Göbekli Tepe

Göbekli Tepe (turqisht: ɟœbecˈli teˈpe turqisht për "Kodra e Mullës") është një vend arkeologjik në Rajonin Juglindor të Anadollisë së Turqisë afërsisht 12 kilometra në verilindje të qytetit të Shanllëurfas. Kodra (tumë artificiale) ka një lartësi prej 15 metrash dhe ka një diametër prej rreth 300 metrash.Klaus Schmidt (2009): Göbekli Tepe - Eine Beschreibung der wichtigsten Befunde erstellt nach den Arbeiten der Grabungsteams der Jahre 1995–2007. In: Erste Tempel - Frühe Siedlungen. 12000 Jahre Kunst und Kultur. Oldenburg, p. 188. Është përafërsisht 760 metra mbi nivelin e detit. 

Kodra përfshin dy faza të përdorimit, që besohet të jenë të një natyre shoqërore ose rituale nga zbuluesi i saj dhe ekskavatori Klaus Schmidt, që daton nga mijëvjeçari 10–8 pes. Gjatë fazës së parë, që i përket periudhës Neolitike Paraqeramikë A (PPNA), janë ngritur rrathët e shtyllave masive të gurit në formën e shkronjës T, të njohur si megalitet më të vjetra në botë. 

Më shumë se 200 shtylla në rreth 20 rrathë janë të njohura aktualisht përmes hulumtimeve gjeofizike. Secila shtyllë ka një lartësi deri në 6 metra dhe peshon deri në 10 tonë. Në fazën e dytë, që i përkasin periudhës Neolitike Paraqeramikë B (PPNB), shtyllat e ngritura janë më të vogla dhe rrinë në dhoma drejtkëndëshe me dysheme me gëlqere të lëmuar. Zona u braktis pas periudhës Neolitike Paraqeramikë B (PPNB). Strukturat e reja datojnë nga kohët klasike. 

Detajet e funksionit të strukturës mbeten një mister. Gërmimet kanë vazhduar që nga viti 1996 nga Instituti Arkeologjik Gjerman, por pjesë të mëdha ende mbesin të pashpjeguara. Më 2018, vendi u caktua një vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-së.

 Zbulimi 
alt=|majtas|parapamje|Göbekli Tepe (1)
alt=|majtas|parapamje|Göbekli Tepe gjatë gërmimeve.
Vendi u vu re për herë të parë në një studim të kryer nga Universiteti i Stambollit dhe Universiteti i Çikagos më 1963.Peter Benedict (1980): Survey Work in Southeastern Anatolia. In: Halet Çambel; Robert J. Braidwood (ed.): Prehistoric Research in Southeastern Anatolia I. Edebiyat Fakültesi Basimevi, Istanbul, pp. 151–191. Arkeologu amerikan Peter Benedikti identifikoi gurët e mbledhur nga sipërfaqja e vendit se i përkisnin periudhës Neolitike Qeramikë, por gabuan me pllaka guri (pjesët e sipërme të shtyllave në formë T) për shënjuesit e varreve, duke pretenduar se faza parahistorike ishte mbivendosur nga një varrezë bizantine. Kodra kishte qenë prej kohësh nën kultivim bujqësor, dhe breza të banorëve lokalë kishin lëvizur shpesh shkëmbinj dhe i kishin vendosur në grumbuj pastrimi, të cilat mund t'i kenë shqetësuar shtresat e sipërme të vendit. Në një moment, ishin bërë përpjekje për të prishur disa nga shtyllat, me sa duket nga fermerët që i gabuan ata për shkëmbinj të zakonshëm të mëdhenj. 

Më 1994, Klaus Schmidt nga Instituti Arkeologjik Gjerman, i cili më parë kishte punuar në Nevalı Çori, ishte në kërkim të një vendndodhjeje tjetër për të gërmuar. Ai shqyrtoi literaturën arkeologjike në zonën përreth, gjeti përshkrimin e shkurtër të studiuesve të Çikagos të vitit 1963 për Göbekli Tepe dhe vendosi të rishikojë vendin. Pasi kishte gjetur struktura të ngjashme edhe në Nevalı Çori, ai mendoi se ka mundësi që shkëmbinjtë dhe pllakat të ishin parahistorikë. Një vit më pas, ai filloi të gërmonte atje në bashkëpunim me Muzeun Şanlıurfa dhe për një kohë të shkurtër zbuloi të parën nga shtyllat e mëdha në formë të shkronjës T.The story of the discovery and early excavation of the site is told in greater detail in the excavation team's official blog. See: https://www.dainst.blog/the-tepe-telegrams/2016/06/02/gobekli-tepe-the-first-20-years-of-research/ (Accessed 2019-08-04) 

 Datimi 
alt=|parapamje|Pamje e vendit dhe gërmimeve
alt=|parapamje|Data më e hershme e Karbonit-14 për Göbekli Tepe që nga viti 2013.
Stratigrafia imponuese e Göbekli Tepe dëshmon për shumë shekuj veprimtarie, duke filluar të paktën qysh në periudhën Epipaleolitike. Strukturat e identifikuara me periudhën pasuese, Neolitika Paraqeramikë A (PPNA), janë datuar në mijëvjeçarin e 10-të pes. Gjithashtu janë zbuluar mbetjet e ndërtesave më të vogla janë të identifikuara si Neolitika Paraqeramikë B (PPNB) dhe që datojnë nga mijëvjecari i 9-të pes. 

