Metafizika Libri i Nëntë (Aristoteli)

Pjesa 1 (Libri i Nëntë)

Ne kemi trajtuar atë që është kryesisht dhe së cilës i referohen të gjitha kategoritë e tjera të qenies, dmth. të substancës. Sepse është në bazë të konceptit të substancës që të tjerët gjithashtu thuhet se janë-sasi dhe cilësi dhe të ngjashme; sepse të gjithë do të zbulohet se përfshijnë konceptin e substancës, siç thamë në pjesën e parë të punës sonë. Dhe meqenëse "qenia" në një mënyrë është e ndarë në send individual, cilësi dhe sasi dhe në një mënyrë tjetër dallohet në lidhje me potencën dhe realitetin e plotë dhe funksionin, le të shtojmë tani një diskutim të potencës dhe realitetit të plotë. Dhe së pari, le të shpjegojmë potencialin në kuptimin e ngushtë, i cili sidoqoftë nuk është më i dobishmi për qëllimin tonë të tanishëm. Sepse fuqia dhe aktualiteti shtrihen përtej rasteve që përfshijnë një referim të lëvizjes. Por kur të kemi folur për këtë lloj të parë, ne do të shpjegojmë në diskutimet tona mbi aktualitetin edhe llojet e tjera të potencës.

Ne kemi theksuar diku tjetër se 'fuqia' dhe fjala 'mund' kanë disa shqisa. Nga këto ne mund të lëmë pas dore të gjitha fuqitë që quhen kështu nga një ekuivok. Për disa quhen kështu me analogji, pasi në gjeometri themi se një gjë është ose nuk është një 'fuqi' e një tjetre për shkak të pranisë ose mungesës së ndonjë lidhjeje midis tyre. Por të gjitha fuqitë që përputhen me të njëjtin lloj janë burime fillestare të një lloji, dhe quhen potenca në lidhje me një lloj primar të potencës, i cili është një burim fillestar i ndryshimit në një gjë tjetër ose në vetë gjënë qua tjetrën. Për një lloj është një potencë për të vepruar, d.m.th. burimi fillestar, në vetë veprimin, për të ndryshuar pasivisht nga një gjë tjetër ose nga vetvetiu qua tjetër; dhe një lloj tjetër është një gjendje e pandjeshmërisë për të ndryshuar për keq dhe për të shkatërruar nga një gjë tjetër ose nga vetë gjëja qua tjetër për shkak të një burimi fillestar të ndryshimit. Në të gjitha këto përkufizime nënkuptohet formula nëse potencë në kuptimin primar.-Dhe përsëri këto të ashtuquajtura potenciale janë fuqi ose thjesht e veprimit ose e veprimit, ose e veprimit ose e veprimit mirë, kështu që edhe në formulat e kjo e fundit nënkupton disi formulat e llojeve të mëparshme të potencës.

Është e qartë, pra, në një kuptim potenca e të vepruarit dhe të vepruarit është një (sepse një gjë mund të jetë "e aftë" ose sepse mund të veprohet vetë ose sepse diçka tjetër mund të veprohet prej saj), por në një kuptoni që potencitë janë të ndryshme. Sepse njëra është në atë që veprohet; është sepse përmban një burim të caktuar fillestar dhe sepse edhe çështja është një burim origjinal, veprohet mbi atë që veprohet, dhe një gjë nga një, një tjetër nga një tjetër; sepse ajo që është me vaj mund të digjet dhe ajo që jep në një mënyrë të veçantë mund të shtypet; dhe në mënyrë të ngjashme në të gjitha rastet e tjera. Por fuqia tjetër është në agjent, p.sh. nxehtësia dhe arti i ndërtimit janë të pranishme, njëra në atë që mund të prodhojë nxehtësi dhe tjetra tek njeriu që mund të ndërtojë. Dhe kështu, për aq sa një gjë është një unitet organik, nuk mund të veprohet vetvetiu; sepse është një dhe jo dy gjëra të ndryshme. Dhe 'impotenca' dhe 'impotente' qëndrojnë për privimin që është në kundërshtim me fuqinë e këtij lloji, kështu që çdo potencë i përket të njëjtës subjekt dhe i referohet të njëjtit proces si një impotencë përkatëse. Privati ​​ka disa shqisa; sepse do të thotë (1) ajo që nuk ka një cilësi të caktuar dhe (2) ajo që mund ta ketë natyrshëm por nuk e ka atë, ose (a) në përgjithësi ose (b) kur mund ta ketë natyrshëm, dhe ose (a) në një mënyrë të veçantë, p.sh. kur nuk e ka plotësisht, ose (b) kur nuk e ka fare. Dhe në raste të caktuara nëse gjërat që natyrisht kanë një cilësi e humbin atë me dhunë, ne themi se ata kanë vuajtur privatësinë.

Pjesa 2

Meqenëse disa burime të tilla origjinale janë të pranishme në gjëra pa shpirt, dhe të tjerët në gjërat e zotëruara nga shpirti, dhe në shpirt, dhe në pjesën racionale të shpirtit, në mënyrë të qartë disa fuqi do të jenë jo racionale dhe disa do të jenë jo racionale dhe disa do të shoqërohet me një formulë racionale. Kjo është arsyeja pse të gjitha artet, d.m.th. të gjitha format prodhuese të njohurive, janë fuqi; ato janë burime fillestare të ndryshimit në një gjë tjetër ose në vetë artistin që konsiderohet si tjetër.

