Parku kombëtar

Parku kombëtar është një park në përdorim për qëllime konservimi dhe që është nën mbrojtje. Shpesh mund të jetë edhe një rezervat natyral, gjysmë natyrale ose i zhvilluar e të cilin e shpall dhe zotëron një shtet sovran. Megjithëse vendet individuale caktojnë parqet e tyre kombëtare ndryshe, ekziston një ide e zakonshme: ruajtja e 'natyrës së egër' për pasardhësit dhe si një simbol i krenarisë kombëtare. Europarc Federation (eds.) 2009, Living Parks, 100 Years of National Parks in Europe, Oekom Verlag, München 
 Hyrje 
Një organizatë ndërkombëtare, Unioni Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN), dhe Komisioni Botëror i saj për Zonat e Mbrojtura (WCPA), e ka përcaktuar "Parkun Kombëtar" si Kategorinë e II-të të zonave të mbrojtura.  Sipas IUCN, 6,555 parqe kombëtare në mbarë botën i plotësuan kriteret e tyre në vitin 2006. IUCN është ende duke diskutuar parametrat ligjore të përcaktimit të parqeve kombëtare.  

Ndërsa ky lloj parku kombëtar ishte propozuar më parë, Shtetet e Bashkuara krijuan të parin "park publik ose tokë kënaqësie për përfitimin dhe kënaqësinë e njerëzve", Parku Kombëtar Yellowstone, në vitin 1872.  Megjithëse Yellowstone ende nuk ishte cilësuar zyrtarisht një "park kombëtar" në kohën e themelimit të tij, ai gjithmonë u cilësua i tillë në praktikë  dhe konsiderohet gjerësisht të jetë parku i parë dhe më i vjetër kombëtar në botë. Sidoqoftë, Rezervati Pyjor i Tobago Main Ridge (themeluar në vitin 1776),  dhe zona përreth Malit Bogd Khan (1778) janë parë si zonat më të vjetra të mbrojtura me ligj, duke tejkaluar Parkun Yellowstone me gati një shekull.   

Parqet Kombëtare janë pothuajse gjithmonë të hapura për vizitorët. Gissibl, B., S. Höhler and P. Kupper, 2012, Civilizing Nature, National Parks in Global Historical Perspective, Berghahn, Oxford 

 Përkufizimet 
Në vitin 1969, IUCN shpalli një park kombëtar si një zonë relativisht të madhe me karakteristikat e mëposhtme përcaktuese: Gulez, Sumer (1992). A method of evaluating areas for national park status. 

 Një ose disa ekosisteme që nuk ndryshohen materialisht nga shfrytëzimi dhe okupimi njerëzor, ku speciet bimore dhe shtazore, vendet gjeomorfologjike dhe habitatet janë me interes të veçantë shkencor, arsimor dhe rekreativ ose që përmbajnë një peizazh natyror me një bukuri të madhe; 
 Autoriteti më i lartë kompetent i vendit ka ndërmarrë hapa për të parandaluar ose eliminuar sa më shpejt shfrytëzimin ose pushtimin në të gjithë zonën dhe për të zbatuar në mënyrë efektive respektimin e tipareve ekologjike, gjeomorfologjike ose estetike që kanë çuar në krijimin e tij; dhe 
 Vizitorët lejohen të hyjnë, në kushte të veçanta, për qëllime inspiruese, arsimore, edukative, kulturore dhe rekreative. 

Në vitin 1971, këto kritere u zgjeruan më tej duke çuar në standarde më të qarta dhe të përcaktuara për të vlerësuar një park kombëtar. Kjo përfshin: 

 Madhësia minimale prej 1.000 hektarësh brenda zonave në të cilat ka përparësi mbrojtja e natyrës
 Mbrojtje ligjore statusore 
 Buxheti dhe stafi i mjaftueshëm për të siguruar mbrojtje të mjaftueshme efektive 
 Ndalimi i shfrytëzimit të burimeve natyrore (përfshirë zhvillimin e digave) të kualifikuar nga aktivitete të tilla si sporti, gjuetia, peshkimi, nevoja për menaxhim, etj. 

