Sokol Baci

Sokol Beg Baci (1837 – 1920) ka qenë një prijës i Grudës, i cili fillimisht shërbeu në regjimentin shqiptar të gardës personale të Sulltan Abdyl Hamitit II, por dezertoi dhe hyri në shërbim të Knjaz Nikollës. Shërbeu si ndërmjetës i princit malazez me krerët e Malësisë së Madhe, duke kontribuar edhe në Kryengritjen e 1911 si dhe në rreshtimin e Hotit, Grudës, dhe një pjese të Kelmendit, Kastratit, dhe Shkrelit përkrah Malit e Zi gjatë Luftërave Ballkanike dhe Rrethimit të Shkodrës (1912-13). Në vitin 1913, ai u njoh si vojvodë dhe brigadier i Shkodrës nga Knjaz Nikolla.

 Jeta e hershme 
U lind në Grudë, asokohe pjesë e sanxhakut të Shkodrës, i biri i Bac Precajt të vëllazërisë Ivezaj në Grudë. Vëllazëria Ivezaj pretendonte se ata ishin pasardhës të Ivezës, djalit të njëfarë Vuksan Gjelës (i shkruar gjithashtu Vuksan Gelja), i cili pretendohet se vinte nga Suma, në rrethinat Shkodrës.

parapamje|majtas|Sokol Baci në vitet e tij të mesme.
Si i ri, Sokoli u mor nga autoritetet osmane për t'u stërvitur dhe rritur në Stamboll. Për shkak të inteligjencës dhe aftësive të tij sportive, Sokoli u zgjodh për të ndjekur akademinë ushtarake në Universitetin e Sorbonës në Paris, Francë. Si rezultat i betejave të shumta që ai bëri për osmanët, ai u zgjodh përfundimisht, së bashku me pesë të rinj të tjerë me pozitë të lartë, për truprojën personale të Sulltanit.

Në vitin 1877, gjatë luftërave serbo-turke dhe ruso-turke, me leje në shtëpi, erdhi urdhri për çarmatosjen e fiseve të Malësisë.Wyon 1903, p. 314 Gruda nuk pranoi të bindej dhe duke refuzuar të ishte tradhtar i popullit të tij, ai udhëhoqi klanin e tij në betejë kundër forcave osmane. Ai arriti t'i presë kokën dy oficerëve të lartë osmanë, por klani u mund dhe ai u detyrua të ikte.Wyon 1903, p. 315 Ai u bë një i arratisur dhe i jashtëligjshëm, në mërgim në Mal të Zi, kundër të cilit kishte luftuar më parë në vitet 1870. Ai u strehua te fisi i gruas së tij në Triesh, i cili u aneksua nga Principata e Malit të Zi pas luftës malazeze-osmane. Ai kishte hyrë në bashkëpunim përmes vojvoda Mašo Vrbica, ministër i Brendshëm. Baci e informoi Vrbicën për angazhimin politik shqiptar dhe lëvizjen e forcave osmane në Malësi. Një dokument i datës 21 shtator 1879 nga konsullata franceze në Shkodër tregon se Sokol Baci dhe krerët e tjerë të Hotit dhe Grudës i kanë dorëzuar Fuqive të Mëdha një memorandum duke kërkuar që toka e tyre të mos i jepej Malit të Zi.AMAE, CPC, Konsullata e Frances në Shkoder vëll. 21, fl.350r-351v.

Një intervistë me Sokol Bacin, e kryer nga gazeta italiane Corrlere d'Italia, u botua në shumë botime në maj të vitit 1911, përfshirë Los Angeles Herald dhe Evening star të Uashington DC. Imazhet e artikullit u siguruan nga Biblioteka e Kongresit.

"Revolucioni Shqiptar Drejtohet nga Kryetari i Mërguar" Romë, 7 maj. - "Gazeta klerikale "Corrlere d'Italla", e cila është veçanërisht e informuar mirë për të gjitha çështjet që lidhen me Shqipërinë, boton një intervistë të rëndësishme me kryetarin shqiptar, Sokol Beg Baço, i cili ka qenë për disa vite në mërgim në Mal të Zi, ku jeton tani dhe nga ku po drejton kryengritjen shqiptare. Ky luftëtar i vjetër i shkëlqyer, i cili është një figurë e njohur në Cettinje, formulon kërkesat e shqiptarëve si më poshtë: Autonomia administrative e vilajeteve tona që përmbajnë një popullsi shqiptare nën një guvernator të përgjithshëm shqiptar ose evropian; kontroll evropian për një numër vitesh, derisa provinca e re autonome të jetë vendosur në një bazë të përcaktuar; përdorimi i gjuhës shqipe, me shkronja latine në të gjitha dokumentet zyrtare; shpenzimi i të gjitha shumave të mbledhura si taksa nga shqiptarët brenda vetë Shqipërisë dhe kufizimi i shërbimit ushtarak vetëm në distriktet shqiptare, në mënyrë që asnjë Arnaut të mos dërgohet për të kryer shërbimin e tij ushtarak në Jemen, siç është rasti tani."[14] 

Princi Nikolla I i Malit të Zi e njohu, i dha një shtëpi dhe tokë dhe e punësoi në qeverinë malazeze për çështjet e Shqipërisë së Veriut. Pas vitit 1883, diplomacia e Princ Nikollës me Malësorët kalonte kryesisht përmes Bacit. Një dokument malazez, i datës nëntor 1891, me një listë të udhëheqësve hercegovinas dhe shqiptarë, tregonte se Sokol Baci merrte pagesën më të madhe nga qeveria malazeze: 540 florina dhe 967 masa miell në vit për shërbimin e tij. Në mesin e korrikut 1902, Baci i dha një listë princit Nikollës të prijësve të Malësisë dhe shoqëruesve të tyre, të cilëve iu dha 1190 florina me urdhër të Princit. Baci financoi ndërtimin e një kishe katolike në Podgoricë në vitin 1904 (që u shkatërrua në një bombardim të majit 1944). Baci u kthye për një kohë të shkurtër në Grudë pas hyrjes së regjimit të xhonturqve në qeverinë osmane në vitin 1908, por lindën probleme dhe ai u kthye në Podgoricë.

 Shënime 

 Referime 

Kategoria:Ushtarakë osmanë
Kategoria:Kryengritës shqiptarë të Perandorisë Osmane
Kategoria:Rilindas shqiptarë
Kategoria:Shqiptarë të Perandorisë Osmane
Kategoria:Shqiptarë të Malit të Zi
Kategoria:Katolikë romakë shqiptarë
Kategoria:Malësorë
Kategoria:Lindje 1837
Kategoria:Vdekje 1920
Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Shkodrës