Geneta e zakonshme

Geneta e zakonshme ( Genetta genetta)  është një viverrid i vogël vendas në Afrikë që u fut në Evropën jugperëndimore dhe në ishujt Balearik . Ёshtë shpërndarë gjerësisht në veri të Saharasë , në zonat e savanave në jug të Saharasë deri në Afrikën Jugore dhe përgjatë bregdetit të Arabisë , Jemenit dhe Omanit . Ёshtë renditur si lloji jo i rrezikuar në listën e kuqe të IUCN . 

 Karakteristikat 
parapamje|Kafka e genetës së zakonshme
Geneta e zakonshme ka një trup të hollë e ngjashme me macen, një kokë të vogël me një surrat të theksuar, veshë të mëdhenj ovale, sy të mëdhenj dhe mustaqe të zhvilluara mirë deri 7 cm në gjatësi. Këmbët e saj janë të shkurtra, e ngjashme si macet dhe kthetra gjysmë të tërheqme. Gëzofi i saj është i dendur dhe i butë, dhe pallto është gri i zbehtë, me shenja të shumta të zeza. Pjesa e pasme dhe krahët janë të njollosura me rreth pesë rreshta me pika të zeza, dhe një shirit i gjatë i zi shkon përgjatë mesit të shpinës nga shpatullat deri në gunga. Në ballë ka edhe një shirit të zi, dhe copëza të errëta poshtë syve, të cilat kompensohen kundër leshit të bardhë të mjekrës dhe fytit. Bishti është me shirita, me tetë deri në trembëdhjetë unaza përgjatë gjatësisë së tij. Trupi i tij është i gjatë 43 deri 55 cm me një bisht me madhësi 33 deri 52 cm . Meshkujt peshojnë mesatarisht 2 kg .  Ka një kreshtë me flokë në shpatulla deri në bazën e bishtit, një majë bishti të bardhë dhe këmbë të zeza të pasme.  

 Gama dhe habitati 
Në Afrikën e Veriut, geneta e zakonshme ndodhet përgjatë bregdetit perëndimor të Mesdheut , dhe në një brez të gjerë nga Senegali dhe Mauritania në perëndim në të gjithë zonën e savanave në jug të Saharasë në Somali dhe në lindje të Tanzanis . Në gadishullin Arabik , ajo u regjistrua në rajonet bregdetare të Arabisë Saudite , Jemenit dhe Omanit . Një tjetër popullsi e paqëndrueshme banon në Afrikën Jugore , nga Angola jugore përtej Zambisë , Zimbabve deri në Mozambik. Ajo banon në një gamë të gjerë vendbanimesh të reja dhe me gjelbërim të përhershëm që ofrojnë strehë të bollshme, siç janë terreni shkëmbor me shpella dhe tokë të dendur pastrimi, por gjithashtu afrohen me vendbanimet dhe tokat bujqësore.  

Ёshtë e zakonshme në Marok dhe Algjeri ,   por e rrallë në Libi , Egjipt dhe Zambia.  Në Afrikën e Jugut , është e zakonshme në KwaZulu-Natal -perëndimore ,   në Provincën e Kepit ,  dhe në Parkun Kombëtar QwaQwa në provincën e Shtetit të Lirë .  

Ajo u soll në rajonin e Mesdheut nga Magrebi si një kafshë gjysmë shtëpiake rreth 1.000 deri në 1.500 vjet më parë. Ajo u përhap nga Gadishulli Iberik në Ishujt Balearik dhe Francën jugore . Morales, A. (1994). Earliest genets in Europe. Nature 370: 512–513. Në Itali , individët ishin parë në zonat malore në rajonin e Piemonte dhe në Luginën e Aosta . Individët që shikohen në Zvicër , Gjermani dhe Hollandë konsiderohet se kanë shpëtuar ose janë liruar nga robëria. Gaubert, P., Jiguet, F., Bayle, P., & Angelici, F. M. (2008). Has the common genet (Genetta genetta) spread into south‐eastern France and Italy? Italian Journal of Zoology 75(1): 43–57. Në Evropën Jugperëndimore, ata jetojnë në pyje me lisa dhe pisha, por gjithashtu jetojnë në ullishte , zona bregore , zona shkëmbore dhe shkurre . Ato janë të rralla në zona të hapura, këneta dhe toka drithërash . Përkundër bollëkut të tyre përgjatë rrjedhave ujore, prania e ujit nuk konsiderohet thelbësore.  

