Karta Evropiane për Gjuhët Rajonale ose Minoritare

Karta Evropiane për Gjuhët Rajonale ose Minoritare () është një traktat evropian (CETS 148) i miratuar në vitin 1992 nën kujdesin e Këshillit të Evropës me qëllim të mbrojtjes dhe promovimit të gjuhëve minoritare, historike dhe rajonale të pakicave në Evropë. 

 Përmbledhje 
Përgatitja e këtij dokumenti u bë nga paraardhësi i Kongresit të Autoriteteve Lokale dhe Rajonale, i njohur si Konferenca e Përhershme e Autoriteteve Lokale dhe Rajonale të Evropës sepse përfshirja e qeverive lokale dhe rajonale, në këtë dokument, konsiderohet se ishte thelbësore. Karta aktuale është hartuar në Asamblenë Parlamentare bazuar në Rekomandimet e Kongresit. Ajo vlenë vetëm për gjuhët e përdorura tradicionalisht nga shtetasit e shteteve palë (duke përjashtuar kështu gjuhët e përdorura nga emigrantët e fundit nga shtetet e tjera, shihni gjuhët e emigrantëve), të cilat dukshëm ndryshojnë nga gjuha e shumicës ose gjuha zyrtare (duke përjashtuar kështu atë që shteti palë dëshiron të konsiderojë si dialekte të thjeshta lokale të gjuhës zyrtare ose të shumicës) dhe që, ose kanë një bazë territoriale (dhe për këtë arsye janë folur tradicionalisht nga popullsitë e rajoneve ose zonave brenda shtetit) ose përdoren nga pakicat gjuhësore brenda shtetit në tërësi (duke përfshirë kështu gjuhë të tilla si Jidish, Romane dhe Lemko, të cilat përdoren në një zonë të gjerë gjeografike). 

Disa shtete, si p.sh. Ukraina dhe Suedia, e kanë lidhur statusin e gjuhës së pakicave me pakicat e njohura kombëtare, të cilat përcaktohen me kritere etnike, kulturore dhe / ose fetare, duke shmangur kështu nocionin e Kartës për pakicën gjuhësore. Hult, F.M. (2004). Planning for multilingualism and minority language rights in Sweden. Language Policy, 3(2), 181-201. 

Sipas këtij dokumenti gjuha shqipe është një gjuhë e mbrojtur minoritare në Bosnje dhe Hercegovinë, Mal të Zi, Rumani, dhe Serbi.

 Vendet 
 Vend anëtar i KE  Nënshkruar   Ratifikuar  Në fuqi.    -  -  —   -  -  —   11 maj 2001  25 janar 2002  1 maj 2002   5 nëntor 1992  28 qershor 2001  1 tetor 2001   21 dhjetor 2001  -  —   -  -  —   7 shtator 2005  21 shtator 2010  1 janar 2011   -  -  —   9 nëntor 2000  15 nëntor 2006  1 mars 2007   12 nëntor 1992  26 gusht 2002  1 dhjetor 2002   5 nëntor 1997   5 nëntor 1997  1 mars 1998   5 nëntor 1992   8 shtator 2000  1 janar 2001   8 tetor 1993   23 dhjetor 1997  1 prill 1998   -  -  —   5 nëntor 1992  9 nëntor 1994  1 mars 1998   7 maj 1999  -  —   -  -  —   5 nëntor 1992  16 shtator 1998  1 janar 1999   -  -  —   -  -  —   7 maj 1999  -  —   27 qershor 2000  -  —   -  -  —   5 nëntor 1992  18 nëntor 1997  1 mars 1998   -  -  —   5 nëntor 1992  22 qershor 2005  1 tetor 2005   25 korrik 1996  -  —   5 nëntor 1992  -  —   2 mars 2000  27 mars 2001  1 korrik 2001   -  -  —   22 mars 2005  15 shkurt 2006  6 qershor 2006   5 nëntor 1992  10 nëntor 1993  1 mars 1998   5 nëntor 1992  2 maj 1996  1 mars 1998   12 maj 2003  12 shkurt 2009  1 qershor 2009   -  -  —   11 gusht 2002  -  —   17 gusht 1995  29 janar 2008  1 maj 2008   10 maj 2001  -  —   -  -  —   22 mars 2005  15 shkurt 2006  1 qershor 2006   22 shkurt 2001  5 shtator 2001  1 janar 2002   3 gusht 1997  4 tetor 2000  1 janar 2001   5 nëntor 1992  9 prill 2001  1 gusht 2001   9 shkurt 2000  9 shkurt 2000  1 qershor 2000   -  -  —   2 maj 1996  19 shtator 2005  1 janar 2006   5 nëntor 1992  26 prill 1995  1 mars 1998 Total  33/47  25/47 

