Geisha

Geisha (Japonisht: ), geiko (), ose geigi () janë femra japoneze që argëtojnë, duke performuar traditat e lashta të artit, vallëzimit dhe këndimit. Ato karakterizohen me veshje dhe grime tradicionale.

Geishat nuk janë të barabarta me prostitutat; një keqkuptim me origjinë në Perëndim, për shkak të ndërveprimeve me kurtizane japoneze Oiran, veshja tradicionale e të cilëve është e ngjashme me atë të geishave.

Termi
Fjala "geisha" përbëhet nga dy kanxhi:  (gei) që do të thotë "art" dhe  (sha) që do të thotë "person". Një tjetër emërtim për geishat është geiko () që përkthimi mund të jetë "grua e artit". Ky term përdoret nga Japonia Perëndimore, ku i referohen si geisha.

Një geisha nxënëse quhet maiko () që do të thotë "grua e vallëzimit" ose hangjoku (), "gjysmë e çmuar", që nënkupton se ato paguhen gjysmën e pagës së një geishe të plotë. Një femër që hynte në komunitetin e geishave nuk duhet të fillonte si maiko, në mënyrë që të fillonte karrierën si geisha. Një femër e cila është 21 vjeçare, ajo konsiderohet e vjetër të fillojë si maiko dhe ajo bëhet një geisha e plotë. Historikisht, geisha shpesh fillojnë hapat e hershme për trajnime në moshën shumë të hershme, qysh në moshën 6 vjeçare.

Historia
Në fazat e hershme të historisë japoneze, kishte artiste femra: saburuko (vajzat që shërbenin) ishin kryesisht vajzat që përshkuan familjet e të cilëve u zhvendosën nga betejat në fund të viteve 600. Disa prej këtyre vajzave saburuko shisnin shërbime seksuale, ndërsa të tjerat, me një arsimim më të mirë bënin jetesë duke kënduar në tubime shoqërore të klasit të lartë. Pasi gjykata perandorake e zhvendosi kryeqytetin në Heian-kjo (Kioto) në vitin 794, filluan të shfaqeshin kushtet që do të formonin kulturën geisha, pasi ajo u bë shtëpia e një elite të obsesionuar me bukurinë. Artiste të afta femra, si kërcimtaret shirabjoshi.

Japonia tradicionale përqafoi kënaqësitë seksuale dhe burrat nuk ishin të detyruar të ishin besnikë ndaj grave të tyre. Gruaja ideale ishte një nënë modeste dhe menaxhere e shtëpisë; për zakonet tradicionale japoneze dashuria kishte rëndësi dytësore. Për kënaqësinë seksuale dhe shtojca romantike, burrat nuk u shkonin grave të tyre, por kurtizaneve.Lesley Downer, "The City Geisha and Their Role in Modern Japan: Anomaly or artistes", in Martha Feldman and Bonnie Gordon, eds, The Courtesan's Arts: Cross-Cultural Perspectives (New York: Oxford University Press, 2006; ISBN 0-19-517028-8), fq. 223–42. Në shekullin e XVI-të u ndërtuan lagjet e njohura si jukaku () dhe në vitin 1617 shogunati përcaktoi "lagjet e kënaqësisë", jashtë të cilave prostitucioni do të ishte i paligjshëm dhe brenda jūxhove do të klasifikohet dhe liçensohet.

Klasa më e lartë jūxho ishte pararendësja e geishës, e quajtur tajuu, një kombinim i aktores dhe prostitutës, fillimisht duke luajtur në faza të vendosura në shtratin e thatë të lumit Kamo në Kioto. Ato kryenin valle dhe skica erotike, dhe ky art i ri u quajt kabuku, që do të thotë "të jesh e egër dhe mizore". Vallet u quajtën kabuki, dhe ky ishte fillimi i teatrit kabuki.

Pararendëset e geishave ishin odorikot ("valltaret e reja") që ishin të popullarizuar në shtëpitë private të samuraive të klasës së lartë, edhe pse shumë prej tyre u shëndërruan në prostituta në shekullin e XVIII. Ishte afër shekullit të tetëmbëdhjetë që u shfaqën artistet e para të dhomave të kënaqësisë, të quajtura geisha. Geishat e para ishin burra, klientë të këndshëm duke pritur për të parë më të njohurit dhe dhuratat e kurtizaneve (oiran). Femra e parë që e quajti veten geisha ishte një prostitutë e Fukugavas, rreth vitit 1750.

