Australia Perëndimore

Australia Perëndimore (Anglisht: Western Australia) është një shtet në Australi. Kufizohet me Oqeanin Indian në veri dhe perëndim, dhe me Oqeanin Jugor në jug, Northern Territory në veri-lindje, dhe me Australinë Jugore në jug-lindje. Australia Perëndimore është shteti më i madh i Australisë, me një sipërfaqe tokë gjithsej prej 2,527,013 kilometra katrorë, dhe nënndarja e shtetit e dytë në botë, e tejkaluar vetëm nga Republika e Sahasë e Rusisë.

Vizitori i parë evropian në Australinë Perëndimore ishte eksploratori holandez Dirk Hartog, i cili vizitoi bregdetin Australian Perëndimor në vitin 1616. Ardhësit e parë evropiane e Australisë Perëndimore ndodhi pas zbarkimit nga majori Edmund Lockyer më 26 dhjetor 1826 të një ekspedite në emër të qeverisë koloniale të Uellsit të Ri Jugor. Ai krijoi një garnizon ushtarak të mbështetur nga të dënuarit në ngushticën detare të King George, në Albany të sotëm, dhe më 21 janar 1827 zyrtarisht mori në zotërim të tretën perëndimore të kontinentit për Kurorën Britanike. Kjo u pasua nga themelimi i Kolonisë së Lumit Swan më 1829, përfshirë vendin e kryeqytetit të sotëm, Perth.

Historia

Banorët e parë të Australisë arritën nga veriu rreth 40,000 deri në 60,000 vjet më parë. Gjatë mijëra viteve ata përfundimisht u përhapën në tërë tokën. Këta australianë indigjenë u krijuan prej kohësh në të gjithë Australinë Perëndimore nga koha kur eksploruesit evropianë filluan të arrijnë në fillim të shekullit të 17-të.

Evropiani i parë që vizitoi Australinë Perëndimore ishte një eksplorues holandez, Dirk Hartog, i cili më 25 tetor 1616 zbarkoi në atë që tani njihet si Kepi Mbishkrim, ishulli Dirk Hartog. Për pjesën tjetër të shekullit të 17-të, navigatorët e tjerë holandez dhe britanikë ndeshën në bregdet, zakonisht pa dashje, siç dëshmohet nga shumë anije transporti përgjatë bregdetit të anijeve që devijuan nga Rruga e Brouwer (për shkak të lundrimit të dobët dhe stuhive). Kaluan dyqind vjet para se evropianët të besonin se kontinenti i madh jugor në të vërtetë ekzistonte. Nga fundi i shekullit të 18-të, marinarët britanikë dhe francezë kishin filluar të eksplorojnë bregdetin Australian Perëndimor.

Origjina e shtetit aktual filloi me vendosjen nga Lockyer të një marrëveshje të mbështetur nga të dënuarit nga Uellsi i Ri Jugor në ngushticën detare King George. Marrëveshja u aneksua zyrtarisht më 21 janar 1827 nga Lockyer kur ai urdhëroi të ngrihej Union Jack dhe një feu de joie qëllohej nga trupat. Marrëveshja u themelua në përgjigje të shqetësimeve britanike për mundësinë e krijimit të një kolonie franceze në bregdetin e Australisë Perëndimore. Më 7 mars 1831 u transferua në kontrollin e Kolonisë së Lumit Swan, dhe u emërua Albany më 1832.

Në vitin 1829 u krijua Kolonia e Lumit Swan mbi lumin Swan nga kapiteni James Stirling. Deri në vitin 1832, popullsia e kolonisë britanike kishte arritur rreth 1.500, dhe emri zyrtar i kolonisë u ndryshua në Australinë Perëndimore. Të dy qytetet e veçanta të kolonisë u zhvilluan ngadalë në qytetin portual të Fremantle dhe kryeqytetin e shtetit, Perth. York ishte vendbanimi i parë në brendësi në Australinë Perëndimore, i vendosur 97 kilometra në lindje të Perth-it dhe u vendos më 16 shtator 1831. York ishte pikënisja për eksploruesit e hershëm që zbuluan rezervat e pasura të arit të Kalgoorlie.

Rritja e popullsisë ishte shumë e ngadaltë derisa u bënë zbulime të rëndësishme të arit në vitet 1890 rreth Kalgoorlie.

Në vitin 1887, u hartua një kushtetutë e re, e cila parashikonte të drejtën e vetëqeverisjes së australianëve evropianë dhe më 1890, akti që i jepte vetëqeverisjes kolonisë u miratua nga Parlamenti Britanik. John Forrest u bë Kryeministri i parë i Australisë Perëndimore.

Në vitin 1896, pas zbulimeve të arit në Coolgardie dhe Kalgoorlie, Parlamenti i Australisë Perëndimore autorizoi ngritjen e një kredie për të ndërtuar një tubacion për të transportuar 23 megalitra (5 milionë gallona perandorake) ujë në ditë për popullsinë në rritje në fushat e arit. Tubacioni, i njohur si Skema e Furnizimit me Ujë të Goldfields, përfundoi në vitin 1903.  C. Y.  O'Connor, kryeinxhinieri i parë i Australisë Perëndimore, projektoi dhe mbikëqyri ndërtimin e tubacionit. Ajo bart ujë 530 km nga Perth në Kalgoorlie, dhe atribuohet nga historianët si një faktor i rëndësishëm që nxit popullsinë e shtetit dhe rritjen ekonomike.

Pas një fushate të udhëhequr nga Forrest, banorët e kolonisë së Australisë Perëndimore votuan në favor të federatës, duke rezultuar që Australia Perëndimore të bëhej zyrtarisht një shtet më 1 janar 1901.

Gjeografia
Australia Perëndimore zë një të tretën e kontinentit australian. Australia Perëndimore kufizohet me Oqeanin Indian në veri dhe perëndim, dhe me Oqeanin Jugor në jug, Northern Territory në veri-lindje, dhe me Australinë Jugore në jug-lindje. Kryeqyteti i saj, Perth, gjithashtu konsiderohet të jetë ndër më të izoluarit në botë, duke qenë më afër Xhakartës në Indonezi, sesa me kryeqytetin kombëtar australian në Canberra.

 Referime 

Kategoria:Njësitë shtetërore në Australi