Mjedisi natyror

parapamje|Shumëllojshmëria e botës bimore në planet.
parapamje|Shumëllojshmëria e botës shtazore në planet
Mjedis natyror quhet vendi, njerëzit, gjërat, natyra përreth nesh dhe çdo organizëm tjetër i gjallë. Mjedisi natyror përfshin të gjitha gjallesat ashtu si edhe gjithë botën jo të gjallë natyrale, domethënë në këtë rast jo artificiale. Termi më së shpeshti nënkupton Tokën ose disa pjesë të Tokës. Ky mjedis përfshin ndërveprimin e të gjitha llojeve të gjalla, klimës, motit dhe burimeve natyrore që ndikojnë në mbijetesën njerëzore dhe aktivitetin ekonomik.  

 Përmbledhje 
Karakteristikat themelore të konceptit mjedis natyror janë: 
 Njësi të plota ekologjike që funksionojnë si sisteme natyrore pa ndërhyrje masive të civilizuara njerëzore, duke përfshirë të gjithë bimësinë, mikroorganizmat, tokën, shkëmbinjtë, atmosferën dhe fenomenet natyrore që ndodhin brenda kufijve dhe natyrës së tyre. 

 Burimet natyrore universale dhe fenomenet fizike që nuk kanë kufij të qartë, si ajri, uji dhe klima, si dhe energjia, rrezatimi, ngarkesa elektrike dhe magnetizmi, që nuk vijnë nga veprimet e civilizuara njerëzore. 

Në kontrast me mjedisin natyror është mjedisi i ndërtuar. Në zona të tilla, kur njerëzit kanë peizazhe të shndërruara rrënjësisht, siç janë mjediset urbane dhe shndërrimi i tokës bujqësore, mjedisi natyror modifikohet shumë në një mjedis të thjeshtuar njerëzor. Edhe aktet që duken më pak ekstreme, siç është ndërtimi i një kasolle baltë ose një sistem fotovoltaik në shkretëtirë, mjedisi i modifikuar bëhet një mjedis artificial. Megjithëse shumë kafshë ndërtojnë gjëra për të siguruar një mjedis më të mirë për veten e tyre, ato nuk janë njerëzore, prandaj digat e kastorit dhe veprat e termiteve të ndërtesave të ngurta, konsiderohen si të natyrshme. 

Njerëzit rrallë gjejnë mjedise absolutisht natyrore në Tokë, dhe natyrshmëria zakonisht ndryshon në një kontinum, nga 100% natyrale në një ekstrem në 0% natyrale në ekstremin tjetër. Më saktësisht, ne mund të marrim parasysh aspektet ose përbërësit e ndryshëm të një mjedisi dhe të shohim që shkalla e tyre e natyralitetit (natyrshmërisë) nuk është e njëtrajtshme.  Nëse, për shembull, në një fushë bujqësore, përbërja mineralogjike dhe struktura e tokës së saj janë të ngjashme me ato të një toke pyjore të çrregulluar, por struktura është mjaft e ndryshme. 

Mjedisi natyror shpesh përdoret si sinonim për habitatin, për shembull, kur themi se mjedisi natyror i gjirafave është Savana.

 Përbërja 
parapamje| Struktura e shtresuar e Tokës . (1) bërthama e brendshme; (2) bërthama e jashtme; (3) manteli i poshtëm; (4) mantel i sipërm ; (5) litosfera; (6) korja tokësore 

Shkenca e Tokës në përgjithësi njeh katër sfera, litosferën, hidrosferën, atmosferën dhe biosferën  si korresponduese me shkëmbinjtë, ujin, ajrin dhe jetën. Disa shkencëtarë përfshijnë si pjesë të sferave të Tokës, kriosferën (që korrespondon me akullin) si një pjesë të veçantë të hidrosferës, si dhe pedosferën (që korrespondon me tokën) si një sferë aktive dhe e ndërthurur. Shkenca e Tokës (e njohur edhe si gjeoshkenca, shkencat gjeografike ose Shkencat e Tokës), është një term gjithëpërfshirës për shkencat që lidhen me planetin Tokë.  Ekzistojnë katër disiplina kryesore në shkencat e tokës, përkatësisht gjeografia, gjeologjia, gjeofizika dhe gjeodezia. Këto disiplina kryesore përdorin fizikën, kiminë, biologjinë, kronologjinë dhe matematikën për të ndërtuar një kuptim cilësor dhe sasior të zonave kryesore ose sferave të Tokës. 

Korja e Tokës, ose litosfera, është sipërfaqja më e ngurtë e planetit dhe është kimikisht dhe mekanikisht e ndryshme nga manteli themelor. Ajo është gjeneruar shumë nga proceset ndezëse në të cilat magma ftohet dhe ngurtësohet për të formuar shkëmb të fortë. Nën litosferën shtrihet manteli i cili nxehet nga prishja e elementëve radioaktivë. Veshja edhe pse e ngurtë është në një gjendje konvekcioni retik. Ky proces i konvekcionit bën që pllakat litosferike të lëvizin, megjithëse ngadalë. Procesi që rezulton njihet si tektonika e pllakave. Vullkanet rezultojnë kryesisht nga shkrirja e materialit të kores së nëndheshme ose të manteleve në rritje në kreshtat e mesme të oqeanit dhe kutitë e manteleve.  

 Ekosistemi 

Një ekosistem (i quajtur edhe si ambient) është një njësi natyrore e përbërë nga të gjitha bimët, kafshët dhe mikroorganizmat (faktorët biotikë ) në një zonë që funksionon së bashku me të gjithë faktorët jo-të gjallë fizikë (abiotikë) të mjedisit.  

Çështje thelbësore për konceptin e ekosistemit është ideja që organizmat e gjallë janë vazhdimisht të angazhuar në një grup marrëdhëniesh shumë të ndërlidhura me çdo element tjetër që përbëjnë mjedisin në të cilin ekzistojnë. Eugene Odum, një nga themeluesit e shkencës së ekologjisë, deklaroi: "Çdo njësi që përfshin të gjithë organizmat (d.m.th:" komunitetin ") në një zonë të caktuar, duke bashkëvepruar me mjedisin fizik, në mënyrë që një rrjedhë e energjisë të çojë në mënyrë të qartë te struktura trofike e përcaktuar, diversiteti biotik dhe ciklet e materialit (d.m.th: shkëmbimi i materialeve midis pjesëve të gjalla dhe atyre jo të gjalla) brenda sistemit është një ekosistem." 

 Shih edhe 

 Toka
 Globi
 Planeti
 Natyra
 Oqeani
 Ekosistemi
 Biodiversiteti
 Mali (gjeografi)
 Kapitali natyror
 Historia natyrore
 Mbrojtja e mjedisit
 Liqenet e Kosovës
 Liqenet e Maqedonisë
 Lista e lumenjve në Shqipëri
 Lista e lumenjve në Kosovë
 Liqenet kryesore të Shqipërisë

 Referime 

 Literatura 






 Edeltraud Günther: Stichwort Natürliche Umwelt. In: Gabler Wirtschaftslexikon. 17. Auflage (Online-Version 5), Gabler Verlag, Wiesbaden 2010. 

Kategoria:Natyrë
Kategoria:Mjedis natyror