Suidët

Suidae është një familje e gjitarëve dythundrakë, të cilët zakonisht quhen edhe derrat . Përveç llojeve të shumta fosile, 18 lloje ekzistuese njihen aktualisht (ose 19 duke llogaritur derrin e zbutur dhe derri i egër veçmas), të klasifikuar në tetë gjini . Brenda kësaj familje, gjinia Sus përfshin derrin e zbutur , Sus scrofa localus ose Sus homeus , dhe shumë lloje të derrit të egër nga Evropa deri në Paqësor. Pjestarë të tjerë përfshijnë babirusat dhe derrat e savanave . Të gjithë suidët , ose derrat, janë vendas në Botën e Vjetër , duke filluar nga Azia në Evropë dhe Afrikë.

Të dhënat më të hershme fosile datojnë nga epoka e Oligocenit në Azi, dhe pasardhësit e tyre arritën në Evropë gjatë Miocenit . Disa lloje fosile janë të njohura dhe tregojnë adaptime në një gamë të gjerë dietash të ndryshme, nga dieta të rrepta bimore deri në dieta mishngrënëse ( Tetraconodontinae ).

 Pëshkrimi fizik 
Suidët i përkasin rendit Artiodaktila , dhe përgjithësisht vlerësohen si anëtarët e gjallë të këtij rendi,të cilët kanë ngjashmëri me format e tyre stërgjyshore. Për dallim nga shumica e anëtarëve të tjerë të rendit, ata kanë katër gishtërinj në secilën këmbë, megjithëse ecin vetëm me dy gishtat e mesit, me të tjerët që qëndrojnë mbi tokë. Ata gjithashtu kanë një stomak të thjeshtë,i ndryshëm nga ai i dythundrakëve të tjerë.  

Ata janë gjitarë që kanë madhësi të vogël ose deri në madhësi të mesëm, me një gjatësi 58 deri 66 cm, dhe masë 6 deri 9 kg në rastin e derrit xhuxh, në gjatësi 130-210 cm dhe masë 100–275 kg në rastin derrit gjigand të pyjeve .  Ata kanë koka të mëdha dhe qafë të shkurtër, me sy relativisht të vegjël dhe veshë të spikatur. Kokat e tyre kanë një feçkë të veçantë, duke përfunduar në një hundë në formë disku. Suidët zakonisht kanë një pallto të ashpër, dhe një bisht të shkurtër që përfundon me një çufkë qimesh.  Meshkujt posedojnë një penis në formë hapse shishesh, i cili përshtatet në formë me qafën e mitrës së femrës .  

Suidët kanë një dëgjim të mirë-zhvilluar, dhe janë kafshë të zhurmshme, që komunikojnë me një seri tinguj të ndryshëm. Ata gjithashtu kanë një sens të mirë nuhatje. Shumë lloje janë gjithçkangrënëse, duke ngrënë bar, gjethe, rrënjë, insekte, krimba, madje dhe bretkosa ose minj. Llojet e tjera janë më selektive dhe thjesht bimëngrënësit. 

Dhëmbët e tyre pasqyrojnë dietën e tyre, dhe ndryshe nga dythundrakët e tjerë ata nuk i kanë humbur dhëmbët prerëse të nofullës së sipërme. Dhëmbët e qenit janë zmadhuar për të formuar çataj të shquara, të përdorura për gërmim në tokë me lagështi dhe për të luftuar.  Numri i dhëmbëve ndryshon midis specieve.

 Sjellja dhe riprodhimi 
parapamje|220x220px|Derri i egër në Sri Lanka
Suidët janë kafshë inteligjente dhe të adaptueshme. Femrat e rritura (dosat) dhe të vegjëlit e tyre të rijnë janë në një grup ,ndërsa meshkujt e rritur (derrat) janë ose të vetmuar, ose udhëtojnë në grupe të vogla . Meshkujt në përgjithësi nuk janë territorialë dhe ndeshen me njëri-tjetrin vetëm gjatë sezonit të çiftëzimit.

Madhësia e pjellave ndryshon midis një dhe dymbëdhjetë, në varësi të llojeve. Nëna përgati një fole me bar për të lindur.Suidët janë të zhvilluar në rreth tre muaj, dhe bëhen seksualisht të pjekur në moshën 18 muajsh. Sidoqoftë, në praktikë, suidët meshkuj nuk kanë gjasa të kenë qasje në riprodhim në natyrë derisa të kenë arritur madhësinë e tyre të plotë fizike, në moshën rreth katër vjeç. Tek të gjitha llojet, çatajtë e mashkujve jane dukshëm më të mëdhenjë se sa femrat.