Dhe secila prej atyre që shoqërohen nga një formulë racionale është njësoj e aftë të ketë efekte të kundërta, por një fuqi jo racionale prodhon një efekt; p.sh. nxehtësia është e aftë vetëm për ngrohje, por arti mjekësor mund të prodhojë si sëmundje ashtu edhe shëndet. Arsyeja është se shkenca është një formulë racionale, dhe e njëjta formulë racionale shpjegon një gjë dhe privatësinë e saj, vetëm jo në të njëjtën mënyrë; dhe në një kuptim vlen për të dy, por në një kuptim vlen më tepër për faktin pozitiv. Prandaj, shkencat e tilla duhet të merren me kontradikta, por me njërën në bazë të natyrës së tyre dhe me tjetrën jo në sajë të natyrës së tyre; sepse formula racionale vlen për një objekt në bazë të natyrës së këtij objekti, dhe për tjetrin, në një kuptim, aksidentalisht. Sepse është me anë të mohimit dhe heqjes që tregon të kundërtën; sepse e kundërta është privimi kryesor dhe kjo është heqja e termit pozitiv. Tani meqenëse kontraceptivët nuk ndodhin në të njëjtën gjë, por shkenca është një potencë që varet nga zotërimi i një formule racionale dhe shpirti zotëron një burim fillestar të lëvizjes; prandaj, ndërsa i shëndetshmi prodhon vetëm shëndet dhe nxehtësi kalorifike dhe vetëm të ftohtë, njeriu shkencor prodhon të dy efektet e kundërta. Për formulën racionale është ajo që vlen për të dy, megjithëse jo në të njëjtën mënyrë, dhe është në një shpirt që zotëron një burim fillestar të lëvizjes; në mënyrë që shpirti të fillojë të dy proceset nga i njëjti burim origjinal, pasi i ka lidhur ato me të njëjtën gjë. Dhe kështu gjërat, fuqia e të cilave është sipas një formule racionale veprojnë në kundërshtim me gjërat, fuqia e të cilave është jo racionale; për produktet e së parës janë përfshirë nën një burim fillestar, formulën racionale.

Është e qartë gjithashtu që fuqia e thjesht bërjes së një gjëje ose bërja e tij një personi nënkuptohet në atë të bërjes së saj ose bërjes së saj mirë, por e dyta nuk nënkuptohet gjithmonë në të parën: sepse ai që bën një gjë mirë duhet të gjithashtu bëjeni atë, por ai që e bën atë thjesht nuk ka nevojë të bëjë edhe atë mirë.

Pjesa 3

Ka disa që thonë, siç bën shkolla Megaric, se një gjë 'mund' të veprojë vetëm kur është duke vepruar, dhe kur nuk është duke vepruar 'nuk mund të veprojë', p.sh. se ai që nuk po ndërton nuk mund të ndërtojë, por vetëm ai që po ndërton, kur po ndërton; dhe kështu në të gjitha rastet e tjera. Nuk është e vështirë të shohësh absurditetet që ndjekin këtë pikëpamje.

Sepse është e qartë se në këtë këndvështrim një njeri nuk do të jetë ndërtues nëse nuk po ndërton (sepse të jesh ndërtues do të thotë të jesh në gjendje të ndërtosh), dhe kështu me artet e tjera. Nëse, pra, është e pamundur të kesh arte të tilla nëse dikush nuk i ka mësuar dhe përvetësuar ato, dhe atëherë është e pamundur të mos i kesh nëse dikush nuk i ka humbur ndonjëherë (ose nga harresa, ose nga ndonjë aksident ose nga koha ; sepse nuk mund të jetë me shkatërrimin e objektit, sepse kjo zgjat përjetë), një njeri nuk do ta ketë artin kur të ketë pushuar së përdoruri atë, dhe megjithatë ai mund të ndërtojë përsëri përsëri; si atëherë do ta ketë marrë artin? Dhe në mënyrë të ngjashme në lidhje me gjërat e pajetë; asgjë nuk do të jetë as e ftohtë, as e nxehtë, as e ëmbël ose e perceptueshme fare nëse njerëzit nuk po e perceptojnë atë; kështu që mbështetësit e kësaj pikëpamje do të duhet të mbajnë doktrinën e Protagoras. Por, në të vërtetë, asgjë nuk do të ketë as perceptim nëse nuk po percepton, pra ushtron perceptimin e saj. Nëse, pra, ai është i verbër që nuk ka shikim edhe pse do ta kishte natyrshëm, kur do ta kishte natyrshëm dhe kur ende ekziston, të njëjtët njerëz do të jenë të verbër shumë herë gjatë ditës dhe gjithashtu të shurdhër.

Përsëri, nëse ajo që është e privuar nga fuqia është e paaftë, ajo që nuk po ndodh do të jetë e paaftë të ndodhë; por ai që thotë për atë që është i paaftë të ndodhë ose se është ose se do të jetë do të thotë se çfarë është e pavërtetë; sepse kjo është ajo që nënkuptonte paaftësia. Prandaj këto pikëpamje heqin si lëvizjen ashtu edhe bërjen. Për atë që qëndron gjithmonë do të qëndrojë dhe ajo që ulet do të qëndrojë gjithmonë, pasi nëse është ulur nuk do të ngrihet; për atë që, si na është thënë, nuk mund të ngrihemi do të jetë e paaftë të ngrihet. Por ne nuk mund ta themi këtë, në mënyrë që dukshëm potenca dhe aktualiteti janë të ndryshme (por këto pikëpamje e bëjnë potencialin dhe aktualitetin të njëjtë, dhe kështu që nuk është diçka e vogël që ata po kërkojnë të asgjësoj), kështu që është e mundur që një gjë mund të jetë e aftë të jetë dhe jo ai, dhe e aftë të mos jetë dhe akoma ai, dhe në mënyrë të ngjashme me llojet e tjera të kallëzuesit; mund të jetë e aftë të ecë dhe akoma të mos ecë, ose i aftë të mos ecë dhe prapë të ecë. Dhe një gjë është e aftë të d të bësh diçka nëse nuk do të ketë asgjë të pamundur që të ketë aktualitetin e asaj për të cilin thuhet se ka kapacitet. Unë dua të them, për shembull, nëse një gjë është e aftë të ulet dhe është e hapur për të që të ulet, nuk do të ketë asgjë të pamundur në të vërtetën të ulur; dhe në mënyrë të ngjashme nëse është i aftë të zhvendoset ose të lëvizë, ose të qëndrojë ose të bëjë të qëndrojë, ose të jetë ose të ekzistojë, ose të mos ekzistojë ose të mos ekzistojë.

