Kulti i individit të Ataturkut

parapamje|300px|Koment nga gazetari francez Marcel Sauvage mbi kultin e personalitetit të krijuar për Ataturkun në Turqi
Kulti i individit të Mustafa Qemal Ataturkut filloi gjatë jetës së Mustafa Kemal Atatürk dhe vazhdoi nga pasardhësit e tij pas vdekjes së tij në vitin 1938, nga anëtarët e partive të tij Partia Republikane Popullore ashtu edhe nga partitë opozitare, dhe në një sasi të kufizuar nga ai vetë gjatë jetës së tij për të popullarizuar dhe çimentuar reformat e tij sociale dhe politike si themelues dhe presidenti i parë i Turqisë. Gazetari britanik, Alexander Christie-Miller, e ka përshkruar atë si "kultin e personalitetit më jetëgjatë në botë".

 Pasqyra 
Pas disfatës dhe ndarjes së Perandorisë Osmane nga Aleatët pas Luftës së Parë Botërore, Mustafa Qemal udhëhoqi Lëvizjen Kombëtare Turke përmes një Lufte për Pavarësi kundër Greqisë, Armenisë, Francës, Britanisë dhe vendeve të tjera pushtuese. Nën udhëheqjen e tij, Republika e Turqisë u shpall në vitin 1923 dhe ai u nderua me emrin Atatürk ("Babai i turqve") nga Asambleja e Madhe Kombëtare e Turqisë në vitin 1934. Titujt e tjerë të tij përfshijnë Udhëheqës i Madh (Ulu Önder), Komandant i Përjetshëm (Ebedî Başkomutan), Kryemësues (Başöğretmen), dhe Shef i Përjetshëm (Ebedî Şef).

Kujtesa e Ataturkut mbetet një pjesë kryesore e politikës dhe shoqërisë turke në shekullin e 21-të.Foreign Press on Cyprus, Volumes 10-11, Public Information Office, 1997 "It is the army's self-appointed role to maintain the secular character of a state that is 90 percent Muslim, but whose modern founder Kemal Ataturk forcibly wrenched into Westernization. The Ataturk cult of personality still towers over Turkey" Pothuajse çdo qytet në Turqi ka rrugë të emëruara për të dhe statujat e tij zakonisht gjenden në sheshet e qytetit, shkollat dhe zyrat publike, dy të fundit prej të cilave shfaqin portretin e tij. Fraza Ne mutlu Türküm diyene (Sa i lumtur është ai që thotë "Unë jam Turk"), të cilin Ataturku e përdori në fjalimin e tij të mbajtur për 10-vjetorin e Republikës më 1933, përdoret gjerësisht në Turqi dhe shpesh shihet së bashku me statujat e tij. Ai vazhdon të jetë pjesë e detyrueshme Betimi i Studentit, megjithëse u hoq midis viteve 2013 dhe 2018.

Kulti i personalitetit të Ataturkut ndonjëherë krahasohet me atë të sundimtarëve autoritarë të vendeve të Azisë Qendrore, si p.sh. Nursultan Nazarbayev dhe Saparmurat Niyazov, por ndryshon dukshëm në dritën e reformave demokratike dhe progresive të Ataturkut në Turqi dhe sepse shumica e statujave dhe memorialeve të tij u ngritën pas vdekjes së tij. Për shembull, para viteve 1950, vetëm imazhi i presidentit aktual të Turqisë shfaqej në monedhën turke, por kryeministri Adnan Menderes (1950–1960), në një goditje politike ndaj Presidentit rival İsmet İnönü, miratoi një ligj për të rikthyer imazhin e të ndjerit Atatürk në monedhë, në mënyrë që të mohohet shfaqja e imazhit të Inönü. Qeveria e Menderesit, edhe pse ishte kundër Partisë Republikane Popullore të Atatürk (e cila shërbeu si parti opozitare në parlament për qeverinë e Partisë Demokratike të Menderesit), e zhvendosi trupin e tij në një mauzole 15 vjet pas vdekjes së tij në vitin 1953. Ajo miratoi gjithashtu një ligj më 1951 që kriminalizonte fyerjen e "kujtimit të Ataturkut".

The Economist shkroi në vitin 2012 se kulti i tij i personalitetit "e mbulon vendin me buste dhe portrete të njeriut të madh" dhe se kjo është "ushqyer nga gjeneralët e Turqisë, të cilët kanë përdorur emrin e tij për të rrëzuar katër qeveri, për të varur një kryeministër dhe për të sulmuar armiqtë e republikë." Sipas kësaj të përjavshme britanike, "islamistët e fortë e përçmojnë Ataturkun për shfuqizimin e kalifatit në vitin 1924 dhe për fshirjen e devotshmërisë nga hapësira publike. Ata ushqejnë thashethemet se ai ishte një grashtar, një i dehur, madje edhe një kripto-hebre".

Një artikull i vitit 2008 në Identitetet Kombëtare diskutoi gjithashtu praninë e kudondodhur të Ataturkut në vend: 

 Ligji mbi Atatürk 
Ligji turk 5816 ("Ligji në lidhje me krimet e kryera kundër Ataturkut") u kalua 13 vjet pas vdekjes së Ataturkut më 25 korrik 1951, nga qeveria e kryeministrit Adnan Menderes, dhe mbron "kujtimin e Ataturkut" nga ofendimi i çdo qytetari turk. Në vitin 2011, kishte 48 dënime për "fyerje të Ataturkut" dhe fyerja e kujtesës së Ataturkut dënohet me deri në tre vjet burg. Ligji është interpretuar në një mënyrë shumë të gjerë, duke përfshirë jo vetëm mbrojtjen e kujtesës së Ataturkut, por edhe trashëgiminë e tij. Janë ngritur akuza në proceset e brendshme kundër personave që kundërshtojnë vlerësimin zyrtar, shumë pozitiv, të viteve të para të Republikës së Turqisë dhe rolin e Ataturkut.

 Statujat 
Statuja e parë e Ataturkut u skalit në vitin 1926 në distriktin Sarayburnu të Stambollit nga skulptori austriak Heinrich Krippel. Sot, statujat e Ataturkut mund të gjenden në të gjithë Turqinë.

 Shih edhe 
 Qemalizmi
 Çmimi Ndërkombëtar i Paqes Atatürk

 Referime 

Bibliografia
 Copeaux, Etienne, ?La transcendance d'Atatürk?, in Mayeur-Jaouen Catherine (ed.), Saints et héros du Moyen-Orient contemporain, Paris, Maisonneuve et Larose, 2002, pp. 121–138.

 Mandel, Mike, and Zakari, Chantal, The State of Ata. The Contested Imagery of Power in Turkey, Eighteen Publications, Boston, 2010, 256-xvi p.

Kult i personalitetit
Kategoria:Politika e Turqisë
Kategoria:Kultet e personalitetit
Kategoria:Kemalizëm
Kategoria:Mustafa Qemal Ataturku