 Gjuhët e mbrojtura sipas Kartës 
Vendet që kanë ratifikuar Kartën dhe gjuhët për të cilat është bërë ratifikimi: 
(rat: 25 janar 2002)

 Gjuha asiriane
 Gjuha greke
 Gjuha ruse
 Gjuhët kurde (Kurmanji - Ezdiki)

(rat: 28 qershor 2001)

 Gjuha kroate - Burgenland
 Gjuha sllovene (Carinthia - Styria)
 Gjuha hungareze (Burgenland - Vjena)
 Gjuha çeke (Viena)
 Gjuha sllovake (Viena)
 Gjuha rome (Burgenland)

(rat: 21 shtator 2010)

 Gjuha shqipe
 Gjuha malazeze
 Gjuha çeke
 Gjuha italiane
 Gjuha hungareze
 Gjuha maqedonase
 Gjuha gjermane
 Gjuha polake
 Gjuha rumune
 Gjuha rusine
 Gjuha sllovake
 Gjuha sllovene
 Gjuha turke
 Gjuha ukrainase
 Gjuha hebreje (Jidish - Ladino)

(rat: 5 nëntor 1997)

 Gjuha çeke
 Gjuha hungareze
 Gjuha italiane
 Gjuha rusine
 Gjuha serbe
 Gjuha sllovake
 Gjuha ukrainase

(rat: 26 gusht 2002)

 Gjuha armene
 Cypriot Maronite Arabic

(rat: 15 nëntor 2006)

 Gjuha sllovake (p. II - III)
 Gjuha polake (p. II - p. III Moravia-Silesia, Frydek-Místek dhe Karviná)
 Gjuha gjermane (p. II)
 Gjuha rome (p. II)

(rat: 8 shtator 2000)

 Gjuha gjermane (Jutland)

(rat: 9 nëntor 1994)

 Gjuha kareliane
 Gjuha sami
 Gjuha suedeze 

(rat: 16 shtator 1998)

 Gjuha daneze (Shlesvig-Holshtajni)
 Gjuha sorbiane e epërme (Saksonia)
 Gjuha sorbiane e poshtme (Brandenburg)
 North Frisian (Schleswig-Holstein)
 Saterland Frisian (Saksonia e Ulët)
 Gjuha rome 
 Gjermanishtja e ulët (p. III Bremen, Hamburg, Mecklenburg-Vorpommern, Saksonia e Ulët, Shlesvig-Holshtajni); (p. Brandenburg, Nordrhein-Westfalen dhe Saksonia Anhalt)
 Low Rhenish (Northrhine-Westphalia)

(rat: 26 prill 1995)

 Gjuha armene
 Gjuha boyash
 Gjuha bullgare
 Gjuha kroate
 Gjuha gjermane
 Gjuha greke
 Gjuha polake
 Gjuha rome
 Gjuha rumune
 Gjuha rusine
 Gjuha serbe
 Gjuha sllovake
 Gjuha sllovene
 Gjuha ukrainase

(rat: 18 nëntor 1997)

 -

(rat:   22 qershor 2005)

 - 

(rat: 15 shkurt 2006)

 Gjuha shqipe
 Gjuha rome

(rat: 2 maj 1996)

 West Frisian (Friesland, p. III)
 Gjuha limburge (Limburg, p. II)
 Low Saxon 
 Gjuha rome 
 Gjuha jidish 

(rat: 10 nëntor 1993) 

 Sami (p. II - III)
 Kven (p. II )
 Gjuha rome (p. II )
 Scandoromani (p. II )

(rat: 12 shkurt 2009) 

 Gjuha armene
 Gjuha bjelloruse
 Gjuha çeke
 Gjuha gjermane
 Gjuha hebraike
 Gjuha karaim
 Gjuha kashub
 Gjuha lituane
 Gjuha rome
 Gjuha ruse
 Gjuha rusine (lemko)
 Gjuha sllovake
 Gjuha tatare
 Gjuha ukrainase
 Gjuha jidish(rat 24 tetor 2007)

P. II:
 Gjuha shqipe
 Gjuha armene
 Gjuha greke
 Gjuha italiane
 Gjuha maqedonase
 Gjuha polake
 Gjuha rome
 Gjuha rusine
 Gjuha tatare
 Gjuha jidish