Preferon të jetojë në zona me bimësi të dendur, të tilla si shkurre dhe pyje me gjelbërim të përhershëm. Zabala, J. and I. Zuberogoitia. (2010). Late summer-early winter reproduction in common genets, Genetta genetta. Mammalia 74: 89–91. Si vende pushimi përdor pemë me gjeth të dendur . Camps, D. (2011). Resting site selection, characteristics and use by the common genet Genetta genetta (Linnaeus 1758). Mammalia 75 (1): 23–29. Në zonat veriore, preferon lartësi të ulëta me temperatura të larta dhe reshje të ulta. Galantinho, A., & Mira, A. (2009). "The Influence of Human, Livestock, and Ecological Features on the Occurrence of Genet (Genetta genetta): A Case Study on Mediterranean Farmland. Sakura-mura, Iboraki, Japan: Ecological Research (Ecological Society of Japan) 24: 671–685. Në Parkun Manzanares në Spanjën qendrore, jeton më së shumti në zona me lartësi prej 1,000–1.200 m me shumë shkëmbinj dhe shkurre. Ajo toleron afërsinë me vendbanimet.  

Geneta e zakonshme dhe miu i drurit ndajnë të njëjtat habitate dhe nyje, konkretisht pyjet mesdhetare.  Ribas, A., Felui, C., and Casanova, J.C. (2009). Distribution of the cestode Taenia parva (Taeniidae) along the digestive tract of the common genet (Genetta genetta). Helminthologia 46, 1: 35–38.Camps D, Villero D, Ruiz-Olmo J, Brotons L. 2016. Mammalian Biology. Niche constraints to the northwards expansion of the common genet (Genetta genetta, Linnaeus 1758) in Europe

Në savanën Lindore të Sudanit , ajo u regjistrua në kompleksin ndërkufitar të zonave të mbrojtura Dinder - Alatash gjatë sondazheve ndërmjet 2015 dhe 2018.  Në Etiopinë veriore , ajo u regjistrua në rrethin malor Degua Tembien .  

 Ekologjia dhe sjellja 
Geneta e zakonshme jeton vetëm. Të rriturit janë kafshë nate dhe krepuskular , me nivelet më të larta të aktivitetit të tyre pas perëndimit të diellit dhe vetëm para lindjes së diellit; të miturit mund të jenë aktivë gjatë ditës. Ata pushojnë gjatë ditës në pemë të zbrazëta ose në mes të trashë, dhe shpesh përdorin të njëjtat vende pushimi. Në Spanjën jugore, individë të rritur zënë mesatarisht shtëpitë prej rreth  .Gama e meshkujve dhe femrave mbivendosen, por ato të anëtarëve të të njëjtit seks nuk e bëjnë.  Në Spanjën veriore, vargu i shtëpive prej tre femrash shkonin nga . Zuberogoitia, I., Zabala, J., Garin, I., & Aihartza, J. (2002). Home range size and habitat use of male common genets in the Urdaibai biosphere reserve, Northern Spain. Zeitschrift für Jagdwissenschaft 48(2): 107–113.

Gjatë një studimi në Spanjën verilindore, meshkujt janë zbuluar të jenë më aktivë se femrat gjatë natës për shkak të madhësisë së tyre më të madhe, gjë që tregon se meshkujt kanë kërkesa më të mëdha energjie për të kënaqur nevojat e tyre fiziologjike. Femrat zakonisht peshojnë më pak, dhe ato janë zbuluar se janë më pak aktive në përgjithësi. Sipërfaqja e shtëpive të femrave është gjithashtu më e vogël se ajo e meshkujve. Camps, D. (2008). Activity patterns of adult common genets Genetta genetta (Linnaeus, 1758) in Northeastern Spain. Galemys 20: 47–60.  Meshkujt kishin një mesatare vjetore të shtëpive prej 113 ha (280 hektarë), dhe femra 72 ha (180 hektarë). Ndërsa meshkujt kanë varg më të madh shtëpish në të gjitha stinët, ndryshimet midis territoreve të meshkujve dhe femrave janë më të rëndësishme gjatë dimrit. Sferat e shtëpive të tyre janë pak më të mëdha gjatë pranverës sepse janë më aktivë, jo vetëm gjatë natës, por në kërkimin e një bashkëshorti. Për shkak të aktivitetit të tyre të shtuar, ata kërkojnë më shumë energji dhe janë më aktivë për të fituar mirëmbajtjen e nevojshme.  Camps, D. and Llobet, L. (2004). Space use of common genets Genetta genetta in a Mediterranean habitat of northeastern Spain: differences between sexes and seasons. Acta Theriologica 49: 491–502.

