Teodosi II

Teodosi II (, Theodósios; 10 prill 401 - 28 korrik 450), i quajtur zakonisht Theodosi i Ri, Alexander A. Vasiliev (1980). History of the Byzantine Empire, 324–1453, Vol. I. University of Wisconsin Press. fq. 66. ishte perandor romak për pjesën më të madhe të jetës së tij, u shpall august si foshnjë, në vitin 402 dhe qeverisi si perandori i vetëm i Lindjes, pas vdekjes së babait të tij Arkadit, në vitin 408. Sundimi i tij u shënua me shpalljen e kodit ligjor Teodosian dhe ndërtimin e Mureve Teodosiane të Kostandinopojës. Ai gjithashtu kryesoi shpërthimin e dy polemikave të mëdha kristologjike, ndaj Nestorianizmit dhe Eutikianizmit.

 Jeta e hershme 
Teodosi lindi në vitin 401, si djali i vetëm i perandorit Arkad dhe gruas së tij Aelia Eudoxia. Më 10 janar 402, ai u shpall bashkë-sundues august nga babai i tij, duke u bërë kështu personi më i ri që ka e mbajtur ndonjëherë këtë titull në historinë romake. Në vitin 408, babai i tij vdiq dhe djali shtatë vjeçar u bë perandor i gjysmës Lindore të Perandorisë Romake.

 Sundimi 

 Sundimi i hershëm 
parapamje|majtas|327px|Monedhë ari solidus e Teodosit II, 425-429, me pamje luftëtari
Qeveria  në fillim u administrua nga prefekti pretorian Anthemius, nën mbikëqyrjen e të cilit u ndërtuan Muret Teodosiane të Konstandinopojës.

Sipas Theofan Rrëfimtarit dhe Prokopit, të mbreti sasanid, Jazdegerdi I (399-420) u emërua nga Arkadi si mbrojtëse e Teodosit, të cilin Jazdegerdi e trajnoi si fëmijën e tij, duke i dërguar një mësues privat për ta rritur dhe duke paralajmëruar se armiqësia ndaj tij do të  merrej si armiqësi me Persinë.Alireza Shapour Shahbazi, "Byzantine-Iranian relations", Encyclopaedia Iranica, 15 dhjetor 1990. Megjithëse kjo histori supozohet të jetë pa përfundim, Antioku, një eunuk me origjinë perse, u bë mësues dhe ndikues tek Teodosi. Ai u bë gjithashtu  më vonë, por Teodosi e shkarkoi atë kur ai arriti moshën e rritur.

Në vitin 414, motra e madhe e Teodosit, Pulcheria, u zotua për virgjëri të përhershme së bashku me motrat e saj. Ajo u shpall augusta dhe veproi si kujdestare e vëllait të saj. Kujdestaria përfundoi kur ai arriti madhorinë e tij, por supozohet se motra e tij vazhdoi të ushtronte një ndikim tek ai deri në martesën e tij. Në qershor 421, Teodosi u martua me Aelia Eudocian, një grua me origjinë athinase.

Ata patën një vajzë me emrin Licinia Eudoxia, një tjetër me emrin Flaccilla dhe ndoshta një djalë të quajtur Arkad. Një ndarje përfundimisht ndodhi midis çiftit perandorak rreth vitit 443, me vendosjen e Eudocias në Jeruzalem, ku ajo favorizonte Monofizitizmin monastik.

Në vitin 423, perandori perëndimor, Honori, xhaxhai i Teodosit, vdiq dhe , Joannes u shpall perandor. Motra e Honorit, Galla Placidia dhe djali i saj i vogël Valentiniani, i cili kishte ikur më parë në Kostandinopojë për t’i shpëtuar armiqësisë së Honorit, kërkuan ndihmën e Lindjes, për të kërkuar fronin për Valentinianin dhe pas disa diskutimesh, në vitin 424, Teodosi shpalli luftë kundër Joanesit.