Fjala 'aktualitet', të cilën ne e lidhim me 'realitetin e plotë', është zgjeruar, kryesisht, nga lëvizjet në gjëra të tjera; sepse aktualiteti në kuptimin e ngushtë mendohet të jetë identik me lëvizjen. Dhe kështu njerëzit nuk u japin lëvizje gjërave inekzistente, megjithëse ata caktojnë disa kallëzues të tjerë. P.sh. ata thonë se gjërat inekzistente janë objekte të mendimit dhe dëshirës, ​​por jo se ato lëvizin; dhe kjo sepse, ndërsa ish hipoteza ato në të vërtetë nuk ekzistojnë, ata do të duhet të ekzistojnë në të vërtetë nëse do të zhvendoseshin. Për gjëra jo-ekzistente disa ekzistojnë potencialisht; por ato nuk ekzistojnë, sepse nuk ekzistojnë në realitetin e plotë.

Pjesa 4

Nëse ajo që kemi përshkruar është identike me të aftët ose të konvertueshme me të, padyshim që nuk mund të jetë e vërtetë të thuash 'kjo është e aftë të jetë por nuk do të jetë', gjë që do të nënkuptojë se gjërat e paaftë për të qenë në këtë shfaqje zhduken. Supozoni, për shembull, se një njeri-i cili nuk ka marrë parasysh atë që është e paaftë për të qenë-do të thoshte se diagonali i katrorit është i aftë të matet por nuk do të matet, sepse një gjë mund të jetë e aftë e të qenurit ose e ardhshme për të qenë, e megjithatë të mos jetë ose të jetë gati të jetë. Por nga premisat kjo domosdoshmërisht vijon, se nëse ne në të vërtetë supozonim atë që nuk është, por është e aftë të jetë, të jetë ose të ekzistojë, nuk do të ketë asgjë të pamundur në këtë; por rezultati do të jetë i pamundur, sepse matja e diagonës është e pamundur. Sepse e pavërteta dhe e pamundura nuk janë të njëjtat; që tani po qëndron është e gabuar, por që duhet të qëndrosh nuk është e pamundur.

Në të njëjtën kohë është e qartë se nëse, kur A është reale, B duhet të jetë reale, atëherë, kur A është e mundur, B gjithashtu duhet të jetë e mundur. Nëse B nuk ka nevojë të jetë e mundur, nuk ka asgjë për të parandaluar që ajo të mos jetë e mundur. Tani le të supozohet e mundur. Atëherë, kur A ishte e mundur, ne ranë dakord se asgjë e pamundur nuk ndiqte nëse A do të ishte e vërtetë; dhe atëherë B sigurisht që duhet të jetë reale. Por ne supozuam që B-ja ishte e pamundur. Le të jetë e pamundur atëherë. Nëse, atëherë B është e pamundur, edhe A duhet të jetë kështu. Por e para supozohej e pamundur; prandaj e dyta gjithashtu është e pamundur. Nëse, atëherë, A është e mundur, edhe B do të jetë e mundur, nëse ato do të ishin aq të lidhura sa që nëse A, është reale, B duhet të jetë reale. Nëse, pra, A dhe B janë të lidhura kështu, B nuk është e mundur me këtë kusht, dhe B nuk do të ketë lidhje siç është dashur. Dhe nëse kur A është e mundur, B duhet të jetë e mundur, atëherë nëse A është reale, B gjithashtu duhet të jetë reale. Për të thënë që B duhet të jetë e mundur, nëse A është e mundur, do të thotë kjo, se nëse A është reale si në kohën kur ashtu dhe në mënyrën në të cilën supozohej se ishte i aftë të ishte real, B gjithashtu duhet atëherë dhe në atë mënyrë të jetë e vërtetë

Pjesa 5

Ndërsa të gjitha fuqitë janë ose të lindura, si shqisat, ose vijnë nga praktika, si fuqia e luajtjes së fyellit, ose duke mësuar, si fuqia artistike, ato që vijnë me praktikë ose me formulë racionale që duhet t'i fitojmë me ushtrimet e mëparshme, por kjo është nuk është e nevojshme me ato që nuk janë të kësaj natyre dhe që nënkuptojnë pasivitet.

Meqenëse ajo që është "e aftë" është e aftë për diçka dhe në një farë kohe në një farë mënyre (me të gjitha kualifikimet e tjera që duhet të jenë të pranishme në përkufizim), dhe meqenëse disa gjëra mund të prodhojnë ndryshim sipas një formule racionale dhe fuqitë e tyre përfshijnë të tilla një formulë, ndërsa gjërat e tjera janë joracionale dhe fuqitë e tyre janë jo racionale, dhe fuqitë e para duhet të jenë në një gjë të gjallë, ndërsa të dytat mund të jenë si në të gjallë ashtu edhe në të pajetë; për sa i përket fuqive të llojit të fundit, kur agjenti dhe pacienti takohen në mënyrën e duhur për potencën në fjalë, njëri duhet të veprojë dhe tjetri të veprohet, por me llojin e mëparshëm të potencës kjo nuk është e nevojshme. Sepse fuqitë joracionale janë të gjitha prodhuese të një efekti secili, por racionalja prodhon efekte të kundërta, kështu që nëse prodhojnë efektet e tyre domosdoshmërisht ata do të prodhojnë efekte të kundërta në të njëjtën kohë; por kjo është e pamundur. Duhet, pra, të ketë diçka tjetër që vendos; Unë dua të them me këtë, dëshirë apo vullnet. Për secilën nga dy gjërat që kafsha dëshiron me vendosmëri, ajo do të bëjë, kur është e pranishme, dhe takon objektin pasiv, në mënyrën e përshtatshme për potencën në fjalë. Prandaj gjithçka që ka një potencial racional, kur dëshiron atë për të cilën ka një potencë dhe në rrethanat në të cilat ka potencë, duhet ta bëjë këtë. Dhe ai ka potencialin në fjalë kur objekti pasiv është i pranishëm dhe është në një gjendje të caktuar; nëse jo nuk do të jetë në gjendje të veprojë. (Të shtosh kualifikimin "nëse asgjë e jashtme nuk e ndalon atë" nuk është më e nevojshme; sepse ajo ka potencialin në kushtet me të cilat kjo është një potencial i veprimit, dhe kjo nuk është në të gjitha rrethanat, por në kushte të caktuara, midis të cilave do të të jetë përjashtimi i pengesave të jashtme; sepse këto janë të ndaluara nga disa kualifikime pozitive.) Dhe kështu edhe nëse dikush ka një dëshirë racionale, ose oreks, të bëjë dy gjëra ose gjëra të kundërta në të njëjtën kohë, nuk do t'i bëjë ato ; sepse nuk është me këto kushte që dikush ka potencial për to, as nuk është një potencial për të bërë të dyja në të njëjtën kohë, meqenëse dikush do të bëjë gjërat që është një potencial për t'i bërë, me kushtet në të cilat ka një potencë

