Kamelidët

Kamelidët janë anëtarë të familjes biologjike Kamelidae, e vetmja familje që jeton aktualisht në nënrendin Tylopoda. Të vetmit anëtarë të gjallë të këtij grupi janë: deveja arabe, dromedari, apo gamilja, devetë baktriane, devetë e egra baktriane, lamat, alpakat, vikunjat dhe guanakot. Kamelidët janë thundrakë të klasifikuar në rendin Cetartiodaktila, së bashku me derrat, balenat, drerët, gjedhët, antilopat dhe shumë të tjerë.

 Karakteristikat 
majtas|parapamje|Këmbët e deveve u mungojnë thundrat funksionale, kockat e gishtave të këmbëve janë të ngulitura në një jastëk të gjerë dhe të prerë. 
Kamelidët janë kafshë të mëdha, rreptësisht barishtore, me qafë të hollë dhe këmbë të gjata. Ato ndryshojnë nga ripërtypësit në një numër mënyrash.Fowler, M.E. (2010). "Medicine and Surgery of Camelids", Ames, Iowa: Wiley-Blackwell. Chapter 1 General Biology and Evolution addresses the fact that camelids (including camels and llamas) are not ruminants, pseudo-ruminants, or modified ruminants. Protezat e tyre tregojnë se gjurmët e incizuesve qendrorë vestigial në kockën incizive, dhe incizorët e tretë janë zhvilluar në tufa të ngjashme me qenin. Kamelidët gjithashtu kanë dhëmbë të vërtetë qenësh dhe premolarë të ngjashëm me tufë, të cilat ndahen nga molarët nga një hendek. Muskulaturë e gjymtyrëve të pasme ndryshon nga ato të dythundrakëve të tjerë në atë që këmbët janë ngjitur në trup vetëm në pjesën e sipërme të kofshës, në vend se të ngjitura me lëkurë dhe muskuj nga gjuri lart. Për shkak të kësaj, devetë duhet të shtrihen duke pushuar në gjunjë me këmbët e tyre nën trupin e tyre. Ata kanë stomakë me tre pjesë , buzët e tyre të sipërme janë të ndara në dysh, me secilën pjesë veçmas të lëvizshme; dhe, unike në mesin e gjitarëve, qelizat e tyre të kuqe të gjakut janë eliptike. Ata gjithashtu kanë një lloj antitrupash unik, të cilëve u mungon zinxhiri i lehtë, përveç antitrupave normal që gjenden te gjitarët e tjerë. Këto të ashtuquajturat antitrupa të zinxhirit të rëndë po përdoren për të zhvilluar antitrupa me një domain të vetëm me aplikime të mundshme farmaceutike.

Kamelidët nuk kanë thundra; përkundrazi, ata kanë gishtërijn me thonj të këmbëve dhe shirita të butë të këmbëve (Tylopoda është fjalë greke për "këmbë të mbushur"). Shumica e peshës së kafshës mbështetet në këto puta të forta, lëkure të vetme. Kamelidët e Amerikës së Jugut, të përshtatura për terrene të pjerrëta dhe shkëmbore, mund të lëvizin me putra e tyre. Shumë deve fosile ishin me thundra dhe ndoshta të grumbulluara, në kontrast me të gjitha speciet e gjalla.

Kamelidët kanë sjellës të ngjashëm në shumë mënyra, duke përfshirë edhe ecjen e tyre me këmbë, në të cilën të dy këmbët në të njëjtën anë lëvizen njëkohësisht. Si pasojë, devetë mjaft të mëdha që mbajnë qenie njerëzore kanë një lëvizje tipike lëvizëse.

Devetë dromedar, devetë bakriane, lamat dhe alpakat janë të gjitha ovulatorë të induktuar.

Tri speciet deve afro-aziatike kanë zhvilluar adaptime të gjera në jetën e tyre në mjedise të ashpra, duke jetuar pa ujë. Popullsitë e egra të deveve baktriane janë madje në gjendje të pinë ujë. Wild Bactrian Camels Critically Endangered, Group Says National Geographic, 3 December 2002

Tabela krahasuese e shtatë specieve ekzistuese në familjen Kamelidae:
LlojetFototGama natyroreMadhësiaCamelusDeveja baktriane
(Camelus bactrianus)95x95pxAzia Qendrore dhe Azia e Brendshme(I zbutur)Deveja e egër baktriane
(Camelus ferus)100x100pxKinë dhe Mongoli(I egër)300 deri 820 kg (660 deri 1,800 lb)DromedarioseDeveja arabe
(Camelus dromedarius)75x75pxAzia Jugore dhe Lindja e Mesme(I zbutur)LamaLama
(Lama glama)100x100px(I zbutur)Guanako
(Lama guanicoe)75x75pxAmerika Jugorec. VicugnaAlpaka
(Vicugna pacos)100x100px(I zbutur)Vikunja
(Vicugna vicugna)91x91pxAnde

 Evolucioni 

Kamelidët janë të pazakontë në atë që shpërndarja e tyre moderne është pothuajse e kundërta e zonës së tyre të origjinës. Kamelidët u shfaqën së pari shumë shpejt në evolucionin e dythundrakëve, rreth 45 milion vjet më parë gjatë Eocenit të mesëm , në Amerikën e Veriut të sotëm . Ndër devetë më të hershme ishte Protylopus me madhësiin e lepurit , i cili ende kishte katër gishtërinj në secilën këmbë. Deri në fund të Eocenit , rreth 35 milion vjet më parë, deve të tilla si Poebrotherium kishin humbur dy gishtërinjtë anësorë dhe ishin përmasat e një dhie moderne.

