Skllavëria në Perandorinë Osmane

Skllavëria në Perandorinë Osmane ishte e lejuar dhe pjesë e rëndësishme e ekonomisë dhe shoqërisë osmane.  Burimet kryesore të skllevërve ishin robërit e luftës dhe ekspeditat e organizuara në Afrikën Veriore dhe Lindore, Europën Lindore, Ballkan dhe Kaukaz.  Është raportuar se çmimi i shitjes së skllevërve binte pas fushatave të mëdha ushtarake.Spyropoulos Yannis, Slaves and freedmen in 17th- and early 18th-century Ottoman Crete, Turcica, 46, 2015, p. 181, 182.  Në Stamboll, qendra administrative dhe politike e Perandorisë Osmane, në vitin 1609 rreth një e pesta e popullsisë përbëhej nga skllevërit.Welcome to Encyclopædia Britannica's Guide to Black History.  Statistikat doganore të shekujve 16 dhe 17 sugjerojnë se importi shtesë i skllevërve të Stambollit nga Deti i Zi mund të ketë qenë rreth 2.5 milion në vitet 1450-1700. The Cambridge World History of Slavery: Volume 3, AD 1420–AD 1804 

Edhe pas disa masave për ndalimin e skllavërisë në fund të shekullit të 19-të, praktika vazhdoi e papakësuar edhe në fillim të shekullit të 20-të.  Edhe në vitin 1908, femrat skllave shiteshin në Perandorinë Osmane.  Skllavëria seksuale ishte pjesë kryesore e sistemit osman të skllavërisë përgjatë gjithë historisë së këtij institucioni.Madeline C. Zilfi Women and slavery in the late Ottoman Empire Cambridge University Press, 2010 

Një anëtar i klasës së skllavit osman, i quajtur kul në turqisht , mund të arrinte një status të lartë.  Rojet tredhura të haremit dhe jeniçerët janë disa nga pozicionet më të njohura që një skllav mund të mbante.Fisher, A. (1980). Chattel slavery in the Ottoman empire. Slavery and Abolition, 1(1), 25-45.  Shumë zyrtarë vetë zotëronin një numër të madh skllevërish, edhe pse vetë Sulltani ishte në pronësi shumë më të madhe.

 Skllavëria e hershme osmane 
Në mesin e shekullit të 14-të, sulltan Murat Hani krijoi një ushtri skllevërish, të quajtur Kapëkullu .  Forca e re u bazua në hakun e Sulltanit për një të pestën e plaçkës së luftës, të cilën ai e interpretoi për të përfshirë robërit e luftës.  Skllevërit u konvertuan në Islam dhe u trajnuan për shërbimin personal të sulltanit.  Sistemi i devshirmes mund të konsiderohet si një formë skllavërie, sepse sulltanët kishin fuqi absolute mbi ta.  

Skllevërit u tregtuan në pazare të veçanta të quajtura "Esir" ose "Yesir" që gjendeshin në shumicën e shehreve (qyteteve). Sulltan Mehmeti II krijoi pazarin e parë të skllevërve osmanë në Kostandinopojë në vitin 1460.  Sipas Nicolas de Nicolay, kishte skllevër të të gjitha moshave dhe të dy gjinive, ata shfaqeshin lakuriq për t'u kontrolluar imtësisht nga blerësit e mundshëm - sidomos fëmijët dhe gratë e reja. 

 Skllavëria osmane në Evropën Qendrore dhe Lindore 
parapamje|293x293px| Një miniaturë osmane e cila tregon fëmijët e Ballkanit të marrë si ushtarë-skllevër 
Në devshirme, që nënkupton "haraç në gjak" ose "mbledhjen e fëmijëve", djemtë e rinj të krishterë nga Ballkani dhe Anatolia u morën nga shtëpitë dhe familjet e tyre, u konvertuan në Islam dhe u regjistruan në degën më të famshme të Kapikulit, jeniçerët, një klasë asqerësh të veçantë të ushtrisë osmane që u bë një fraksion vendimtar në pushtimet osmane të Evropës .   Shumica e komandantëve ushtarakë të forcave osmane, administratorë imperialë dhe sundues de facto të Perandorisë, si Sokollu Mehmed Pasha, u rekrutuan në këtë mënyrë.   Deri në vitin 1609, forcat Kapıkulu të sulltanit u rritën në rreth 100,000.  

Një kronikë Hutterite raporton se në vitin 1605, gjatë Luftës së Gjatë Turke, rreth 240 Hutteritë u rrëmbyen nga shtëpitë e tyre në Hungari të Epërme nga ushtria turke osmane dhe aleatët e tyre tatarë pastaj u shitën në skllavëri otomane.John A. Hostetler: Hutterite Society, Baltimore 1974, page 63.Johannes Waldner: Das Klein-Geschichtsbuch der Hutterischen Brüder, Philadelphia, 1947, page 203. 

