Shtetet e Austrisë

Austria është një republikë federale e përbërë nga nëntë shtete, të njohura në gjermanisht si Länder. Meqenëse Land është gjithashtu fjala gjermane për "vend", termi Bundesländer ("shtetet e federatës") shpesh përdoret në vend të kësaj për të shmangur paqartësinë. Kushtetuta e Austrisë përdor të dy termat. Edhe pse "Land" në anglisht dihet, termi (Bundes)land zakonisht jepet si "shtet" ose "krahinë" sipas traditës në shkrimin në anglisht.

 Gjeografia 

Pjesa më e madhe e sipërfaqes së tokës në shtetet e Austrisë së Epërme, Austrisë së Poshtme, Vjenës dhe Burgenland ndodhet në luginën e Danubit dhe kështu përbëhet pothuajse plotësisht nga terreni i arritshëm dhe lehtësisht i punueshëm. Në të kundërt, pesë shtetet e tjera janë të vendosura në Alpe dhe kështu janë relativisht të papërshtatshme për bujqësinë. Terreni i tyre është gjithashtu relativisht i pafavorshëm për industrinë e rëndë dhe tregtinë në distanca të gjata. Prandaj, popullsia e asaj që tani është Republika e Austrisë është përqendruar në katër shtetet e mëparshme që nga koha parahistorike. Shteti më i dendur i populluar i Austrisë është qyteti i Vjenës, zemra e asaj që është zona e vetme metropolitane e Austrisë. Austria e Poshtme renditet vetëm në vendin e katërt për sa i përket densitetit të popullsisë edhe pse përmban periferi të Vjenës; kjo është për shkak të sipërfaqeve të mëdha të tokës që janë kryesisht bujqësore. Shteti alpin i Tirolit, shteti më pak alpin por gjeografikisht më i largët i Kärnten, dhe shteti jo-alpin por gati-ekskluzivisht bujqësor i Burgenland janë shtetet më pak të dendura të Austrisë. Shteti i pasur alpin i Vorarlberg është diçka e një anomalie për shkak të madhësisë së saj të vogël, vendndodhjes së izoluar dhe kulturës Alemaniko-gjermane të veçantë.

Lista e renditur në vijim të shteteve austriake citon popullsinë zyrtare të Statistik Austria më 1 Janar 2015.STATISTIK AUSTRIA - Bundesländer. Statistik.at. Retrieved on 2015-05-02.  Zonat jepen në kilometra katrorë, dendësia e popullsisë shprehet në banorë për kilometër katror. Për qëllimin e listës së mësipërme, një qytet është një bashkësi e përcaktuar të jetë një qytet me ligjin austriak; një qytezë është një bashkësi që nuk përcaktohet se është një qytet. Shumë nga qytetet e Austrisë kanë shifra të popullsisë së dhjetë mijë banorëve; disa janë edhe më të vogla.

 Renditja sipas pop. Shteti  Kryeqyteti  Popullsia Sipërfaqja (km2) Dendësia e popullsisë (ban/km2) Qytete  Qyteza 1 Vjena (Wien) 1,794,770     415  4,326.1  1    0 2 Austria e Poshtme (Niederösterreich)  Sankt Pölten 1,636,287  19,178    85.3 76  497 3 Austria e Epërme (Oberösterreich)  Linz 1,436,791  11,982   119.9 32  410 4 Stiria (Steiermark)  Graz 1,221,014  16,401    74.4 35  252 5 Tiroli (Tirol)  Innsbruck 728,537  12,648    57.6 11  268 6 Kärnten (Kärnten) Klagenfurt 557,371   9,536    58.4 17  115 7 Salzburg Salzburg 538,258   7,154    75.2 11  108 8 Vorarlberg Bregenz 378,490   2,601   145.5  5   91 9 Burgenland Eisenstadt 288,229   3,965    72.7 13  158

 Politika 

Nëntë shtetet (Bundesländer) e Austrisë, të renditura këtu sipas rendit alfabetik, janë:

 Stema  Shteti (Bundesland) Kryeqyteti Qeverisësi (Landeshauptmann) Në detyrë Partia Koalicioni 30px  Burgenland Eisenstadt  Qeverisësi i Burgenland  Hans Peter Doskozil  SPÖ  SPÖ, FPÖ 30px  Kärnten Klagenfurt  Qeverisësi i Carinthia  Peter Kaiser  SPÖ  SPÖ, ÖVP, Grüne 30px  Austria e Poshtme Sankt Pölten  Qeverisësi i Austrisë së Poshtme  Johanna Mikl-Leitner  ÖVP  ÖVP, SPÖ 30px  Salzburg Salzburg  Qeverisësi i Salzburgut  Wilfried Haslauer junior  ÖVP  ÖVP, Grüne, TS 30px  Stiria Graz  Qeverisësi i Stirisë  Hermann Schützenhöfer  ÖVP  ÖVP, SPÖ 30px  Tiroli Innsbruck  Qeverisësi i  Tirolit  Günther Platter  ÖVP  ÖVP, Grüne 30px  Austria e Epërme Linz  Qeverisësi i Austrisë së Epërme  Thomas Stelzer  ÖVP  ÖVP, FPÖ 30px  Vjena Vjena  Qeverisësi i Vjenës  Michael Ludwig  SPÖ  SPÖ, Grüne 30px   Vorarlberg Bregenz  Qeverisësi i Vorarlbergut  Markus Wallner  ÖVP  ÖVP, Grüne