Pjesa 6

Meqenëse e kemi trajtuar llojin e fuqisë që ka të bëjë me lëvizjen, le të diskutojmë aktualitetin - çfarë, dhe çfarë lloj gjëje është aktualiteti. Në rrjedhën e analizës sonë do të bëhet e qartë, në lidhje me potencialin, që ne jo vetëm që i përshkruajmë fuqinë asaj natyre të së cilës është të lëvizë diçka tjetër, ose të zhvendoset nga diçka tjetër, ose pa kualifikim ose në disa mënyrë të veçantë, por gjithashtu përdorni fjalën në një kuptim tjetër, e cila është arsyeja e kërkimit gjatë të cilit ne kemi diskutuar këto shqisa të mëparshme gjithashtu. Aktualiteti, pra, është ekzistenca e një gjëje jo në mënyrën që ne shprehim me 'potencialisht'; ne themi se potencialisht, për shembull, një statujë e Hermes është në bllokun e drurit dhe gjysma e vijës është në tërësinë, sepse mund të ndahet, dhe ne e quajmë edhe njeriun që nuk studion një njeri të shkencës, nëse është i aftë të studiojë; gjëja që qëndron në kontrast me secilën nga këto ekziston në të vërtetë. Kuptimi ynë mund të shihet në raste të veçanta me induksion, dhe ne nuk duhet të kërkojmë një përkufizim të gjithçkaje, por të jemi të kënaqur për të kapur analogjinë, se është si ajo që ndërton është me atë që është e aftë të ndërtojë, dhe zgjimi për të gjumi dhe ajo që shikon nga ajo që i ka sytë mbyllur, por ka shikim, dhe ajo që është formuar nga çështja e çështjes dhe ajo që është punuar deri në të papunuarën. Le të përcaktohet aktualiteti nga një anëtar i kësaj antiteze, dhe potenciali nga tjetri. Por të gjitha gjërat nuk thuhen në të njëjtin kuptim për të ekzistuar në të vërtetë, por vetëm me analogji-pasi A është në B ose në B, C është në D ose në D; për disa janë si lëvizje drejt potencës, dhe të tjerët si substancë për një lloj lënde.

Por gjithashtu e pafundmja dhe e zbrazëta dhe të gjitha gjërat e ngjashme thuhet se ekzistojnë potencialisht dhe në të vërtetë në një kuptim tjetër nga ajo që vlen për shumë gjëra të tjera, p.sh. tek ajo që sheh ose ecën ose shihet. Për klasën e fundit, këto kallëzues në disa kohë mund të pohohen vërtet pa kualifikim; sepse e parë quhet kështu ndonjëherë sepse po shihet, ndonjëherë sepse është e aftë të shihet. Por e pafundmja nuk ekziston potencialisht në kuptimin që do të ketë ndonjëherë ekzistencë të veçantë; ekziston potencialisht vetëm për njohuri. Për faktin se procesi i ndarjes nuk mbaron kurrë siguron që kjo veprimtari të ekzistojë potencialisht, por jo që pafundësia të ekzistojë veçmas.

Meqenëse nga veprimet të cilat kanë një kufij asnjë nuk është një fund por të gjithë janë relativë me fundin, p.sh. heqja e dhjamit ose heqja e dhjamit dhe vetë pjesët trupore kur njeriu i bën ato të hollë janë në lëvizje në këtë mënyrë (dmth. pa qenë tashmë ajo në të cilën synon lëvizja), ky nuk është një veprim ose të paktën jo e plotë (sepse nuk është fundi); por ajo lëvizje në të cilën është e pranishme fundi është një veprim. P.sh. në të njëjtën kohë ne po shohim dhe kemi parë, po kuptojmë dhe kemi kuptuar, po mendojmë dhe kemi menduar (ndërsa nuk është e vërtetë që në të njëjtën kohë po mësojmë dhe kemi mësuar, ose po kurohemi dhe jemi shëruar). Në të njëjtën kohë ne po jetojmë mirë dhe kemi jetuar mirë, dhe jemi të lumtur dhe kemi qenë të lumtur. Nëse jo, procesi do të duhej të pushonte, pasi procesi i bërjes së hollë pushon: por, siç janë gjërat, nuk pushon; ne jemi duke jetuar dhe kemi jetuar. Nga këto procese, pra, duhet të quajmë lëvizjet e përcaktuara, dhe aktualitetet e tjera. Për çdo lëvizje është e paplotë, e hollë, të mësuarit, të ecurit, të ndërtuarit; këto janë lëvizje, dhe jo të plota në këtë. Sepse nuk është e vërtetë që në të njëjtën kohë një gjë po ecën dhe ka ecur, ose po ndërton dhe ka ndërtuar, ose do të jetë dhe do të ekzistojë, ose po zhvendoset dhe është zhvendosur, por çfarë është duke lëvizur është e ndryshme nga ajo që është zhvendosur, dhe çfarë është duke lëvizur nga ajo që është zhvendosur. Por është e njëjta gjë që në të njëjtën kohë ka parë dhe po shikon, sheh, ose po mendon dhe ka menduar. Lloji i fundit i procesit, atëherë, unë e quaj një aktualitet, dhe të parin një lëvizje.