Skllavëria e brendshme nuk ishte aq e zakonshme sa skllavëria ushtarake. Në bazë të një liste pasurish që u përkisnin anëtarëve të klasës sunduese të mbajtur në Edrene midis 1545 dhe 1659, u mblodhën të dhënat e mëposhtme: nga 93 prona, 41 kishin skllevër.  Numri i përgjithshëm i skllevërve në pronat ishte 140; 54 femra dhe 86 meshkuj. 134 prej tyre mbanin emra myslimanë, 5 nuk ishin definuar dhe 1 ishte një grua e krishterë.  Disa nga këta skllevër duket se janë punësuar në ferma.  Përfundimisht, klasa në pushtet, për shkak të përdorimit të gjerë të skllevërve luftarakë dhe për shkak të kapacitetit të saj të lartë blerës, padyshim ishte grupi më i madh që mbajti tregun e skllevërve të gjallë në Perandorinë Osmane. 

Skllavëria rurale ishte kryesisht fenomen endemik në rajonin e Kaukazit, i cili u përhap në Anadoll dhe në Rumeli pas migracionit çerkez më 1864. Konfliktet shpesh u shfaqën brenda komunitetit të emigrantëve. 

Hanllëku e Krimesë mbajti një tregti masive të skllevërve me Perandorinë Osmane dhe Lindjen e Mesme deri në fillim të shekullit të tetëmbëdhjetë.  Në një seri ekspeditash skllavëruese të njohura në mënyrë eufemiste si " korrja e stepës", tatarët e Krimesë robëruan fshatarët sllavë lindorë .  Komonuelthi polak-lituanez dhe Rusia pësuan një seri pushtimesh tatariste, qëllimi i së cilës ishte të plaçkiteshin dhe të mblidhnin njerëz për t'i skllavëruar". Zona kufitare në juglindje ishte në një gjendje gjysmë të përhershme lufte deri në shekullin e 18-të.  Është llogaritur se deri në 75% të popullsisë së Krimesë përbëhej nga skllevër ose skllevër të liruar. 

 Çmimet dhe taksat 
Një studim i pazarit të skllevërve të Kretës gjatë periudhës Osmane prodhon detaje rreth çmimeve të skllevërve.  Faktorë të tillë si mosha, ngjyra e lëkurës, virgjëria etj. ndikuan dukshëm në çmime.  Skllevërit më të shtrenjtë ishin ata midis moshës 10 dhe 35 vjeç, me çmimet më të larta për çupat e virgjëra evropiane të moshave 13-25 vjeç dhe çunat e rinj.  Skllevërit më të lirë ishin ata me aftësi të kufizuara dhe të Afrikës sub-sahariane. Çmimet në Kretë shkonin në mes të 65 dhe 150 "esedi gurush".  Por edhe çmimet më të ulta ishin të përballueshme vetëm për personat me të ardhura të larta.  Për shembull, në vitin 1717 një djalë 12-vjeçar me aftësi të kufizuara mendore u shit për 27 gurush, një shumë që mund të blinte në të njëjtin vit 462     e mishit të qengjit, 933     të bukës ose 1,385       të qumështit.  Në vitin 1671 një skllave femër u shit në Kretë për 350 guruşh , ndërsa në të njëjtën kohë vlera e një shtëpie të madhe me dy kate me një kopsht në Chania ishte 300 guruş  Kishte tatime të ndryshme për importin dhe shitjen e skllevërve.  Një prej tyre ishte tatimi " pençik " ose " penç-yek ", fjalë për fjalë do të thotë "një e pesta". Osmanët ndoshta filluan të mbledhin pençik në kohën e Sulltan Muratit I (1362-1389).  Pençiku u mblodh si në të holla ashtu edhe në natyrë, duke përfshirë edhe skllevërit.  Taksat nuk u mblodhën në disa raste të robërve të luftës.  Me robër lufte, skllevërve u është dhënë asqerëve dhe oficerëve si një motiv për të marrë pjesë në luftë.  

Kapja e skllevërve të arratisur ishte detyrë e individëve të quajtur "javaxhinj ".  Kushdo që gjente një skllav të arratisur, merrte një shpërblim të sihariqit nga javanxhiu dhe ky i fundit e merrte pagesën plus shpenzimet e tjera nga pronari i skllevërve.  Skllevërit gjithashtu mund të merreshin me qira, të trashëgoheshin, të liheshin peng, të shkëmbeheshin ose të dhuroheshin. For slaves offered as gifts to the sultan and other high-rank officials, see  Reindl-Kiel, Hedda. Power and Submission: Gifting at Royal Circumcision Festivals in the Ottoman Empire (16th-18th Centuries). Turcica, Vol.41, 2009, p. 53.

