Banati

Banati është një rajon gjeografik dhe historik që shtrihet në Evropën Qendrore dhe Lindore dhe i cili aktualisht është i ndarë midis tre vendeve: pjesa lindore shtrihet në Rumaninë perëndimore (qarqet e Timiș, Caraş-Severin, Arad në jug të lumit Mureş dhe pjesa perëndimore. i Mehedinți); pjesa perëndimore e Banatit është në Serbinë verilindore (kryesisht e përfshirë në Vojvodinë, me përjashtim të një pjese të vogël të përfshirë në Rajonin e Beogradit); dhe një pjesë e vogël veriore shtrihet brenda Hungarisë juglindore ( Congrad-Csanád County).

Diversiteti historik etnik i rajonit u ndikua rëndë nga ngjarjet e Luftës së Dytë Botërore . Sot, Banati është i populluar kryesisht nga rumunë, serbë dhe hungarezë etnikë, por popullata të vogla të grupeve të tjera etnike jetojnë gjithashtu në rajon. Pothuajse të gjithë janë shtetas të Serbisë, Rumanisë ose Hungarisë.
parapamje|Banati i Vojvodinës

 Emri 
Gjatë Mesjetës, termi " banate " përcaktoi një krahinë kufitare të udhëhequr nga një guvernator ushtarak, i cili u quajt ban .  Provinca të tilla ekzistonin kryesisht në tokat sllave të jugut, hungareze dhe rumune. Në sllavishten e jugut dhe gjuhët e tjera rajonale, termat për "banate" ishin: serbisht – бановина/ banovina, hungarisht – bánság, rumanisht – banat dhe latinisht – banatus . Janë propozuar disa teori për origjinën etimologjike të rajonit "Banat". Një teori e parë pretendon se ajo vjen nga rrënja e një folje që gjendet në disa popuj gjermanikë, përkatësisht ban . Ky term do të thotë "të shpallësh" ose "të proklamosh". Prej andej kaloi në latinishten mesjetare, nën formën bannum, që do të thotë – te popujt frankë, p.sh. – “shpallje”, por edhe rrethin në të cilin shpallja në fjalë do të kishte efekte.  Një teori tjetër parashtron origjinën persiane të fjalës "ban"; në persisht ban () do të thotë "mjeshtër". Nga kjo gjuhë, ajo do të ishte marrë nga avarët dhe do të ishte sjellë në Panoni, ku ata sunduan në shekujt 6-8.  Një interpretim tjetër lidhet gjithashtu me avarët, sipas të cilit origjina e fjalës "ban" do të vinte nga emri i kaganit të parë të Kaganatit Avar, Bayan I.  Këto pikëpamje kundërshtohen nga ata që besojnë se "ban" vjen nga një rrënjë e vjetër proto-indo-evropiane, bha, që do të thotë "të flasësh". 

Në kohën e mbretërisë hungareze mesjetare, territori i Banatit modern u shfaq në burimet e shkruara si Temesköz (përmendur për herë të parë në 1374).  Emri hungarez i referohej kryesisht zonave fushore midis lumenjve Mureş, Tisza dhe Danub. Emri i saj osman ishte "Eyaleti i Temeşvarit " (më vonë "Ejaleti i Janovas"). Gjatë pushtimit turk, territori i Temesköz-it (Banat) quhej edhe "Rascia" ("vendi i serbëve", 1577).  Për rumunët, rajoni njihej edhe si Temișana . 

Në periudhën e hershme moderne, kishte dy banata që përfshinin pjesërisht ose tërësisht territorin e asaj që në epokën aktuale quhet Banat: Banati i Lugoj dhe Caransebeş në shekujt 16-17 dhe Banati i Temeswarit në shekujt 18- shekulli i 19-të. Fjala "Banat" pa ndonjë kualifikim tjetër zakonisht i referohet Banate historike të Temeswarit, e cila e fitoi këtë titull pas Traktatit të Passarowitz të vitit 1718. Emri u përdor gjithashtu nga viti 1941 deri në 1944, gjatë pushtimit të Boshtit, për entitetin politik jetëshkurtër (shih: Banat (1941–44)), i cili mbulonte vetëm pjesën e sotme serbe të Banatit historik.

Emri "Banat" është i ngjashëm në gjuhë të ndryshme të rajonit; Romanian Banat, serbo-kroatisht: Банат/ Banat, Hungarian  Bánát, , , Grek Vanáto, Sllovak Banát, Turqisht Banat, . Disa nga këto gjuhë do të kishin edhe terma të tjerë, nga kuadri i tyre i referencës, për të përshkruar këtë rajon historik dhe gjeografik.

 Qytete të mëdha 
Tabela e mëposhtme rendit qytetet në Banat me një popullsi më të madhe se 10,000 (2011).   Disa qytete që nuk janë historikisht pjesë e Banatit u zgjeruan në këtë rajon gjatë shekullit të 20-të, kështu që sot disa rrethe shtrihen në Banatin historik: Arad (Aradu Nou), Beograd ( Palilula ) dhe Szeged (Újszeged).
QytetPopullataShtetAdministrativeNënrajoni historik139x39pxTimișoara319,279Timiș CountyBanat Romanian239x39pxZrenjanin (Зрењанин)76,511Central Banat DistrictBanat Serbian334x34pxPančevo (Панчево)76,203South Banat DistrictBanat Serbian437x37pxReșița73,282Caraș-Severin CountyBanat Romanian538x38pxLugoj40,361Timiș CountyBanat Romanian635x35pxKikinda (Кикинда)38,065North Banat DistrictBanat Serbian725x25pxVršac (Вршац)36,040South Banat DistrictBanat Serbian839x39pxCaransebeș24,689Caraș-Severin CountyBanat Romanian935x35pxBocșa15,842Caraș-Severin CountyBanat Romanian1025x25pxKovin (Ковин)13,515South Banat DistrictBanat Serbian11Novi Bečej (Нови Бечеј)13,133Central Banat DistrictBanat Serbian1240x40pxMoldova Nouă12,350Caraș-Severin CountyBanat Romanian1335x35pxSânnicolau Mare12,312Timiș CountyBanat Romanian1437x37pxOravița11,382Caraș-Severin CountyBanat Romanian 1536x36pxJimbolia10,808Timiș CountyBanat Romanian Banat1639x39pxOțelu Roșu10,510Caraș-Severin CountyBanat Romanian1739x39pxOrșova10,441Mehedinți CountyBanat Romanian1835x35pxLipova10,313Arad CountyBanat Romanian

 Shih edhe 
 Historia e Vojvodinës
 Gjeografia e Vojvodinës
 Autonomia Rajonale e Hungarezëve
 Kosova dhe Metohia

 Referime 

Kategoria:Gjeografia e Vojvodinës
Kategoria:Gjeografia e Serbisë
Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Rumani
Kategoria:Hungari