Dhelpra e Rupellit

Dhelpra e Rupellit ( Vulpes rueppellii ), është një specie dhelpre që jeton në Afrikën e Veriut , Lindjen e Mesme dhe Azinë Jugperëndimore .Ёsht emëruar sipas natyralistit gjerman Eduard Rüppell . Kjo dhelpër quhet edhe "dhelpra e rërës", por kjo terminologji është konfuze sepse kshtu quhet dhelpra korsake ( V. corsac ) dhe dhelpra e rërës tibetane ( V. ferrilata ) njihen gjithashtu si "dhelpra rërë".

 Pëshkrimi 

Dhelpra e Rupellit është një dhelpër e vogël, me madhësi prej 66 deri në 74 cm (26 deri 29 in) në gjatësi totale, duke përfshirë bishtin me përmasa 27-30 cm (11-12 në) të gjatë. Meshkujt paraqiten disi më të mëdhenj se femrat, por raportohet se të dy gjinitë kanë një peshë mesatare prej 3.6 kg (7.9 lb). Palltoja është ngjyrë si rërë, me shumë qime të bardha, dhe të zbehta përgjatë mesit të shpinës të bardhë të pastër në nënshartesat e kafshëve dhe në majën e bishtit të saj. Koka ka një ton më të ndryshkur se surrati dhe balli, me copëza kafe të errëta në anët e surrat, që shtrihet lart drejt syve. Mjekra dhe faqet e fytyrës janë të bardha. Mustaqet janë të gjata, duke arritur në 7 cm (2.8 in), dhe bishti është i dendur. 

Dhelpra e Rupellit ka gëzof në putrat e saj, që ndoshta ndihmon në shpërndarjen e peshës së saj dhe lëvizjen lehtë në rërë, dhe mban rërën e nxehtë nga djegia e këmbëve të saj. Ngjashëm me dhelprat e tjera që jetojnë në shkretëtirë, ​​dhelpra e Rupellit ka veshë të mëdhenj për ta qetësuar. Edhe pse të rriturit janë shumë të mëdhenj për t'u ngatërruar me dhelprat fenek , të cilat jetojnë në të njëjtën zonë, dhelprat e reja të Rupellit mund të ngatërrohen me të rriturit e asaj specie. Sidoqoftë, veshët më të mëdhenj i bëjnë të dallueshëm nga dhelprat e kuqe dhe të zbehta , të cilat gjithashtu jetojnë në disa zona të njëjta. Për më tepër, gëzofi i dhelprës së Rupellit është shumë më e këndshme se ajo e dhelprës së kuqe, ndërsa dhelprat e zbeht u mungojnë gëzofi i bardhë në bishtin e tyre.

 Gama dhe habitati 
Dhelpra e Rupellit gjendet në të gjithë Afrikën e Veriut në jug të Maleve Atlas , nga Mauritania dhe Marok në perëndim deri në Egjipt dhe Xhibuti në lindje. Ajo gjithashtu gjendet në Gadishullin Arabik në jug, nga Siri , Palestin , Jordani dhe Irak , dhe deri në lindje me Iranin , Pakistanin dhe Afganistanin . Brenda këtij rajoni, ajo preferon shkretëtira me rërë ose shkëmbore, por mund të gjendet edhe në stepa gjysmë të thata .

 Sjellja dhe ekologjia 
Dhelprat e Rupellit janë monogame dhe janë kafshë nate , që strehohen gjatë ditës në strofulla. Jashtë sezonit të mbarështimit, këto janë strofa të vogla që mund të mbajnë vetëm dhelpra të rritur, dhe kafsha zakonisht ndryshon dendura çdo pesë ditë ose më shumë.Strofullat e rritjes janë më të mëdha, dhe të zëna nga një palë të rritur dhe kutitë e tyre. Tenda të tilla ndonjëherë mund të kenë më shumë se një hyrje, megjithëse kjo është e pazakontë. Shumica e strofullave janë gërmuar nën shkëmbinj ose pemë. 