Të dy meshkujt dhe femrat shënojnë aromën në vargjeve të shtëpive të tyre. Femrat shënojnë territorin e tyre duke përdorur gjëndra aromale në krahët, këmbët e pasme dhe perineum . Meshkujt shënojnë më rrallë se femrat, shpesh duke spërkatur urinën, sesa të përdorin gjëndrat e tyre të aromës, dhe e bëjnë këtë kryesisht gjatë sezonit të mbarështimit. Shenjat e aromave nga të dy gjinitë u lejojnë individëve të identifikojnë statusin riprodhues dhe shoqëror të genetave të tjera. Geneta e zakonshme gjithashtu defektojnë në vendet specifike për të kryer proceset e jashtëshitjes , të cilat shpesh ndodhen në skaj të territoreve të tyre, dhe kryejnë një funksion të ngjashëm me shenjat e aromave të tjera.  

Janë raportuar pesë thirrje komunikimi . Sjellja kërcënuese konsiston me ngritjen e qimeve, një qëndrim të harkuar nga mbrapa, hapjen e gojës dhe kërcitjen e dhëmbëve.  

Ajo ka një dietë të larmishme, që përfshin gjitarë të vegjël, hardhucë, zogj , vezë zogjsh, amfibë, centipedë , milipedë , akrepa , insekte dhe fruta, përfshirë fiq dhe ullinj. Miu i druri është një pre e preferuar,  ai gjithashtu gjuan edhe ketra të kuq ( Sciurus vulgaris) dhe gjumashë ( Eliomys quercinus ).  Genetat e lokalizojnë prenë e tyre kryesisht me aromë dhe vrasin me një kafshim në qafë, si macet. Brejtësit e vegjël kapen nga shpina dhe vriten me një kafshim në kokë, pastaj hahen duke filluar me kokë.  

Në Spanjë, geneta e zakonshme mund të vuajnë nga infektimi i helminthëve parazitare , si dhe rriqrat , pleshtat  ( Hippobosca )  , dhe morrat . Geneta e zakonshme gjithashtu  parazitohet edhe nga Eutrichophilus genettaedhe Lorisicola (Paradoxuroecus) genettae .  

Në Afrikë, grabitqarët përfshijnë leopardi , serval , karakalin  dhe llojet e mëdha të bufave . Delibes, M. and Gaubert, P. (2013). Genetta genetta Common Genet (Small-spotted Genet). In: J. Kingdon and M. Hoffmann (eds.) The Mammals of Africa. V. Carnivores, Pangolins, Equids and Rhinoceroses, pp. 223–229. Bloomsbury, London, UK.  Grabitqarët e mundshëm janë gjithashtu dhelpra e kuqe dhe gjeraqina .  