Më 23 tetor të vitit 425, Valentiniani III u instalua si perandor i Perëndimit me ndihmën e  Helion, me nënën e tij, që mori një rol me ndikim. Për të forcuar lidhjet midis dy pjesëve të perandorisë, vajza e Teodosit, Licinia Eudoxia u fejua me Valentinianin. Ajo u martua me Valentinianin e III më vonë, në 29 tetor 437, duke u bërë perandoreshë e pjesës perëndimore të Perandorisë.

Teodosi shpesh shihet nga historianët e lashtë dhe ata modernë si të shtyrë vazhdimisht nga motra, gruaja dhe eunukët e tij, veçanërisht Krisafi mes tyre. Në dekadat e mëvonshme të jetës së tij, Krisafi u ngrit në dinjitet, si një nga të preferuarit e perandorit. Ai favorizoi politikën pro-monofizite, ndikoi në politikën e jashtme ndaj hunëve dhe u mërzot nga Pulcheria, gjenerali Zeno dhe shkrimtarët pro-kalçedonianë. Sipas Theodor Lektorit, Teodosi ishte aq i pakujdesshëm ndaj rrethit të tij, saqë ai nënshkroi aksidentalisht shënimin e motrës së tij për ta shitur gruan e tij, Eudosian, si skllave.

parapamje|396px|Monedhë solidus me të dy anët, Teodosi II me helmetë, diademë perlash dhe parzmore, prerë në  415, Kostandinopojë
Sidoqoftë, disa studiues argumentojnë se në kundërshtim me burimet e lashta armiqësore, Teodosi ishte më i kontrolluar nga qeveria e tij. Të tjerët mendojnë se qeveria kontrollohej kryesisht nga zyrtarë të rangut të lartë civilë të  dhe jo nga Pulcheria ose Eudosia. Midis shkrimtarëve antikë dhe mesjetarë, monofizitët kishin një mendim të favorshëm për Teodosin.

Teodosi ishte një perandor shumë i studiuar, me një prirje të madhe për matematikën, historinë, astronominë dhe shkrimin, prej nga, nga disa historianë të mëvonshëm ka marë nofkën Kaligrafi. Teodosi wshtw pwrshkruar nga Kenneth Holum si "njw njeri me inteligjencw dhe sinqeritet, por pak qwndrueshmwri".

Historiani Christopher Kelly vwren se refuzimi modern i Teodosit e ka origjinwn nw mospranimin iluminist, dhe argumenton se "mbretwrimi i Teodosit II nuk duhet refuzuar, thjeshtwzuar ose fragmentuar nxitimthi". 

 Universiteti dhe Kodi Ligjor 
Në vitin 425, Teodosi themeloi Universitetin e Kostandinopojës me 31 lëndë (15 në latinisht dhe 16 në greqisht). Midis lëndëve ishin edhe drejtësia, filozofia, mjekësia, aritmetika, gjeometria, astronomia, muzika dhe retorika.

Në vitin 429, Teodosi caktoi një komision për të mbledhur të gjitha ligjet, që nga mbretërimi i Konstandinit I, dhe për të krijuar një sistem plotësisht të kodifikuar ligjor. Ky plan u la i papërfunduar, por puna e një komisioni të dytë që u mblodh në Konstandinopojë, i caktuar për të mbledhur të gjitha legjislacionet e përgjithshme dhe për t'i sjellë ato deri në datën, përfundoi; koleksioni i tyre u botua si Codex Theodosianus në vitin 438. Kodi ligjor i Teodosit II, duke përmbledhur dekretet e shpallura që nga Kostandini, formoi një bazë për kodin ligjor të perandorit Justinian I, Corpus Juris Civilis, në shekullin vijues.

