Arti pararojë

Arti Avant-Garde
parapamje|Marcel Duchamp, Fountain, 1917, fotografi nga Alfred Stieglitz
Arti Pararojë ose Arti Avant-Gard është një lëvizje artistike dhe letrare, e cila përfshin zhanret ose veprat artistike eksperimentale, radikale, jokonformiste, në lidhje me artin, kulturën dhe shoqërinë, ose artistin që i krijon. Mund të karakterizohet nga jo-tradicionalja, risia estetike dhe papranueshmëria e tyre nga publiku dhe establishmenti i kohës.

Metafora ushtarake e një pararoje identifikon artistët dhe shkrimtarët, risitë e të cilëve në stil, formë dhe tema sfindon vlerësimin artistik dhe estetik të formave tradicionale të artit dhe traditat letrare të kohës së tyre; në këtë mënyrë, artistët të cilët krijuan anti-romanin dhe surrealizmin ishin në krye të kohës së tyre.

Pararoja ripërcakton përkufizimin e çka pranohej deri atëherë si rregull apo ligj, kryesisht në fushën kulturore. Avant-gardizmi njihet si shenja dalluese e modernizmit, për dallim nga postmodernizmi. Shumë artistë i janë bashkangjitur lëvizjes pararojë dhe ende vazhdojnë ta bëjnë këtë, duke lënë gjurmë prej Dadaizmit, tek Situacionizmi dhe artistët postmodernistë si "Language Poets" rreth vitit 1981.

Si shtresë e Inteligjencisë së shoqërisë, artistët pararojë promovojnë politika progresive dhe radikale dhe mbrojnë reformat shoqërore me dhe nëpërmjet veprave të artit. Vetë termi "pararojë" u përdor për herë të parë në vitin 1825 nga Saint Simonian, Benjamin Olinde Rodriguez në esenë "L'Artiste, le savant el l'industriel" (Artisti, shkencëtari dhe industrialisti) ku iu bën thirrje artistëve që "të shërbejnë si pararoja të popullit", duke insistuar se "fuqia e artit është vërtetë mënyra më e shpejtë për reformën sociale, politike dhe ekonomike.

 Fillesat e Avant-Gardizmit 
Kjo lëvizje e artit mund të thuhet se i ka fillesat rreth vitit 1850, me realizmin e Gustave Courbet, i cili ishte ndikuar nga idetë e hershme socialiste. Artistët pararojë shfaqën një lloj rebelizmi që do të kishte ndikim në një shekull të tërë dhe pothuajse gjysmën e lëvizjeve të artit dhe artistëve pavarsisht nga përqeshjet e vazhdueshme që morën nga elita e artistëve të asaj kohe. Disa lëvizje avant-gardiste si kubizmi janë fokusuar kryesisht në studimin e formave, ndërsa të tjerat si futurizmi, De Stijl ose Surrealizmi kanë pasur mënyra të forta të zhvillimit social. Lëvizjet e tjera të cilat u përfshinë në artin Avant-garde ishin:

 Ekspresionizmi Abstrakt
 Art film
 Artivizmi
 Beat Generation
 COBRA
 Arti Konceptual
 Konstruktivizmi
 Kreacionizmi
 Kubizmi
 Dadaizmi
 De Stijl
 Ekspresionizmi
 Fauvizmi
 Fluxus
 Futurizmi
 Happening
 Imaxhinizmi
 Imazhizmi
 Impresionizmi
 Inkoherentët
 Land art
 Les Nabis
 Abstraksioni Lirik
 Massurrealizmi
 Arti Minimal
 Neo-Dada
 Orfizmi
 Pop art
 Preçizionizmi
 Primitivizmi
 Rayonizmi
 Situacionizmi
 Suprematizmi
 Surrealizmi
 Simbolizmi
 Taçizmi
 Konstruktivizmi Universal
 Aksionizmi Vjenez
 Vortiçizmi
 Nadaizmi
 Stridentizmi
 Lëvizja Ultraiste

Shiko edhe

 Modernizmi
 Postmodernizmi
 Intelektualizmi
 Anti-intelektualizmi
 Inteligjencia
 Konsumizmi
 Kiçi
 Brutalizmi
 Pointilizmi
 Ekspresionizmi
 Ekspresionizmi Abstrakt
 Surrealizmi
 Dadaizmi
 Racionalizmi (arkitekturë)
 Tonalizmi
 Kubizmi
 Neominimalizmi
 Francisco Goya
 Pierre-Auguste Renoir
 Klod Monet
 Georges Seurat
 Vincent van Gogh
 Paul Cézanne
 Henri Matisse
 Paul Gaugin
 Edvard Munch
 Gustav Klimt
 Salvador Dalí
 Joan Miro
 Vasili Kandinski
 Pablo Picasso
 Umberto Boccioni
 Marcel Duchamp
 Charles Baudelaire
 Artur Rembo
 Marcel Proust
 Rainer Maria Rilke
 Guillaume Apollinaire
 Xhejms Xhois
 Franz Kafka
 Lui Aragoni
 Jorge Luis Borges

