Koi

Koi ose më saktësisht nishikigoi (錦鯉, ɲiɕi̥kiꜜɡoi, fjalë për fjalë "krap i brokaduar"), janë varietete me ngjyra të krapit Amur (Cyprinus rubrofuscus) që ruhen për qëllime dekorative në pellgjet e jashtme koi ose kopshtet e ujit.

Koi është një emër jozyrtar për variantet me ngjyra të C. rubrofuscus të mbajtura për qëllime zbukurimi. Ka shumë lloje të koi zbukurues, me origjinë nga mbarështimi që filloi në Niigata, Japoni në fillim të shekullit të 19-të.Japanese Ornamental Koi Carp: Origin, Variation and Genetics May 2015Ojiya Nishikigoi no Sato Museum Disa varietete njihen nga japonezët, të dalluara nga ngjyrosja, modelimi dhe shkallëzimi. Disa nga ngjyrat kryesore janë të bardha, të zeza, të kuqe, portokalli, të verdha, të kaltërta dhe kremi. Kategoria më e popullarizuar e koi është Gosanke, e cila përbëhet nga varietetet Kohaku, Taisho Sanshoku, dhe Showa Sanshoku.

Etimologjia
Fjalët "koi" dhe "nishikigoi" vijnë përkatësisht nga fjalët japoneze 鯉 (krap), dhe 錦鯉 (krap i brokaduar). Në japonisht, "koi" është një homofon për, një fjalë tjetër që do të thotë "dashuri", kështu që koi janë simbole të dashurisë dhe miqësisë në Japoni.

Krapi dekorativ me ngjyra u quajt fillimisht Irokoi (色鯉) që do të thotë krap me ngjyrë, Hanakoi (花鯉) që do të thotë krap me lule, dhe Moyōkoi (模様鯉) që do të thotë krap i modeluar. Ekzistojnë teori të ndryshme se si këto fjalë u përdorën, në favor të Nishikigoi (錦鯉), i cili përdoret sot. Një teori thotë se, gjatë Luftës së Dytë Botërore, fjalët Irokoi dhe Hanakoi (të cilat mund të kenë kuptime seksuale) u ndryshuan në Nishikigoi sepse nuk ishin të përshtatshme për situatën shoqërore të luftës. Një teori tjetër është se Nisikigoi, i cili ishte emri origjinal për varietetin popullor Taisho Sanshoku, gradualisht u bë termi i përdorur për të gjithë koi zbukurues.The History of Nishikigoi 錦鯉とその起源 Zen Nippon Airinkai

Taksonomia
Në të kaluarën, koi besohej se ishte edukuar nga krapi i zakonshëm (Cyprinus carpio). Hibridizimi i gjerë midis popullatave të ndryshme, shoqëruar me zhvendosjet e përhapura, kanë ngatërruar zoogeografinë historike të krapit të zakonshëm dhe të afërmve të tij. Tradicionalisht, krapi Amur (C. rubrofuscus) konsiderohej një nënlloj i krapit të zakonshëm, shpesh nën emrin shkencor C. carpio haematopterus. Sidoqoftë, ato ndryshojnë në meristikë nga krapi i zakonshëm i Evropës dhe Azisë Perëndimore, duke bërë që autoritetet e fundit t'i njohin ato si një specie e veçantë, C. rubrofuscus (C. c. haematopterus është një sinonim i vogël). Edhe pse një studim i ADN-së mitokondriale (mtDNA) nuk ishte në gjendje të gjente një strukturë të qartë gjenetike që përputhet me popullatat gjeografike (ndoshta për shkak të zhvendosjes së krapit nga rajone të veçanta), të tjerët bazuar në mtDNA, ADN mikrosatelitare dhe gjenomike gjetën një ndarje të qartë midis popullsisë të Evropës / Azisë Perëndimore dhe popullsisë të Azisë Lindore, me koi që i përkasin kësaj të fundit. Si pasojë, autoritetet e fundit kanë sugjeruar që speciet stërgjyshore të koi janë C. rubrofuscus ose të paktën një specie krapi në Azinë Lindore në vend të C. carpio. Pavarësisht, një rishikim taksonomik i krapit Cyprinus nga Azia lindore dhe juglindore mund të jetë i nevojshëm, pasi variacionet gjenetike nuk përputhen plotësisht me modelin e specieve të njohura aktualisht, me një studim të mtDNA që sugjeron që koi janë afër krapit të Azisë Juglindore, por jo domosdoshmërisht kinezët.

Shëndeti, mirëmbajtja dhe jetëgjatësia
parapamje|majtas|upright|Koi në kopshtin Yu, Shangai
Krapi Amur është një peshk i guximshëm dhe koi e ruan atë qëndrueshmëri. Koi janë peshq të ujit të ftohtë, por përfitojnë nga mbajtja në intervalin 15-25 °C dhe nuk reagojnë mirë ndaj temperaturave të gjata, të ftohta dhe dimërore; sistemet e tyre imune janë shumë të dobëta nën 10 °C. Pellgjet Koi zakonisht kanë një metër ose më shumë thellësi në zonat e botës që bëhen të ngrohtë gjatë verës, ndërsa në zonat që kanë dimër më të ashpër, pellgjet zakonisht kanë një minimum prej 1.5 m. Ndërtimi specifik i pellgut është evoluar nga mbajtësit e koi që synojnë të rrisin koi me cilësi të shfaqjes.

Koi janë peshq gjithëngrënës. Ata hanë një shumëllojshmëri të gjerë të ushqimeve, duke përfshirë bizele, marule dhe shalqi. Ushqimi koi është krijuar jo vetëm që të jetë i ekuilibruar nga pikëpamja ushqimore, por edhe të notojë në mënyrë që t’i inkurajojë ata të dalin në sipërfaqe. Kur ata janë duke ngrënë, koi mund të kontrollohet për parazitë dhe ulçera. Natyrisht, koi janë ushqyes të poshtme me një konfigurim të gojës të përshtatur për këtë. Disa koi kanë një tendencë për të ngrënë kryesisht nga fundi, kështu që prodhuesit e ushqimit krijojnë një ushqim të përzier zhytës dhe lundrues të kombinuar. Koi njeh personat që i ushqejnë ata dhe mblidhen rreth tyre në kohën e ushqimit. Ata mund të stërviten për të marrë ushqim nga dora e dikujt. Në dimër, sistemet e tyre të tretjes ngadalësohen gati në një ndalesë, dhe ata hanë shumë pak, ndoshta jo më shumë se gërvishtjet e algave nga fundi. Ushqimi nuk rekomandohet kur temperatura e ujit bie nën 10 °C. Duhet të tregohet kujdes nga hobistët që oksigjenimi i duhur, stabilizimi i pH dhe gazrat jashtë gazit të ndodhin gjatë dimrit në pellgje të vogla, kështu që ato të mos prishen. Orekset e tyre nuk kthehen derisa uji të nxehet në pranverë.

Koi është raportuar të arrijë mosha 100-200 vjeç. Një koi i famshëm i kuq i ndezur me emrin "Hanako" ishte në pronësi të disa individëve, i fundit prej të cilëve ishte Komei Koshihara. Në korrik 1974, një studim i unazave të rritjes së një prej shkallëve të koi raportoi se Hanako ishte 226 vjeç. Disa burime japin një moshë të pranuar për speciet në më shumë se 50 vjet.

 Referime 

Kategoria:Kafshë shtëpiake
Kategoria:Peshq