Kuzhina greke

parapamje|Kleftiko tradicionale greke, e përbërë nga mish qengji i marinuar me lëng limoni, patate dhe erëza dhe i gatuar ngadalë në një enë të mbyllur.
Kuzhina greke (Greqisht: Ελληνική Κουζίνα) është kuzhina e Greqisë dhe mërgatës grekeSpices and Seasonings:A Food Technology Handbook – Donna R. Tainter, Anthony T. Grenis, p. 223 E përbashkët me shumë kuzhina të tjera të Mesdheut, ajo bazohet në treshen e grurit, vajit të ullirit dhe verës. Ai përdor perime, vaj ulliri, drithëra, peshk dhe mish, duke përfshirë derrin, shpezët, viçin dhe lopën, qengjin, lepurin dhe dhinë. Përbërës të tjerë të rëndësishëm përfshijnë makaronat (për shembull hilopitet), djathrat, lëngun e limonit, barishtet, ullinjtë dhe kosin. Buka e bërë nga gruri është kudo; drithëra të tjera, veçanërisht elbi, përdoren gjithashtu, veçanërisht për paksimatinë. Përbërësit e zakonshëm të ëmbëlsirës përfshijnë arrat, mjaltin, frutat dhe pastat me filo. Ai vazhdon traditat nga kuzhina e lashtë greke dhe bizantine, duke përfshirë ndikimet ballkanike dhe italiane.

Historia


Kuzhina greke është pjesë e kulturës së Greqisë dhe është regjistruar në imazhe dhe tekste nga kohërat e lashta. Ndikimi i tij u përhap në Romën e lashtë dhe më pas në të gjithë Evropën dhe më gjerë.

Kuzhina e lashtë greke karakterizohej nga kursimi i saj dhe u themelua në "triadën mesdhetare": grurë, vaj ulliri dhe verë, me mish që hahej rrallë dhe peshku ishte më i zakonshëm. Ky trend në dietën greke vazhdoi në Qipro dhe ndryshoi vetëm kohët e fundit kur përparimi teknologjik e ka bërë mishin më të disponueshëm. Vera dhe vaji i ullirit kanë qenë gjithmonë një pjesë qendrore e saj dhe përhapja e rrushit dhe pemëve të ullirit në Mesdhe dhe më tej lidhet me kolonizimin grek.

Dieta spartane u karakterizua gjithashtu nga kursimi dhe natyra e saj unike, një element kryesor i njohur i dietës spartane ishte 'melas zomos' (supë e zezë), e bërë nga zierja e gjakut të derrave me uthull për të parandaluar koagulimin. Kjo pjatë u vu në dukje nga bashkëkohësit grekë të asaj kohe të Spartanit, veçanërisht athinasit dhe korintasit si dëshmi e mënyrës së tyre të ndryshme të jetesës.

Kuzhina bizantine ishte e ngjashme me kuzhinën e lashtë, me shtimin e përbërësve të rinj, si havjari, arrëmyshk dhe borziloku. Limonët, të shquar në kuzhinën greke dhe të prezantuar në shekullin e dytë, u përdorën në mjekësi përpara se të përfshiheshin në dietë. Peshku vazhdoi të ishte një pjesë integrale e dietës për banorët e bregdetit. Këshillat e kuzhinës u ndikuan nga teoria e humorit, e parashtruar për herë të parë nga mjeku i lashtë grek Claudius Aelius Galenus. Kuzhina bizantine përfitoi nga pozicioni i Kostandinopojës si një qendër globale e tregtisë së erëzave.