 Referime 

Bibliografia
 Robert Archambeau. "The Avant-Garde in Babel. Two or Three Notes on Four or Five Words", Action-Yes vol. 1, issue 8, Autumn 2008.
 Per Bäckström (red.), Centre-Periphery. The Avant-Garde and the Other, Nordlit. University of Tromsø, no. 21, 2007.
 Per Bäckström. "One Earth, Four or Five Words. The Peripheral Concept of 'Avant-Garde', Action-Yes vol. 1, issue 12, Winter 2010.
 Per Bäckström & Bodil Børset (red.), Norsk avantgarde (Norwegian Avant-Garde), Oslo: Novus, 2011.
 Per Bäckström & Benedikt Hjartarson (red.), Decentring the Avant-Garde, Amsterdam & New York: Rodopi, Avantgarde Critical Studies, 2014.
 Per Bäckström dhe Benedikt Hjartarson. "Rethinking the Topography of the International Avant-Garde", in Decentring the Avant-Garde, Per Bäckström & Benedikt Hjartarson (eds.), Amsterdam & New York: Rodopi, Avantgarde Critical Studies, 2014.
 Barron, Stephanie, and  Maurice Tuchman. 1980. The Avant-garde in Russia, 1910–1930: New Perspectives: Los Angeles County Museum of Art [and] Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, Smithsonian Institution, Uashington D.C. Los Angeles: Los Angeles County Museum of Art  (pbk.); Cambridge, MA: Distributed by the MIT Press  (pbk.)
 Bazin, Germain. 1969. The Avant-garde in Painting. New York: Simon and Schuster. 
 Berg, Hubert van den, and Walter Fähnders (eds.). 2009. Metzler Lexikon Avantgarde. Stuttgart: Metzler.  
 Crane, Diana. 1987. The Transformation of the Avant-garde: The New York Art World, 1940–1985. Chicago: University of Chicago Press
 Daly, Selina, dhe Monica Insinga (red.). 2013. The European Avant-garde: Text and Image. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars. .
 Fernández-Medina, Nicolás, and Maria Truglio (red.). Modernism and the Avant-garde Body in Spain and Italy. Routledge, 2016.

 Harding, James M., and John Rouse, eds. Not the Other Avant-Garde: The Transnational Foundations of Avant-Garde Performance.  University of Michigan, 2006.
 Hjartarson, Benedikt. 2013. Visionen des Neuen. Eine diskurshistorische Analyse des frühen avantgardistischen Manifests. Heidelberg: Winter.
 Kostelanetz, Richard, and H. R. Brittain. 2000. A Dictionary of the Avant-Gardes, second edition. New York: Schirmer Books. . Paperback edition 2001, New York: Routledge.  (pbk.)
 Kramer, Hilton. 1973. The Age of the Avant-garde; An Art Chronicle of 1956−1972. New York: Farrar, Straus and Giroux. 
 Léger, Marc James (red.). 2014. The Idea of the Avant Garde—And What It Means Today. Manchester and New York: Manchester University Press; Oakland: Left Curve. .
 Maerhofer, John W. 2009. Rethinking the Vanguard: Aesthetic and Political Positions in the Modernist Debate, 1917–1962. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Press. 
 Mann, Paul.  The Theory-Death of the Avant-Garde.  Indiana University Press, 1991.  
 Novero, Cecilia.  2010. Antidiets of the Avant-Garde: From Futurist Cooking to Eat Art. (University of Minnesota Press) 
 Pronko, Leonard Cabell. 1962. Avant-garde: The Experimental Theater in France. Berkeley: University of California Press.
 Roberts, John. 2015. Revolutionary Time and the Avant-Garde. Londër dhe New York: Verso.  (cloth);  (pbk).
 Schechner, Richard.  "The Five Avant-Gardes or ... [and] ... or None?" The Twentieth-Century Performance Reader, 2nd ed., ed. Michael Huxley and Noel Witts (New York dhe Londër: Routledge, 2002).
 Schmidt-Burkhardt, Astrit. 2005. Stammbäume der Kunst: Zur Genealogie der Avantgarde. Berlin Akademie Verlag. 
 Sell, Mike.  The Avant-Garde: Race, Religion, War.  Seagull Books, 2011.
 Shishanov, V. A. 2007. Vitebskii muzei sovremennogo iskusstva: istoriia sozdaniia i kollektsii (1918–1941). Minsk: Medisont.  Online edition 

Lidhje të jashtme

 Historic Avant-Garde Periodicals for Digital Research, The Blue Mountain Project, Princeton University Library 
 Avant-garde and Modernist Magazines (Monoskop)
 Magazines in Bibliothèque Kandinsky, Centre Pompidou, Paris 
 Periodicals in Iowa Digital Library, University of Iowa Libraries
 Digital Dada Library of International Dada Archive, University of Iowa Libraries
 Magazines in Digital Collections of Beinecke Rare Book & Manuscript Library
 Avant-Garde Periodicals Meet Digital Archives, New York Public Library
 Dada, Surrealism, and De Stijl Magazines on UbuWeb Historical
 Index of Modernist Magazines, Davidson College 
 Modernist Journal Project, Brown University and University of Tulsa
 Spanish and Italian Modernist Studies Forum, Pennsylvania State University 
 Collection: "Spanish Avant-Garde" from the University of Michigan Museum of Art 

Kategoria:Arte
Kategoria:Modernizëm
Kategoria:Avant-garde muzikantë
Kategoria:Lëvizje artistike
Kategoria:Lëvizje letrare
Kategoria:Koncepte në estetikë