 Luftërat me Hunët, Vandalët dhe Persët 

parapamje|majtas|379px|Teodosi mer Mollën Frigjane dhe pyet Eudosian për të. Një skenë nga Kronika e Manasit nga shek. XIV
Situata midis romakëve dhe sasanidëve u përkeqësua në vitin 420, për shkak të persekutimit persian të të krishterëve dhe Perandoria Lindore u shpalli luftë sasanidëve (421–422); lufta përfundoi në një ngërç jo vendimtar, kur romakët u detyruan të pranonin paqen ndërsa hunët kërcënonin Kostandinopojën.G. Greatrex, The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars Part II AD 363-630: A Narrative Sourcebook, Routledge, 2002, fq.36 Paqja u rregullua në vitin 422, pa ndryshimin e status quo. Luftërat e mëvonshme të Teodosit ishin përgjithësisht më pak të suksesshme.

Perandoria Lindore u mundua nga sulmet e hunëve. Në fillim të mbretërimit të Teodosit II, romakët përdorën mosmarrëveshjen e brendshme hune, për të kapërcyer pushtimin e Uldinit në Ballkan. Romakët përmirësuan fortifikimet e tyre dhe në vitin 424, ranë dakord të paguanin 350 paund arë, për ti inkurajuar hunët të qëndronin në paqe me romakët. Në vitin 433, me ngritjen e Atilës dhe Bledës, për të unifikuar hunët, pagesa u dyfishua në 700 paund.

Teodosi u angazhua me punët e Perëndimit, pasi instaloi Valentinianin e III si homologun e tij perëndimor. Kur Afrika Romake ra në dorë të vandalëve në vitin 439, të dy perandorët lindor dhe perëndimor, dërguan forca në Siçili, duke synuar të fillonin një sulm ndaj vandalëve në Kartagjenë, por ky projekt dështoi. Duke parë kufijtë pa forca të konsiderueshme, hunët dhe Persia Sasanide sulmuan të dyja dhe forca e ekspeditës u desh të tërhiqeshin. Gjatë vitit 443, dy ushtri romake u mundën dhe u shkatërruan nga hunët. Anatoli negocioi një marrëveshje paqeje; hunët u tërhoqën në këmbim të koncesioneve poshtëruese, duke përfshirë një haraç vjetor prej 2,100 paundësh romakë (rreth 687 kg) arë.Bury, J.B., History of the Later Roman Empire vol. 1, Dover, New York, 1958, fq. 271

parapamje|345px|Teodosi mirëpret reliket e Gjon Gojartit. Miniaturë nga fillimi i shek. XI.
Në vitin 447, hunët kaluan nëpër Ballkan, duke shkatërruar ndër të tjera qytetin e Serdikës (Sofje moderne) dhe duke arritur Athira (Büyükçekmece) në periferi të Kostandinopojës. Në 449, një përpjekje Romake Lindore për të vrarë Attila dështoi, megjithatë marrëdhëniet midis të dyve nuk u përkeqësuan më tej.

 Mosmarrëveshjet teologjike 
Theodosius shpesh u përpoq të zgjidhte polemikat doktrinore në lidhje me natyrën e Krishtit. Gjatë një vizite në Siri, Teodosi u takua me murgun Nestor, i cili ishte një predikues i njohur. Në vitin 428, ai e emëroi Nestorin kryepeshkop të Kostandinopojës. Nestori u përfshi shpejtë në mosmarrëveshjet e dy fraksioneve teologjike, të cilat ndryshonin në këndvështrimet e tyre kristologjike. Nestori u përpoq të gjente një rrugë të mesme midis atyre që, duke theksuar faktin se në Krishtin, Zoti kishte lindur si njeri, këmbëngulnin ta thërrisnin Virgjëreshën Mari Theotokos ("lindëse e Zotit") dhe atyre që e refuzuan këtë titull, sepse Zoti, si një qenie e përjetshme, nuk mund të kishte lindur. Nestori sugjeroi titullin Kristotokos ("lindëse e Krishtit") si një kompromis, por ai nuk gjeti pranim nga asnjë fraksion.

