Marmot

Marmotat janë ketra të mëdhenj tokësorë në gjininë Marmota, me 15 lloje që jetojnë në Azi, Evropë dhe Amerikën e Veriut. Këta barngrënës janë aktivë gjatë verës, kur shpesh mund të gjenden në grupe, por nuk shihen gjatë dimrit, kur bien në letargji nën tokë. Ata janë anëtarët më të rëndë të familjes së ketrit.

 Përshkrimi 
Marmotat janë brejtës të mëdhenj me këmbë karakteristike të shkurtra, por të forta, kthetra të zgjeruara të cilat janë përshtatur mirë për të gërmuar, trupa të fortë dhe koka të mëdha dhe prerëse për të përpunuar shpejt një shumëllojshmëri të vegjetacionit. Ndërsa shumica e llojeve janë forma të ndryshme kafeje me nuancë balte, marmotat ndryshojnë në ngjyrën e leshit bazuar afërsisht në mjedisin e tyre. Llojet në habitat më të hapur kanë më shumë gjasa të kenë një ngjyrë më të zbehtë, ndërsa ato që gjenden ndonjëherë në rajone të pyllëzuara kanë tendencë të jenë më të errëta. Marmotat janë anëtarët më të rëndë të familjes së ketrit. Gjatësia zakonisht ndryshon nga rreth 42 deri në 72 cm (17 deri në 28 inç) dhe masa e trupit është mesatarisht rreth 2 kg në pranverë në llojet më të vogla dhe 8 kg në vjeshtë, ndonjëherë më shumë se 11 kg, në llojet më të mëdha. Llojet më të mëdha dhe më të vogla nuk njihen qartë. Në Amerikën e Veriut, në bazë të dimensioneve mesatare lineare dhe masave trupore gjatë vitit, specia më e vogël duket të jetë marmota e Alaskës dhe më e madhja është marmota olimpike. Disa lloje, të tilla si marmot Himalajan dhe marmot Tarbagan në Azi, duket se arrijnë masa trupore afërsisht të ngjashme me marmotën olimpike, por nuk dihet se arrijnë një gjatësi aq të lartë sa llojet olimpike. Në përkufizimin tradicional të letargjisë, marmotat më të mëdha konsiderohen si "hibernatorët e vërtetë" më të mëdhenj (pasi "hibernatorët" më të mëdhenj si arinjtë nuk kanë të njëjtat karakteristika fiziologjike si kafshët e detyrueshme në letargji, si brejtësit e ndryshëm, lakuriqët e natës dhe insektngrënësit).

 Biologjia 
Disa lloje jetojnë në zona malore, si Alpet, Apeninet veriore, Karpatet, Tatras dhe Pirenetë në Evropë; Azi veriperëndimore; Malet Shkëmbore, Kodrat e Zeza, Malet Kaskade, Vargmalet e Paqësorit dhe Sierra Nevada në Amerikën e Veriut; dhe Pllaja Deosai në Pakistan dhe Ladakh në Indi. Llojet e tjera preferojnë kullota të ashpra dhe mund të gjenden gjerësisht në të gjithë Amerikën e Veriut dhe Stepën Euroaziatike. Qeni prairie pak më i vogël dhe më social nuk klasifikohet në gjininë Marmota, por në gjininë përkatëse Cynomys.

Marmotat zakonisht jetojnë në strofka (shpesh brenda grumbujve të shkëmbinjve, veçanërisht në rastin e marmotës me bark të verdhë), dhe dimërojnë atje gjatë dimrit. Shumica e marmotave janë shumë shoqërore dhe përdorin bilbilat me zë të lartë për të komunikuar me njëri-tjetrin, veçanërisht kur janë të alarmuar.

Marmotat hanë kryesisht zarzavate dhe shumë lloje barishtesh, berries, likenesh, myshqesh, rrënjësh dhe lulesh.

 Historia dhe etimologjia 
parapamje|Fosili Marmota primigenia
Marmotat janë të njohura që nga lashtësia. Hulumtimi i etnologut francez Michel Peissel pretendoi se historia e "milingonës gërmuese të arit" e raportuar nga historiani i lashtë grek Herodoti, i cili jetoi në shekullin e pestë pes, u themelua në marmotën e artë Himalaje të Pllajës Deosai dhe zakoni i vendasve. fise të tilla si Brokpa për të mbledhur pluhurin e arit të gërmuar nga strofullat e tyre.Peissel, Michel. "The Ants' Gold: The Discovery of the Greek El Dorado in the Himalayas". Collins, 1984. . Disa historianë besojnë se λέων μύρμηξ i Strabonit dhe μυρμηκολέων të Agatharkidit, me shumë mundësi janë marmota.Strabo, Geography H.C. Hamilton, Esq., W. Falconer, M.A., Ed., 16.4.15, note 1

Etimologjia e termit "marmot" është e paqartë. Mund të ketë dalë nga parashtesa gallo-romance marm-, që do të thotë të mërmërisësh ose të murmuritësh (një shembull i onomatopesë). Një tjetër prejardhje e mundshme është latinishtja postklasike, mus montanus, që do të thotë "miu i malit".

 Marrëdhënia me Vdekjen e Zezë 
Një numër historianësh dhe paleogjenetistësh kanë supozuar se varianti Yersinia pestis që shkaktoi pandeminë që goditi Euroazinë në shekullin e 14-të e kishte origjinën nga një variant për të cilin marmotat në Kinë ishin speciet e rezervuarit natyror.Smithsonian Magazine. "Did the Black Death Rampage Across the World a Century Earlier Than Previously Thought?", March 25, 2021. Accessed March 27, 2010.The American Historical Review. "The Four Black Deaths", December 17, 2020. Accessed March 27, 2010.

 Referime 

*
Kategoria:Brejtësit e Azisë
Kategoria:Brejtësit e Evropës
Kategoria:Brejtësit e Amerikës së Veriut
Kategoria:Shfaqjet e para ekzistuese të Miocenit
Kategoria:Taksa e emërtuar nga Johann Friedrich Blumenbach