Kibela

Kibela (frig. Matar Kubileya / Kubeleya / Kubileya / Nënë Kubela", ndoshta "Nëna e Maleve";  Lidisht. Kuvava; Greqisht: Kybele, Κυβήβη Kybebe, Κύβελις Kybelis) është një perëndeshë nënë e Anadollit; ajo mund të ketë një pararendës të mundshëm në neolitin më të hershëm në Çatalhöyük, ku statuja të grave, ndonjëherë ulur, janë gjetur në gërmime. E vetmja perëndeshë e njohur e Frigjisë, ajo mund të ketë qenë hyjnia e saj kombëtare. Kolonistët grekë në Azinë e Vogël (Turqia sot) adoptuan kultin e saj frigjian dhe e përhapën atë në Greqinë kontinentale dhe në kolonitë më të largëta greke perëndimore rreth shekullit VI p.e.s.

Në Greqi, Kibela u takua me një pritje të përzier. Ajo u asimilua pjesërisht në aspektet e Perëndeshës së Tokës Gaia, apo ekuivalentin e saj minoanRea, dhe të Perëndeshës së korrjes-Nënë Demetera. Disa qytete-shtete, veçanërisht Athina, e evokuan atë si një mbrojtëse, por ritet dhe procesionet e saj më të famshme greke e tregojnë atë si një perëndeshë në thelb të huaj, e cila arrin në një karrocë të tërhequr nga luani për shoqërimin e muzikës së egër, verës, etj. dhe një vijim i çrregullt. Veçanërisht në fenë greke, ajo kishte një karakter priftëror eunuk.  Shumë nga kultet e saj greke përfshinin ritet në një kantier hyjnor, kantier frigjian, i cili ishte ndoshta një shpikje greke. Në Greqi, Kibela u lidh me malet, muret e qytetit dhe qytetin, natyrën pjellore dhe kafshët e egra, veçanërisht luanët.

Në Romë, Kibela u bë e njohur si Magna Mater ("Nëna e Madhe"). Shteti romak adoptoi dhe zhvilloi një formë të veçantë të kultit të saj sipas orakullit Sibiline në vitin 205 p.e.s. që rekomandoi rekrutimin e saj si një aleat kryesor fetar në luftën e dytë të Romës kundër Kartagjenës (218 deri në vitin 201 p.e.s.). Mitografët romakë e rikrijuan atë si një perëndeshë trojane, një perëndeshë stërgjyshore të popullit romak me anë të princit trojan Enea. Ndërsa Roma përfundimisht vendosi hegjemoninë e saj mbi botën mesdhetare, format e romanizuara të kulteve të Kibelas u përhapën në gjithë Perandorinë e Romës. Shkrimtarët grekë dhe romakë debatuan dhe diskutuan kuptimin dhe moralin e kulteve dhe priftërive të saj, të cilat mbeten tema të diskutueshme në rrethet moderne.

 Shih edhe 
 Rea
 Hekata
 Afërdita

 Referime 
 Beard, Mary, The Roman and the Foreign: The Cult of the 'Great Mother' in Imperial Rome, in Nicholas Thomas and Caroline Humphrey, eds., Shamanism, History, and the State (Ann Arbor, University of Michigan, 1994) pp. 164–90.
 Burkert, Walter, 1982. Greek Religion (Cambridge:Harvard University Press), especially section III.3.4
 Cameron, Alan, The Last Pagans of Rome, Oxford University press, 2011.
 Duthoy, Robert, The Taurobolium: Its Evolution and Terminology, Volume 10, Brill, 1969.
 Lane, Eugene, (Editor) Cybele, Attis, and Related Cults: Essays in Memory of M.J. Vermaseren, Brill, 1996.
 Laroche, Emanuel, "Koubaba, déesse anatolienne, et le problème des origines de Cybèle", Eléments orientaux dans la religion grecque ancienne, Paris 1960, p. 113–128.
 Motz, Lotte, The Faces of the Goddess, Oxford University Press US, 1997. 
 Roller, Lynn E., "Attis on Greek Votive Monuments; Greek God or Phrygian?" Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, Vol. 63, No. 2 (Apr. – Jun., 1994), pp. 245–262.

 Roscoe, Will, "Priests of the Goddess: Gender Transgression in Ancient Religion", History of Religions, Vol. 35, No. 3 (Feb., 1996), University of Chicago Press, pp. 195–230.

 Virgil, The Aeneid trans from Latin by West, David (Penguin Putnam Inc. 2003) p. 189-190 

Kategoria:Perëndesha
Kategoria:Gra
Kategoria:Feja në Azi
Kategoria:Historia e Azisë