Veshjet në Greqinë e lashtë

Veshja në Greqinë e lashtë kryesisht përbëhej nga chiton, peplos, himation dhe chlamys. Civilët e lashtë grekë zakonisht mbanin dy copa veshjesh të varura në trup: një ndërresë (χιτών : chitōn ose πέπλος : péplos) dhe një mantel (ἱμάτιον : himátion or χλαμύς : chlamýs). Veshja e lashtë greke bazohej kryesisht në nevojën, funksionin, materialet dhe mbrojtjen dhe jo në identitetin. Kështu, rrobat ishin mjaft të thjeshta, të varura, të lirshme dhe me rrjedhje të lirë. Zakonisht, veshja ishte e bërë në shtëpi dhe prerë në gjatësi të ndryshme drejtkëndëshe prej liri ose pëlhure leshi me prerje ose qepje minimale, dhe të siguruara me kapëse zbukuruese ose kunja, dhe një rrip, ose brez ( ζώνη: zōnē).

Pjesët ishin përgjithësisht të këmbyeshme midis burrave dhe grave. Sidoqoftë, gratë zakonisht mbanin rrobat e tyre deri te kyçi i këmbës ndërsa burrat në përgjithësi mbanin të tyret në gjunjë në varësi të rastit dhe rrethanave.

Derisa asnjë rrobë nuk ka mbijetuar nga kjo periudhë, përshkrimet ekzistojnë në llogaritë bashkëkohore dhe përshkrimet artistike. Rrobat ishin kryesisht të bëra në shtëpi ose në vend. Për më tepër, veshjet shpesh shërbenin për shumë qëllime (të tilla si mbulesa shtrati). Të gjitha veshjet e lashta greke ishin bërë nga fibrat natyrore. Liri ishte pëlhura më e zakonshme për shkak të klimës së nxehtë e cila zgjati pjesën më të madhe të vitit. Me rastin e rrallë të motit më të ftohtë, grekët e lashtë mbanin lesh.

Veshja e zakonshme e asaj kohe ishte e bardhë e thjeshtë, ose me ngjyrë neutrale, ndonjëherë duke përfshirë kufijtë dekorativë. Ka dëshmi të dizajnit të përpunuar dhe ngjyrave të ndritshme, por këto ishin më pak të zakonshme në mesin e qytetarëve të klasës më të ulët. Sidoqoftë, qytetarët fisnikë mbanin ngjyra të ndritshme për të shprehur pasurinë e tyre pasi veshja e lyer ishte më e shtrenjtë. Veshja si për burrat ashtu edhe për gratë në përgjithësi përbëhej nga dy pjesë kryesore: një tunikë dhe një mantel. Ata nuk filluan të qepnin dhe të bënin rroba aktuale deri në shekullin e 4-të.
parapamje|Një grua greke në antikitet
Grekët kishin një vlerësim të madh për trupin e njeriut, dhe kjo u tregua në modën e tyre. Pëlhura ishte mbështjellë me profesionalizëm rreth trupit, dhe rroba mund të ishte pak transparente. Meshkujt nuk kishin asnjë problem me lakuriqësinë, ndërsa femrat mund të ishin të zhveshura vetëm në banjën publike. Ata zakonisht vishnin vjollcë si shenjë pasurie dhe parash pasi ishte ngjyra më e shtrenjtë për t'u kapur.

 Historia dhe llojet 

 Chiton 
Chiton-i ishte një veshje e thjeshtë tunike prej liri më të lehtë dhe zakonisht e palosur që vishej nga të dy gjinitë dhe të gjitha moshat. Ai përbëhej nga një tub i gjerë, drejtkëndor i materialit siguruar përgjatë shpatullave dhe krahëve të poshtëm nga një seri pullash. Chiton-i zakonisht binin në kyçet e këmbëve të përdoruesit, por chiton-ët më të shkurtër ndonjëherë visheshin gjatë aktiviteteve të fuqishme nga atletët, luftëtarët ose skllevërit.