Pasqyra
parapamje|majtas|Musaka greke

Elementi më karakteristik dhe më i lashtë i kuzhinës greke është vaji i ullirit, i cili përdoret në shumicën e ushqimeve. Prodhohet nga pemët e ullirit të shquar në të gjithë rajonin dhe shton shijen e veçantë të ushqimit grek. Edhe vetë ullinjtë hahen shumë. Kokrra bazë në Greqi është gruri, por edhe elbi rritet. Perimet e rëndësishme përfshijnë domatet, patëllxhanin, patatet, mashurkat, bamjet, specat e gjelbërta (capsicum) dhe qepët. Mjalti në Greqi është kryesisht mjaltë nga nektari i pemëve frutore dhe agrumeve: limoni, portokalli, bigarada (portokalli e hidhur), mjalti i trumzës dhe mjalti i pishës. Mastika (rrëshirë aromatike me ngjyrë fildishi) rritet në ishullin e Egjeut të Hiosit.

Kuzhina greke përdor disa aromatizues më shpesh sesa kuzhinat e tjera mesdhetare, përkatësisht rigon, mendër, hudhër, qepë, kopër, qimnon, koriandër dhe gjethe dafine. Barishte dhe erëza të tjera të zakonshme përfshijnë borzilokun, lisërin dhe marajën. Majdanozi përdoret edhe si garniturë në disa pjata. Shumë receta greke, veçanërisht në pjesët veriore të vendit, përdorin erëza "të ëmbla" në kombinim me mishin, për shembull kanellë, allspice dhe karafil në zierje.

parapamje|upright|Gyros greke
Klima dhe terreni kanë tendencë të favorizojnë mbarështimin e dhive dhe deleve në vend të bagëtive, dhe për këtë arsye gatimet e viçit janë të pazakonta. Pjatat e peshkut janë të zakonshme në rajonet bregdetare dhe në ishuj. Një shumëllojshmëri e madhe e llojeve të djathit përdoren në kuzhinën greke, duke përfshirë Feta, Kasseri, Kefalotyri, Graviera, Anthotyros, Manouri, Metsovone, Ladotyri (djathë me vaj ulliri), Kalathaki (një specialitet nga ishulli Limnos), Katiki Domokou (krem djathë, i përshtatshëm për lyerje), Mizithra dhe shumë të tjera.

Ngrënia jashtë është e zakonshme në Greqi. Taverna dhe estiatorio janë të përhapura, duke shërbyer gatim në shtëpi me çmime të përballueshme si për vendasit ashtu edhe për turistët. Vendasit ende hanë kryesisht kuzhinën greke.

Ushqimet e zakonshme të rrugës përfshijnë souvlaki, gyros, pite të ndryshme dhe misër të pjekur.

Ushqimi i shpejtë u bë i njohur në vitet 1970, disa zinxhirë, të tillë si Goody's dhe McDonald's që shërbenin ushqim ndërkombëtar si hamburger, dhe të tjerë që shërbejnë ushqime greke si souvlaki, gyros, tyropita, and spanakopita.

Prejardhja
parapamje|majtas|Ulliri i Kalamatës

Shumë pjata mund të gjurmohen në Greqinë e lashtë: supë me thjerrëza, fasolada (megjithëse versioni modern është bërë me fasule të bardha dhe domate, të dyja bimë të Botës së Re), tiganite, retsina (verë e bardhë ose roze e aromatizuar me rrëshirë pishe) dhe pasteli (karamele. bar me fara susami të pjekur me mjaltë); disa në periudhat helenistike dhe romake: loukaniko (sallam i thatë derri); dhe bizantine: djathi feta, avgotaraho (kaprolli i peshkut të kuruar), moustalevria dhe paximadi (bukë tradicionale e fortë e pjekur nga gruri, elbi dhe thekra). Ka gjithashtu shumë pjata antike dhe bizantine që nuk konsumohen më: qull (chilós në greqisht) si ushqimi kryesor, salcë peshku (garos) dhe uji i kripur i përzier në verë.

