Rajko Nahtigal

Rajko Nahtigal (14 prill 1877, Novo mesto - 29 mars 1958, Ljubljanë) ka qenë sllavolog, filolog, gjuhëtar dhe akademik slloven. Ka dhënë kontribut edhe në fushën e albanologjisë.

Nahtigal ishte dekani i parë i Fakultetit të Arteve në Lubjanë, presidenti i parë i Akademisë së Shkencave dhe Arteve në Lubjanë dhe për një vit rektor i Universitetit të Lubjanës . Studiues i gjuhës dhe shkrim-leximit të vjetër sllav, historisë së gjuhëve sllave, letërsisë së vjetër ruse dhe gjuhës ruse . Ai ishte një studiues i mirënjohur i librit të lutjeve të folmes sllave të kishës së vjetër (1941/42) dhe Poemës epike të vjetër ruse për Marshimin e Igorit (1954). Libri i tij Gjuhët sllave është ende një nga burimet e besueshme për filologjinë sllave.  Franc Jakopin. Iz spominov na Rajka Nahtigala in Frana Ramovša // Jezikoslovni zapiski: Zbornik Inštituta za slovenski jezik Frana Ramovša : Akademiku dr. Francu Jakopinu ob sedemdesetletnici. — Ljubljana: ZRC SAZU. — 1991. — Т.1. — С. 9-18.

 Biografia 
Babai i tij Rajmund Nachtigall ishte profesor dhe filolog i shkollës së mesme. Nga viti 1895, Rajko studioi filologjinë sllave dhe klasike dhe studimet indoevropiane në Fakultetin e Arteve të Universitetit të Vjenës nën drejtimin e Vatroslav Jagić, ku mori doktoraturën në vitin 1901. Ndoqi leksione nga sllavistët Jagić, Václav Vondrák e të tjerë. Me kërkesën e Jagiqit, ai kaloi dy vjet duke studiuar në Rusi ( Moskë dhe Shën Petersburg ) me gjuhëtarë të famshëm rusë dhe studiues sllavë Alexei Shakhmatov, Filip Fortunatov, Yevgeny Korsh, Roman Brandt dhe të tjerë. Atje mori pjesë në punën e Komisionit Sllav të Shoqërisë Arkeologjike Perandorake të Moskës dhe në themelimin e Komisionit Dialektologjik të Moskës .

Në vjeshtën e vitit 1902 u kthye në Vjenë, ku filloi të jepte leksione ruse në Institutin e Gjuhëve Orientale . Ai gjithashtu ligjëroi në Akademinë e atëhershme të Eksportit të Vjenës. Në vitin 1913, pas Karel Štrekl -it, u zgjodh profesor i asociuar i filologjisë sllave me respekt të veçantë për sllovenishten në Graz. Këtu ai gjithashtu hulumtoi në mënyrë aktive historinë e gjuhës sllovene dhe botoi një vepër mbi monumentet e Brezhices .

Në pranverën e vitit 1917, me kërkesë të një grupi shkrimtarësh shqiptarë, shkoi në Shkodër dhe Elbasan, ku ndihmoi në formimin e gjuhës letrare shqipe . Në të njëjtin vit u zgjodh profesor ordinar në Universitetin e Gracit. Në vitin 1918, së bashku me Fran Ramovshin, sekretar i Komisionit për Themelimin e Universitetit Slloven, mori pjesë në përgatitjet për organizimin e tij. Atë vit u zgjodh profesor ordinar i filologjisë sllave në Universitetin e Lubjanës. Ai ishte gjithashtu dekani i parë i Fakultetit të Arteve (1919–20), drejtues i seminarit për filologji sllave (nga viti 1919 deri në pensionimin e tij më 1953, kur u bë drejtues nderi) dhe 1927/28 rektor i Universitetit të Lubjanës. Ai ishte (i vetmi) president i Shoqërisë Shkencore për Shkenca Humane në Lubjanë (1921-39), kur u themelua SAZU (më pas AZU në Lubjanë në vitin 1938) ai u bë anëtar i rregullt i saj dhe u emërua presidenti i parë (1939- 42) kryetar i klasës për shkencat historiko-gjeografike, filozofike dhe filologjisë (1945-49). Atij i atribuohet gjithashtu themelimi i botimeve shkencore, Revistës së Gjuhës, Letërsisë dhe Historisë Sllovene, Revistës Sllave, Filologut të Sllovenisë Jugore dhe Disertacioneve të Shoqatës Shkencore për Shkencat Humane .

