Delja berbere

Delka berbere (Ammotragus lervia) është një lloji capridi amtare për malësit shkëmbore  në Afrikën veriore . Janë përshkruar gjashtë nënlloje . Megjithëse është e rrallë në Afrikën veriore të, ai është futur në Amerikën Veriore , Evropën Jugore dhe gjetkë. Ёshtë e njohur edhe në gjuhën berbere si awdad , waddan , arwi dhe arrwis .

 Pëshkrimi 
Delja berbere qëndron 60 deri 90 cm mbi supe, me një gjatësi rreth 1.5 m , dhe me masë 40 deri 140 kg . Pjesët e sipërme dhe pjesët e jashtme të këmbëve kanë një ngjyrë të murrme uniforme e kuqërremtë ose kafe gri. Ka disa flokë të dendur në fyt (që shtrihen poshtë në gjoks tek meshkujt) dhe një krifë e rrallë . Brirët e tyre kanë një seksion kryq trekëndësh . Brirët lakohen nga jashtë, prapa, pastaj nga brenda dhe mund të kalojnë 76 cm në gjatësi. Brirët janë mjaft të lëmuar, me rrudha të lehta të dukshme në bazë ndërsa kafsha piqet.  

 Gama 

 Gama natyrore 
Delja berbere natyrisht ndodhet në Afrikën veriore në Algjeri , Tunizi , Çadin verior , Egjiptin , Libinë , Malin verior , Mauritaninë , Marokun , Nigerin dhe Sudanin (në perëndim të Nilit , dhe në kodrat e Detit të Kuq në lindje të Nilit).  

 Popullata e futur 
parapamje|Në kopshtin zoologjik të Londrës
Delja berbere është futur në Spanjën Juglindore  , Shtetet e Bashkuara Jugperëndimore  ( Malet Chinati në La Escalera Ranch , Parku Kombëtar i Maleve të Guadalupe , Kanioni Palo Duro , Trans-Pecos, dhe pjesë të tjera të Teksasit dhe New Mexico ) , Ishulli Niihau (Hawaii), Meksika dhe disa pjesë të Afrikës.  Ata janë bërë të zakonshëm në një rajon të kufizuar të Spanjës jug-lindore , që nga futja e tij në 1970 në parkun rajonal Sierra Espuña si lloji gjuetie . Përshtatshmëria e saj i mundësoi asaj që të kolonizojë zonat e afërta shpejt, dhe pronat e lojërave private ofruan qendra të tjera shpërndarjeje. Lloji aktualisht po zgjerohet, sipas anketave të fundit në terren , tani që gjenden në provincat e Alicante , Almería , Granada dhe Murcia . Cassinello, J.; Serrano, E.; Calabuig, G. & Pérez, J.M. (2004). Range expansion of an exotic ungulate (Ammotragus lervia) in southern Spain: ecological and conservation concerns. Biodiversity and Conservation 13: 851-866 Ky lloji është një konkurrent i mundshëm për thundrakët vendas që banojnë në Gadishullin Iberik . Lloji është futur edhe në La Palma ( Ishujt Kanarie), dhe është përhapur në të gjithë pjesët veriore dhe qendrore të ishullit, ku është një kërcënim serioz për bimësinë endemike .  

 Taksonomia 
parapamje|I ri
A. lervia është lloji i vetëm në gjininë Ammotragus . Sidoqoftë, disa autorë e përfshijnë këtë gjini në gjininë e dhisë Capra , së bashku me gjininë e deleve Ovis .  

Nënllojet gjenden në mënyrë allopatrike në pjesë të ndryshme të Afrikës Veriore: 

 A. l. lervia Pallas, 1777 (I cënuar)
 A. l. ornata I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1827 Wacher, T., El Din, S. B., Mikhail, G., & El Din, M. B. (2002). New observations of the ‘extinct’ Barbary sheep Ammotragus lervia ornata in Egypt. Oryx, 36(3), 301-304. Manlius, N., Menardi-Noguera, A. and Zboray, A. 2003. Decline of the Barbary sheep (Ammotragus lervia) in Egypt during the 20th century: literature review and recent observations. Journal of Zoology (London) 259: 403-409. 
 A. l. sahariensis Rothschild, 1913 (I cënuar)
 A. l. blainei Rothschild, 1913 (I cënuar)
 A. l.  angusi Rothschild, 1921 (I cënuar)
 A. l. fassini Lepri, 1930 (I cënuar)

 Habitati 
parapamje|Delja berbere
Deleja berbere gjendet në zona malore të thata ku kullosin barëra , shkurre dhe likene . Ata janë në gjendje të marrin të gjithë ujin e tyre metabolik nga ushqimi, por nëse është i disponueshëm ujë i lëngshëm, ata do të pinë dhe do të zhyten në të. Delet berbere janë karpuskulare. Kjo është se ata janë aktivë në mëngjes herët dhe pasdite vonë dhe pushojnë në vapën e ditës. Ata janë shumë të shkathët dhe mund të arrijnë një kërcim në këmbë mbi 2 metra . Ato janë përshtatur mirë me habitatin e tyre, të cilat përbëhen nga male të thepisura shkëmbore dhe kanione. Ata shpesh ikin në shenjën e parë të rrezikut, zakonisht duke ecur përpjetë. Ata janë jashtëzakonisht nomadë dhe udhëtojnë vazhdimisht nëpër male. Grabitqarët e tyre kryesore në Afrikën Veriore ishin leopardi berber , luani berber , dhe karakali , por tani vetëm njerëzit kërcënojnë popullsinë e tyre.

 Emërtimi 
Emri binomial Ammotragus lervia rrjedh nga greqishtja ἄμμος ámmos ("rërë", duke iu referuar pallto me rërë) dhe τράτος trágos ("dhi").

 Gallery 

 References 

 Lexime të mëtejshme 

 Cassinello, J. (1998). Ammotragus lervia: a review on systematics, biology, ecology and distribution. Annales Zoologici Fennici 35: 149-162
 Cassinello, J. (2013). Ammotragus lervia: 595–599. In: Mammals of Africa. Vol VI. Pigs, Hippopotamuses, Chevrotain, Giraffes, Deer and Bovids. JS Kingdon & M Hoffmann (Eds.) Bloomsbury Publishing, London.
 Cassinello, J. (2015). Ammotragus lervia (aoudad). In: Invasive Species Compendium. http://www.cabi.org/isc/datasheet/94507 CAB International, Wallingford, UK.
 Wacher, T., Baha El Din, S., Mikhail, G. & Baha El Din, M. (2002). New observations of the "extinct" Aoudad Ammotragus lervia ornata in Egypt. Oryx 36: 301–304.

 Linqe ekstra 

 A Spanish site on complete biological information about the Aoudad
 The Ultimate Ungulate entry on Barbary Sheep
 Barbary Sheep in Texas
 Barbary Sheep in Sahara