 Ekspeditat skllavëruese Barbary 
Për shekuj me radhë, anijet e mëdha në Mesdhe u mbështetën në skllevërit e galerave evropiane që furnizoheshin nga tregtarët osmanë dhe berberë të skllevërve.  Qindra mijëra evropianë u kapën nga piratët Barbary dhe u shitën si skllevër në Afrikën e Veriut dhe në Perandorinë Osmane midis shekujve 16 dhe 19.    Këto inkursione skllavëruese u kryen kryesisht nga arabët dhe berberët në vend të turqve osmanë.  Sidoqoftë, gjatë kulmit të tregtisë së Barbary me skllevër në shekujt e 16-të dhe 17-të, shtetet Barbary iu nënshtruan juridiksionit osman dhe u sunduan nga pashallarë osmanë.  Për më tepër, shumë skllevër të skllavëruar nga marinarët Barbary ishin shitur në lindje në territoret osmane para, gjatë dhe pas periudhës Barbare të sundimit osman. Milton, G. (2005). White gold: the extraordinary story of Thomas Pellow and Islam's one million white slaves. Macmillan. Maddison, A. (2007). Contours of the world economy 1-2030 AD: Essays in macro-economic history. Oxford University Press. 
djathtas|parapamje|300x300px| Ilustrim i vitit 1815 i një kapiteni britanik të tronditur kur pa të krishterët duke punonuar si skllevër në Algjer . 

 Skllevërit  e zinj 
Meqë kishte kufizime për skllavërimin e myslimanëve dhe të " Njerëzve të Librit " (hebrenjtë dhe të krishterët), zonat pagane në Afrikë ishin një burim i përhapur i skllevërve. Të njohur si Zanj ( njerëz të zinj, ) këta skllevër kryesisht u morën nga rajoni i Liqeneve të mëdha të Afrikës, si dhe nga Afrika Qendrore. Skllevërit e zinj ishin të punësuar në familje, në plantacione dhe në ushtri si ushtarë skllevër.  Në përgjithësi ishin inferiorë ndaj skllevërve evropianë dhe të bardhë (kaukazianë).Michael N.M., Kappler M. & Gavriel E. (eds.), Ottoman Cyprus, Otto Harrassowitz GmbH & Co., Wiesbaden, 2009, p. 168, 169. 

Një nga mënyrat e vetme për skllevërit e zinj për të shërbyer në rolet e rangut të lartë ishte të qenurit një nga eunukët afrikanë të pallatit sulltanor osman. Ky pozicion është përdorur si një mjet politik nga Sulltan Murad III si një përpjekje për të destabilizuar Vezirin e Madh duke futur një burim tjetër pushteti në kryeqytet. 

Sot, mijëra turq afrikanë , pasardhës të skllevërve Zanj në Perandorinë Osmane, vazhdojnë të jetojnë në Turqinë e sotme.  Mustafa Olpak, i cili është një Afro-Turk, themeloi organizatën e parë të njohur zyrtarisht të Afro-turqve, Shoqërinë Afrikane të Kulturës dhe Solidaritetit (Afrikalılar Kültür ve Dayanışma Derneği) në Ayvalık .  Olpak pohon se rreth 2.000 afro-turq jetojnë në Turqinë moderne.

 Robëreshat e haremit të sulltanit 
parapamje|235x235px| Një pikturë e shekullit të 18-të e haremit të Sulltan Ahmetit III , nga Jean Baptiste Vanmour . 
Konubinat e Sulltanit Osman përbëheshin kryesisht nga skllevërit e blerë.  Konkubinat e sulltanit ishin përgjithësisht me origjinë të krishterë.  Nëna e një sulltani, ndonëse teknikishte skllave, mori titullin e fuqishëm të Valide Sulltan.  Një shembull i dukshëm ishte Kösem Sultan, bija e një prifti grek, e cili do të dominonte Perandorinë Osmane gjatë dekadave të para të shekullit të 17-të. See generally Jay Winik (2007), The Great Upheaval.  Rokselana (gjithashtu e njohur si Hürrem Sultan ), një tjetër shembull, ishte gruaja e preferuar e Sulejmanit I .  

 Skllavëria seksuale 
parapamje|312x312px| Një fotografi e shekullit të 19-të e një Köçek-u, një djalosh skllav i veshur si femër, i cili nganjëherë përdorej për qëllime homoseksuale. 
Çerkezet, sirianet dhe nubianet ishin tri racat kryesore të femrave të cilat shiteshin si skllave seksuale në Perandorinë Osmane.  Vajzat çerkeze përshkruhen si të ndershme dhe me lëkurë të çelët, dhe skllavëroheshin shpesh nga Tatarët e Krimesë, pastaj shiteshin tek osmanët.  Ato ishin më të shtrenjtat. Çmimi i tyre arrinte deri në 500 sterlina për copë dhe ishin më të preferuarat për turqit.  Të dytat për kah popullariteti ishin gocat siriane, me sytë e tyre të errëta, flokë të errëta dhe lëkurë të lehta kafe. Ato vinin kryesisht nga rajonet bregdetare të Anadollit.  Çmimi i tyre mund të arrinte deri në 30 sterlina.  Ata u përshkruan si "figura të mira kur ishin të rinj".  Vajzat nubiane ishin më të lira dhe më pak të njohura, duke marrë deri në 20 paundë sterlina.  