Ndërsa termi park kombëtar i përcaktuar tani nga IUCN, shumë zona të mbrojtura në shumë vende quhen park kombëtar edhe kur ato korrespondojnë me kategoritë e tjera të IUCN për shembull Definicioni i Menaxhimi i Zonave të Mbrojtura, disa nga shembujt janë: Gissibl, B., S. Höhler and P. Kupper, 2012, Civilizing Nature, National Parks in Global Historical Perspective, Berghahn, Oxford   

 Parku Kombëtar i Zvicrës, Zvicër: IUCN   Ia - Rezerva e rreptë e natyrës 
 Parku Kombëtar Everglades, Shtetet e Bashkuara: IUCN   Ib - Zonë e Natyrë së Egër 
 Parku Kombëtar Victoria Falls, Zimbabve: IUCN   III - Monument Natyror Kombëtar 
 Parku Kombëtar Vitosha, Bullgari: IUCN   IV - Zona e Menaxhimit të Habitatit 
 Parku Kombëtar New Forest, Mbretëria e Bashkuar: IUCN   V - Peisazh i Mbrojtur 
 Etniko Ygrotopiko Parko Delta Evrou, Greqi: IUCN   VI - Zonë e Mbrojtur e Burimeve të Menaxhuara 

Ndërsa parqet kombëtare përgjithësisht kuptohet se administrohen nga qeveritë kombëtare (pra emri), në Australi parqet kombëtare drejtohen nga qeveritë e shtetit dhe paraprijnë Federatën e Australisë; në mënyrë të ngjashme, parqet kombëtare në Holandë administrohen nga provincat. Gissibl, B., S. Höhler and P. Kupper, 2012, Civilizing Nature, National Parks in Global Historical Perspective, Berghahn, Oxford Në Kanada, ekzistojnë të dy parqet kombëtare që operohen nga qeveria federale dhe parqet krahinore ose territoriale të cilat operohen nga qeveritë provinciale dhe territoret, megjithëse gati që të gjitha janë parqe kombëtare edhe sipas përcaktimit të IUCN. John S. Marsh, “Provincial Parks,” in The Canadian Encyclopedia (Historica Canada, 2018‑05‑30), [accessed 2020‑02‑18]. 

Në shumë vende, përfshirë Indonezinë, Holandën dhe Mbretërinë e Bashkuar, parqet kombëtare nuk i përmbahen përkufizimit të IUCN, ndërsa disa zona që i përmbahen përkufizimit të IUCN nuk përcaktohen si parqe kombëtare. Gissibl, B., S. Höhler and P. Kupper, 2012, Civilizing Nature, National Parks in Global Historical Perspective, Berghahn, Oxford 

 Parqet kombëtare 
 Parqe kombëtare në Shqipëri 
 Parku kombëtar Bredhi i Drenovës
 Parku Kombëtar Detar "Karaburun-Sazan"
 Parku Kombëtar i Butrintit
 Parku Kombëtar i Dajtit
 Parku kombëtar i Korabit
 Parku Kombëtar i Lurës
 Parku Kombëtar i Llogarasë
 Parku Kombëtar i Prespës
 Parku Kombëtar i Thethit
 Parku Kombëtar Lugina e Valbonës
 Parku Kombëtar Mali i Tomorrit
 Parku Kombëtar Shebenik-Jabllanicë
 Parku Kombëtar Zall Gjoçaj

 Parqe kombëtare në Kosovë  
 Parku Kombëtar Bjeshkët e Nemuna
 Parku Kombëtar Malet e Sharrit
 Parku i Mirushës
 Parku i Gërmisë
 Rezervati i Oshlakut
 Maja e Arnenit

 Parqe kombëtare në Maqedoni 
 Parku kombëtar i Mavrovës
 Parku kombëtar i Pelisterit
 Parku kombëtar i Galiçicës

 Parqe kombëtare në Mal të Zi 
 Parku Kombëtar i Durmitorit
 Parku kombëtar i Llovqenit
 Parku kombëtar i Biogradska Gorës

 Shih edhe 
 Natyra
 Mbrojtja e mjedisit
 BirdLife International
 Lista e Kuqe e BNRN-së
 Kategoritë IUCN (BNRN)
 Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës

 Referime 

 Literatura 



 Sheail, John (2010) Nature's Spectacle - The World's First National Parks and Protected Places Earthscan, London, Washington. 

 Lidhje të jashtme 











Kategoria:Parqe Kombëtare