Janë botuar një numër datash radiokarboni: 
 Lab-Number  Kontekst  pes  UA-19561  enclosure C  7560-7370  UA-19562  enclosure B  8280-7970  HD-20025  Layer III  9110-8620  HD-20036  Layer III  9130-8800 

 Kompleksi 
Göbekli Tepe është në një rrafshnaltë të sheshtë dhe shterpë, me ndërtesa që shtrihen në të gjitha drejtimet. Në veri, rrafshnalta është e lidhur me një varg malesh fqinje. Në të gjitha drejtimet e tjera, kurrizi zbret në shpatet dhe shkëmbinjtë e pjerrët.Klaus Schmidt: Sie bauten die ersten Tempel. Das rätselhafte Heiligtum der Steinzeitjäger. Die archäologische Entdeckung am Göbekli Tepe. Munich 2006, p. 102. Në majë të kurrizit ka prova të konsiderueshme të ndikimit njerëzor, përveç ndërtimit të thëngjillit. Gërmimet kanë ndodhur në shpatin jugor të kodrës, në jug dhe në perëndim të një mani që shënon një pelegrinazh islam,Klaus Schmidt: Göbekli Tepe. Eine Beschreibung der wichtigsten Befunde erstellt nach den Arbeiten der Grabungsteams der Jahre 1995–2007. In: Erste Tempel - Frühe Siedlungen. 12000 Jahre Kunst und Kultur. Ausgrabungen und Forschungen zwischen Donau und Euphrat. Oldenburg 2009, p. 188. por gjetjet arkeologjike vijnë nga e gjithë rrafshnalta. Ekipi ka gjetur gjithashtu shumë mbetje mjetesh. 

 Pllaja 
alt=|majtas|parapamje|Zona përreth Göbekli Tepe
majtas|parapamje| Kompleksi E 
parapamje| Shtylla 2 nga mbyllja A (Shtresa III) me lehtësime të ulëta nga ato që besohet të jenë një dem, dhelpër dhe zog   
majtas|parapamje| Shtylla me skulpturën e një dhelpre 
majtas|parapamje| Monolit me figura të mundshme të shpendëve. 
parapamje| Stelet dhe skulpturat nga Göbekli Tepe në Muzeun Şanlıurfa. 

 Konteksti kronologjik 

 Interpretimi 
parapamje| Klaus Schmidt, 2014 në Salzburg 
Schmidt e konsideroi Göbekli Tepe një vend qendror për një kult të të vdekurve dhe se kafshët e gdhendura janë atje për të mbrojtur të vdekurit. Megjithëse deri më tani nuk janë gjetur varre ose varreza, Schmidt besonte se ato mbeten për t'u zbuluar në vendet e vendosura prapa mureve të qarqeve të shenjta. 

 Rëndësia 
parapamje| Zona e fertile crescent, rreth 7500 pes, me vendet kryesore. Göbekli Tepe është një nga vendet e rëndësishme të periudhës neolitike para-qeramikës. Zona e Mesopotamisë nuk ishte akoma e banuar nga njerëzit. 

 Ruajtja 
parapamje| Göbekli Tepe 
Planet e ardhshme përfshijnë ndërtimin e një muzeu dhe shndërrimin e rrethinave në një park arkeologjik, me shpresën se kjo do të ndihmojë në ruajtjen e vendit në shtetin në të cilin u zbulua.K. Schmidt in Schmidt (ed.) 2009, p. 188.

 Në medie 

Në vitin 2019, u publikua një serial televiziv turk në platformën Netflix, nën titullin The Gift. Ngjarjet dhe xhirimet kryesore u zhvilluan në këtë vend arkeologjik.

 Shiko edhe 

 Feja parahistorike 

 Lidhje të jashtme 


 Përmbledhje e projektit për ruajtjen Göbekli Tepe nga Global Heritage Fund 
 Eksploroni Göbekli Tepe me Google Earth në Rrjetin Global të Trashëgimisë 
 "Tepe Telegame: Lajme & Shënime nga Stafi i Kërkimit Göbekli Tepe" . (Blog zyrtar, duke siguruar azhurnime të shpeshta mbi ecurinë e gërmimeve, interpretimet aktuale të rezultateve të gërmimeve dhe informacione mbi publikimet dhe ngjarjet. ) 
  Modeli 3D 

 Artikuj 








 Symmes, Patrick (18 February 2010). "Turqia: Gërmimi Arkeologjik Historik i Njeriut" . Newsweek . 
 Buzzwords, Bogeymen dhe Banalitetet e Pseudoarchaeology: Göbekli Tepe

 Referime 

Kategoria:Vende të Trashëgimisë Botërore në Turqi