Helenocentrizmi

Helenocentrizmi është një botëkuptim i përqendruar të Grekët dhe qytetërimit Grek. Karakterizon studimin e aspekteve të ndryshme të antikitetit klasik që përpiqen të vendosin hegjemoninë intelektuale Greke mbi qytetërimet e tjera fqinje ose paraardhëse.Wim van den Dungen, The Influence of Egyptian thought on Thales, Anaximander & Pythagoras, in Hermes the Egyptian: the impact of Ancient Egypt on Greek Philosophy against Hellenocentrism, against Afrocentrism in defence of the Greek Miracle (Antwerp, 2003), f. 1 Botëkuptimi presupozon idenë se Grekët ishin disi unikë në historinë botërore dhe se qytetërimi grek në thelb doli nga brenda vetvetes. Sidoqoftë, ambiente të tilla kanë filluar shpesh të merren në pyetje kohët e fundit.  

 Kuptimet 

Werner Jaeger përdor termin 'helenocentrik' për të ilustruar ndikimin Grek në përparimin e kulturës së tanishme evropiane. Ai argumenton se historia evropiane duhet të fillojë gjithnjë me Greqinë, ku, ai beson, se Perëndimi i përket, 'fizikisht dhe intelektualisht'. Greqia është vendi ku Evropa duhet të kthehet gjithnjë, sepse është 'bota hellenocentrike' që zotëron 'idealin' dhe sepse, për Evropën, si udhëtimi përkohor ashtu edhe shpirtëror fillojnë atje. Sipas Nasos Vayenas, helenocentrizmi mund të kuptohet si 'një bindje e unike e elementit grek dhe epërsi e tij ndaj gjithçkaje të huaj - një bindje që zakonisht çon lartësimin e Greqisë në nivelin e një vlere absolute'. Vayenas argumenton se është më tepër një tradicionalizëm që flet për zbulimin e një 'tradite të heshtur Greke’. 

Heinrich von Staden e përkufizon helenocentrizmin si 'privilegjin' që historianët e shkencës shpesh i japin "shkencës Greke mbi shkencën e kulturave të tjera antike". Ai akuzon historianët eurocentrik për miratimin e një versioni të shkencës që 'lejon atyre të kreditojnë Grekët me shpikjen e shkencës dhe për metodën shkencore'. Sipas pikëpamjes së Enrique Dussel, helenocentrizmi pohon se Greqia është aty ku qëndron origjina kulturore e perëndimit dhe se qytetërimi grek 'nuk u detyrohet asgjë egjiptasve dhe semitëve', ndërsa, argumenton ai, Greqia nuk ishte veçse një 'e varur' dhe 'pjesa periferike perëndimore' e Lindjes së Mesme.

 Implikimet për botën perëndimore 

Lidewijde de Jong pohon se helenocentrizmi është rrënjosur thellë në historinë dhe arkeologjinë evropiane. Peter Green argumenton se ajo ka 'shtrembëruar dhe zvogëluar arritjet e çdo qytetërimi' që ra në kontakt me Grekët dhe natyrisht, të rinjtë maqedonas. Han Lamers argumenton se përkrahësit e një botëkuptimi helenocentrik, si George Trapezuntius, u përpoqën të 'zvogëlojnë të gjitha format e përparimit dhe të bien përfundimisht në çështjet Greke'. Enrique Dussel shprehet se helenocentrizmi është babai i eurocentrizmit. "Here we have to stop to note one aspect. As we indicated, Hellenocentrism is the father of Eurocentrism." Në të njëjtën mënyrë, argumenton Markus Winkler, racizmi dhe kolonializmi kanë rrënjët në botëkuptimin eurocentrik, i cili në thelb doli nga helenocentrizmi antik. Kang Jung In dhe Eom Kwanyong i referohen gjithashtu helenocentrizmit si arketipi e 'perëndimocentrizmit', e cila, ata argumentojnë, e ka përvetësuar qytetërimin Grek si 'origjinën intelektuale' të tyre dhe e universalizoi atë. Në mënyrë të ngjashme, Sabelo Ndlovu-Gatsheni argumenton se helenocentrizmi hapi rrugën për 'perëndimizimit' si një 'proces i imponimit të vlerave të veta euro-amerikano të veriut mbi njerëzit e tjerë', në kurriz të vlerave të tyre.

Në SHBA
Në fund të viteve 2010-të, një grup i ri ekstremist konservator i quajtur alt right ('e djathta alternative') u shfaq në Shtetet e Bashkuara. Njerëzit që identifikohen me grupin kanë një magjepsje të fortë me kulturat e Greqisë antike dhe Romës, duke i parë ato si bazën e qytetërimit perëndimor. Grupi alt right i shikon këto kultura si arritje ekskluzive të burrave të bardhë dhe interpreton terma si 'qytetërim perëndimor' për të nënkuptuar 'kulturë të bardhë', dhe për të paraqitur një tregim historik që lavdëron patriarkalitetin dhe kundërshton progresivizmin kulturor.

