Fesa

Fez (Turqisht: Fes) është një kapele të shkurtër cilindrike, zakonisht e kuqe, dhe nganjëherë me një pirg të ngjitur në majë. Emri "fez" i referohet qytetit maroken të Fezit (kryeqyteti i Mbretërisë së Marokut deri në vitin 1927). Fez moderne i detyrohet shumicës së popullaritetit të saj të epokës osmane.

Fez është ngatërruar shpesh me shashia. Të dy llojet e kapelave janë pak më ndryshe: feza është e ngurtë, cilindrike dhe e ngritur në formë, ndërsa shashia është e butë dhe forma e saj ngjitet në majë të kokës, në stilin e një kësule.

Historia
Fez mund të ketë origjinën në Greqinë e lashtë, ose në Ballkan, fillimisht gjatë Perandorisë Bizantine, dhe më pas, gjatë periudhës osmane.

Fez është një pjesë e veshjeve tradicionale të Qipros, dhe është veshur ende nga disa qipriotë sot. Tradicionalisht, gratë mbanin një fez ë kuq mbi kokë, në vend të shamisë, ndërsa burrat mbanin një kësulë të zi ose të kuq. Fez nganjëherë vishej nga burra me material (i ngjashëm me një keffiyeh të mbështjellë ose çallmë) rreth bazës. Në udhëtimin e tij në Qipro më 1811, John Pinkerton përshkruan fez, "një kësulë i kuq i ngritur me lesh", si "veshja e duhur greke". Në Gadishullin Karpass, kësulët e bardhë janë veshur, një stil që konsiderohet të jetë i bazuar në veshjen e lashtë qipriote Heleniko-Fenikase, duke ruajtur kështu veshjen e burrave nga 2700 vjet më parë.

Në vitin 1826 Sulltan Mahmuti II i Perandorisë Osmane shtypi Jeniçerët dhe filloi reformat gjithëpërfshirëse të ushtrisë. Ushtria e tij e modernizuar adoptoi uniformat e stilit perëndimor dhe, si veshje e kokës, fez me një leckë të mbështjellë rreth tij. Më 1829 Sulltani urdhëroi zyrtarët e tij civilë që të vishnin një fez të thjeshtë dhe gjithashtu ndaloi veshjen e çallmëve. Synimi ishte të shtrëngonte popullsinë në përgjithësi për të rinovuar në fez, dhe plani ishte i suksesshëm. Kjo ishte një masë rrënjësore ekalitariste, e cila zëvendësoi ligjet e hollësishme të përmbledhjeve që sinjalizuan rangun, fenë dhe okupimin, duke lejuar jo-muslimanët e prosperuar të shprehin pasurinë e tyre në garat me myslimanët, duke parashikuar reformat e Tanzimat. Megjithëse tregtarët dhe artizanët përgjithësisht hodhën poshtë fezën, ajo u bë një simbol i modernitetit në të gjithë Lindjen e Afërt, duke frymëzuar dekrete të ngjashme në kombet e tjera (siç është Irani në vitin 1873).

Simboli
Fillimisht një simbol i modernitetit otoman, fez me kalimin e kohës u pa si pjesë e një identiteti kulturor "Oriental". E parë si ekzotike dhe romantike në perëndim, ajo shijoi një modë si pjesë e veshjeve luksoze të duhanit për burra në Shtetet e Bashkuara dhe Mbretërinë e Bashkuar në dekadat që rrethojnë kthesën e shekullit të 20-të. Fez ishte bërë tradicionale deri në atë pikë sa Mustafa Qemal Ataturku e ndaloi atë në Turqi më 1925 si pjesë e reformave të tij modernizuese.

Në Azinë e Jugut, fezi ishte adoptuar pjesërisht për shkak të lidhjeve të tij me osmanët. Në Maroku ai mbetet si një simbol kombëtar, në masën që mbreti dhe ministrat e tij të kabinetit e veshin atë në raste zyrtare. Në vendet e tjera fez mbetet si një pjesë e veshjes kombëtare.

 Referime 

Kategoria:Kapelat
Kategoria:Veshje osmane