P. III:
 Gjuha bullgare
 Gjuha kroate
 Gjuha çeke
 Gjuha gjermane
 Gjuha hungareze
 Gjuha ruse
 Gjuha serbe
 Gjuha sllovake
 Gjuha turke
 Gjuha ukrainase

(rat: 15 shkurt 2006)

 Gjuha shqipe
 Gjuha boshnjake
 Gjuha bullgare
 Gjuha kroate
 Gjuha hungareze
 Gjuha rome
 Gjuha rumune
 Gjuha rusine
 Gjuha sllovake
 Gjuha ukrainase

(rat: 5 shtator 2001)

 Gjuha bullgare
 Gjuha kroate
 Gjuha çeke
 Gjuha gjermane
 Gjuha hungareze
 Gjuha polake
 Gjuha rome
 Gjuha rusine
 Gjuha ukrainase

(rat: 4 tetor 2000)

 Gjuha hungareze
 Gjuha italiane
 Gjuha rome

(rat: 9 prill 2001)

 Aragonese, luenga propia in Aragon
 Astur-Leonese, në Asturias; Leon, Zamora, Cantabria dhe Extremadura (Asturias, Kastil-Leoni)
 Gjuha baske (zyrtare në Basque Country dhe Navarre)
 Gjuha katalane, në Ishujt Baleare dhe Katalonia; llengua pròpia në Aragon.
 Valencian (dialekt i katalanonishtes, Komuniteti i Valencias)
 Gjuha galiciane, Galicia; Asturias, Leon dhe Zamora 

(rat: 9 shkurt 2000)

 Gjuha finlandeze
 Meänkieli
 Sami
 Gjuha rome
 Gjuha jidish

(rat: 23 dhjetor 1997)

 Gjuha italiane
 Gjuha romançe (Co-official)

(rat: 19 shtator 2005)

 Armenët
 Bellorusët
 Bullgarët
 Tatarët
 Gagauzët
 Grekët e sotëm
 Gjermanët
 Hungarezët
 Hebrenjtë
 Moldavët
 Polakët
 Rumunët
 Rusët
 Slovakët

(rat 27 mars 2001)
 zgjerimi : 23 prill 2003 (declaration dated 22 April 2003)

Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar më 23 prill 2003 deklaroi se vlefshmëria e Kartës duhet zgjeruar edhe përmbi Ishullin e Manit, sepse ky është territor për të cilin Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar i udhëheq marrëdhëniet ndërkombëtare.

 Kornishtja (Article 2, Part II only (Article 7))
 Gjuha irlandeze(Articles 2 and 3, Part II (Article 7) and Part III (Articles 8-14, with reservations))
 Gjuha skoceze (Articles 2 and 3, Part II only (Article 7))
 Gjuha skoceze Ulster-Scots (Articles 2 and 3, Part II only (Article 7))
 Scottish Gaelic (Articles 2 and 3, Part II (Article 7) and Part III (Articles 8-14, with reservations))(British Nationality Act 1981, Schedule 1, Article 1(1)(c), and the Gaelic Language (Scotland) Act 2005 )
 Gjuha e Uellsit (Articles 2 and 3, Part II (Article 7) and Part III (Articles 8-14, with reservations))(Welsh Language Act 1967 (repealed 21.12.1993)  and the Welsh Language Act 1993 )
 Manx (Manx Gaelic)  (Article 2, Part II only (Article 7))

 Shih edhe 
 Gjuhët e Evropës 
 Të drejtat gjuhësore
 Dita Evropiane e Gjuhëve 
 Gjuhët e Bashkimit Evropian 
 Dita Ndërkombëtare e Gjuhës Amtare
 Deklarata Universale e të Drejtave Gjuhësore
 Konventa Kuadër për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare
 Lista e të Drejtave Gjuhësore në Kushtetutat e Evropës 

 Referime 

 Lidhje të jashtme 

 Karta Evropiane e Gjuhëve Krahinore ose Minoritare  (përkthim jozyrtar)
 Karta Evropiane e Gjuhëve Rajonale ose Minoritare  UNMIK (United Nations Mission in Kosovo)
 Karta Evropiane e Gjuhëve Krahinore ose të Pakicave (Raport shpjegues) 
 European Charter for Regional or Minority Languages text  
 More information on the treaty  
 Charter website 
 Explanatory Report on the Charter  
 Application of the European Charter for Regional or Minority Languages,Doc. 12881 

Kategoria:Gjuhë të Evropës
Kategoria:Këshilli i Evropës