Pamja
Geisha e pjekur ose geiko, zakonisht mbajnte veshje, grime dhe flokët të zbutura, në kontrast me veshjen më të gjallë, përbërjen e rëndë dhe flokët e përpunuar të maikos. Gratë që paraqiteshin si maiko në Kioto, mbajnin furisode dhe okobo tradicionale. Pamja e një geishe ndryshonte gjatë gjithë karrierës së saj, nga vajza maçiane me grim, deri në pamjen më të zymtë të një geishe më të vjetër. Stili i ndryshëm i flokëve dhe furqetat tregonin fazat e ndryshme të zhvillimit të një vajze të re dhe madje edhe një detaj dytësor si sa gjatësia e vetullave është i rëndësishëm. Vetullat e shkurtra janë për vetullat e reja dhe të gjata që shfaqin pjekurinë.

Grimi
Grimi tradicional i një nxënëse geisha përmbante një bazë të trashë, të bardhë me buzë të kuqe dhe akset e kuqe dhe të zeza rreth syve dhe vetullave. Fillimisht, maska bazë e bardhë bëhej prej plumbi, por pas zbulimit se ajo helmonte lëkurën dhe shkaktonte probleme të lëkurës dhe të mëvonshme për geishat e vjetra drejt fundit të Epokës Meixhi, u zëvendësua me pluhur orizi. Në kohët moderne, grimet tradicionale të nxënëseve geisha është një nga karakteristikat e tyre më të njohura, megjithëse geisha zakonisht veshin vetëm rrobat themelore të bardha, të fytyrës karakteristike të maikos gjatë shfaqjeve të veçanta.

Bërja e grimit është e vështirë për ta përkryer dhe merr shumë kohë dhe bëhet para veshjes së kimono, në mënyrë që të mos bëhet pisë. Maikot të cilat janë në hapat e fundit, nganjëherë ngjyrosin edhe dhëmbët e tyre për një periudhë të shkurtër.

Veshja
Maiko veshin darari obi, ndërsa geishat veshin taiko-musubi. Geisha nga Niigata veshin paruke, kimono dhe taiko-musubi. Geishay veshin gjithmonë kimono. Geisha mësuese vishen me kimono shumë të gjallë me obi të tepruar. Gjithmonë, obi është më i ndritshëm se kimonoja e veshur për të dhënë një ekuilibër të caktuar ekzotik. Maiko e Kiotos vesh stilin e lidhur, të quajtur "darari", ndërsa e Tokios, vesh "hangyoku" të lidhur në mënyra të ndryshme, duke përfshirë taiko musubi. Geisha më e vjetër e Kiotos vesh modele dhe stil më të ndrydhur (sidomos obliqën e lidhur në një nyje më të thjeshtë të shfrytëzuar nga gratë e martuara të njohura si "taiko musubi" ose "nyja daulle"). Geishat e Tokios dhe Kanazavës veshin "janagi musubi" (, stili shelg), taiko musubi dhe "tsunodashi musubi" ().

Geikot veshin nagajuba të kuqe ose rozë, ose nën kimono. Një maiko vishet me ngjyrë të kuqe me modele të shtypura të bardha. Jaka e vogël e maikos është kryesisht e kuqe me qëndisje të bardha, argjendi ose ari. Dy deri në tre vjet në stërvitjen e saj, jaka e kuqe duhet të jetë tërësisht e qëndisur në të bardhë (kur shihet nga përpara) për të treguar vjetërsinë e saj. Në moshën 20-vjeçare, jaka e saj do të kthehet nga e kuqe në të bardhë.

Geishat veshin një sandale të sheshta, zōri, përjashta, dhe veshin vetëm tabi (çorape të bardha të ndara me shputë) në ambiente të mbyllura. Në një kohë të keqe geisha veshin sandale druri, të quajtura geta. Maiko mban një nyjë të veçantë prej druri, të njohur si okobo.

Flokët
Stilet e flokëve të geishave kanë ndryshuar përgjatë historisë. Në të kaluarën, ka qenë e zakonshme që gratë ti mbanin flokët e tyre poshtë në disa periudha, por në të tjerat. Gjatë shekullit të XVII-të, gratë filluan të rimarrin të gjithë flokët e tyre, dhe gjatë kësaj kohe është zhvilluar stili tradicionale i flokëve shimada, një lloj çignon tradicionale më themelore e veshur nga geishat.

