Sabiha Gökçen

Sabiha Gökçen (22 mars 1913 - 22 mars 2001) ishte një aviatore turke. Ajo ishte pilotja e parë luftarake femër në botë, në moshën 23 vjeç. Të tjerë si Marie MarvingtHistoric Wings – Online Magazine; Article on Hélène Dutrieu Coupe Femina and Marie Marvingt:, Published on December 21, 2012: http://fly.historicwings.com/2012/12/helene-dutrieux-and-the-coupe-femina Retrieved 10 January 2015. dhe Evgeniya Shakhovskaya i paraprinë asaj si pilote ushtarake në role të tjera, por jo si pilote luftarake dhe pa regjistrim të akademisë ushtarake. Ajo ishte jetime dhe një nga trembëdhjetë fëmijët e adoptuar të Mustafa Kemal Atatürk. 

Ajo njihet si pilotja e parë femër luftarake nga Rekordet Botërore Guinness  dhe u zgjodh si pilotja e vetme femër për posterin e "20 aviatorëve më të mëdhenj në histori" të botuar nga Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara më 1996. 

 Jeta e hershme 
majtas|parapamje|150x150px| Vajzat e Mustafa Kemal; nga e majta në të djathtë: Zehra Aylin, Rukiye (Erkin) dhe Sabiha (Gökçen). 
majtas|parapamje|150x150px| Nga e majta: Rukiye (Erkin), Sabiha (Gökçen), Afet (İnan) dhe Zehra Aylin. 
According to Turkish-Armenian linguist Pars Tuğlacı, who knew Gökçen personally and deemed Sebilciyan's story to be false, Gökçen was born to an Armenian family from Bursa and was left in an orphanage there when her family was deported during the Armenian genocide. Gjatë vizitës së Atatürk në Bursa më 1925, Sabiha, e cila ishte vetëm dymbëdhjetë vjeç, kërkoi leje për të biseduar me Atatürk dhe shprehu dëshirën e saj për të studiuar në një shkollë me konvikt. Pasi mësoi historinë e saj dhe për kushtet e saj të mjerueshme të jetesës, Atatürk vendosi ta birësojë dhe i kërkoi vëllait të Sabihas leje që ta çonte në Rezidencën Presidenciale Çankaya në Ankara, ku Sabiha do të jetonte me vajzat e tjera të birësuare të Atatürk, Zehra, Afet dhe Rukiye. Sabiha ndoqi shkollën fillore Çankaya në Ankara dhe Akademinë Amerikane Üsküdar në Stamboll.

Në shkurt 2004 një artikull në gazetën Agos, me titull "Sekreti i Sabiha Hatun", përmbante një intervistë me Hripsime Sebilciyan, një ish-banor i Gaziantep, i cili pretendonte se ishte mbesa e Gökçen dhe se vetë Gökçen ishte me origjinë armene. Mustafa Kemal kishte adoptuar edhe Gokçen, e cili ishte në një jetimore menjëherë pas gjenocidit armen. Sipas gjuhëtarit turk-armen Pars Tuğlacı, i cili e konsideroi të rremë pretendimin e Sebilciyanit, Gökçen vetë mësoi për rrënjët e saj armene ndërsa ishte në Ankara, kur anëtarët e familjes së saj kontaktuan me të nga Beiruti. Pretendohet se Gökçen vizitoi të afërmit e saj armenë në Bejrut dhe kishte katër vëllezër, Sarkis, Boğos, Haçik dhe Johanes. 

Sidoqoftë, së bashku me burimet turke dhe intervistat me Sabihan, motra e saj e birësuar Ülkü Adatepe, gjithashtu në një intervistë, kundërshtoi këto pretendime dhe përsëriti se Sabihaja dhe të dy prindërit e saj, Mustafa İzzet Bej dhe Hayriye Hanım, ishin me prejardhje boshnjake. 

