Kroatët e bardhë

Kroatët e bardhë (kroatisht: Bijeli Hrvati; polonisht: Biali Chorwaci; ukrainisht: Білі хорвати - Bili khorvaty), ose thjesht të njohur si kroatë, ishin një grup fisesh sllave të hershme që jetonin midis fiseve të tjera sllave perëndimore dhe lindore në zonën e rajonit historik të Galicisë (në veri të maleve Karpate ), veçanërisht në Ukrainën perëndimore moderne, Poloninë e Vogël dhe Bohemia Verilindore.    Ato u dokumentuan kryesisht nga autorë të huaj mesjetarë dhe arritën të ruanin emrin e tyre etnik deri në fillim të shekullit të 20-të, kryesisht në Poloninë e Vogël. Konsiderohet se ata janë asimiluar në etnosin ukrainas, polak dhe çek,  dhe janë një nga paraardhësit e popullit Rusyn .   Në fund të shekullit të 6-të dhe në fillim të shekullit të 7-të, disa kroatë të bardhë migruan nga atdheu i tyre, Kroacia e Madhe e Bardhë, në territorin e Kroacisë moderne në Evropën Juglindore përgjatë Detit Adriatik, duke formuar paraardhësit e sllavëve të jugut. grupi etnik i kroatëve . 

 Etimologjia 
djathtas|parapamje| Tanais Tableta B që përmbajnë emrin Χοροάθος (Horoáthos).
Në përgjithësi besohet se etnonimi kroat - Hrvat, Horvat dhe Harvat - etimologjikisht nuk është me origjinë sllave, por një huazim nga gjuhët iraniane .       Sipas teorisë më të besueshme nga Max Vasmer, ajo rrjedh nga *(fšu-)haurvatā- (kujdestari i bagëtisë),      më saktë proto-osetisht / alanisht * xurvæt- ose * xurvāt-, në kuptimin e "ai që ruan" ("kujdestar, mbrojtës"). 

Konsiderohet se etnonimi është vërtetuar për herë të parë në antroponimet Horoúathos, Horoáthos dhe Horóathos në dy Tabelat Tanais, të gjetura në koloninë greke të Tanais në brigjet e Detit Azov në fund të shekullit të 2-të dhe në fillim të shekullit të III-të, në atë kohë. kur kolonia ishte e rrethuar nga sarmatët që flisnin iranian.  Megjithatë, pranimi i çdo etimologjie josllave është problematik sepse nënkupton një marrëdhënie etnogjeneze me grupin specifik etnik.  Nuk përmendet një fis iranian i quajtur Horoat në burimet historike, por nuk ishte e pazakontë që fiset sllave të merrnin emrat e tyre fisnor nga antroponimet e paraardhësve të tyre dhe krerëve të fisit, si në rastin e çekëve . Dulebes, Radimichs dhe Vyatichi . 

Çdo përmendje e kroatëve para shekullit të 9-të është e pasigurt dhe ka pasur disa përpjekje të lirshme për të gjurmuar; Struhates, Auhates dhe Krobyzoi nga Herodoti,  Horites nga Orosius në 418 pas Krishtit,   dhe Harus (forma origjinale Hrws,  disa lexojnë Hrwts ;  Hros, Hrus ) në det i Azovit, pranë Amazonave mitike,  përmendur nga Zacharias Rhetor në 550 pas Krishtit.   Disa Hros lidhen me etnonimin e popullit rus .   Shpërndarja e etnonimit kroat në formën e toponimeve në shekujt e mëvonshëm konsiderohet të jetë pothuajse e rastësishme sepse lidhet me migrimet sllave në Evropën Qendrore dhe Jugore. 

Epiteti "i bardhë" për kroatët dhe atdheun e tyre zakonisht lidhet me përdorimin e ngjyrave për drejtimet kardinale midis popujve euroaziatikë.  Kjo do të thotë, "Kroatët perëndimorë",   ose "Kroatët e Veriut",  në krahasim me tokat e Karpateve Lindore ku ata jetonin më parë.   Epiteti "i madh" ( megali ) ndoshta nuk ishte thjesht një lidhje me madhësinë, siç mund të nënkuptojë një atdhe "të vjetër, të lashtë" ose "ish",   për kroatët dhe kroatët e bardhë kur ata ishin të sapoardhur në provincën romake të Dalmacisë .     Në krahasimin semantik, si ngjyra "e bardhë" përveç kuptimit "perëndimor" të diçkaje/dikujt mund të nënkuptojë edhe "më i ri" (më vonë i lidhur edhe me "i papagëzuar"  ), shoqërimi me "të madh" është kontradiktor.  Etnonimi me epitetin u vu në pikëpyetje edhe leksikisht dhe gramatikisht nga gjuhëtarë si Petar Skok, Stanisław Rospond, Jerzy Nalepa dhe Heinrich Kunstmann, të cilët argumentuan se bizantinët nuk e dallonin "bělъ-" (e bardhë) sllave nga "e bardhë". (i madh, i madh), dhe për shkak të betacizmit të zakonshëm grek, "Belohrobatoi" duhet të lexohet si "Velohrobatoi" ("Velohrovatoi").  Konfuzioni i mundshëm mund të kishte ndodhur nëse forma origjinale sllave "velo-" do të transkriptohej në alfabetin grek dhe më pas do të përkthehej gabimisht, por një përfundim i tillë nuk pranohet gjithmonë. 

