i Serbisë, i cili mori parasysh deklaratën më 29 dhjetor 1918.

Detyra e fundit e rëndësishme e Këshillit Kombëtar ishte të emëronte përfaqësues në Përfaqësimin e Përkohshëm Kombëtar në fillim të vitit 1919.

 Referime 




 Lidhje të jashtme 
 Država Slovenaca, Hrvata i Srba (1918) (në kroacisht)
 Harta 

 Referime 

Kategoria:Shtetet pasardhës të Austro-Hungarisë
Kategoria:1918 në Kroaci
Kategoria:1918 në Jugosllavi
Kategoria:1918 në Slloveni
Kategoria:1918 në Bosnje dhe Hercegovinë
Kategoria:Vende të shuara sllave
Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1918
Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1918
Kategoria:Jugosllavizmi