Jari

Jari () është termi për një teh japonez të prodhuar tradicionalisht (nihonto)The Development of Controversies: From the Early Modern Period to Online Discussion Forums, Volume 91 of Linguistic Insights. Studies in Language and Communication, Author Manouchehr Moshtagh Khorasani, Publisher Peter Lang, 2008, , , fq. 150The Complete Idiot's Guide to World Mythology, Complete Idiot's Guides, Authors Evans Lansing Smith, Nathan Robert Brown, Publisher	Penguin, 2008, , , fq. 144 në formën e një shtize, ose më saktë, shtizës me kokë të drejtë. Arti ushtarak i ushtrimit të jarit quhet sōxhutsu.

Historia
parapamje|majtas|254px|Tre su jari të montuara në koshirae, duke përfshirë një me një kryqëzim asimetrik (hadome)
Jari i hershëm besohet të ketë rrjedhur prej shtizave kineze. Këto hoko jari mendohet se i përkasin periudhës Nara (710–794). Japan and China: Japan, its history, arts, and literature, Frank Brinkley, T. C. & E. C. Jack, 1903, fq. 156The connoisseur's book of Japanese swords, Kōkan Nagayama, Kodansha International, p.49 Ndërsa ata ishin të pranishëm në historinë e hershme të Japonisë, termi jari u shfaq për herë të parë në burime të shkruara në vitin 1334 dhe ky lloj shtize nuk u bë e njohur deri në fund të shekullit të XV-të. Lufta origjinale e bushit nuk ishte një gjë për të zakonshmit; ishte një luftë e ritualizuar zakonisht midis dy luftëtarëve që do të sfidonin njeri-tjetrin përmes harkut të kuajve. Sidoqoftë, pushtimet Mongole në tentativë të Japonisë në vitet 1274 dhe 1281, i ndryshuan armët dhe luftën japoneze. Mongolët punësuan këmbësorë kinezë dhe koreanë që mbanin shtiza të gjata dhe luftuan në formacione të ngushta. Ata lëvizën në njësi të mëdha për të ndaluar kalorësinë. Armët pole (përfshirë naginata dhe jari) kishin përdorim shumë më të madh ushtarak sesa shpatat, për shkak të arritjes së tyre dukshëm më të gjatë, peshës më të lehtë për gjatësi njësi (megjithëse në përgjithësi një armë shkopi do të ishte mjaft e rëndë), dhe aftësia e tyre e madhe shpuese. Shpatat në një situatë të plotë beteje u zhvendosën në statusin e urgjencës anësore nga Periudhat Heian gjatë Periudhës Muromaçi. Rreth gjysmës së fundit të shekullit të XVI-të, ashigarut duke mbajtur shtizë (nagae jari) me gjatësi 4.5 - 6.5 m u bënë forcat kryesore në ushtri. Ata formuan rreshta, të kombinuara me ushtarë që mbanin armë zjarri (tanegashima) dhe shtiza të shkurtra. Shtizëmbajtësit formuan një linjë dy ose tre rreshta dhe u trajnuan për të lëvizur pikat e tyre në unison nën komandë.

Jari përfundimisht u bë më popullor se harku i gjatë si armë për samurait, dhe trupat e këmbësorisë (ashigaru) ndoqën kostumin dhe i përdorën ato gjerësisht. Me ardhjen e Periudhës Edo, jari kishte rënë në mospërdorim. Theksim më i madh u vu në luftime në shkallë të vogël, të lagjeve të ngushta, kështu që lehtësia e shpatave çoi në mbizotërimin e tyre, dhe armët pole dhe harku humbën vlerën e tyre praktike. Gjatë Periudhës paqësore Edo, jarit prodhoheshin ende (ndonjëherë edhe nga shpata të njohura), megjithëse ato ekzistonin kryesisht si një armë ceremoniale ose si armë policie.

Përshkrimi
Jari karakterizohej nga një teh i drejtë dhe u bënë ishin bërë nga i njëjti çelik (tamahagane) me të cilin farkëtuan shpatat tradicionale japoneze dhe kokat e shigjetave dhe ishin shumë të qëndrueshme. Gjatë historisë u prodhuan shumë variacione të tehut të jarit të drejtë, shpesh me zgjatje në një teh qendror. Llojet e jarit shpesh kishin një skaj (nakago) jashtëzakonisht të gjatë; në mënyrë tipike do të ishte më e gjatë se pjesa e mprehur e tehut. Skaji shtrihet në një pjesë të re të forcuar të dorezës (taçiuçi ose taçiuke) duke rezultuar në një bosht shumë të ngurtë duke e bërë gati të pamundur që thika të bie ose të shkëputet.

Boshti (nagaje ose ebu) erdhi në shumë gjatësi, gjerësi dhe forma të ndryshme; të bëra prej druri të ngurtë dhe të mbuluar në shirita me llak bambuje, këto erdhën në seksion kryq ovale, të rrumbullakët ose poligonalë. Këto, nga ana e tyre shpesh ishin të mbështjella me unaza metalike ose tela (dogane), dhe bashkangjitur me një pompë metalike (ishizuki) në skajin e mbrapëm. Boshtet e jarit shpesh dekoroheshin me shtresa prej metali ose materialesh gjysëm të çmuar, si kunjat prej bronzi, llaku, ose thekon e perlave. Një këllëf (saja) ishte gjithashtu pjesë e një jari të plotë.

Shiko edhe
 Shpata japoneze
 Naginata
 Kusanagi no Tsurugi
 Shikomizue
 Daisho
 Katana (shpatë japoneze)
 Tanto
 Odaçi
 Kultura e Japonisë
 Samurai
 Periudha Heian
 Periudha Kamakura
 Periudha Sengoku
 Periudha Edo

 Referime 

Kategoria:Vegla prerëse
Kategoria:Armë mesjetare
Kategoria:Japonia feudale
Kategoria:Kultura e Japonisë
Kategoria:Shpata japoneze