Familja u diversifikua dhe përparoi, por mbeti e kufizuar në kontinentin e Amerikës së Veriut, deri vetëm rreth dy deri në tre milion vjet më parë, kur përfaqësuesit arritën në Azi dhe (si pjesë e Shkëmbimit të Madh Amerikan që pasoi formimin e Istmit të Panamasë) Amerikën jugore. Një deve e lartë arktike, nga kjo periudhë kohore, është dokumentuar në kufirin verior të Kanadasë.

Kamelidët origjinalë të Amerikës Veriore mbetën të zakonshme deri në të kaluarën gjeologjike të kohëve të fundit, por më pas u zhdukën, ndoshta si rezultat i gjuetisë ose ndryshimeve të habitatit nga kolonët e hershëm njerëzorë, dhe ndoshta si rezultat i ndryshimit të kushteve mjedisore pas epokës së fundit të akullit, ose një ndërthurje e këtyre faktorëve. Tre grupe specie mbijetuan: dromedari i Afrikës veriore dhe Azisë Jugperëndimore; devetë baktriane të Azisë Qendrore; dhe grupi i Amerikës së Jugut, i cili tani është zhvendosur në një varg formash që janë të lidhura ngushtë, por zakonisht klasifikohen si katër lloje: lamat, alpakat, guanakot, dhe vikunjat. Kamelidët u zbutën nga popujt e hershëm të Andeve dhe mbeten në përdorim edhe sot.

Kamelidet fosile tregojnë një larmi më të gjerë se sa homologët e tyre modernë. Një gjini e Amerikës së Veriut, Titanotylopus , qëndronte 3.5 m në sup, krahasuar me rreth 2 m të deve më të mëdha moderne. Kamelidë të tjerë të zhdukur përfshinin kafshë të vegjël , si Stenomylus . Më në fund, një numër kamelidësh shumë të gjata, të ngjashme me gjirafat, u përshtatën për të ushqyer me gjethe nga pemët e larta, duke përfshirë edhe gjini të tilla si Aepycamelus dhe Oxydactylus.

Pavarësisht nëse deveja e egër baktriane (Camelus ferus) është në fakt një specie e veçantë apo një nënspecie (Camelus bactrianus ferus) është ende e debatuar. Data e divergjencës është 0.7 milion vjet më parë, shumë përpara fillimit të zvetënimit.

 Klasifikimi shkencor 
parapamje|Një deve dromedari (Camelus dromedarius) në daljet australiane, afër Silverton, Uellsi i Ri Jugor
parapamje|Vikunja amerikanojugore (Vicugna vicugna)
Familla Kamelidae

 †Nënfamilja Poebrodontinae
 †Nënfamilja Poebrotheriinae
 †Nënfamilja Miolabinae
 †Nënfamilja Stenomylinae
 †Nënfamilja Floridatragulinae
 Nënfamilja Camelinae
 Fisi Lamini
 Gjinia: Lama
 Lama, Lama glama
 Guanako, Lama guanicoe
 Gjinia: Vicugna
 Vikunja, Vicugna vicugna
 Alpaka, Vicugna pacos 
 Gjinia: Hemiauchenia
 †Hemiauchenia macrocephala
 †Hemiauchenia minima
 †Hemiauchenia blancoensis
 †Hemiauchenia vera
 †Hemiauchenia paradoxa
 Gjinia Palaeolama
 †Palaeolama mirifica
 Fisi Camelini
 Gjinia: Camelus
 Dromedari, Camelus dromedarius
 Deveja baktiriane, Camelus bactrianus
 Deveja e egër baktiriane, Camelus ferus
 †Deveja siriane, Camelus moreli
 †Camelus sivalensis
 Gjinia: Camelops
 †Camelops hesternus
 Gjinia: Paracamelus
 †Paracamelus gigas

 Filogjenia 

 Gjinitë e zhdukura 
Emri i gjinisëEpokaPëshkrimiAepycamelusMiocenQafë e gjatë, në formë s-je, këmbë të vërteta të mbushuraCamelopsPliocen-PleistocenI madh, me këmbë deveje të vërteta, statusi i gungës është i pasigurtEulamaopsPleistocenNga Amerika JugoreeFloridatragulusMioceni i hershëmNjë specie e çuditshme deveje me një feçkë të gjatëHemiaucheniaMiocen-PleistocenNjë gjini lamine e Amerikës së Veriut dhe JugutMegacamelusMiocen-PleistocenSpecie e madhe kamelideMegatylopusMioceni-i herët PleistocenKamelid i madh nga Amerika VerioreOxydactylusMioceni i herëtAnëtari më i hershëm i familjes "deve gjirafë"PalaeolamaPleistocenNjë gjini lamine e Amerikës së Veriut dhe JugutPoebrotheriumOligoceneKjo specie deveje zuri vendin e drerit dhe antilopës në Lumin e Bardhë Badlands.ProcamelusMiocenParaardhës i zhdukur Titanolypus dhe CamelusProtylopusEoceni i vonëAnëtari më i hershëm i deveveStenomylusMioceni i herëtDeve e vogël, si gazele, që jetonte në tufa të mëdha në Rrafshinaltën e MadheTitanotylopusMiocen-PleistocenKëmbë të larta, me gunga, të vërteta

 Referime 

Lidhje të jashtme

 Pictures of camelid species

Kategoria:Gjitarë
Kategoria:Dythundrakë
Kategoria:Taksonomi