Ekzistojnë katër lloje kryesore të shimadës: taka shimada, një shigjetë e lartë e veshur zakonisht nga gratë e reja, të vetme; tsubushi shimada, një shigjetë më e rrafshët e veshur përgjithësisht nga gratë e moshuara; uivata, një çignon që zakonisht lidhet me një copë pambuk me ngjyrë; dhe një stil që i ngjan një pjeshke të ndarë, e cila vishet vetëm nga maikot.

Stilet tjera të flokëve: ofuku, katsujama, jakko-shimada dhe sakkō. Maikot e Mijagava-çōsë dhe Pontoçōsë do të veshin gjashtë stile flokësh shtesë që çojnë deri te sakkoja, përfshirë umemodoki, oshidori no hina, kikugasane dhe osafune.

Shumë geisha moderne përdorin paruke në jetën e tyre profesionale, ndërsa maikot, përdorin flokët e tyre natyrorë. Ose duhet të mbahen rregullisht nga artizanët shumë të kualifikuar. Stilet tradicionale të flokëve është një art që ngadalë po vdes. Me kalimin e kohës, stili i flokëve mund të shkaktojë tullac në krye të kokës.

 Procesi i mësimit 
Deri në shekullin e XX-të, geishat e fillonin trajnimin e tyre në një moshë të re, rreth moshës gjashtë vjeçe. Në ditët e sotme kjo nuk është më kështu, dhe geishat zakonisht debutojnë si maiko rreth moshës 17 ose 18 vjeç. Ligji i punës parashikon që nxënësit të hyjnë në okija vetëm në moshën 18 vjeç, megjithëse okija në Kioto është e lejuar ligjërisht të rekrutojë studentë në një moshë më të re, 15-17 vjeç. Tani vajzat duhet të përfundojnë shkollën e mesme dhe më pas të marrin një vendim personal për të mësuar si të bëhen geisha. Gratë e reja që duan të bëhen geisha tani, më shpesh fillojnë trajnimin e tyre pas përfundimit të shkollës së mesme ose edhe kolegjit. Në mënyrë të konsiderueshme më shumë gra fillojnë karrierën e tyre në moshën e rritur.

Para se të debutojnë si maiko, nxënëset mund të jetojnë në okija si shikomi – në thelb, një stazhiere që mëson të gjitha aftësitë e nevojshme për të u bërë maiko, si dhe kujdesen për nevojat e shtëpisë dhe mësojnë të jetojnë me motrat e tyre geisha dhe në karjukai. Duke vëzhguar geishat e tjera dhe duke mësuar nga nëna e shtëpisë (e njohur si oka-san (fjalë për fjalë "nënë")), nxënësit mësojnë të flasin me miqtë, mirësjelljet e nevojshme për të qenë geisha, dhe traditat e karjukait. Nxënëset gjithashtu mësojnë ta veshin kimonon në mënyrë të rehatshme.

Maikot do ta fillojnë trajnimin formal pa ndërprerje si minarai në ozashiki (, festa e geishave), ku ajo do të ulet dhe do të vëzhgojë sesi maikot dhe geishat e tjera ndërveprojnë me klientët. Kështu, stazhierja fiton një përfytyrim për natyrën e punës, duke ndjekur karakterin tipik të trajnimit të arteve tradicionale në Japoni, ku pritet që një nxënës të mësojë pothuajse ekskluzivisht përmes vëzhgimit. Megjithëse geishat në fazën e trajnimit minarai do të ndjekin festat, ato nuk do të marrin pjesë në një nivel të lartë dhe në vend të kësaj duhet të ulen në heshtje.

Geisha të huaj
Që nga vitet 1970, të huaja filluan në bëhen geisha. Liza Dalby punoi për një kohë me geishat në Pontoçō, por nuk bëri zyrtarish debutim si vetë geishat. Antropologia australiane Fiona Graham debutoi si geisha në Asakusa në vitin 2007 nën emrin Sajuki.

Distrikti i Gion në Kioto, nuk pranon që gratë jo-japoneze të stërviten për t'u bërë një geisha për shkak të mjedisit të tyre ultra-tradicionalist.

Shiko edhe
 Periudha Meixhi
 Restaurimi meixhi
 Kultura e Japonisë
 Veshjet japoneze
 Historia e Japonisë
 Shtëpia Perandorake e Japonisë
 Regalia Perandorake e Japonisë
 Sistemi shtetëror në Japoni
 Periudha Reiva
 Shogunati Tokugava
 Periudha Edo

 Referime 


Kategoria:Kultura e Japonisë
Kategoria:Fjalë dhe shprehje japoneze
Kategoria:Japonezë sipas profesionit