Kushtetuta e Perandorisë Osmane

Kushtetuta osmane e vitit 1876 (turqisht osmanlli: قانون اساسى; turqisht: Kanûn-u Esâsî; frëngjisht: Constitution ottomane) ishte kushtetuta e parë e Perandorisë Osmane. Shkruar nga anëtarët e Osmanëve të Ri Midhat Pasha, gjatë sundimit të Sulltan Abdyl Hamid II (1876–1909), kushtetuta ishte në fuqi vetëm për dy vjet, nga 1876 në 1878 në një periudhë të njohur si Epoka e Parë Kushtetuese. Më vonë u vu përsëri në fuqi dhe u ndryshua për të transferuar më shumë pushtet nga sulltani dhe Senati i emëruar në Dhomën e Deputetëve të zgjedhur përgjithësisht pas Revolucionit Turk të Rinj 1908, e cila nisi një periudhë të njohur si Epoka e Dytë Kushtetuese.

Gjatë studimeve të tyre në Evropë, disa anëtarë të elitës së re Osmane arritën në përfundimin se sekreti i suksesit të Evropës qëndronte jo vetëm te arritjet e saj teknike, por edhe te organizatat e saj politike. Për më tepër, vetë procesi i reformës kishte zhytur një segment të vogël të elitës me besimin se qeveria kushtetuese do të ishte një kontroll i dëshirueshëm për autokracinë dhe t'i siguronte asaj një mundësi më të mirë për të ndikuar në politikë. Sundimi kaotik i Sulltan Abdylaziz çoi në depozitimin e tij në 1876 dhe, pas disa muajsh të trazuar, në shpalljen e një kushtetute osmane që sulltani i ri, Abdyl Hamid II, u zotua të mbështeste

 Sfondi 
Kushtetuta Osmane u prezantua pasi një seri reformash u shpallën në 1839 gjatë epokës së Tanzimat. Qëllimi i epokës së Tanzimatit ishte reformimi i Perandorisë Osmane nën kujdesin e perëndimit. Në kontekstin e reformave, armenët e arsimuar perëndimorë të Perandorisë Osmane hartuan Kushtetutën Kombëtare Armene në 1863. Kushtetuta Osmane e 1876 ishte nën ndikimin e drejtpërdrejtë të Kushtetutës Kombëtare Armene dhe autorëve të saj. Vetë Kushtetuta Osmane e vitit 1876 u hartua nga Armeni Osman i arsimuar Perëndimor Krikor Odian, i cili ishte këshilltari i Midhat Pashës.

Përpjekjet për reforma brenda perandorisë ishin bërë prej kohësh. Nën sundimin e Sulltan Selim III, ekzistonte një vizion i reformës aktuale. Selim u përpoq të adresonte dështimin e ushtrisë për të funksionuar në mënyrë efektive në betejë; madje edhe bazat e luftimeve mungonin dhe udhëheqësve ushtarakë u mungonte aftësia për të komanduar. Përfundimisht përpjekjet e tij çuan në vrasjen e tij nga jeniçerët. Ky veprim shpejt bëri që Mahmud II të bëhej Sulltan. Mahmud mund të konsiderohet të jetë "reformatori i parë i vërtetë osman", pasi ai mbajti një qëndrim thelbësor kundër jeniçerëve duke i hequr ata si një pengesë në incidentin e mbarë

Kjo çoi në atë që njihej si epoka e Tanzimat, e cila zgjati nga 1839 deri në 1876. Kjo epokë u përcaktua si një përpjekje e reformës për të shpërndarë pushtetin nga Sulltani (madje duke u përpjekur për të hequr përpjekjet e tij) në qeverinë e sapo formuar të udhëhequr nga një Parlament . Këto ishin qëllimet e Portës së Lartë, e cila përfshinte qeverinë e sapo formuar. Qëllimi i epokës së Tanzimat ishte reforma, por kryesisht, për të devijuar pushtetin nga Sulltani në Portën e Lartë. Akti i parë i papërcaktueshëm i periudhës së Tanzimatit ishte kur Sulltan Abdylmexhid I nxori Ediktin e Gülhane. Ky dokument ose deklaratë shprehte parimet që shtetarët liberalë donin të bëheshin një realitet aktual. Politikanët e Tanzimat dëshironin të parandalonin që perandoria të rrënohej plotësisht.

Gjatë kësaj kohe Tanzimat kishte tre sulltan të ndryshëm: Abdylmexhid I (1839 - 1861), Abdylaziz I (1861-1876) dhe Murad V (i cili zgjati vetëm 3 muaj në 1876). Gjatë periudhës së Tanzimatit, njeriu nga Perandoria Osmane me më shumë respekt në Evropë ishte Midhat Pasha. Midhat ëndërronte një Perandori në të cilën "nuk do të kishte as myslimanë, as jomuslimanë, por vetëm osmanë". Një ideologji e tillë çoi në formimin e grupeve të tilla si Osmanët e Rinj dhe Komiteti i Bashkimit dhe Progresit (të cilët u bashkuan me Shoqërinë Osmane të Unitetit). Këto lëvizje u përpoqën të sillnin reformë të vërtetë jo me anë të dekreteve dhe premtimeve, por me veprime konkrete . Edhe pasi Abdylhamid II pezulloi kushtetutën, ajo u shtyp ende në salname, ose librin vjetor të bërë nga qeveria Osmane.

