Krijimi i Violinës

" Krijimi i Violinës " është një përrallë rome Transilvaniane . Ajo u shkrua për herë të parë nga Heinrich von Wlislocki në 1890 dhe u përfshi në librin e tij gjerman, Rreth Ciganëve Udhëtues: Skena të Jetës së Ciganëve Transilvanisë . 

 Historia 
Një çift i varfër dëshiron më kot të ketë një fëmijë dhe gruaja ankohet për mjerimin e saj tek një grua e moshuar që takon në një pyll. Shtriga e dërgon atë në shtëpi dhe i thotë: "Shko në shtëpi dhe prit një kungull, derdh qumësht në të dhe pije atë. Ju atëherë do të lindni një djalë që do të jetë i lumtur dhe i pasur! " Megjithëse gruaja ndjek këshillën e saj dhe lind një djalë të bukur, ajo sëmuret dhe vdes menjëherë pas kësaj.

Kur djali është njëzet vjeç, ai udhëton nëpër botë për të kërkuar fatin e tij. Ai vjen në një qytet të madh, ku sundon një mbret i pasur. Mbreti ka një vajzë të mrekullueshme, të cilën do ta martojë me një burrë që mund të bëjë diçka që askush në botë nuk e ka bërë më parë. 

Shumë burra provojnë fatin e tyre dhe dështojnë, duke paguar për dështimet e tyre me jetën e tyre. Kur djali naiv pyet mbretin se çfarë duhet të bëjë, ai hidhet në një skutë të errët. Matuya, mbretëresha e zanave, i shfaqet me një dritë të ndritshme dhe i jep një kuti dhe një shufër; ajo i thotë se duhet të heq disa qime nga koka e saj dhe t'i lidhë mbi kutinë dhe shufrën. Pastaj ai duhet të përkulë qimet e kutisë me flokët e shkopit, duke luajtur violinë për t'i bërë njerëzit të lumtur ose të trishtuar ndërsa Matuya qesh dhe qan në instrument. Djali ia tregon mbretit aftësinë e tij artistike, i cili është shumë i lumtur dhe i jep për grua vajzën e tij të bukur. Përralla përfundon me, "Kështu erdhi violina në botë". 

 Origjina, krahasimi dhe shpërndarja 
Përralla ka origjinë folklorike dhe përmbajtje magjike; e zakonshme në përralla, shtriga e vjetër dhe zana e mirë të dyja kanë fuqi magjike. Zana e mirë, Matuya, bazohet në përralla magjike të traditës hindu (të zakonshme në tregimet rome). Matuya shfaqet në mitologjinë Transilvaniane, Hungareze, Polake, Ruse dhe Serbe si mbretëresha e Ursitory . Këto zana, gra tipike të bukura që jetojnë në pallate malore, u pëlqen të këndojnë dhe kërcejnë dhe simbolizojnë muzikën. Hermann Berger: Mythologie der Zigeuner. Originally published in: Hans Wilhelm Haussig (publisher): Götter und Mythen des indischen Subkontinents. Stuttgart, 1984, p. 773-824. Online Version  p. 44, downloaded on 1 March 2016.

Një nga përrallat më të njohura rome, "Krijimi i Violinës" është pjesë e disa koleksioneve (përfshirë koleksionet jo-rome).   Paul Zaunert (publisher): Die Zauberflöte. Märchen der europäischen Völker. Eugen Diederichs, Düsseldorf 1995. Herë pas here lexohet para audiencës, transmetohet si një shfaqje në radio ose një shfaqje përrallore për fëmijë dhe përdoret në shkolla.  Zeitschrift Märchenforum Nr. 57 – Vom Lachen und Weinen im Märchen. Mutabor-Verlag, Lützelflüh (CH) 2013 Public show of the Theater in der Meerwiese, Münster , downloaded on 1 March 2016. Marianne Seidel: Textarbeit zum Romamärchen Die Erschaffung der Geige, downloaded on 1 March 2016.

Një rrëfim i ngjashëm me këtë version të përrallës nga shkrimtari polak Jerzy Ficowski me titull Zaczarowana skrzynka (anglisht: "Kutia Magjike") ndodhet në koleksionin e tij Gałązka z drzewa słońca (1961). Përkthimi në anglisht u shfaq në antologjinë Motra e zogjve dhe përralla të tjera cigane (1976).  Në këtë version polak, fryma e dobishme është një frymë druri ahu me emrin Matuja, i cili gjithashtu përshkruan qumështin e pirë nga zgavra e një kungulli për të kuruar infertilitetin, dhe djali që lind atëherë quhet "Bachtalo".

