Shpata

Shpata është një armë me tehe, me tehe e destinuar për prerje manuale ose shtytje. Tehu i saj, më i gjatë se një thikë ose kamë, është ngjitur në një dorezë dhe mund të jetë i drejtë ose i lakuar. Një shpatë shtytëse ka tendencë të ketë një teh më të drejtë me një majë të mprehtë. Një shpatë prerëse ka më shumë gjasa të jetë e lakuar dhe të ketë një skaj prerës të mprehur në njërën ose të dy anët e tehut. Shumë shpata janë të dizajnuara si për goditje ashtu edhe për prerje. Përkufizimi i saktë i shpatës ndryshon sipas epokës historike dhe rajonit gjeografik.

Historikisht, shpata u zhvillua në epokën e bronzit, duke u zhvilluar nga kama; ekzemplarët më të hershëm datojnë rreth vitit 1600 para Krishtit. Shpata e mëvonshme e epokës së hekurit mbeti mjaft e shkurtër dhe pa mbrojtëse. Spatha, siç u zhvillua në ushtrinë romake të vonë, u bë paraardhësi i shpatës evropiane të mesjetës, që fillimisht u adoptua si shpata e periudhës së migrimit dhe vetëm në Mesjetën e Lartë u zhvillua në shpatën klasike të armatimit me roje.

Përdorimi i një shpate njihet si mjeshtëri me shpatë ose, në një kontekst modern, si gardh. Në periudhën e hershme moderne, dizajni perëndimor i shpatave u nda në dy forma, shpatat shtytëse dhe shpatat.

Shpata të tilla si shpata me shpatë dhe përfundimisht shpata e vogël u projektuan për të vënë në shtyllë objektivat e tyre shpejt dhe për të shkaktuar plagë të thella me thikë. Dizajni i tyre i gjatë dhe i drejtë, por i lehtë dhe i ekuilibruar mirë i bëri ata shumë të manovrueshëm dhe vdekjeprurës në një duel, por mjaft të paefektshëm kur përdoren në një lëvizje prerjeje ose prerjeje. Një goditje dhe shtytje e drejtuar mirë mund të përfundojë një luftë në sekonda vetëm me majë të shpatës, duke çuar në zhvillimin e një stili luftimi që i ngjan shumë gardhit modern.

Sabera dhe tehet e ngjashme, si p.sh. prerja, u ndërtuan më shumë dhe përdoreshin më shpesh në luftë. E krijuar për të prerë dhe copëtuar armiq të shumtë, shpesh nga kalë, tehu i gjatë i lakuar i sabres dhe ekuilibri i peshës pak përpara i dhanë asaj një karakter vdekjeprurës në fushën e betejës. Shumica e saberëve kishin gjithashtu majë të mprehtë dhe tehe me dy tehe, duke i bërë ata të aftë për të shpuar ushtar pas ushtari në një sulm kalorësie. Sabers vazhduan të shihnin përdorimin e fushëbetejës deri në fillim të shekullit të 20-të. Marina amerikane mbajti dhjetëra mijëra prerje të forta në armaturën e tyre gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe shumë prej tyre iu dhanë marinsave në Paqësor si hanxharë në xhungël.

Armët jo-evropiane të klasifikuara si shpata përfshijnë armë me një tehe të tillë si scimitar i Lindjes së Mesme, Dao kineze dhe katana japoneze përkatëse. Jiàn kinez është një shembull i një shpate me dy tehe jo-evropiane, si modelet evropiane që rrjedhin nga shpata me dy tehe të epokës së hekurit.

 Referime 

Kategoria:Armë
Kategoria:Armë personale