Pjesa 7

Çfarë dhe çfarë lloj gjëje është aktuale, mund të merret siç shpjegohet nga këto dhe konsiderata të ngjashme. Por ne duhet të dallojmë kur një gjë ekziston potencialisht dhe kur nuk ekziston; sepse nuk është në çdo kohë. P.sh. a është toka potencialisht një njeri? Jo-por përkundrazi kur ajo tashmë është bërë farë, dhe mbase as atëherë. Justshtë ashtu si është me shërimin; jo gjithçka mund të shërohet nga arti mjekësor ose nga fat, por ekziston një lloj i caktuar i gjërave që është i aftë për të, dhe vetëm kjo është potencialisht e shëndetshme. Dhe (1) shenja përcaktuese e asaj që si rezultat i mendimit ekziston në realitet të plotë nga fakti se ka ekzistuar potencialisht është se nëse agjenti ka dëshiruar do të ndodhë nëse asgjë e jashtme nuk e pengon, ndërsa gjendja në anën tjetër- dmth. në atë që është shëruar - është se asgjë në të nuk e pengon rezultatin. Onshtë me kushte të ngjashme që kemi atë që është potencialisht një shtëpi; nëse asgjë në send nuk veproi-d.m.th. në çështje e ndalon atë të bëhet shtëpi, dhe nëse nuk ka asgjë që duhet shtuar ose marrë me vete ose ndryshuar, kjo është potencialisht një shtëpi; dhe e njëjta gjë është e vërtetë për të gjitha gjërat e tjera, burimi i të cilave bëhet është i jashtëm. Dhe (2) në rastet në të cilat burimi i të qenit është në vetë atë që do të ndodhë, një gjë është potencialisht të gjitha ato gjëra që do të jenë vetvetiu nëse asgjë e jashtme nuk e pengon atë. P.sh. fara ende nuk është potencialisht njeri; sepse ajo duhet të depozitohet në diçka tjetër përveç vetvetes dhe të pësojë një ndryshim. Por kur përmes parimit të vet të motivit ai tashmë ka marrë tipare të tilla dhe të tilla, në këtë gjendje ai tashmë është potencialisht një njeri; ndërsa në gjendjen e mëparshme i duhet një parim tjetër motivi, ashtu si toka nuk është ende potencialisht një statujë (sepse së pari duhet të ndryshojë në mënyrë që të bëhet bronzi.)

Duket se kur një gjë e quajmë jo diçka tjetër por 'thaten'-p.sh. një arkivol nuk është 'druri' por 'druri', dhe druri nuk është 'tokë' por 'tokësore', dhe përsëri toka do të ilustrojë pikëpamjen tonë nëse nuk është në mënyrë të ngjashme diçka tjetër por 'thaten' - ajo gjë tjetër është gjithmonë potencialisht ( në kuptimin e plotë të asaj fjale) gjëja që vjen pas saj në këtë seri. P.sh. një arkivol nuk është 'tokë' dhe as 'tokë', por 'druri'; sepse kjo është potencialisht një arkivol dhe kjo është çështja e një arkivoli, druri në përgjithësi e një arkivoli në përgjithësi, dhe këtij druri të veçantë të këtij arkivoli të veçantë. Dhe nëse ekziston një gjë e parë, e cila nuk është më, në lidhje me diçka tjetër, e quajtur 'thaten', kjo është çështja kryesore; p.sh. nëse toka është 'e ajrosur' dhe ajri nuk është 'zjarr' por 'i zjarrtë', zjarri është lëndë kryesore, e cila nuk është një 'kjo'. Për subjektin ose substratin diferencohet duke qenë një 'kjo' ose duke mos qenë një; d.m.th. nënshtresa e modifikimeve është, p.sh. një njeri, d.m.th. një trup dhe një shpirt, ndërsa modifikimi është 'muzikor' ose 'i zbehtë'. (Subjekti quhet, kur muzika vjen e pranishme në të, jo 'muzikë' por 'muzikore', dhe njeriu nuk është 'i zbehtë' por 'i zbehtë', dhe jo 'ambulacion' ose 'lëvizje' por 'ecje' ose 'lëviz', - e cila është e ngjashme me 'thaten'.) Kudo që është kështu, atëherë, subjekti përfundimtar është një substancë; por kur kjo nuk është kështu, por kallëzuesi është një formë dhe një 'kjo', tema përfundimtare është lënda dhe substanca materiale. Dhe është e drejtë që 'thaten' duhet të përdoret duke iu referuar çështjes dhe aksidenteve; sepse të dy janë të papërcaktuara.

Ne kemi deklaruar, atëherë, kur një gjë duhet thënë që ekziston potencialisht dhe kur nuk është.

Pjesa 8

Nga diskutimi ynë mbi shqisat e ndryshme të 'përparësisë', është e qartë se aktualiteti është përpara fuqisë. Dhe dua të them me potencë jo vetëm atë lloj të caktuar që thuhet se është një parim i ndryshimit në një gjë tjetër ose në vetë sendin që konsiderohet si tjetër, por në përgjithësi çdo parim i lëvizjes ose i pushimit. Për natyrën gjithashtu është në të njëjtën gjini me fuqinë; sepse është një parim i lëvizjes - jo, megjithatë, në diçka tjetër, por në vetë gjënë qua në vetvete. Për të gjitha fuqitë e tilla, pra, aktualiteti është më i rëndësishëm si në formulë ashtu edhe në përmbajtje; dhe me kohë është paraprake në një kuptim, dhe në një tjetër jo.

(1) Është e qartë se është paraprak në formulë; për atë që është në kuptimin primar potenciali është potencial sepse është e mundur që ajo të bëhet aktive; p.sh. Unë dua të them me 'të aftë për të ndërtuar' atë që mund të ndërtojë, dhe me 'të aftë për të parë' atë që mund të shohë, dhe me 'të dukshme' atë që mund të shihet. Dhe e njëjta llogari vlen për të gjitha rastet e tjera, kështu që formula dhe njohuritë e njërës duhet t'i paraprijnë njohurisë së tjetrës.