 Federalizmi dhe fuqitë shtetërore 

Secili shtet austriak ka një legjislaturë të zgjedhur, Landtag, një qeveri shtetërore, Landesregierung dhe një guvernator, Landeshauptmann ose Landeshauptfrau. Zgjedhjet mbahen çdo pesë vjet (gjashtë vjet në Austrinë e Epërme). Kushtetuta e shtetit, ndër të tjera, përcakton se si vendet në qeverinë e shtetit u caktohen partive politike, me shumicën e shteteve që kanë një sistem të përfaqësimit proporcional bazuar në numrin e delegatëve në Landtag në vend. Landeshauptmann gjithmonë zgjidhet nga Landtag, që do të thotë se mund të jetë e nevojshme të formohet një koalicion në mënyrë që të sigurojë zgjedhjen e një kandidati të veçantë. Vjena, kryeqyteti i Austrisë, luan një rol të dyfishtë si qytet dhe "Bundesland", që do të thotë se kryetari i bashkisë shërben si guvernator dhe këshilli i qytetit si Landtag në të njëjtën kohë.

Federalizmi austriak është kryesisht teorik pasi shteteve u jepen pak kompetenca legjislative. Kushtetuta federale fillimisht u dha shtetet të gjitha fuqitë legjislative, por shumë fuqi u morën më pas, dhe mbeten vetëm disa prej tyre, siç janë kodet e planifikimit dhe zonimit, mbrojtja e natyrës, gjuetia, peshkimi, bujqësia, mbrojtja e të rinjve, çështje të caktuara të publikut shëndetësia dhe mirëqenia dhe e drejta për të vendosur taksa të caktuara.

Të gjitha çështjet e tjera, duke përfshirë por jo të kufizuara në të drejtën penale, të drejtën civile, të drejtën e korporatave, shumica e aspekteve të së drejtës ekonomike, mbrojtjes, shumica e çështjeve arsimore dhe akademisë, telekomunikacionit, dhe pjesa më e madhe e sistemit të kujdesit shëndetësor rregullohen me ligje federale. Nuk ka gjithashtu një gjyqësor të Länder, pasi kushtetuta federale përcakton gjyqësorin si një çështje ekskluzivisht federale. Ky centralizim ndjek një model historik ku pushteti qendror gjatë kohës së perandorisë ishte përqendruar kryesisht në Vjenë.

Sidoqoftë, guvernatori i shtetit (Landeshauptmann) është përgjegjës për administrimin e pjesës më të madhe të ligjit federal brenda shtetit përkatës, gjë që e bën këtë post një pozicion të rëndësishëm politik. Për më tepër, kompetencat shtetërore përfshijnë ligjet e zonimit, çështjet e planifikimit dhe prokurimin publik në nivelin rajonal, gjë që shton peshë të konsiderueshme në politikën shtetërore. Si çështje praktike, ka pasur raste kur shtetet kanë qenë në gjendje të bllokojnë projektet e miratuara nga qeveria federale, si në rastin e një tuneli hekurudhor që do të ndërtohej poshtë Semmering.

Shtetet austriake janë të pajisura zyrtarisht dhe me një shkallë shumë më të vogël të autonomisë sesa shtetet amerikane ose gjermane. Edhe kështu, austriakët tentojnë të identifikohen me pasion me "Land" e tyre përkatëse dhe shpesh mbrojnë atë pak qeverisje të pavarur që kanë shtetet e tyre. Nuk është e panjohur që austriakët të konsiderojnë veten e tyre, për shembull, së pari tirol, e dyta austriake. 

 Zhvillimi historik 

Për sa i përket kufijve, shtetet e sotme lindën nga trojet e kurorës së Austro-Hungarisë, një mbretëri e gjerë multietnike, bërthama gjermanofolëse e së cilës u shfaq si Republikë e Austrisë pas shpërbërjes së Monarkisë së Dyfishtë në fund të Luftës së Parë Botërore.

Shtetet e Austrisë së Epërme dhe të Austrisë së Poshtme janë në thelb ekuivalente me ato që ishin që nga 1783/84 dy gjysmat autonome të Arqiduka i Austrisë, një principatë që formoi zemrën historike të perandorisë. Salzburgu është në pronësi të ish-Dukës Austro-Hungarez të Salzburgut (ish-Arqipeshkvisë). Në mënyrë të ngjashme, shteti i Carinthia zbret nga Duka i Carinthia, shteti i Stiria zbret nga Duka i Stirias, dhe shteti i Tirolit zbret nga Qarku Princely i Tirolit; këto shtete duhej t'i hiqnin territoret Italisë dhe Jugosllavisë kur Austria u shfaq në formën e saj të tanishme. Gjithashtu, shteti i Vorarlberg kishte qenë një pjesë gjysmë-autonome e Qarkut të Tirolit që nga viti 1861.

Qyteti-shteti i Vjenës ishte një pjesë e Austrisë së Poshtme deri në vitin 1921.City of Vienna, History, retrieved 2010-05-17 Shteti i Burgenland është i përbërë nga zona me mbizotërim gjermanishtfolëse që Mbretëria e Hungarisë deri në vitin 1921 u desh t'i nënshtrohej Republikës së Parë Austriake pas Luftës së Parë Botërore, si rezultat i Traktateve të Trianon dhe Saint-Germain-en-Laye.Encyclopedia of Austria - Burgenland, retrieved 18 May 2010

 Shiko edhe 

 Referime 

 Lidhje të jashtme 

Kategoria:Austri