Baba Tomorri

Baba Tomori ose Baba Tomorri është emri i perëndisë babai, i përdorur në mitologjinë dhe folklorin qendror shqiptar për t'iu referuar babait të perëndive dhe njerëzve.  Baba Tomori lidhet me kultin e praktikuar në malin Tomorr . Sipas traditës vendase, bashkëshortja e tij është e Bukura e Dheut, një perëndeshë ktonike / tokësore . 

 Emri 
Baba Tomori ose "Baba Tomorri" lidhet me kultin e ushtruar në malin Tomorr.

Oronimi shqip Tomor(r) rrjedh nga emri ilir i malit Tómaros, nga proto-indo-evropianja *tómh x es-, 'errësirë' (krh. Latinisht temere 'verbërisht, rastësisht', temel i vjetër irlandez 'errësirë', gjermanishtja e vjetër demar 'errësirë', sllavishtja e vjetër kishtare tǐma 'errësirë'). 

 Kulti 
Kulti i Tomorit mund të kthehet në kohën e ilirëve,  dhe Baba Tomori mund të jetë mbetje e një perëndie të lashtë ilire .  Mali Tomorr sigurisht që duket se ka qenë vendi i një kulti parakristian dhe se është adhuruar nga vendasit, të krishterë dhe myslimanë, si një mal me një forcë të mbinatyrshme - duke u betuar solemnisht "Për Të Tomorr" dhe "Pasha të Shenjtin e Tomorrit" dhe praktikimi i flijimeve rituale të kafshëve - shumë kohë përpara se faltorja e Abbas Aliut të lidhej me vendin e shenjtë. ; ; ; ; . Emri i fshatit Mbrakull / Vrakull rrëzë malit Tomorr, i cili evoluoi përmes tingullit shqip ndryshon nga    , sugjeron ekzistencën e një orakulli në zonë gjatë antikitetit. 

Shenjtëria e qëndrueshme e malit, pelegrinazhi vjetor në majën e tij dhe sakrifica solemne e një demi të bardhë nga banorët vendas ofrojnë dëshmi të bollshme se kulti i lashtë i Zotit-qiell në malin Tomorr vazhdon përgjatë brezave pothuajse të paprekur nga kursi. të ngjarjeve politike dhe ndryshimeve fetare.  Paraardhësit e shqiptarëve me sa duket kishin të përbashkët me teogoninë e lashtë greke ndarjen trepalëshe të administrimit të botës në parajsë, det dhe nëntokë, dhe në të njëjtat funksione si hyjnitë greke Zeus, Poseidon dhe Hades . ata do të kishin adhuruar hyjnitë e referuara si e Bukura e Qiellit ( i Bukuri i Qiellit ), e Bukura e Detit ( e Bukura e Detit ) dhe e Bukura e Tokës ( e Bukura e Dheut ).   Sipas traditës popullore vendase, Bukura e Dheut është bashkëshortja e Baba Tomorit.  Baba Tomori shihet si një plak me një mjekër të gjatë të bardhë që i rrjedh deri në brez. Ai shoqërohet nga dy shqiponja femra dhe erërat janë shërbëtorët e tij. 

 Trashëgimia 
Kulti i Tomorit është lidhur me nacionalizmin romantik nga shumë rilindas .  Më 1902, Andon Zako Çajupi, një rilindas i shquar shqiptar, botoi në Kajro një antologji të quajtur Baba-Tomorri ("Baba Tomorr"). Shqiptarët edhe sot betohen për të. 

 Shih edhe 
 Zojzi 
 Eni (zot ilir)
 Mitologjia ilire
 Mali i Tomorrit
 Mitologjia shqiptare
 Baba Tomorri (Çajupi)

 Literatura 

 Lidhje të jashtme 
 Legjenda e Baba Tomorit

 Referime 

Kategoria:Perëndi ilire
Kategoria:Mitologji shqiptare
Kategoria:Bektashi