Përgjatë shekujve 18 dhe 19, skllavëria seksuale nuk ishte vetëm pjesë thelbësore e praktikës osmane, por një komponent vital i qeverisjes perandorake dhe riprodhimit social të elitës.  Çunat gjithashtu mund të bëheshin skllevër seksualë, edhe pse zakonisht punonin në vende të tilla si hamamet dhe kafenetë.  Ata bëheshin tellakë ( masazhistë), koqekë (valltarë të veshur si femra) ose sāqīs (derdhës të verës) për sa kohë që ishin të rinj dhe pa mjekër.Madeline C. Zilfi Women and slavery in the late Ottoman Empire Cambridge University Press, 2010 p74-75, 115, 186-188, 191-192

 Rënia dhe shuarja e skllavërisë osmane 
Duke iu përgjigjur ndikimit dhe presionit të vendeve evropiane në shekullin e 19-të, Perandoria filloi të merrte hapa për të kufizuar tregtinë e skllevërve, e cila kishte qenë e lejuar nën ligjin osman që nga fillimi i perandorisë.  Një nga fushatat e rëndësishme kundër skllavërisë osmane dhe tregtisë së skllevërve u zhvillua në Kaukaz nga autoritetet ruse.L.Kurtynova-d'Herlugnan, The Tsar's Abolitionists, Leiden, Brill, 2010 

Janë nxjerrë një sërë dekretesh që kufizuan fillimisht skllavërinë e njerëzve të bardhë, dhe më pas atë të të gjitha racave dhe feve.  Në vitin 1830, një firman i Sulltan Mahmudit II i dha liri skllevërve të bardhë.  Në këtë kategori përfshiheshin edhe çerkezët, të cilët kishin zakon t'i shisnin fëmijët e tyre, grekët e rebeluar kundër Perandorisë më 1821 dhe disa të tjerë.  Në përpjekje të radhës për të çrrënjosur skllavërinë, në tetor 1854 u nxor një tjetër firman që shfuqizonte tregtinë e gjeorgjianëve dhe çerkezëve. Badem, C. (2017). The Ottoman Crimean War (1853-1856). Brill. p353-356 

Më vonë, trafikimi i skllevërve u ndalua në praktikë duke zbatuar kushte specifike të skllavërisë në sheriat , ligjin islam, edhe pse sheriati në princip lejon skllavërinë.  Për shembull, sipas një dispozite, një person i kapur nuk mund të mbetej skllav nëse ishte mysliman para se të kapej.  Për më tepër, ata nuk mund të kapeshin me ligj pa një deklaratë formale të luftës dhe vetëm Sulltani mund të bënte një deklaratë të tillë.  Meqë sulltanët e fundit osmanë dëshironin të ndalonin skllavërinë, ata nuk autorizonin inkursione me qëllim të skllavërimit të njerëzve dhe në këtë mënyrë e bëri efektivisht të paligjshëme sigurimin e skllevërve të rinj, edhe pse ata që tashmë ishin në skllavëri mbetën skllevër."Slavery in the Ottoman Empire".See also the seminal writing on the subject by Egyptian Ottoman Ahmad Shafiq Pasha, who wrote the highly influential book "L'Esclavage au Point de vue Musulman." ("Slavery from a Muslim Perspective").

Turqit e rinj ndërmorën masa kundër skllavërisë në fillim të shekullit të 20-të.  Skllevërit personalë të sulltan Abdyl Hamidit II u liruan në vitin 1909, por pjesëtarët e dinastisë së tij u lejuan të mbajnë skllevërit e tyre.  Mustafa Kemal Ataturku i dha fund skllavërisë në Republikën Turke, por në një mënyrë ambivalente.  Turqia priti deri në vitin 1933 për të ratifikuar Konventën e Lidhjes së Kombeve të vitit 1926 mbi heqjen e skllavërisë.  Shitjet ilegale të vajzave u raportuan në fillim të viteve 1930.  Legjislacioni që ndalonte shprehimisht skllavërinë, u miratua në vitin 1964.W. G. Clarence-Smith, "Islam and the Abolition of Slavery", C. Hurst & Co. Publishers, 2006, p.110 

 Shënime 

Kategoria:Politika të Perandorisë Osmane‎
Perandoria Osmane