Nahtigal u mor me çështje të sllavishtes së vjetër kishtare, rusishtës së vjetër dhe moderne, gjuhësisë sllave krahasuese dhe historisë së filologjisë sllave. Në fushën e sllavishtes së vjetër kishtare, janë të rëndësishme diskutimet e tij për origjinën e alfabetit glagolitik, për çështje individuale të pazgjidhura fonetike, morfologjike, leksikore dhe tekstologjike . Ai e fitoi pjesën më të madhe të meritave të tij shkencore përmes një botimi kritik të foljes euchology Sinai, në të cilin ai hodhi dritë të re mbi shumë vende të errëta në tekst në një koment të gjerë filologjik me krahasime të shumta. Në periudhën e Gracit dhe në Lubjanë (1915-1924), ai diskutoi për monumentet e Brezices, të cilat datojnë që nga sllavishtja kishtare shekullore, dhe kështu nxiti një interes të ripërtërirë për to. Krahasuar me trajtimet e mëparshme fonetike dhe morfologjike të gjuhëve sllave, ai i lidhi më afër dukuritë dhe, me mbështetjen e sllavishtes së vjetër kishtare, vëzhgoi zhvillimin e tyre në gjuhët individuale sllave. Në vitin 1946 ai botoi një libër shkencor popullor mbi gjuhën ruse, i destinuar kryesisht për studentët. Botimi i epikës së vjetër ruse Slovo o polku Igoŕevě (1954) pati një ndikim ndërkombëtar, në të cilin ai e rindërtoi tekstin në gjuhën ideale ruse të vjetër të shekullit të 12-të dhe propozoi një kuptim të ri të disa pjesëve të paqarta të tekstit. Arritjet e tij kërkimore në historinë e filologjisë sllave janë të rëndësishme; ai prezantoi disa personalitete qendrore ( Jernej Kopitar, Fran Miklošič, Vatroslav Jagić, Matija Murko ), botoi 2 libra me shkrime të Kopitarit dhe shpjegoi pikëpamjet e tij për filologjinë sllave në veprën me titull Hyrje në filologjinë sllave (1949). Vepra qendrore e Nahtigalit në gjuhësinë krahasuese sllave janë: Gjuhët sllave (1938, 1952 2 ), të cilat u përkthyen në gjermanisht (1961) dhe rusisht (1963). Në vitet e fundit të jetës së tij, ai reagoi në mënyrë polemike ndaj situatës në gjuhësinë ruse ( Marrizem ).

Nahtigal ishte anëtar i Akademisë Mbretërore Serbe në Beograd, Akademisë Jugosllave të Shkencave dhe Arteve në Zagreb dhe Slovanský ústav, e themeluar në 1922 në Pragë.

Në vitin 1953 për veprën e tij shkencore në fushën e gjuhësisë mori çmimin Prešeren . Në vitin 1977, në Lubjanë u mbajt një konferencë ndërkombëtare kushtuar njëqindvjetorit të Rajko Nahtigalit, pas së cilës u botua një përmbledhje e artikujve shkencorë Slavic Linguistics: Nahtigal's Proceedings (redaktuar nga Franc Jakopin ). Një rrugë në Lubjanë u emërua me emrin e tij.Rajko Nahtigal // Slovenski bilografski leksikon. 1925—1991. ZRC SAZU: 2009 (http://nl.ijs.si:8080/fedora/get/sbl:1798/VIEW/) 

