Székelys

The Székelys (shqiptimi në hungarisht [ˈseːkɛj]), ndonjëherë quhen Szeklers (Hungarisht: székelyek, Rumanisht: Secui) janë një nëngrupSherrill Stroschein, [ Ethnic Struggle, Coexistence, and Democratization in Eastern Europe], Cambridge University Press, 2012, p. 210 Cited: "Székely, a Hungarian sub-group that is concentrated in the mountainous Hungarian enclave" i popullit hungarez që jeton kryesisht në Tokën Székely në Rumani. Një popullsi e konsiderueshme që rrjedh nga Székelys e Bukovinës jeton në qarqet Tolna dhe Baranya në Hungari dhe në rrethe të caktuara të Vojvodinës, Serbi.

Në mesjetë, Székelys luajtën një rol në mbrojtjen e Mbretërisë së Hungarisë kundër osmanëvehttp://lexikon.katolikus.hu/S/sz%C3%A9kely%20hat%C3%A1r%C5%91rvid%C3%A9k.html në sjelljen e tyre si roje të kufirit lindor. Me Traktatin e Trianonit të vitit 1920, Transilvania (përfshirë Tokën Székely) u bë pjesë e Rumanisë, dhe popullsia Székely ishte një objektiv i përpjekjeve rumune. Në vitin 1952, gjatë sundimit komunist të Rumanisë, ish-qarqet e Mureshit, Odorheit, Ciuc dhe Trei Scaune (me përqendrimin më të lartë të popullsisë Székely), u përcaktua me ligj si Rajoni Autonom i Magyar. Ajo u zëvendësua në vitin 1960 nga Rajoni Autonom i Muresh-Magyar, i ndarë në vitin 1968 në dy qarqe jo autonome, Harghita dhe Muresh. Në Rumaninë pas Luftës së Ftohtë, ku Székelys përbëjnë afërsisht gjysmën e popullsisë etnike hungareze, anëtarët e grupit kanë qenë ndër më të zëshmit e hungarezëve që kërkojnë një rajon autonome Székely në Transilvani. Ata u vlerësuan se ishin rreth 860,000 në vitet 1970 dhe njihen zyrtarisht si një grup i veçantë i pakicave nga qeveria rumune.

Toka e sotme Székely afërsisht korrespondon me qarqet rumune të Harghita, Kovasnës dhe Mureshit qendrore dhe lindore, ku ata aktualisht përbëjnë afërsisht 80% të popullsisë. Bazuar në regjistrimin zyrtar të Rumanisë për vitin 2011, 1,227,623Romanian Population census of 2011  (në rumanisht)  – recensamant 2002 --> rezultate --> 4. POPULATIA DUPA ETNIE hungarezë etnikë jetojnë në Rumani, kryesisht në rajonin e Transilvanisë, duke bërë 19.6% të popullsisë së këtij rajoni. Nga këto, 609.033 jetojnë në qarqet e Harghita, Kovasnës dhe Mureshit, të cilat së bashku morën një shumicë hungareze (58%).  Hungarezët në Tokën Székely, pra, përbëjnë gjysmën (49.41%) të hungarezëve në Rumani. Kur u dha zgjedhja për regjistrimin e Rumanisë në vitin 2011 midis identifikimit si Székely ose si hungarez, shumica dërrmuese e Székelys zgjodhi këtë të fundit - vetëm 532 persona e deklaruan veten si Székely etnikë.

Origjina
Origjina e Székelys nuk është e qartë. Shumica e historianëve e konsiderojnë atë me origjinë Avar. Në vitin 2009, një nga universitetet më të mëdha të Hungarisë, Universiteti i Shzegedit, kreu studime në 99 Korondi Székelys, dhe rezultatet treguan se ata janë shumë të lidhur me popullin iranian, por hungarezët nuk treguan ndonjë lidhje me popujt iranianë.

Historia
Székelys rrjedhin emrin e tyre nga një shprehje hungareze që do të thotë "roje kufitare". Territoret e Székely hynë nën udhëheqjen e Kontit të Székelys, fillimisht një i emëruar mbretëror nga fisnikëria hungareze jo-Székely që ishte de fakto një margrave; që nga shekulli i 15-të e tutje, vojvodët e Transilvanisë mbanin vetë zyrën. Székelys u konsideruan një grup i veçantë etnik (natio Siculica) dhe formuan një pjesë të Unio Trium Nationum ("unioni i tre kombeve"), një koalicion i tre pasurive transilvaniane, dy "kombet" e tjera ishin fisnik (gjithashtu kryesisht hungareze) dhe hajdutët e saksonëve (d.m.th., etnikë gjermanë). Këto tre grupe drejtuan Transilvaninë nga viti 1438 e tutje, zakonisht në harmoni megjithëse ndonjëherë në kundërshtim me njëri-tjetrin. Gjatë Luftës së Gjatë Turke, Székelys formuan një aleancë me Princin Michael Trimi të Vllahisë kundër ushtrisë së Andrew Báthory, i emëruar kohët e fundit Princ i Transilvanisë.

Demografia
Székely jetojnë kryesisht në qarqet Harghita, Kovasna dhe Muresh. Ata e identifikojnë veten si hungarezë, por ata mbajnë një identitet etnik disi të dallueshëm nga hungarezët e tjerë. Hungarezët formojnë një shumicë të popullsisë në qarqet Kovasna dhe Harghita.

QarkuHungarezët% e popullsisë së qarkutHarghita257,70784.62%Kovasna150,46873.74%Qarku Muresh200,85838.09%

Autonomia
Një rajon autonome Székely ekzistonte midis viteve 1952 dhe 1968. Së pari u krijua si Rajoni Autonom Magyar në vitin 1952, ai u riemërua Rajoni Autonom Muresh-Magyar më 1960. Që nga heqja e Rajonit Autonome Muresh-Magyar nga regjimi i Çausheskut në vitin 1968, disa nga Székely kanë bërë presion që të rivendoset autonomia e tyre. Disa propozime janë diskutuar brenda komunitetit Székely hungarez dhe nga shumica rumune. Një nga nismat e autonomisë Székely bazohet në modelin e komunitetit autonom spanjoll të Katalonjës. Një demonstrim i madh paqësor u mbajt në vitin 2006 në favor të autonomisë.

Në vitet 2013 dhe 2014, mijëra hungarezë etnikë marshuan për autonomi më 10 mars në Târgu Mureș, Rumani. 10 marsi është përvjetori i ekzekutimit në Târgu Mureș në vitin 1854, nga autoritetet austriake, i tre Székelys që u përpoqën të arrinin vetë-përcaktimin kombëtar.

Simbolet
Flamuri i Këshillit Kombëtar Székely, një nga organizatat kryesore politike të Székelys.

Dielli dhe Hëna janë simbolet e Székely dhe përdoren në stemën e Transilvanisë dhe në stemën e Rumanisë. Dielli dhe Hëna, simbolet e botës kozmike, janë të njohura nga gjetjet e rënda hungareze nga periudha e pushtimit hungarez.András Róna-Tas, [ Hungarians and Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History], Central European University Press, 1999, p. 366 Pasi hungarezët u bënë të krishterë në shekullin e 11-të, rëndësia e këtyre ikonave u bë thjesht vizuale dhe simbolike. Székelys kanë arritur të ruajnë traditat në një masë të pazakontë edhe në Evropën Qendrore dhe Lindore. Një përshkrim i Tokës Székely dhe traditave të tij u shkrua midis viteve 1859 dhe 1868 nga Balázs Orbán në përshkrimin e tij për Tokën Székely.

 Referime