(2) Me kalimin e kohës, ajo është e përparme në këtë kuptim: e vërteta e cila është identike në specie, megjithëse jo në numër me një gjë potencialisht ekzistuese, i takon asaj. Unë dua të them që për këtë njeri të veçantë që tani ekziston në të vërtetë dhe për misrin dhe për subjektin që sheh lëndën dhe farën dhe atë që është në gjendje të shohë, të cilat janë potencialisht një njeri dhe misër dhe duke parë, por ende jo në të vërtetë kështu, janë paraprak në kohë; por para kohe, këto janë gjëra të tjera ekzistuese, nga të cilat ato janë prodhuar. Sepse nga ekzistuesja potencialisht ekzistenca aktuale prodhohet gjithmonë nga një gjë ekzistuese, p.sh. njeri nga njeriu, muzikant nga muzikant; ka gjithmonë një lëvizës të parë, dhe lëvizësi tashmë ekziston në të vërtetë. Ne kemi thënë në tregimin tonë të substancës se gjithçka që prodhohet është diçka e prodhuar nga diçka dhe nga diçka, dhe se e njëjta gjë në specie si ajo.

Kjo është arsyeja pse mendohet e pamundur të jesh ndërtues nëse dikush nuk ka ndërtuar asgjë ose një harper nëse nuk ka luajtur kurrë qestë; sepse ai që mëson të luajë qesten mëson ta luajë duke e luajtur atë, dhe të gjithë nxënësit e tjerë bëjnë ngjashëm. Dhe andej u ngrit një kacavjerrje sofistike, që ai që nuk zotëron një shkencë do të bëjë atë që është objekt i shkencës; sepse ai që po e mëson atë nuk e posedon atë. Por meqenëse, nga ajo që do të ndodhë, një pjesë duhet të jetë krijuar, dhe, nga ajo që, në përgjithësi, po ndryshon, një pjesë duhet të ketë ndryshuar (kjo tregohet në traktatin për lëvizjen), ai që është me sa duket, të mësuarit duhet të ketë një pjesë të shkencës. Por edhe këtu, pra, është e qartë se aktualiteti është gjithashtu në këtë kuptim, dmth. sipas renditjes dhe kohës, përpara potencës.

Por (3) është gjithashtu përparësi në përmbajtje; së pari, (a) sepse gjërat që janë të pasme në bërjen janë paraprake në formë dhe në thelbësi (p.sh. njeriu është para djalit dhe qenia njerëzore për të marrë farë; sepse njëra tashmë ka formën e saj, dhe tjetra jo), dhe sepse gjithçka që do të krijohet lëviz drejt një parimi, dmth një fundi (për atë për hir të së cilës është një gjë, është parimi i tij, dhe të qenit është për hir të fundit), dhe aktualiteti është fundi, dhe ajo është për hir të kësaj që potenca të fitohet. Sepse kafshët nuk shohin në mënyrë që të kenë shikim, por ata kanë shikim që mund të shohin. Dhe në mënyrë të ngjashme burrat kanë artin e ndërtimit që mund të ndërtojnë, dhe shkencën teorike që mund të teorizojnë; por ata nuk teorizojnë se ata mund të kenë shkencë teorike, përveç atyre që mësojnë nga praktika; dhe këto nuk teorizojnë përveç në një kuptim të kufizuar, ose sepse nuk kanë nevojë të teorizojnë. Për më tepër, materia ekziston në një gjendje të mundshme, vetëm sepse mund të vijë në formën e saj; dhe kur ekziston në të vërtetë, atëherë është në formën e tij. Dhe e njëjta gjë vlen për të gjitha rastet, edhe ato në të cilat fundi është një lëvizje. Dhe kështu, pasi mësuesit mendojnë se e kanë arritur fundin e tyre kur kanë ekspozuar nxënësin në punë, natyra bën po kështu. Sepse nëse nuk është kështu, do të kemi përsëri Hermes-in e Pauson, pasi do të jetë e vështirë të thuash për njohuritë, për sa i përket figurës në fotografi, qoftë brenda apo jashtë saj. Sepse veprimi është fundi, dhe aktualiteti është veprim. Dhe kështu edhe fjala 'aktualitet' rrjedh nga 'veprim', dhe tregon për realitetin e plotë.

Dhe ndërsa në disa raste ushtrimi është gjëja përfundimtare (p.sh. në pamje gjëja përfundimtare është të shohësh, dhe asnjë produkt tjetër përveç kësaj nuk rezulton nga shikimi), por nga disa gjëra një produkt ndjek (p.sh. nga arti i ndërtimit atje rezulton një shtëpi si dhe akti i ndërtimit), por sidoqoftë akti është në rastin e parë fundi dhe në të dytin më shumë një fund sesa potenca. Sepse akti i ndërtimit realizohet në sendin që është duke u ndërtuar, dhe do të ekzistojë, dhe është, në të njëjtën kohë me shtëpinë.

Atëherë, kur rezultati është diçka përveç ushtrimit, aktualiteti është në gjënë që po bëhet, p.sh. akti i ndërtimit është në sendin që është duke u ndërtuar dhe atë të endjes në sendin që është endur, dhe në mënyrë të ngjashme në të gjitha rastet e tjera, dhe në përgjithësi lëvizja është në sendin që po lëviz; por aty ku nuk ka produkt përveç aktualitetit, aktualiteti është i pranishëm tek agjentët, p.sh. akti i të parit është në subjektin e të parit dhe atë të teorizimit në subjektin teorizues dhe jeta është në shpirt (dhe për këtë arsye edhe mirëqenia; sepse është një lloj i caktuar i jetës).

Padyshim, pra, substanca ose forma është aktualiteti. Sipas këtij argumenti, pra, është e qartë se aktualiteti është kryesor në qenie thelbësore ndaj potencës; dhe siç kemi thënë, një aktualitet gjithmonë i paraprin një tjetri në kohë, prapa, në aktualitetin e lëvizësit kryesor të përjetshëm.

