Proboshideanët

Proboshidea (nga greke προβοσκίς dhe latine hundë ) janë në nënklasën afrotherian që përmbajnë një jetojnë familje ( Elefantidae ) dhe disa familje të zhdukur. Ky rend, i përshkruar fillimisht nga J. Illiger në vitin 1811, përfshin gjitarët me theçkë . Përveç madhësisë së tyre të madhe, proboshideans më vonë dallohen nga çatajt dhe theçka, këmb muskulare; këto karakteristika ishin më pak të zhvilluara ose mungonin tek proboshideanët e vegjël të hershme. Duke filluar në mes të Miocenit, shumica e anëtarëve të këtij rendi ishin kafshë shumë të mëdha. Sot gjitarii më i madh i tokës është elefanti afrikan që peshon deri në 10.4 ton, me një lartësi prej rreth 4 m (13.1 ft). Gjitari më i madh i tokës të ishte gjitha kohërave mund të ketë qenë gjithashtu proboshidean: Palaeoloxodon namadicus , i cili mund të ketë peshuar deri në 22 ton (24.3 ton të shkurtër) me një lartësi shpatullore deri në 5.2 metra (17.1 ft), duke tejkaluar disa dinozaurë sauropod . 

Më i hershme i njohur i proboshidean është Eritherium ,  ndjekur nga Fosfatherium , një kafshë e vogël në lidhje me madhësinë e një dhelpër. Këto të dyja datojnë nga depozitat e vonshme Paleocene të Marokut .

Proboshideanët evoluan në Afrikë, ku ata u rritën në madhësi dhe diversitet gjatë Eocene dhe Oligocene . Janë përshkruar disa familje primitive nga këto epoka, përfshirë Numidotheriidae , Moeritheriidae dhe Baritheriidae , të gjitha të zbuluara ekskluzivisht në Afrikë. ( Anthracobunidae nga nënkontinenti indian besohej gjithashtu se ishte një familje proboshideans, por ishin përjashtuar nga Proboshidea nga Shoshani dhe Tassy (2005) dhe së fundi janë caktuar për Perisodaktila . Kur Afrika u bë e lidhur me Evropën dhe Azinë pas tkurrjes të detit Tethys  , proboshideanët filluan të emigrojnë në Euroazi, dhe disa familje përfundimisht arritën në Amerikën e Veriut. Proboshideans gjenden në Euroazi përveç Afrikës përfshijnë Deinotheriidae , të cilat lulëzuan gjatë Miocene dhe në fillim Quaternary , Stegolopodon , një gjini e hershme e familjes kontestuese Stegodontidae ; familja e ndryshme e Gompotheriidae , të tilla si Platibelodon dhe Amebelodon ; dhe Mamutidae , apo mastodonet.

Shumica e familjeve të Proboshidea tani janë zhdukur, duke përfshirë të gjitha proboshideanët që kanë jetuar në Amerikë, Evropë dhe Azi veriore. Shumë prej këtyre zhdukjeve ndodhën gjatë ose pak pas periudhës së fundit akullnajore . Speciet e fundit të zhdukur përfshijnë shembuj të fundit të gomphotheres në Amerikë, mastodoni amerikan i familjes Mamutidae në Amerikën e Veriut, stegodont të shumt në Azi, i fundit I mamuthët në të gjithë Hemisferën Veriore, dhe disa lloje të elefantëve xhuxh gjetur në ishuj të ndryshme të shpërndara nëpër botë.

 Klasifikimi 
Më poshtë është taksonominë e tanishme e gjeneratave proboscidean që nga viti 2017.

·       Proboshidea Illiger, 1811

  † Eritherium Gheerbrant, 2009
 † Moeritherium Andrews, 1901
  † Plesielepantiformes Shoshani et al. , 2001
 † Numidotheriidae Shoshani & Tassy, ​​1992
               † Fosfatherium Gheerbrant et al. , 1996
               † Arkanotherium Delmer, 2009
               † Daouitherium Gheerbrant & Sudre, 2002
               † Numidotherium Mahboubi et al. , 1986
        † Baritheriidae Andrews, 1906
               † Omanitherium Seiffert et al. , 2012
               † Baritherium Andrews, 1901
        † Deinotheridae Bonaparte, 1841
               † Kilgatherium Sanders et al. , 2004
               † Prodeinotherium Ehik, 1930
               † Deinotherium Kaup, 1829
parapamje|Mamuthi leshator dhe mastodoni amerikan|282x282px Elefantiformes Tassy, ​​1988
        † Eritreum Shoshani et al. , 2006
        † Hemimastodon Pilgrim, 1912
        † Palaeomastodon Andrews, 1901
        † Fiomia Andrews & Beadnell, 1902
        Elefantimorfa Tassy & Shoshani, 1997
             † Mamutidae Hay, 1922
                    † Losodokodon Rasmussen & Gutierrez, 2009
                    † Eozigodon Tassy & Pickford, 1983
                    † Zigolophodon Vacek, 1877
                    † Sinomamut Mothé et al. , 2016
                    † Mamut Blumenbach, 1799
               Elefantida Tassy & Shoshani, 1997
                    † Koerolofodontidae Gaziry, 1976
                           † Afroçoerodon Pickford, 2001
                           † Koerolofodon Schlesinger, 1917
                    † Amebelodontidae Barbour, 1927
                           † Afromastodon Pickford, 2003
                           † Progomfotherium Pickford, 2003
                           † Euribelodon Lambert, 2016
                           † Serbelodon Frick, 1933
                           † Arçaeobelodon Tassy, ​​1984
                           † Protanankus Arambourg, 1945
                           † Amebelodon Barbour, 1927
                           † Konobelodon Lambert, 1990
                           † Torinobelodon Barbour, 1929
                           † Afanobelodon Wang et al. , 2016
                           † Platibelodon Borissiak, 1928
                    † Gompotheriidae Hay, 1922
                           † Gompotherium Burmeister, 1837
                           † Blankotherium Maj, 2019
                           † Gnathabelodon Barbour & Sternberg, 1935
                           † Eubelodon Barbour, 1914
                           † Stegomastodon Pohlig, 1912
                           † Sinomastodon Tobien et al. , 1986
                           † Notiomastodon Cabrera, 1929
                           † Rincotherium Falconer, 1868
                           † Kuvieronius Osborn, 1923
                  Elefantoidea Grey, 1821
                    † Anankidae Hay, 1922
                           † Anankus Aymard, 1855
                           † Morrillia Osborn, 1924
                           † Paratetralofodon Tassy, ​​1983
                           † Pediolofodon Lambert, 2007
                           † Tetralofodon Falconer, 1857
                    † Stegodontidae Osborn, 1918
                          † Stegolofodon Schlesinger, 1917
                          † Stegodon Falconer, 1857
                    Elefantidae Gray, 1821
                          † Stegotetrabelodontinae Aguirre, 1969
                                † Stegodibelodon Coppens, 1972
                                † Stegotetrabelodon Petrocchi, 1941
                                † Selenotherium Mackaye, Brunet & Tassy, ​​2005
                          Elefantinae Grey, 1821
                                † Primelefas Maglio, 1970
                                Loxodonta Anonymous, 1827
                                † Palaeoloxodon Matsumoto, 1924
                                † Mamuthus Brookes, 1828
                                Elephas Linnaeus, 1758

 Referime