Torii

Torii (, fjalë për fjalë vendi i zogut) është një portë tradicionale japoneze që më së shpeshti gjendet në hyrje ose brenda një tempulli shinto, që në mënyrë simbolike shënon kalimin nga kjo botë, në të shenjtën.

Prania e një torii në hyrje është zakonisht mënyra më e thjeshtë për të identifikuar tempujt e Shinto, dhe një ikonë e vogël torii i përfaqëson ato në hartat rrugore japoneze.

Paraqitja e parë e portave torii në Japoni mund të përcaktohet në mënyrë të besueshme të paktën në mes të periudhës së Heianit; ato përmenden në një tekst të shkruar në vitin 922. Torii më i vjetër ekzistues i gurëve është ndërtuar në shekullin e XII-të dhe i përket një Tempulli Haçiman në prefekturën Jamagata. Torii më i vjetër ekzistues prej druri është një torii rjobu në Tempullin Kubo Haçiman në prefekturën Jamanashi të ndërtuar në vitin 1535.

Portat torii ishin bërë tradicionalisht nga druri ose guri, por sot ato mund të bëhen edhe prej betoni të përforcuar, bakri, çelik inoksi ose materiale të tjera. Zakonisht ato janë ose të kuqe të ndritshme të pa pikturuar ose të pikturuar me një arkitra të sipërme të zezë. Tempujt Inari zakonisht kanë shumë torii, sepse ata që kanë qenë të suksesshëm në biznes shpesh i dhurojnë mirënjohje një torii të Inarit, kami të pjellorisë dhe industrisë. Fushimi Inari-taisha në Kioto ka mijëra torii të tillë, secila mban emrin e dhuruesit.

Përdorimet
Funksioni i një torii është të shënojë hyrjen në një hapësirë të shenjtë. Për këtë arsye, rruga që çon në një tempull Shinto (sando) është pothuajse gjithmonë e shtruar nga një ose më shumë torii, të cilat janë mënyra më e lehtë për të dalluar një faltore nga një tempull budist. Nëse sando kalon nën torii të shumëfishtë, pjesa e jashtme e tyre quhet içi no torii (, torii i parë). Ato vijuese, më afër faltores, zakonisht quhen, sipas renditjes, ni no torii (, torii i dytë) dhe san no torii (, torii i tretë). Torii të tjerë mund të gjenden më larg në faltore për të përfaqësuar nivele në rritje të shenjtërisë pasi njeriu afrohet në shenjtëroren e brendshme (honden), thelbin e faltores. Gjithashtu, për shkak të marrëdhënies së fortë midis faltoreve Shinto dhe familjes perandorake japoneze, një torii qëndron gjithashtu përpara varrit të çdo Perandori.

Në të kaluarën torii duhet të ketë qenë përdorur edhe në hyrje të tempujve budistë. Edhe sot, një tempull i spikatur si Shiteno-xhi i Osakës, i themeluar në vitin 593 nga Shotoku Taishi dhe tempulli më i vjetër budist i krijuar nga shteti në botë (dhe vendi), ka një torii që qëndron në një nga hyrjet e tij. (Torii prej druri origjinal u dogj në vitin 1294 dhe më pas u zëvendësua nga një prej guri). Shumë tempuj budistë përfshijnë një ose më shumë faltore Shinto kushtuar kamive të tyre kujdestare ("Çinxhusha"), dhe në atë rast një torii shënon hyrjen e faltores. Benzaiteni është një perëndeshë sinkretike e rrjedhur nga hyjnia indiane Sarasvati, e cila bashkon elementë të Shintos dhe Budizmit. Për këtë arsye sallat kushtuar saj mund të gjenden në të dy tempujt dhe faltoret, dhe në të dy rastet para sallës qëndron një torii. Vetë perëndesha është portretizuar ndonjëherë me një torii në kokën e saj. Më në fund, deri në Periudhën Meixhi (1868-1912) torii zbukuroheshin në mënyrë rutinore me pllaka që mbanin sutra budiste.

Jamabushi, asketë hermetikë malorë japonezë, me një traditë të gjatë si luftëtarë të fuqishëm, të pajisur me fuqi të mbinatyrshme, ndonjëherë përdorin si simbolin e tyre një torii.

Torii është përdorur ndonjëherë si një simbol i Japonisë në kontekste jo-fetare. Për shembull, është simbol i Regjimentit të Forcave të Sigurisë së Korpusit Detar dhe Regjimentit të 187-të të Këmbësorisë, Divizionit të 101-të Ajror dhe forcave të tjera amerikane në Japoni.DefenseLINK News: Revised Helmet Patch Immortalizes World War II Troops

Origjina
Origjina e toriit është e panjohur dhe për të cilën ekzistojnë teori të ndryshme, asnjëra prej të cilave nuk ka arritur pranim të përbotshëm. Për shkak se përdorimi i portave simbolike është i përhapur në Azi - struktura të tilla mund të gjenden për shembull në Indi, Kinë, Tajlandë, Kore dhe brenda fshatrave nikobareze dhe Shompen - historianët besojnë se mund të jenë një traditë e importuar.

Për shembull, ata mund të kenë origjinën në Indi nga portat e toranës në manastirin e Sançi në Indinë qendrore. Sipas kësaj teorie, torana u adoptua nga themeluesi i Budizmit Shingon Kukai, i cili e përdori atë për të demarkuar hapësirën e shenjtë, të përdorur për ceremoninë e homës.James Edward Ketelaar.Of Heretics and  Martyrs in Meiji Japan.  Princeton: Princeton University Press, 1990. fq. 59. Hipoteza u ngrit në shekujt e XIX dhe të XX për shkak të ngjashmërive në strukturë dhe emër midis dy portave. Kundërshtimet gjuhësore dhe historike tani janë shfaqur, por ende nuk është arritur në përfundim.

Sao Çing Ça, një strukturë fetar në Bangkok, Tajlandë, që ngjanë fort me toriit. Funksionalisht, megjithatë, është shumë e ndryshme pasi përdoret si një kolovajzë. Gjatë ceremonive Brahmine lëkundet, duke u përpjekur të rrëmbejë një thes me monedha të vendosura në njërën prej shtyllave.

Stilet
Stilet torii ndahen në dy familje; familja shinmei () dhe familja mjoxhin (). Torii shinmei dhe variantet e tij karakterizohen nga arktikau i sipërm i drejtë, ndërsa torii mjoxhin dhe variantet e tij karakterizohen nga arktikarë të lakuar.

 Referime 

Kategoria:Arkitekturë aziatike
Kategoria:Arkitektura japoneze
Kategoria:Objekte fetare
Kategoria:Kultura e Japonisë