Disa pjata tregojnë ndikimin italian, për shkak të sundimit venecian dhe gjenovez në shumë pjesë të Greqisë nga shekulli i 13-të deri në shekullin e 18-të.Setton, Kenneth M. (1976). The Papacy and the Levant (1204–1571), Volume I: The Thirteenth and Fourteenth Centuries. Philadelphia: The American Philosophical Society Pjata të tilla përfshijnë pastitsio, pastitsada, stifado, salami, macaronia, mandolato dhe më shumë.

parapamje|Souvlaki
Shumë pjata greke janë trashëguar nga kuzhina osmane, e cila kombinoi ndikimet nga kuzhina persiane,levantine-arabe, turke dhe bizantine: phyllo, tzatziki, yuvarlakia, papoutsaki me patëllxhanë, boureki, meze, dolma, hummus, pita bread, papoutsakia, baklava, kadaifi, halva, loukoumi, dh më shumë.

Në shekullin e 20-të, kuzhina franceze pati një ndikim të madh në gatimin grek, kryesisht për shkak të kuzhinierit të trajnuar nga francezët, Nikolaos Tselementes, i cili krijoi pastitsio moderne greke; ai krijoi gjithashtu versionin modern grek të musakës duke kombinuar një pjatë ekzistuese me patëllxhanë me një majë gratin të stilit francez.

Rajonet
parapamje|Kalamari i skuqur

Të dallueshme nga kuzhinat kryesore rajonale janë:
 Kuzhina e ishujve të Egjeut (përfshirë Kykladítiki nga Kyklades, Rhodítiki nga Rhodes dhe ishuj të tjerë Dodekanezë, dhe kuzhinën e ishullit Lesbos)
 Kuzhina e Argolis, Kuzhina e Patrës, Kuzhina Arkadike dhe Maniot, pjesë e kuzhinës së Peloponezit
 Cuisine of the Ionian islands (Heptanisiakí), a lot of Italian influence
 Ipirótiki (Kuzhina epirotike)
 Kritikí (Kuzhina kretane)
 Kypriakí (Kuzhina qipriote)
 Makedonikí (Kuzhina maqedonase)
 Mikrasiatikí, nga grekët me origjinë nga Azia e Vogël, duke përfshirë Polítiki, nga tradita e grekëve nga Kostandinopoja, një kuzhinë me shumë ndikim anadollak/osman
 Pontiakí, gjenden kudo ku ka grekët pontikë (Grekët nga rajoni i Detit të Zi)
 Thrakiótiki (Kuzhina trake)

Disa pakica etnike që jetojnë në Greqi kanë gjithashtu kuzhinën e tyre. Një shembull janë arumunët dhe kuzhina e tyre arumune.

Pjata tipike

Shumë artikuj ushqimorë mbështillen në petë, qoftë në trekëndësha të madhësisë së kafshatës ose në fletë të mëdha: kotopita (byrek me pulë), spanakopita (byrek me [spinaq dhe djathë), hortopita (byrek me zarzavate), kreatopita (byrek me mish, duke përdorur mish të grirë), kolokythopita (byrek me kungull i njomë) etj.. Në përgjithësi grekët bëjnë me filo atë që bëjnë italianët me makaronat; Kanë variacione të panumërta pitash (pite të shijshme).

Përveç pjatave greke që mund të gjenden në të gjithë Greqinë, ka edhe shumë pjata rajonale.

Greqia Veri-Perëndimore dhe Qendrore (Epiri, Thesalia dhe Rumeli/Greqia Qendrore) kanë një traditë të fortë të pjatave me bazë filo, siç janë disa pite të veçanta rajonale.

Kuzhina greke përdor fara dhe arra në çdo gjë, nga pasta deri te pjatat kryesore.[15]

Lista e pjatave greke përfshin gatime që gjenden në të gjithë Greqinë si dhe disa rajonale.

Shih gjithashtu

 Kuzhina qipriote
 Kuzhina greko-amerikane
 Kuzhina maqedonase greke
 Produktet ushqimore grekes
 Restoranti grek
 Kuzhina evropiane

Citate

Lexim më tutje