 Klasifikimi 
djathtas|parapamje|220x220px|Derri i egër bornean (Sus barbatus)
parapamje|Kafka fosile e Chleuastochoerus 
18 lloje ekzistuese suide në vijim njihen aktualisht: 
FotojaGjiniaLlojete gjalla175x175pxSus – pigs Sus ahoenobarbus – Derri mjekrrosh i Palavanit
 Sus barbatus – Derri mjekrrosh bornean
 Sus cebifrons – Derri me leze i Visaiianit
 Sus celebensis – Derri me leze i Sulavesit
 Sus oliveri – Derri me leze i Mindoroit
 Sus philippensis – Derri me lezi i Filipineve
 Sus scrofa – Derri i egër
 Sus scrofa domesticus – Derri (njihet edhe si një lloji i veçant, S. domestica)
 Sus verrucosus  – Derri me leze javanez175x175pxPorcula Porcula salvania – Derri xhuxh175x175pxHylochoerus Hylochoerus meinertzhageni – Derri gjigant i shkurreve175x175pxPotamochoerus Potamochoerus larvatus – Derri i shkurreve
 Potamochoerus porcus – Derri i kuq i lumejnve175x175pxPhacochoerus – warthog Phacochoerus africanus – Derri i savanës
 Phacochoerus aethiopicus – Derri i shkretëtirës175x175pxBabyrousa – babirusa Babyrousa babyrussa – Babirusa e Molukanit
 Babyrousa bolabatuensis – Babirusa e Bola Batu
 Babyrousa celebensis – Babirusa e Sulavesit Verior
 Babyrousa togeanensis – Babirusa e Togianit

 Taksonomia 
Një listë e pjesshme e gjinive, me taksat e zhdukur të shënuara me një shenjë "†" ,  janë:

 Suidae
 Nënfamilja †Cainochoerinae
 Gjinia †Albanohyus
 Gjinia †Cainochoerus
 Nënfamilja †Hyotheriinae
 Gjinia †Aureliachoerus
 Gjinia †Chicochoerus
 Gjinia †Chleuastochoerus
 Gjinia †Hyotherium
 Gjinia †Nguruwe (Kubanochoerinae)
 Gjinia †Xenohyus
 Nënfamilja †Listriodontinae
 Fisi †Kubanochoerini
 Gjinia †Kubanochoerus (sinonim i Libycochoerus, Megalochoerus)
 Fisi †Listriodontini
 Gjinia †Eurolistriodon
 Gjinia †Listriodon (sinonim i Bunolistriodon)
 Fisi †Namachoerini
 Gjinia †Lopholistriodon
 Gjinia †Namachoerus
 Nënfamilja Suinae
 Fisi Suini
 Gjinia †Eumaiochoerus (Miocene)
 Gjinia †Hippopotamodon (Miocene deri Pleistocene)
 Gjinia †Korynochoerus (Miocene deri Pliocene)
 Gjinia †Microstonyx (Miocene)
 Gjinia Porcula
 Gjinia Sus (Miocene deri tani)
 Fisi Potamochoerini
 Gjinia †Celebochoerus (Pliocene deri Pleistocene)
 Gjinia Hylochoerus (Pleistocene deri tani)
 Gjinia †Kolpochoerus (Pliocene deri Pleistocene)
 Gjinia Potamochoerus (Miocene deri tani)
 Gjinia †Propotamochoerus (Miocene deri Pliocene)
 Fisi †Hippohyini
 Gjinia †Hippohyus (Pliocene)
 Gjinia †Sinohyus (Pliocene)
 Gjinia †Sivahyus (Pliocene)
 Fisi Phacochoerini
 Gjinia †Metridiochoerus (Pliocene deri Pleistocene)
 Gjinia Phacochoerus (Pliocene deri tani )
 Gjinia †Potamochoeroides (Pliocene,ndoshat Pleistocene)
 Gjinia †Stylochoerus (Pleistocene)
 Fisi Babyrousini
 Gjinia Babyrousa (Pleistocene deri tani)
 Nënfamilja †Tetraconodontinae
 Gjinia †Conohyus
 Gjinia †Notochoerus
 Gjinia †Nyanzachoerus
 Gjinia †Parachleuastochoerus
 Gjinia †Sivachoerus
 Gjinia †Tetraconodon
 Nënfamilja incertae sedis
 Gjinia †Hemichoerus
 Gjinia †Hyosus
 Gjinia †Kenyasus (nga Kubanochoerinae)
 Gjinia †Palaeochoerus
 Gjinia †Schizochoerus
 Gjinia †Sinapriculus

 Referime 

 External links 

Kategoria:Gjitarë
Kategoria:Gjitarë të Azisë
Kategoria:Gjitarë të Afrikës
Kategoria:Gjitarë të Evropës
Kategoria:Dythundrakë
Kategoria:Dythundrakët e Evropës
Kategoria:Dythundrakët e Azisë
Kategoria:Dythundrakë të Afrikës
Kategoria:Derra