Por (b) aktualiteti është përparësor në një kuptim më të rreptë gjithashtu; sepse gjërat e përjetshme janë paraprakisht në përmbajtje ndaj gjërave që prishen dhe asnjë gjë e përjetshme nuk ekziston potencialisht. Arsyeja është kjo. Çdo potencë është në të njëjtën kohë një potencë e kundërta; sepse, ndërsa ajo që nuk është e aftë të jetë e pranishme në një temë nuk mund të jetë e pranishme, gjithçka që është e aftë të jetë mundësisht të mos jetë aktuale. Atëherë, e cila është e aftë të jetë mund të jetë ose të mos jetë; e njëjta gjë, pra, është e aftë të jetë dhe të mos jetë. Dhe ajo që është e aftë të mos jetë mund të mos jetë; dhe ajo që ndoshta nuk mund të jetë është e prishur, ose në kuptimin e plotë, ose në kuptimin e saktë në të cilën thuhet se nuk mund të jetë, d.m.th. në lidhje me vendin ose me sasinë ose cilësinë; 'në kuptimin e plotë' do të thotë 'në lidhje me substancën'. Asgjë, pra, e cila është në kuptimin e plotë e padepërtueshme nuk është në kuptimin e plotë potencialisht ekzistuese (megjithëse nuk ka asgjë për të parandaluar qenien e saj në një farë aspekti, p.sh. potencialisht të një cilësie të caktuar ose në një vend të caktuar); të gjitha gjërat e paprekshme, pra, ekzistojnë në të vërtetë. As diçka që është e domosdoshme nuk mund të ekzistojë potencialisht; megjithatë këto gjëra janë primare; sepse nëse këto nuk do të ekzistonin, asgjë nuk do të ekzistonte. As lëvizja e përjetshme, nëse ka të tilla, nuk ekziston potencialisht; dhe, nëse ekziston një celular i përjetshëm, ai nuk është në lëvizje për shkak të një potenciali, përveç në lidhje me 'nga' dhe 'ku' (nuk ka asgjë për të parandaluar materien e tij që e bën atë të aftë të lëvizë në drejtime të ndryshme) . Dhe kështu dielli, yjet dhe i gjithë qielli janë gjithnjë aktivë, dhe nuk ka frikë se mund të qëndrojnë ndonjëherë në vend, siç kanë frikë filozofët natyralë. As nuk lodhen në këtë aktivitet; sepse lëvizja nuk është për ta, siç është për gjërat që prishen, të lidhura me potencialin për të kundërta, kështu që vazhdimësia e lëvizjes duhet të jetë e mundimshme; sepse është ai lloj i substancës që është materia dhe fuqia, jo aktualiteti, që e shkakton këtë.

Gjërat e paprekshme imitohen nga ata që përfshihen në ndryshime, p.sh. toka dhe zjarri. Për këta gjithashtu janë gjithnjë aktivë; sepse ata kanë lëvizjen e tyre nga vetvetja dhe nga vetvetja. Por fuqitë e tjera, sipas diskutimit tonë të mëparshëm, janë të gjitha fuqitë për të kundërtat; sepse ajo që mund të lëvizë një tjetër në këtë mënyrë mund ta lëvizë edhe jo në këtë mënyrë, d.m.th. nëse vepron sipas një formule racionale; dhe të njëjtat potenciale jo racionale do të japin rezultate të kundërta nga prania ose mungesa e tyre.

Nëse, pra, ka ndonjë entitet ose substancë siç thonë dialektologët se Idetë janë, duhet të ketë diçka shumë më shkencore sesa vetë shkenca dhe diçka më të lëvizshme sesa vetë lëvizja; sepse këto do të jenë më shumë të natyrës së aktualiteteve, ndërsa vetë shkenca dhe vetë lëvizja janë fuqi për këto.

Është e qartë, pra, fakti se aktualiteti është përparësor si ndaj fuqisë ashtu edhe ndaj çdo parimi të ndryshimit.

Pjesa 9

Se aktualiteti është gjithashtu më i mirë dhe më i vlefshëm sesa potenca e mirë, shihet nga argumenti i mëposhtëm. Gjithçka për të cilën themi se mund të bëjë diçka, është njësoj e aftë për kundërvënie, p.sh. ajo për të cilën ne themi se mund të jetë mirë është e njëjtë me atë që mund të jetë e sëmurë dhe ka të dy fuqitë në të njëjtën kohë; sepse e njëjta potencë është një potencë e shëndetit dhe sëmundjes, e pushimit dhe lëvizjes, e ndërtimit dhe hedhjes poshtë, e ndërtimit dhe e hedhur poshtë. Kapaciteti për kundërvënie, pra, është i pranishëm në të njëjtën kohë; por kundërvëniet nuk mund të jenë të pranishme në të njëjtën kohë, dhe aktualitetet gjithashtu nuk mund të jenë të pranishme në të njëjtën kohë, p.sh. shëndetin dhe sëmundjen. Prandaj, ndërsa e mira duhet të jetë njëra prej tyre, aftësia është njësoj, ose asnjëri; aktualiteti, pra, është më i mirë. Gjithashtu, në rastin e gjërave të këqija, fundi ose aktualiteti duhet të jenë më të këqij se potenca; për atë që 'mund' është që të dyja kundërvihet njësoj. Qartë, pra, e keqja nuk ekziston përveç gjërave të këqija; sepse e keqja është në natyrën e saj prapa potencës. Dhe prandaj mund të themi gjithashtu se në gjërat që janë nga fillimi, d.m.th. në gjërat e përjetshme, nuk ka asgjë të keqe, asgjë të dëmtuar, asgjë të çoroditur (sepse perversioni është diçka e keqe).

Është një aktivitet gjithashtu që zbulohen ndërtimet gjeometrike; sepse i gjejmë duke i ndarë. Nëse shifrat do të ishin ndarë tashmë, ndërtimet do të ishin të dukshme; por siç është ato janë të pranishme vetëm potencialisht. Pse këndet e trekëndëshit janë të barabarta me dy kënde të drejtë? Sepse këndet rreth një pike janë të barabarta me dy kënde të drejta. Nëse, pra, vija paralele me anën ishte tërhequr lart, arsyeja do të ishte e dukshme për këdo sapo të shihte figurën. Pse këndi në gjysmërreth në të gjitha rastet është kënd i drejtë? Nëse tre linja janë të barabarta, të dyja që formojnë bazën, dhe pingulja nga qendra, përfundimi është i dukshëm me një vështrim të dikujt që e njeh fjalinë e mëparshme. Padyshim, pra, ndërtimet potencialisht ekzistuese zbulohen duke u sjellë në realitet; arsyeja është se të menduarit e gjeometrit është një aktualitet; në mënyrë që potenca të burojë nga një aktualitet; dhe për këtë arsye është duke bërë ndërtime që njerëzit t'i njohin ato (megjithëse aktualiteti i vetëm është më i ri në gjenerim sesa fuqia përkatëse).