Shpesh pëlhura e tepërt do të tërhiqej mbi një brez, ose rrip, i cili ishte i lidhur rreth belit. Për t'u marrë me pjesën më të madhe ndonjëherë një rrip, ose anamaschalister ishte i vendosur rreth qafës, sillej nën sqetull, kryqëzohej në shpinë dhe lidhej në pjesën e përparme. Një himation, ose mantel, mund të vishej mbi chiton.

Ekzistojnë dy lloje të chiton: Dorik dhe Jonik, të emëruar për ngjashmëritë e tyre me kolonat Dorike dhe Jonike. Chiton-i Dorik është "pa mëngë", pasi teknologjia e mëngëve nuk ishte krijuar ende. Shumë si ajo në kariatid sipër, chiton-i Dorik ka një palim mbi në krye ose Apoptygma, është e bashkëngjitur me fibula në shpatulla, dhe është i lidhur në bel. Ndryshe nga chiton-i Dorik, chiton-i Jonik nuk ka një Apoptygma dhe është një drejtkëndësh mjaft i gjatë prej pëlhure që kur paloset në gjysmë mund të përfundojë një hapje krahësh. Para se të ekzistonin modelet me mëngë, grekët bashkëngjitën fibulat (mbërtheckat e Greqisë antike) deri lart të dyja krahëve për t'u bashkuar me skajet e sipërme të përparme dhe të pasme të rrobave. Chiton-i Jonik ishte gjithashtu i rrethuar në bel. Chiton-i Dorik zakonisht ishte prej liri dhe chiton-i Jonik zakonisht ishte prej leshi.

parapamje|Veshje të ndryshme antike greke

 Peplos 
Një paraardhës i himation, peplos ishte një copë leckë katrore që ishte veshur fillimisht mbi chiton nga gratë. E treta e sipërme e rrobave ishte palosur dhe kapur në të dy shpatullat, duke e lënë leckën të hapur poshtë njërës anë. Kjo pjesë e sipërme e peplos e cila është palosur deri në bel, formon një Apoptygma. Ndonjëherë peplos ishte veshur vetëm si një formë alternative e chiton-it. Ashtu si me chiton, shpesh një brez ose rrip përdorej për të mbërthyer palosjet në bel.

 Himation 
Himation-i ishte një veshje e thjeshtë e jashtme e veshur mbi peplos ose chiton. Përbëhej nga një material i rëndë drejtkëndor, duke kaluar nën krahun e majtë dhe të siguruar në shpatullën e djathtë. Manteli përdredhej rreth një rripi që gjithashtu kalonte nën krahun e majtë dhe mbi shpatullën e djathtë. Një himation më voluminoz vishej në mot të ftohtë.

Himacioni mund të vendosej mbi kokë për të mbuluar veshësin kur ai/ajo kaplohej nga emocioni ose turpi.

Gratë gjithashtu mund të veshin një shall të quajtur epiblema.

 Chlamys 
Chlamys ishte një drejtkëndësh i panderprerë i materialit të leshtë të veshur nga burrat për qëllime ushtarake ose gjuetie. Ajo ishte e veshur si një mantel dhe mbërthehej në shpatullën e djathtë me një karficë zbukurimi ose pullë. Chlamys ishte veshja tipike ushtarake greke nga shekulli i 5-të deri në shekullin e 3-të p.e.s.

 Ndërresat 
Meqenëse veshjet rrallë ishin prerë ose qepur, kapëset dhe pullat shpesh përdoreshin për të mbajtur rrobat në vend. U përdorën pulla të vogla, kunja dhe karfica. Kunjat e mëdha, të quajtura peronai dhe gjithashtu fibulae, ishin veshur në shpatulla, të kthyera poshtë, për të mbajtur chiton-in ose peplos-in në vend. Rripa, shirita ose breza ishin gjithashtu të veshur në bel ndonjëherë duke zëvendësuar kapëset/pullat.