 Në Greqi të sotëm 

Pas pavarësisë së Greqisë nga Perandoria Osmane, grekët e kohës dhe dekadat e mëvonshme rinovuan kombin e tyre me premisën se ata ishin, në kuptim të gjuhës dhe kulturës, pasardhësit e helenëve të lashtë dhe se ka pasur një vazhdimësi gjuha dhe kultura greke që nga antikiteti në vendet historike greke; 'e cila ngriti në atë kohë dhe ende ngre shumë vetullat në Perëndim, si dhe në Lindje'. Në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, miti kombëtar grek u vendos në një linjë të drejtpërdrejtë të prejardhjes që lidh shtetin bashkëkohor grek me heronjtë e mitologjisë helene, antikitetit klasik, periudhës helenistike, transformimit të Perandorisë Romake Lindore në Perandorinë Bizantin dhe 'periudha e shtypjes' nën Perandorinë Osmane.} Ky mit themelor kombëtar ka qenë i suksesshëm në bindjen e pasardhësve të grupeve jo greqishtfolës, jo më pak se ato greqishtfolës në vendet historike greke, se pretendimi i tyre për prejardhje kulturore nga helenët nuk ishte vetëm i pakundërshtueshëm; ajo ka provuar një forcë ngjitëse të fuqishme, e cila mbajti kombin së bashku dhe ka prodhuar arritje të konsiderueshme kulturore në hapësirën e më pak se dy shekujsh.

Në kohët e lashta kuptimi dhe përdorimi i termit Evropa ishte tepër i parëndësishëm për helenët e lashtë, dhe për persët për këtë çështje dhe se nëse ekzistonte ndonjë lloj referimi për Evropën, ajo ishte e përqendruar shumë më tepër në lindje se sa është sot. Pjesa më e madhe e lidhjes midis Greqisë antike dhe Evropës në kohët moderne është vepra e intelektualëve 'evropianë' moderne që nga Iluminizmi, kur lidhja u rindërtua nëpërmjet referencave për qytetërimin e lashtë grek. Helenizmi i Greqisë moderne u imponua në masë të madhe nga evropianët perëndimorë, ndërsa Greqia moderne kishte më shumë të bënte me Orientin kulturalisht dhe politikisht. Megjithatë, ndërtimi i lidhjes midis Greqisë së lashtë dhe Evropës tani ka shërbyer si një legjitimim i mitit për interpretimin eurocentrik të qytetërimit evropian si unik dhe universal në të njëjtën mënyrë që grekët e lashtë besonin se kultura dhe qytetërimi i tyre ishte unik dhe superior ndaj të gjithë të tjerët. 

Nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, fëmijët e banorëve të shtetit të ri kombëtar u mësuan në greqisht, historia u kufizua vetëm në episodet e greqisë së pastër dhe qëndrimi tolerant osman në shumëllojshmërinë kulturore i dha një politikë të qëllimshme të helenizmit total e popullsisë - 'aq efektive për të mashtruar vëzhguesin e rastësishëm'. Gjuhët jo-greke arritën të mbijetonin gjatë shekullit njëzetë në komunitete që u bënë dygjuhësore si Arbëreshët të Greqisë (Arvanitët) për shkak të provincialitetit dhe faktorëve të tjerë si analfabetizmi.

Shkencat e kohëve të fundit ka theksuar se si Perëndimi e ndërtoi Greqinë e sotëm në imazhin e vet të çuditshëm, si toka e një populli të gjatë, të cilët ishin pasardhës të drejtpërdrejtë të Perikliut. Kjo krijim perëndimor i 'historisë së lavdishme të vazhdueshme të popullit grek' është epitomizuar në botimin e enciklopedive popullore me shumë vëllime si 'Historia e kombit grek' dhe shënuar me reagime histerike ndaj kërcënimit të supozuar të paraqitur nga Republika e Maqedonisë - jo vetëm thjesht duke e përvetësuar emrin 'Maqedoni'. Duke u ngatërruar me një statut të tillë të themelimit që nga vitet e hershme të pavarësisë, ka detyruar sistemin arsimor grek dhe propagandën shtetërore të përqendrojë mbijetesën e kombit të ri në vështirësi mbi atë që shkencari Benedict Anderson e ka quajtur "komunitetin e imagjinuar" të grekëve.

Enti kombëtar, i përcaktuar nëpërmjet përdorimit alternativ të termeve 'Helenizmi', 'populli Grek' ose 'Grekët' dhe 'Greqia', konsiderohet të jetë si 'fakt' jashtë kontekstit të historisë dhe gjeografisë. Përdorimi i termit Helenizmi ndihmon tregimet historike për të shmangur anakronizmat dhe kontradiktat e dukshme, ndërkohë që indirekt paraqesin kombin grek si të përhershëm. Ky subjekt i përjetshëm dhe antropomorf është duke kapërcyer si gjeografinë, ashtu edhe historinë, pasi ajo përdoret për të përkufizuar grekët nga kohët minoane deri në shekullin e tetëmbëdhjetë. Kështu shërben si bazë për vlerësimin e ngjarjeve, akteve dhe kulturave me kalimin e kohës. 

Sistemi kombëtar grek i arsimit thekson trashëgiminë e Athinës klasike dhe vazhdimësinë e virtyteve greke. Historia dhe arkeologjia për grekët sot zakonisht janë të gjitha, por ndalen në Epokën e Aleksandrit, dhe i pari vetëm fillon përsëri me Luftën e Pavarësisë në fillim të shekullit nëntëmbëdhjetë. Gjatë ndërhyrjes së dy mijëvjeçarëve të 'shtypjes, shpirti grek dremiti në zinxhirë, me vetëm kisha dhe ikona bizantine për të shënuar flakën e përjetshme'. 

Në një studim të vitit 2018, Greqia renditet e para (89 përqind) në për perceptimin e superioritetit kulturor mbi njerëzit e tjerë, përpara Armenisë (84 përqind) dhe Rusisë (69 përqind). "Another divide between East and West pertained to perception of cultural superiority over others, with Greece ranking first (89 percent), ahead of Armenia (84 percent) and Russia (69 percent)."

 Referime 

Kategoria:Greqi