 Kontributi në albanologji 
Më 1916-1917 ishte pjesëmarrës i “Komisisë Letrare” të Shkodrës, që synonte të çonte më tej zgjidhjen e problemeve të gjuhës shqipe, pas Kongresit të Manastirit. Në kuadrin e kësaj veprimtarie, albanologu slloven zhvilloi një veprimtari të dendur studimore. Ai hartoi një oponencë ndaj “Komisisë Letrare” në gjuhën gjermane, e cila u botua më 17 gusht 1917 me titullin “Die Frage einer einheitlichen albanischen Sprache”(Çështja e unifikimit të shkrimit të gjuhës shqipe). Thelbi i gjithë trajtesës së Nahtigalit ishte argumentimi për të zgjedhur si përfaqësues dialektin e Shqipërisë së Mesme. Sipas tij, kjo duhej bërë për një varg arsyesh, që përfshinin anën gjeografike dhe mishërimin e lëvruar të saj në tekste prej K. Kristoforidhit dhe autorëve të tjerë.

Interesimi i Nachtigalit për gjuhën shqipe rezultoi me publikimin e disa studimeve dhe botimeve të rëndësishme për gjuhën shqipe dhe historinë e saj, si: “Die Bildung der Possessivpronomina im Albanischen und ihre bisherige falsche Auffassung”(“Posta e Shqypniës”, Shkodër, 28 Prill 1917, 3-4) ( Ndërtimi i përemrave pronor në gjuhën shqipe dhe konceptet e tyre të gabuara deri më tani); “Die Frage einer einheitlichen albanischen Schriftsprache“ (Graz, 1917); (Çështja e unifikimit të shkrimit të gjuhës shqipe) “O elbasanskem pismu in pismenstvu na njem” (Arhiv za arbanasku starinu, jezik in etnologiju I, Beograd, 1923); (Mbi historinë e alfabetit të Elbasanit).

 Veprat 
 (1915), "Freisingensia I—IV", ČZN, 12: 1–12 sl
 (1917), Die Frage einer einheitlichen albanischen Schriftsprache, Gradec
 (1922), Akzentbewegung in der russischen Formen- und Wortbildung I. Substantiva auf Konsonanten, Heidelberg
 (1923), "Doneski k vprašanju o postanku glagolice", Razprave Znanstvenega društva za humanistične vede, 1: 135–178
 (1936), Starocerkvenoslovanske študije, Ljubljana
 (1938), Slovanski jeziki, Ljubljana, 19522
 (1941), Euchologium sinaiticum I, Ljubljana
 (1942), Euchologium sinaiticum II, Ljubljana
 (1943), "Rekonstrukcija treh starocerkvenoslovanskih izvirnih pesnitev", Razprave SAZU, filozofsko-filološko-historični razred 1: 41–156
 (1944), Jerneja Kopitarja spisov II. del, I, Ljubljana
 (1945), Jerneja Kopitarja spisov II. del, II, Ljubljana
 (1946), Ruski jezik v poljudnoznanstveni luči, Ljubljana
 (1949), Uvod v slovansko filologijo, Ljubljana
 (1951), "Trenja v ruski lingvistiki", Slavistična revija, IV (3–4): 254–261
 (1954), "Blodnje o staroruskem pismenstvu", Slavistična revija, V–VII (1): 86–98, 
 (1961), Die slavischen Sprachen, Wiesbaden
 (1963), Славянские языки, Moskva: Izdateljstvo Inostrannaja literatura

 Shih edhe 
 Sllavistika
 Albanologjia
 Universiteti i Lublanës
 Akademia Sllovene e Shkencave dhe e Arteve 

 Referime 

Kategoria:Vdekje 1958
Kategoria:Lindje 1877
Kategoria:Albanologë
Kategoria:Sllovenë
Kategoria:Absolventët e Universitetit të Vjenës
Kategoria:Profesorë të Universitetit të Lublanës