 Riprodhimi 
Në Spanjë, geneta e zakonshme riprodhohet midis janarit dhe shtatorit, me një kulm në shkurt dhe mars dhe një tjetër në verë.  Sjellja e çiftimit dhe zhvillimi i të rinjve është studiuar tek individët e robëruar. Kopulimi zgjat rreth dy deri në tre minuta, dhe përsëritet deri në pesë herë në të njëjtën natë. Pas një periudhe shtatzënie nga 10 deri në 11 javë, lindin deri në katër të rinj. Genetat e zakonshme të porsalindura peshojnë 60 deri në 85 g . Ata fillojnë të hanë mish në moshën rreth shtatë javë, dhe janë tretur plotësishtnë moshën katër muajsh. Kur janë pesë muajsh, ata janë të aftë të gjuajnë vetë. Kur janë 19 muajsh, ata fillojnë të shënojnë, dhe mendohet se janë pjekur seksualisht në moshën dy vjeçare. Geneta e zakonshme e robëruar kanë jetuar deri në 13 vjet.  Roeder, J. J. (1979). La reproduction de la genette (G. genetta L.) en captivité. Mammalia 43(4): 531–542.Roeder, J. J., & Pallaud, B. (1980). Ontogenèse des comportements alimentaires et de prédation chez trois genettes (Genetta genetta L.) nées et élevées en captivité: rôle de la mère. Mammalia 44(2): 183–194.

 Kërcënimet 
Nuk dihen kërcënime të mëdha për genetat e zakonshme. Në Afrikën e Veriut dhe disa lokalitete në Afrikën Jugore, ata janë gjuajtur për leshin e tyre. Në Portugali, ata vriten në kurthet e grabitqarëve. Në Ibiza , urbanizimi dhe zhvillimi i infrastrukturës shkaktojnë humbje dhe copëzim të habitatit.  

 Konservimi 
Genetta genetta është renditur në Shtojcën III të Konventës së Bernës dhe në Shtojcën V të Direktivës së Habitateve dhe Llojeve të Bashkimit Evropian.  Delibes, M. (1999). Genetta genetta. In: A.J. Mitchell-Jones, G. Amori, W. Bogdanowicz, B. Kryštufek, P.J.H. Reijnders, F. Spitzenberger, M. Stubbe, J.B.M. Thissen, V. Vohralík and J. Zima (eds.) The Atlas of European Mammals, pp. 352–353. Academic Press, London, UK.

 Taksonomia 
Viverra genetta ishte emir shkencor i propozuar nga Karl Lineu. 

Janë përshkruar më shumë se 30 nënlloje të genetës së zakonshëm. Më poshtë konsiderohen të vlefshme:  

 G. g. genetta (Linnaeus), 1758 - Spanja, Portugalia dhe Franca

 G. g. afra ( Cuvier ), 1825 - Afrika e Veriut Cuvier, F. G. (1825). La genette de Barbarie. Plate XLVII in F. G. Cuvier and E. Geoffroy Saint-Hilaire (eds.) Histoire naturelle des mammifères. Tome 5. Roret, Paris, France.

 G. g. senegalensis ( Fischer ), 1829 - Afrika nën-Sahariane 

 G. g. dongolana ( Hemprich dhe Ehrenberg ), 1832 - Arabia Hemprich, W. F., Ehrenberg, C. G. (1832). Symbolae physicae, seu Icones et descriptiones corporum naturalium novorum aut minus cognitorum, quae ex itineribus per Libyam Ægytum, Nubiam, Dongalam, Syriam, Arabiam et Habessiniam. Volume I: Mammalia. Ex Officina academica, Berolini.

Genetta felina është riklasifikuar si një lloji i bazuar në diagnozat morfologjike duke krahasuar 5500 ekzemplarë viverrinae në koleksionet zoologjike .  Gaubert, P., Taylor, P. J., & Veron, G. (2005). Integrative taxonomy and phylogenetic systematics of the genets (Carnivora, Viverridae, Genetta): a new classification of the most speciose carnivoran genus in Africa . In: Huber, B. A., Sinclair, B. J., Lampe, K.-H. (eds.) African Biodiversity: Molecules, Organisms, Ecosystems. Proceedings of the 5th International Symposium of Tropical Biology, Museum König, Bonn. Springer. Pp. 371–383.

 Referime 

 Linqe ekstra 

 Animal Diversity Web: Genetta genetta

 Funet: Genetta Cuvier, 1816

 African Wildlife Foundation: Genet

Kategoria:Gjitarë
Kategoria:Gjitarë të Afrikës
Kategoria:Gjitarë të Azisë
Kategoria:Gjitarë të Evropës
Kategoria:Kafshë mishngrënëse
Kategoria:Mishngrënës të Afrikës
Kategoria:Mishngrënës të Europës
Kategoria:Mishngrënës të Azisë
Kategoria:Viverridët