Gjuhët tokariane

Gjuhët tokariane (disa herë Tokhariane), e njohur gjithashtu si Arsi-Kuçi (Agnean-Kuchean ose Kuchean-Agnean), janë një degë e shuar e familjes gjuhësore indo-evropiane që flitet nga banorët e Tarim Basen, Tokarianët. Ato janë të njohura nga dorëshkrimet që datojnë nga shekulli V deri në VIII pas Krishtit, të cilat u gjetën në qytete oaze në skajin verior të pellgut Tarim (tani pjesë e Xinjiang në Kinën veriperëndimore) dhe shkretëtirën Lop. Zbulimi i kësaj familje gjuhësore në fillim të shekullit të 20-të kundërshtonte idenë e mëparshme të përhapura të një ndarjeje lindje-perëndimore të familjes gjuhësore indo-evropiane në izoglosin centum-satem, dhe nxiti studimin e gjallëruar të familjes. Identifikimi i gabuar i autorëve me njerëzit Tokharoi të Bactria antike (Tokharistan), autorët e hershëm i quajtën këto gjuhë "Tokare". Ky emërim ka mbetur, megjithëse emrat Agnean dhe Kuchean janë propozuar si një zëvendësim.

Dokumentet regjistrojnë dy gjuhë të lidhura ngushtë, të quajtur Tokarianishtja A (edhe Tokarianishtja Lindore, Agnean ose Turfanian) dhe Tokarianishtja B (Tokarianishtja Perëndimore ose Kuchean). Lënda e teksteve sugjeron që Tokarianishtja A ishte më arkaike dhe përdorej si gjuhë liturgjike Budiste, ndërsa Tokarianishtja B flitej më aktivisht në të gjithë zonën nga Turfan në lindje deri në Tumshuq në perëndim. Një grup fjalësh huazimi dhe emrash që gjenden në dokumentet e Prakrit nga pellgu i Lop Nor janë quajtur Tokarianishtja C (Kroränian). Një zbulim i pretenduar i dhjetë teksteve nga Tokarianishtja C të shkruara në shkrimin Kharoṣṭhī është diskredituar.

Dorëshkrimet më të vjetra ekzistuese në Tokarianishten B datohen tani në shekullin V ose madje në fund të shekullit të 4 pas Krishtit, duke e bërë Tokarianishten një gjuhë të Antikitetit të Vonë bashkëkohore me Gotiken, Armenishten Klasike dhe Irlandishten Primitive.
parapamje
 Tokarianishtja A (Agnean ose Tokarianishtja  Lindore; me origjinë ārśi) nga Qarašähär (Agni antik, Yanqi Kinez) dhe Turpan (Turfan antik dhe Xočo), dhe
 Tokarianishtja B (Kuchean ose Tokarianishtja Perëndimore) të Kucha dhe vendet nga Tokarianishtja A.

majtas|parapamje| Përhapja gjeografike e gjuhëve indo-evropiane

 Lidhje të jashtme 
 Alfabeti Tokarian (nga Omniglot)
 Teksti Thesaurus Indogermanischer- und Sprachmaterialien (TITUS):
 Alfabeti tokar
 Tabelat e bashkimit për Tocharian A dhe B
 Dorëshkrime Tocharian A nga Koleksioni Turfan i Berlinit
 Mark Dickens, "Gjithçka që gjithmonë keni dashur të dini për Tocharian"
 Tocharian Online nga Todd B. Krause dhe Jonathan Slocum, orë mësimore falas në Qendrën e Kërkimit të Gjuhësisë në Universitetin e Teksasit në Austin
 Fjalori në internet i Tocharian B, bazuar në A Dictionary of Tocharian B të DQ Adams (1999)
 Tocharian B Lista e Swadesh (Nga Wiktionary)
 Botim Gjithëpërfshirës i Dorëshkrimeve Tokariane, Universiteti i Vjenës, me imazhe, transkriptime dhe (në shumë raste) përkthime dhe informacione të tjera.
  Transkriptimet e dorëshkrimeve Tocharian A.

 glototekë - Gramatikat antike indo-evropiane në internet, një koleksion në internet i videove hyrëse për gjuhët antike indo-evropiane prodhuar nga Universiteti i Göttingen

 Referime 

Kategoria:Gjuhë indo-evropiane
Kategoria:Gjuhë të vdekura
Kategoria:Gjuhët e Kinës
Kategoria:Gjuhë mesjetare