Johann Strauss, autor i "Një kushtetutë për një perandori shumëgjuhëshe: Përkthimet e Kanun-ı Esasi dhe tekste të tjera zyrtare në gjuhët e pakicave", shkroi se Kushtetuta e Belgjikës dhe Kushtetuta e Prusisë (1850) "duket se kanë ndikuar në Osmanisht Kushtetuta "

 Qëllimi 
Porta Osmane besonte se sapo popullata e krishterë të përfaqësohej në asamblenë legjislative, asnjë fuqi e huaj nuk mund të legjitimonte promovimin e interesave të saj kombëtar nën pretekstin e përfaqësimit të të drejtave të këtyre njerëzve të lidhjeve fetare dhe etnike. Veçanërisht, nëse zbatohej me sukses, mendohej se do të rrëmbente Rusinë nga pretendimet e tilla. Sidoqoftë, potenciali i tij nuk u realizua kurrë dhe tensionet me Perandorinë Ruse arritën kulmin në Luftën Ruso-Turke (1877-1878).

 Kuadri 
Pasi Sulltan Murad V u largua nga detyra, Abdul Hamid II u bë Sulltani i ri. Midhat Pasha kishte frikë se Abdul Hamid II do të shkonte kundër vizioneve të tij progresive; si pasojë ai kishte një intervistë me të për të vlerësuar personalitetin e tij dhe për të përcaktuar nëse ishte në bord. Kushtetuta propozoi një parlament dydhomësh, Asamblenë e Përgjithshme, të përbërë nga Senati i zgjedhur nga Sulltani dhe Dhoma e Deputetëve përgjithësisht e zgjedhur (megjithëse jo drejtpërdrejt; popullata zgjodhi delegatë që më pas do të zgjidhnin Deputetët). Kishte gjithashtu zgjedhje të mbajtura çdo katër vjet për të mbajtur ndryshimin e parlamentit dhe për të shprehur vazhdimisht zërin e njerëzve. Ky kornizë e njëjtë u transferua nga Kushtetuta siç ishte në 1876 derisa u rivendos në 1908. Të gjitha në të gjithë kornizën e Kushtetutës bënë pak për të kufizuar fuqinë e Sulltanit. Disa nga kompetencat e mbajtura të Sulltanit ishin: shpallja e luftës, emërimi i ministrave të rinj dhe miratimi i legjislacionit.

 Zbatimi 
Megjithëse bisedimet në lidhje me zbatimin e një kushtetute ishin në vend gjatë qeverisjes së Murad V, ato nuk u realizuan. U organizua një takim i fshehtë midis Midhat Pashës, autorit kryesor të kushtetutës dhe Abdul Hamid II, vëllait të sulltanit, në të cilin u ra dakord që një kushtetutë të hartohej dhe të shpallej menjëherë pasi Abdul Hamid II erdhi në fron. Pas kësaj marrëveshjeje, Murat V u rrëzua më 1876 nga një fetva për arsye të marrëzisë. Një komitet prej 24 (më vonë 28) vetë, i udhëhequr Midhat Pasha tim, u formua për të punuar në kushtetutën e re. Ata paraqitën draftin e parë në 13 nëntor 1876, i cili u refuzua me ngulm nga ministrat e Abdul Hamid II për shkak të shfuqizimit të zyrës së Sadrazam. Pas debateve të ashpra, një kushtetutë e pranueshme nga të gjitha palët u krijua dhe kushtetuta u nënshkrua nga Abdul Hamid II në mëngjesin e 13 dhjetorit 1876.

 Versione gjuhësore 
Sipas Strauss, autoritetet duket se kishin përgatitur versione të shumëfishta të kushtetutës në të njëjtën kohë para se të dilnin pasi viti i botimit të tyre ishte 1876: ai deklaroi se një lëshim i tillë "siç duket ndodhi njëkohësisht". Ato u botuan zyrtarisht në gazeta të ndryshme, në pronësi të botuesve të tyre përkatës, sipas gjuhës, dhe kishte botime të tjera që i ribotuan ato

Strauss i ndan përkthimet në versione "të stilit oriental" - ato të bëra për ithtarët e Islamit dhe versione "të stilit perëndimor" - ato të bëra për njerëzit e krishterë dhe hebrenj, duke përfshirë qytetarë osmanë dhe të huaj që banojnë në perandori.

Kategoria:Ligje
Kategoria:Politika të Perandorisë Osmane