 Këpucët 
Burrat dhe gratë zakonisht mbanin pantofla, sandale, këpucë me një astar të butë. Në shtëpi ata ishin zakonisht zbathur.

 Bizhuteritë 
Zbukurimi në formën e bizhuterive, modele flokësh të hollësishme dhe make-up ishte i zakonshëm për gratë. Stolitë e vogla prej ari qepeshin mbi veshjet e tyre dhe vezullonin ndërsa lëviznin. Grekët kishin unaza, kurora, diademë, rrathë, shirita të krahut, kunjat, varëse, qafore, dhe vathë. Modelet e njohura të vathëve përfshinin: perënditë fluturuese dhe perëndeshat, si Eros, Nike dhe Ganymede. Modele të tilla si gjarpërushja që simbolizonte përjetësinë gjithashtu zakonisht gdhendeshin në bizhuteri. Ari dhe argjendi ishin mediumet më të zakonshme për bizhuteri. Sidoqoftë, bizhuteritë nga kjo kohë mund të kenë gjithashtu perla, gurë të çmuar dhe gurë gjysmë të çmuar të përdorur si zbukurim. Bizhuteritë zakonisht përcilleshin nga brezi në brez ose bëheshin si një ofertë për perënditë.
parapamje

 Pëlhurat 
Veshja e lashtë greke bëhej me mëndafsh, liri dhe lesh. Sidoqoftë, liri ishte fibra më e zakonshme për shkak të klimës së nxehtë. Prodhimi i rrobave ishte një proces i gjatë, i lodhshëm dhe i shtrenjtë. U pranua nga shoqëria që bërja e tekstilit ishte kryesisht përgjegjësi e grave, dhe prodhimi i tekstileve me cilësi të lartë u konsiderua si një arritje për gratë me status të lartë. Tekstilet më të shtrenjta ishin liri i endur imët dhe lesh shumë i butë. Liri i shtrenjtë ishte i tejdukshëm; lakuriqësia nuk ishte tabu në Greqinë E Lashtë. Tekstilet më pak të shtrenjta dhe më të përdorura ishin çarçafë të endura nga liri të zhytura në vaj ulliri dhe leshi i trashë.

Pasi bëhej, rroba prehej rrallë. Drejtkëndëshat prej pëlhure pa ndërprerje vareshin në trup në mënyra të ndryshme me pak qepje të përfshirë. Pëlhura mund të rrudhosej ose të palosej për t'i dhënë veshjes më shumë plotësi, pasi sa më shumë pëlhurë të vishej, aq më të pasur shfaqeshin. Një mënyrë tjetër për të treguar pasuri ishte përdorimi i ngjyrave shumëngjyrëshe. Disa supozojnë se grekët vishnin vetëm të bardha sepse statujat e rikuperuara nga kjo kohë tregonin drapëri të bardhë. Sidoqoftë, veprat e artit fillimisht ishin pikturuar (boja është e fshirë) dhe se rrobat që grekët kishin veshur ishin në të vërtetë mjaft shumëngjyrëshe. Ngjyrat e zakonshme përfshinin jeshile, kafe, gri dhe të verdhë, ndërsa ngjyra vjollcë Tyrian ishte e shtrenjtë për t'u prodhuar dhe vishej vetëm nga të pasurit.

 REFERENCA 

 Alden, Maureen (January 2003), "Ancient Greek Dress", Costume, 37.1: 1–16
 Adkins, Lesley, and Roy Adkins. Handbook to Life in Ancient Greece. New York: Facts On File, 1997. Print.
 Ancient Greek Dress Heilbrunn Timeline of Art History, Metropolitan Museum of Art, 2000–2013. Retrieved 7 October 2013.
 Garland, Robert. Daily Life of the Ancient Greeks. Westport, Conn: Greenwood Press, 2009. Print.
 Johnson, Marie, Ethel B. Abrahams, and Maria M. L. Evans. Ancient Greek Dress. Chicago: Argonaut, 1964. Print.

Kategoria:Veshje
Kategoria:Greqia e Lashtë