Pjesa 10

Termat "të qenit" dhe "jo-qenia" përdoren së pari duke iu referuar kategorive, dhe së dyti duke iu referuar potencës ose aktualitetit të këtyre ose jo-potencialit ose jo-aktualitetit të tyre, dhe së treti në kuptimin e vërtetë dhe të gabuar. Kjo varet, nga ana e objekteve, nga kombinimi ose ndarja e tyre, në mënyrë që ai që mendon se të ndara të ndahen dhe të kombinuarit të kombinohen ka të vërtetën, ndërsa ai mendimi i të cilit është në një gjendje në kundërshtim me atë të objektet është në gabim. Duke qenë kështu, kur është e pranishme ajo që quhet e vërtetë ose e pavërtetë, dhe kur jo? Ne duhet të marrim parasysh atë që nënkuptojmë me këto terma. Nuk është për shkak se ne mendojmë me të vërtetë që ju jeni të zbehtë, që jeni të zbehtë, por sepse jeni të zbehtë ne që themi këtë kemi të vërtetën. Nëse, pra, disa gjëra janë gjithmonë të kombinuara dhe nuk mund të ndahen, dhe të tjerët janë gjithmonë të ndara dhe nuk mund të kombinohen, ndërsa të tjerët janë të aftë ose për ndërthurje ose për ndarje, 'qenia' është duke u kombinuar dhe një, dhe 'mos qenia' është duke mos qenë i kombinuar por më shumë se një. Lidhur me faktet e kushtëzuara, pra, i njëjti mendim ose i njëjti pohim bëhet i rremë dhe i vërtetë, dhe është e mundur që ajo të jetë në një kohë e saktë dhe në një tjetër e gabuar; por në lidhje me gjërat që nuk mund të jenë ndryshe mendimet nuk janë në një kohë të vërteta dhe në një tjetër të rreme, por të njëjtat mendime janë gjithmonë të vërteta ose gjithmonë të rreme.

Por në lidhje me papërfshirjet, çfarë është të qenit apo jo, dhe e vërteta apo falsiteti? Një gjë e këtij lloji nuk është e përbërë, në mënyrë që të "jetë" kur ajo është e përbërë, dhe të mos jetë "të jetë" nëse është e ndarë, si 'që druri është i bardhë' ose 'se diagonali është i pamohueshëm'; as e vërteta dhe pavërtetësia nuk do të jenë akoma të pranishme në të njëjtën mënyrë si në rastet e mëparshme. Në fakt, pasi e vërteta nuk është e njëjtë në këto raste, kështu që edhe qenia nuk është e njëjtë; por (a) e vërteta ose e pavërteta janë si më poshtë - kontakti dhe pohimi janë e vërteta (pohimi nuk është i njëjtë me pohimin), dhe injoranca është moskontakt. Sepse nuk është e mundur të jesh në gabim në lidhje me pyetjen se çfarë është një gjë, përveç në një kuptim aksidental; dhe e njëjta gjë vlen për sa i përket substancave jo të përbëra (sepse nuk është e mundur të gabosh në lidhje me to). Dhe të gjitha ekzistojnë në të vërtetë, jo potencialisht; sepse përndryshe ata do të kishin ekzistuar dhe nuk do të ishin më; por, siç është, qenia në vetvete nuk do të ekzistojë (as nuk pushon së ekzistuari); sepse nëse do ta kishte bërë kështu do të duhej të dilte nga diçka. Për gjërat, pra, që janë thelbësore dhe aktuale, nuk është e mundur të gabosh, por vetëm t'i njohësh ato ose të mos i njohësh ato. Por ne pyesim se cilat janë ato, dmth. nëse ato janë të një natyre të tillë apo jo.

(b) Për sa i përket "qenies" që i përgjigjet së vërtetës dhe "jo-qenies" që i përgjigjet falsitetit, në një rast ekziston e vërteta nëse subjekti dhe atributi janë vërtet të kombinuara dhe pavërtetësia nëse nuk kombinohen; në rastin tjetër, nëse objekti ekziston, ai ekziston në një mënyrë të veçantë, dhe nëse nuk ekziston në këtë mënyrë nuk ekziston fare. Dhe e vërteta do të thotë të njohësh këto objekte, dhe falsiteti nuk ekziston, as gabimi, por vetëm injoranca-dhe jo një injorancë që është si verbëri; sepse verbëria është e ngjashme me një mungesë totale të aftësisë së të menduarit.

Është gjithashtu e qartë se në lidhje me gjërat e pandryshueshme nuk mund të ketë asnjë gabim në lidhje me kohën, nëse supozojmë se janë të pandryshueshëm. P.sh. nëse supozojmë se trekëndëshi nuk ndryshon, nuk do të supozojmë se në të njëjtën kohë këndet e tij janë të barabartë në dy kënde të drejta, ndërsa në një kohë tjetër ato nuk janë (sepse kjo do të nënkuptojë ndryshim). Megjithatë, është e mundur të supozojmë se një anëtar i një klase të tillë ka një atribut të caktuar dhe një tjetër nuk ka; p.sh. ndërsa mund të supozojmë se jo numri çift është i thjeshtë, mund të supozojmë se disa janë dhe disa nuk janë. Por në lidhje me një numër numerikisht të vetëm as kjo formë gabimi nuk është e mundur; sepse ne nuk mund të supozojmë se në këtë rast një instancë ka një atribut dhe një tjetër nuk ka, por qoftë gjykimi ynë i vërtetë apo i rremë, nënkuptohet se fakti është i përjetshëm.