Një përrallë tjetër rome me të njëjtin emër (botuar gjithashtu nga Wlislocki) është më pak e njohur, ndoshta sepse është konfuze dhe nuk ka një fund të lumtur . Një grua e re kontakton djallin sepse admiron një gjahtar të pasur që e injoron. Ajo sakrifikon familjen e saj për violinën e djallit për të tërhequr gjahtarin; babai i saj bëhet trupi i saj, katër vëllezërit e saj bëhen tela dhe nëna e saj bëhet hark. Në fund, e reja çohet nga djalli kur ajo nuk pranon ta adhurojë atë; violina mbetet në pyll derisa të gjendet dhe të merret nga një cigan udhëtues.  Francis Hindes Groome (ed. trans.): The Creation of the Violin in Gypsy Folk Tales, Hurst and Blackett, London, 1899 Në të dy përrallat, violinisti e bën publikun të qeshë dhe të qajë.

Përrallat e krijimit janë tipike të mitologjisë dhe kjo është një nga përrallat që përshkruajnë krijimin e një instrumenti muzikor. Të tjerët janë përrallë zanash. Të dy ndryshojnë ndjeshëm nga përralla Transilvaniane. Në mitologjinë greke, krijimi i flautit pan nga Pan dhe Syrinx është një shembull i njohur. 

 Interpretimi 
Rosemarie Tüpker interpretoi përrallën në një analizë hermeneutike të audiencës moderne. Përveçse kërkoi reflektime mbi historinë e plotë, Tüpker kërkoi komente për tema specifike: varfëria dhe steriliteti, një mbret i pasur me një vajzë të bukur dhe arritja e së paparës. 

Përralla eksploron polarizmin midis dy botëve, karakterizuar nga varfëria dhe pasuria. Mbreti i pasur posedon vajzën e tij si një pronë dhe dëshiron ta japë atë si një çmim, pa marrë parasysh ndjenjat e saj. Historia ka të bëjë me koprracinë, suksesin dhe dështimin dhe marrjen e vendimeve, të ilustruara nga konkursi. Vetëm shtriga e vjetër dhe Matuya, zana, mund të ndihmojnë në arritjen e asaj që përndryshe është e pamundur. 

Bota tjetër simbolizohet nga violina, e përdorur këtu si prototip për të gjithë muzikën. Kjo është një botë emocionesh dhe evokimi i emocioneve te të tjerët. Demonstrimi i diçkaje të paparë kombinon perceptimet vizuale dhe dëgjimore. Liste der Einzelmotive und Märchentext, downloaded on 1 March 2016.

"Krijimi i Violinës" gjithashtu mund të interpretohet si një kombinim i mashkullit dhe femrës në një botë pa dëshirë. Psikoanalitikisht, ai përfshin gjenerimin dhe trekëndëshin . Nga mashkulli dhe femra, prodhohet një objekt i tretë: muzika, e cila ngjall gëzim ose trishtim. Fuqia e një muzikant (i cili zgjon ndjenja) është krejt ndryshe nga fuqia e një mbreti, i cili sundon me forcë. 

Është vërejtur se as djali i gruas së varfër dhe as vajza e mbretit nuk ishin nga familje të paprekura. Babai i djalit të mitur nuk përmendet si baba dhe nëna e vajzës së mbretit nuk përmendet fare. Rosemarie Tüpker: Musik im Märchen. Reichert Verlag Wiesbaden 2011, p. 51 and 53–57

Violina shpreh dualitetin e të qeshurit dhe lotëve, gëzimit dhe hidhërimit dhe dashurisë dhe vdekjes. Violina shihej si një instrument shumë emocional. Sidoqoftë, në realitet, në kundërshtim me përrallën, duhen vite praktikë, për të shprehur emocione me instrumentin dhe për të ngjallur emocione tek dëgjuesit. Rosemarie Tüpker: Musik im Märchen. Reichert Verlag Wiesbaden 2011, p. 51 and 53–57

 Referencat 

Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Kultura e komunitetit Rom