Pas prezantimit të Ligjit për mbiemrat, Atatürk i dha asaj emrin e familjes Gökçen më 19 dhjetor 1934. 'Gök' do të thotë qiell në turqisht dhe Gökçen do të thotë 'përkatësi ose lidhje me qiellin'. Megjithatë, ajo nuk ishte aviatore në atë kohë, dhe vetëm gjashtë muaj më vonë Sabiha zhvilloi pasion për të fluturuar.

 Karrierë 
parapamje| Sabiha Gökçen në Athinë, gjatë turneut të saj në Ballkan më 1938.
Atatürk i kushtoi një rëndësi të madhe aviacionit dhe për këtë qëllim mbikëqyri themelimin e Shoqatës Aeronautike Turke më 1925. Ai e mori Sabihan së bashku me të në ceremoninë e hapjes së Shkollës së Fluturimit Türkkuşu (Turkishbird) më 5 maj 1935. Gjatë shout ajror të veloreve dhe parashutistëve të ftuar nga vendet e huaja, ajo u emocionua shumë. Ndërsa Atatürk e pyeti nëse ajo gjithashtu do të dëshironte të bëhej një kërcyese nga qielli, ajo pohoi "po me të vërtetë, jam gati tani". Atatürk udhëzoi Fuat Bulca, drejtuesin e shkollës, që të regjistrohej si praktikante e parë femër. Ajo kishte për qëllim të bëhej një kërcyese nga qeilli, por ajo ishte shumë më e interesuar për të fluturuar, kështu që fitoi licencën e pilotit. Gökçen u dërgua në Rusi, së bashku me shtatë studentë meshkuj, për një kurs të përparuar në pilotimin e velorëve dhe aeroplanit. Sidoqoftë, kur ishte në Moskë, ajo mësoi lajmin se motra e saj Zehra kishte vdekur, dhe me një moral të rrëzuar, ajo u kthye menjëherë në Turqi, duke u izoluar për ca kohë nga aktivitetet shoqërore. 

Ndërsa vajzat nuk pranoheshin nga Akademitë e Luftës Turke në ato vite, Sabiha Gökçen u sigurua, me urdhër të Atatürk, me një uniformë të personalizuar, dhe ndoqi një program arsimor special njëmbëdhjetë muajsh në tajaret Mektebi (Shkolla e Aviacionit) në Eskishehri në vitin akademik 1936-1937. Pasi mori patentat e saj të fluturimit (diplomën) ajo u trajnua të bëhej pilote e luftës në Regjimentin e Parë të Avionëve në Eskishehri për gjashtë muaj.

Ajo përmirësoi aftësitë e saj duke fluturuar aeroplanët bombardues dhe luftarakë në Regjimentin e Parë të Avionëve në Bazën Ajrore Eskishehri dhe fitoi përvojë pasi mori pjesë në ushtrimet e Egjeut dhe Thrakës më 1937. Në të njëjtin vit, ajo mori pjesë në operacione ushtarake në rebelimin e Dêrsimit dhe u bë pilotja e parë luftarake e forcave ajrore femër turke. Një raport i Shtabit të Përgjithshëm përmendte "dëmin serioz" që ishte shkaktuar nga bomba e saj 50 kg në një grup pesëdhjetë "banditësh" që iknin dhe asaj iu dha letër vlerësimi. Asaj  iu dha gjithashtu Medalja e parë e Shoqatës Aeronautike Turke Murassa për performancën e saj superiore në këtë operacion.