Dhelprat e Rupellit kanë gjëndra arome anale , të cilat përdoren për të përshëndetur njëri-tjetrin dhe për të spërkatur grabitqarët. Femrat gjithashtu përdorin gjëndrat e tyre të aromës për të shënuar stofin e lakores.  Ata bëjnë një seri të lehtë të shkurtër gjatë çiftëzimit dhe, në raste të tjera, gjithashtu mund të prodhojnë zhurmë, trillime dhe fishkëllima të mprehta. Ata janë raportuar të tundin bishtin, si qentë shtëpiak.

Dhelprat e Rupellit zënë territore të dallueshme, të cilat i shënojnë me urinë, por jo me jashqitje siç bëjnë dhelprat e kuqe. Territoret e anëtarëve të një çifti të çiftëzuar mbivendosen pothuajse plotësisht, por janë plotësisht të ndara nga ato të çifteve fqinje. Këto territore mirëmbahen gjatë gjithë vitit, megjithëse dyshja zënë strofulla të ndara jashtë sezonit të çiftëzimit. Madhësia e territoreve ndryshon me terrenin lokal, por është raportuar si rreth 70 km 2 (27 km mi) në Oman , me ato të meshkujve që janë mesatarisht më të mëdhenj se sa ato të femrave. Dhelprat variojnë gjerësisht gjatë foragjeren e tyre të natës, duke udhëtuar mbi 9 km (5.6 mi) brenda një nate.

Dhelpra e Rupellit u shty të jetonte në biomën e shkretëtirës për shkak të konkurrencës me të afërmin e saj më të madh, dhelprën e kuqe. Grabitqarët e tij të vetëm natyrorë janë shqiponjat e stepës dhe bufi-shqiponjë . 

 Dieta 
Dhelprat e Rupellit janë gjithckangrënëse , me një dietë që ndryshon në mënyrë të konsiderueshme në varësi të asaj që është në dispozicion në vend. Në disa rajone, ata raportohen të jenë kryesisht insektivor, sidomos duke u ushqyer me brumbuj dhe ortopteranë , ndërsa në të tjera, gjitarë të vegjël, hardhuca ​​dhe zogj që përbëjnë një pjesë më të madhe të dietës së tyre. Nga bimët përfshijnë barëra e shkretëtirës , së bashku me fruta të tilla si hurma, dhe ato gjithashtu kanë qenë të njohura të pastrojnë nga mbeturinat njerëzore.

 Riprodhimi 
Miftëzimi ndodh në nëntor, disa javë pasi femra ka përgatitur kutinë e saj të shumimit. Lindin deri në gjashtë këlysh, megjithëse më së shpeshti vetëm dy ose tre, lindin pas një periudhe shtatzënie rreth 52-53 ditë. Të rinjtë lindin të verbër, dhe janë të aftë të lëvizin në moshën 6-8 javë. Ata arrijnë pavarësinë rreth katër muaj, kur ata mund të udhëtojnë deri në 48 km (30 mi) për të kërkuar një territor të përshtatshëm. Ata mund të jetojnë mesatarisht shtatë vjet në natyrë, por është raportuar se jetojnë deri në 12 vjet në robëri.

 Lidhja me njerzit 
Për 100 vitet e fundit, dhelprat e Rupellit janë trajtuar si një dëmtuese. Ata gjuajnë bagëtitë në Arabi, përfshirë pulat , qengjat dhe dhitë e reja .

 Nënllojet 
Edhe pse disa autorë e konsiderojnë dhelprën e Rupellit si monotipike , të tjerët rendisin deri në pesë nënspecie :

       V. r. caesia
       V. r. sirenaika
       V. r. rueppelli
       V. r. sabaea
       V. r. zarudneyi

 Filateli 
Kompania e Përgjithshme e Postave Libiane dhe e Telekomunikacionit (GPTC), në bashkëpunim me Fondin Botëror të Natyrës , i kushtuan një çështje pullash postare dhelprës së Rupellit më 1 maj 2008. Çështja është bërë nga një grup prej katër pullash të shtypura në miniset e dy grupe. Çështja u përfundua me një ditë të veçantë të parë të emetimit, me një postem të veçantë. 

 Referime 

Kategoria:Gjitarë
Kategoria:Gjitarë të Azisë
Kategoria:Gjitarë të Afrikës
Kategoria:Kafshë mishngrënëse
Kategoria:Mishngrënës të Azisë
Kategoria:Mishngrënës të Afrikës
Kategoria:Kanidë
Kategoria:Dhelpra