Megjithëse fiset e hershme mesjetare kroate në literaturë quhen shpesh si kroatë të bardhë, ekziston një mosmarrëveshje shkencore nëse është një term i saktë pasi disa studiues i dallojnë fiset sipas rajoneve të veçanta dhe se termi nënkupton vetëm kroatët mesjetarë që jetuan në Evropën Qendrore. .    

 Origjina 
djathtas|parapamje| Ardhja e kroatëve në Adriatik (1905) nga Oton Iveković
parapamje| Rrugët e supozuara të migrimit të kroatëve të bardhë në shekullin 6-7.
Fiset e para iraniane që jetuan në brigjet e detit Azov ishin skithët, të cilët mbërritën atje rreth shekullit VII para Krishtit.  Rreth shekullit të 6-të para Krishtit, Sarmatët filluan migrimin e tyre drejt perëndimit, duke i nënshtruar gradualisht skithët në shekullin e 2-të pes.  Gjatë kësaj periudhe ka pasur kontakt të konsiderueshëm kulturor dhe gjuhësor midis sllavëve të hershëm dhe iranianëve,   dhe në këtë mjedis u formuan Antet .  Antët ishin njerëz sllavë që jetuan në atë zonë dhe në perëndim midis Dniestër dhe Dnieper nga shekulli IV deri në shekullin e VII.   Disa mendojnë se kroatët ishin pjesë e politikës fisnore të Antes, të cilët migruan në Galicia në shekullin III–IV, nën presionin e pushtuesve hunë dhe gotë .    Të tjerë i lidhën me Sclaveni-t e hershëm ose i panë si një përzierje e Antes dhe Sclaveni.  Në mënyrë të ngjashme, pavarësisht nga etimologjia iraniane ose sllave e emrit të tyre, Henryk Łowmiański argumentoi se fisi u formua në fund të shekullit të III dhe jo më vonë se shekulli i 5-të në Poloninë e Vogël,  gjatë kulmit të Hunët dhe udhëheqësi i tyre Attila, por një lokalizim i tillë është historiografikisht dhe arkeologjikisht i paprovuar dhe mund të ketë qenë vetëm në Prykarpattia ( Ukraina Perëndimore ).  Ata ndoshta u formuan rreth fundit të 4-të dhe gjysmës së parë të shekullit të 5-të.  Konsiderohet se ata ndoshta ishin një nga formacionet më të vjetra dhe më të mëdha fisnore sllave deri në shekullin e 6-të.  

Disa studiues etimologjikisht dhe arkeologjikisht për shkak të tumave të varreve, tërhoqën paralele midis kroatëve dhe sllavëve karpate me Karpat, të cilët më parë jetonin në territorin e maleve Karpate,     por një teori e tillë nuk u mor kurrë. seriozisht.  Argumentohet gjithashtu se ata jetuan atje derisa Antët u sulmuan nga Avarët Panonianë në 560, dhe shteti u shkatërrua përfundimisht në 602 nga të njëjtët Avarë.   Kjo rezultoi me thyerjen e grupit të madh fisnor kroat në Karpate (Prykarpattia dhe Zakarpattia në Ukrainën Perëndimore), Perëndimore ose të Bardhë (rrjedha e poshtme e lumit Vistula në Poloninë e Vogël, Silesia dhe Republika Çeke Verilindore) dhe jugore (në Ballkan).   Migrimi i hershëm i kroatëve në Dalmaci, me avarët panonianë në shekullin e 6-të ose gjatë mbretërimit të Herakliut (610–641), mund të shihej kështu si një vazhdim i luftës së mëparshme dhe kontakteve midis Antëve dhe Avarët.  

Ekziston një mosmarrëveshje midis studiuesve sllavë nëse kroatët ishin me origjinë iranokalanike, sllave perëndimore ose sllave lindore.     Nëse kroatët e hershëm ishin sllavë që kishin marrë një emër me origjinë iraniane, apo nëse ata sundoheshin nga një elitë sarmatiane dhe ishin sarmatë të sllavizuar, nuk mund të zgjidhet, por konsiderohet se ata mbërritën si popull sllav kur hynë në Ballkan. Mundësia e elementeve irano-sarmatiane midis, ose ndikimeve mbi, etnogjenezën e hershme kroate nuk mund të përjashtohet plotësisht,       por ka shumë të ngjarë të ishte e papërfillshme nga Mesjeta e Hershme.  Mosmarrëveshja për përkatësinë me sllavët perëndimorë dhe lindorë është gjithashtu e diskutueshme në baza gjuhësore, sepse kroatët janë gjuhësisht më afër sllavëve lindorë.     

 Shih edhe 
 Kroatët
 Kroacia e bardhë
 Prejardhja e kroatëve
 Migrimet sllave në Ballkan

 Referime 

Kategoria:Ukraina mesjetare
Kategoria:Kroatë