Në vitin 1938, ajo kreu një fluturim pesë-ditor rreth vendeve të Ballkanit me mirënjohje të madhe. Në të njëjtin vit, ajo u emërua "trajnere kryesore" e Shkollës së Fluturimeve Türkkuşu të Shoqatës Aeronautike Turke, ku shërbeu deri në vitin 1954 si instruktore fluturimi dhe u bë anëtare e bordit ekzekutiv të shoqatës. Ajo trajnoi katër aviatore femra, Edibe Subaşı, Yıldız Uçman, Sahavet Karapas dhe Nezihe Viranyalı. Sabiha Gökçen fluturoi nëpër botë për një periudhë prej 28 vjetësh deri në vitin 1964. Libri i saj me titull "Një jetë përgjatë rrugës së Atatürkut" u botua më 1981 nga Shoqata Aeronautike Turke për të përkujtuar 100 vjetorin e lindjes së Atatürk. 

Gjatë gjithë karrierës së saj në Forcën Ajrore Turke, Gökçen fluturoi 22 lloje të ndryshme të avionëve për më shumë se 8,000 orë, 32 orë nga të cilat ishin misione aktive luftarake dhe bombarduese.

 Kontradiktat 
Gökçen bëri tituj dhe ndezi polemikë, në 2004, kur Hrant Dink, një gazetar me origjinë turko-armene, publikoi një intervistë me një person që pretendonte se ishte mbesa e Sabihas që pretendonte se ajo ishte me origjinë armene. Shumë njerëz e kundërshtuan me të drejtë çështjen, duke përfshirë motrën e saj të birësuar dhe vajzën e fundit të gjallë të Atatürk, Ülkü Adatepe, duke e kundërshtuar këtë gjatë një interviste dhe duke thënë se Sabiha ishte me prejardhje boshnjake. Sipas Adatepes, nëna e Sabihas Hayriye dhe babai Mustafa İzzet ishin boshnjakë etnikë. Nocioni që Gökçen mund të ishte armen shkaktoi polemikë në vend; Shtabi i Përgjithshëm turk tha se debati "tallet me vlerat kombëtare" dhe "nuk ishte i favorshëm për paqen sociale". Hrant Dink, gazetari që shkruajti artikullin, u kritikua, veçanërisht nga kolumnistët e gazetave dhe grupet nacionaliste turke. Një shpërndarje e konsullit amerikan të lëshuar nga WikiLeaks dhe i shkruar nga një zyrtar nga konsullata në Stamboll vërejti se e gjithë çështja "ekspozoi një varg të shëmtuar racizmi në shoqërinë turke". Besohet gjithashtu se afera ishte një nga arsyet që çuan në vrasjen e Hrant Dink në Stamboll në janar 2007. 

 Trashëgimia dhe mirënjohjet 
Aeroporti Ndërkombëtar Sabiha Gökçen në Stamboll mban emrin e saj. 

Ajo njihet si pilotja e parë femër luftarake nga Rekordet Botërore Guinness.  

Ajo u zgjodh si pilotja e vetme femër për posterin e "20 aviatorëve më të mëdhenj në histori" botuar nga Forcat Ajrore të Shteteve të Bashkuara më 1996.. See 9m30s in for 1996 USAF poster claim. 

Atë vit, ajo u nderua gjithashtu në Mbledhjen e Shqiponjave të Komandës Ajrore dhe të Kolegjit të Shabit në bazën e Forcave Ajrore Maxwell. Programi inkurajon studimin e historisë së aviacionit duke theksuar kontributet e pionierëve të aviacionit. 

Ajo ishte subjekt i një Google Doodle që nderonte ditëlindjen e saj, e cila u shfaq në Turqi më 22 mars 2009.  

 Galeria 

 Shiko edhe 
 Bedriye Tahir Gökmen 
 Lista e të parëve në aviacion

 Referime 

 Lidhje te jashtme 


 Atatürk Arşivi - Sabiha Gökçen: Pjesa 1 Pjesa 2 Pjesa 3 Pjesa 4 Pjesa 5 Pjesa 6

Kategoria:Lindje 1913
Kategoria:Vdekje 2001
Kategoria:Turqit me prejardhje boshnjake
Kategoria:Aviatorë turq
Kategoria:Studentët e Akademisë Amerikane Üsküdar
Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Bursës