Susami

Susami është një bimë me lule në gjininë Sesamum. Të afërm të shumtë të egër ndodhin në Afrikë dhe një numër më i vogël në Indi. Është natyralizuar gjerësisht në rajonet tropikale anembanë botës dhe kultivohet për farat e tij të ngrënshme, të cilat rriten në bishtaja. Prodhimi botëror në vitin 2018 ishte 6 milionë tonë metrikë (5,900,000 tonë të gjatë; 6,600,000 ton të shkurtër), me Sudanin, Mjanmarin dhe Indinë si prodhuesit më të mëdhenj.

Fara e susamit është një nga kulturat më të vjetra të farave vajore të njohura, e zbutur më shumë se 3000 vjet më parë. Sesamum ka shumë lloje të tjera, shumica janë të egra dhe vendase në Afrikën Sub-Sahariane. S. indicum, lloji i kultivuar, e ka origjinën në Indi. Ai toleron mirë kushtet e thatësirës, duke u rritur aty ku kulturat e tjera dështojnë. Susami ka një nga përmbajtjet më të larta të vajit të çdo farë. Me një aromë të pasur, arra, është një përbërës i zakonshëm në kuzhinat në mbarë botën. Ashtu si ushqimet e tjera, ai mund të shkaktojë reaksione alergjike tek disa njerëz.

Origjina dhe historia
Fara e susamit konsiderohet të jetë kultura më e vjetër e farave vajore të njohura për njerëzimin. Gjinia ka shumë lloje, dhe shumica janë të egra. Shumica e specieve të egra të gjinisë Sesamum janë vendase në Afrikën Sub-Sahariane. S. indicum, lloji i kultivuar,Proceedings of the Harlan Symposium 1997- The Origins of Agriculture and Crop Domestication  Retrieved 2012-06-17 e ka origjinën në Indi.D Zohary, M Hopf – Domestication of Plants in the Old World: The Origin and Spread of Cultivated Plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley Oxford University Press, 2000  Retrieved 2012-06-17

Mbetjet arkeologjike të susamit të djegur që datojnë rreth 3500-3050 pes sugjerojnë se susami ishte zbutur në nënkontinentin Indian të paktën 5500 vjet më parë. Është pohuar se tregtimi i susamit midis Mesopotamisë dhe nënkontinentit Indian ka ndodhur në vitin 2000 pes.D Q Fuller (University College London) –  – Further Evidence on the Prehistory of Sesame 2003 Është e mundur që qytetërimi i Luginës së Indusit të ketë eksportuar vaj susami në Mesopotami, ku njihej si ilu në sumerisht dhe ellu në akadisht.

Disa raporte pretendojnë se susami u kultivua në Egjipt gjatë periudhës Ptolemeike,I Shaw – Oxford University Press, 2003  Retrieved 2012-06-17 ndërsa të tjera sugjerojnë Mbretërinë e Re.Charles Freeman – Egypt, Greece, and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean Oxford University Press, 29 Apr 2004  Retrieved 2012-06-17A R David – Handbook to Life in Ancient Egypt Oxford University Press, 28Oct 1999  Retrieved 2012-06-17 Egjiptianët e quajtën sesemt dhe është përfshirë në listën e barnave medicinale në rrotullat e Ebers Papyrus që daton mbi 3600 vjet. Gërmimet e mbretit Tutankhamen zbuluan shporta me susam midis sendeve të tjera të varreve, duke sugjeruar se susami ishte i pranishëm në Egjipt nga 1350 pes. Raportet arkeologjike tregojnë se susami ishte rritur dhe shtypur për të nxjerrë vaj të paktën 2750 vjet më parë në perandorinë e Urartu. Të tjerë besojnë se mund të ketë origjinën në Etiopi.

Historikisht, susami u favorizua për aftësinë e tij për t'u rritur në zona që nuk mbështesin rritjen e kulturave të tjera. Është gjithashtu një kulture e fuqishme që ka nevojë për pak mbështetje bujqësore—ajo rritet në kushte thatësire, në nxehtësi të lartë, me lagështi të mbetur në tokë pas zhdukjes së musoneve ose edhe kur shirat dështojnë ose kur shirat janë të tepruar. Ishte një kulture që mund të kultivohej nga fermerët mbijetesë në skajet e shkretëtirave, ku nuk rritet asnjë kulture tjetër. Susami është quajtur një kulturë e mbijetuar.

Referime

Lexim më tej



Kategoria:Kulturë bimore
Kategoria:Kulturë bimore me origjinë nga Afrika
Kategoria:Arra dhe fara të ngrënshme
Kategoria:Flora e Nepalit
Kategoria:Bimë mjekësore
Kategoria:Pedaliaceae
Kategoria:Bimët e përshkruara më 1753
Kategoria:Erëza
Kategoria:Farat e vajit