parapamje|majtas|345px|Monedhë e Teodosit II, e gjetur një manastir në Shpellat Axhanta, në Indi, mes shek. II p.e.s. dhe v. 650 të e.s.
Ai u akuzua për ndarjen e natyrës hyjnore dhe njerëzore të Krishtit, duke rezultuar në "dy Krishtë", një herezi më vonë e quajtur Nestorianizëm. Megjithëse fillimisht u mbështet nga perandori, Nestori u kundërshtua me forcë nga kryepeshkopi Kiril i Aleksandrisë dhe përfundimisht humbi mbështetjen e Teodosit. Me kërkesë të Nestorit, i cili u përpoq të justifikonte veten e tij nga akuza e Cirilin për herezi, perandori thirri një këshill, i cili u mblodh në Efes në vitin 431. Secili prej fraksioneve ciriliane dhe nestoriane, mbajti këshillat e tyre në kundërshtim me njëri-tjetrin. Teodosi përfundimisht favorizoi Kirilin. Këshilli afirmoi titullin Theotokos dhe e dënoi Nestorin, i cili u kthye në manastirin e tij në Siri dhe më në fund u internua në një manastir të largët në Egjipt.

Pothuajse njëzet vite më vonë, mosmarrëveshja teologjike shpërtheu përsëri, këtë herë të shkaktuar nga abati kostandinopolit Eutikes, i cili pohoi pikëpamjen monofizite se natyra hyjnore dhe njerëzore e Krishtit ishin një. Eutikesi u dënua nga kryepeshkopi Flavian i Konstandinopojës, por gjeti një mik të fuqishëm në pasardhësin e Kirilit, Dioskuri i Aleksandrisë. Një këshill tjetër u thirr në Efes në vitin 449, më vonë i keqpërdorur si "sinod grabitës" nga Papa Leo I, sepse rezultati i tij u kundërshtua nga Kalçedonianët. Ky këshill rivendosi Eutikesin dhe rrëzoi Flavianin, i cili u keqtrajtua dhe vdiq pak më vonë. Leoni I i Romës dhe shumë peshkopë të tjerë protestuan kundër rezultatit, por perandori e mbështeti atë. Vetëm pas vdekjes së tij në vitin 450, vendimet do të ktheheshin në Këshillin e Kalçedonisë.

 Vdekja 
Teodosi vdiq më 28 korrik të vitit 450 si rezultat i një aksidenti (ra nga kali). Motra e tij Pulcheria, u martua me Marcianin, një familje nën gjeneralin me ndikim Aspar, duke e bërë atë Perandor. Eunuku Krizaf u ekzekutua pak më vonë nga çifti i ri perandorak.

Ashtu si Konstandini I dhe disa nga pasardhësit e tij, ai u varros në Kishën e Apostujve të Shenjtë, në një sarkofag purpuri që u përshkrua në shekullin e X-të nga Kostandini VII në De Ceremoniis.

 Shiko gjithashtu 
 Kodeksi i Theodosit
 Arkadi
 Marciani
 Teodosi I
 Lista e Perandorëve Bizantinë
 Perandoria Bizantine
 Valentiniani III
 Konstanci III
 Valentiniani II
 Lista e Perandorëve Romakë
 Perandoria Romake Perëndimore
 Perandori romak
 Teodosi III
 Luftërat romako-perse
 Principati (Roma)
 Dominati (Roma)
 Kushtetuta e Perandorisë së Vonë Romake
 Perandoria Romake

 Referime 

Bibliografia




















 Linqe te jashtme 

 Reign of Theodosius II (kapitulli i Historisë së JB Bury për Perandorinë e Mëvonshme Romake)
 Kodi Theodosian: Seksionet në lidhje me kremtimet fetare (anglisht)
 George Long, "Codex Theodosianus"
 Nathan, Geoffrey, "Theodosius II (408–450 Pas Krishtit)", De Imperatoribus Romanis
 Kjo listë e ligjeve romake të shekullit të katërt tregon ligjet e miratuara nga Theodosius II në lidhje me krishterimin.

Kategoria:Perandorë romakë
Kategoria:Perandorë bizantinë
Kategoria:Shekulli V në Perandorinë Bizantine
Kategoria:Shenjtorë ortodoksë
Kategoria:Lindje 401
Kategoria:Shekulli V në Perandorinë Romake
Kategoria:Vdekje 450