Stadttempel

Stadttempel (shqip: Faltorja e qytetit), i quajtur gjithashtu tempulli Seitenstettengasse, është sinagoga kryesore e Vjenës, Austri. Ndodhet në rrethin e parë të Innere Stadt, në Seitenstettengasse 4. 

 Historia 
Sinagoga u ndërtua nga viti 1824 deri më 1826. Stadttempel luksoz ishte vendosur në një bllok shtëpish dhe të fshehur nga pamja e thjeshtë e rrugës, për shkak të një dekreti të lëshuar nga Perandori Jozefi II që vetëm vendet e adhurimit Katolik Romak lejoheshin të ndërtoheshin me fasada, të cilat drejtoheshin direkt në rrugët publike. 

Ky gjest e shpëtoi sinagogën nga shkatërrimi i plotë gjatë Kristallnacht në nëntor 1938, pasi sinagoga nuk mund të shkatërrohej pa u vendosur zjarr ndërtesave, afër të cilave ishte ngjitur. Stadttempel ishte sinagoga e vetme në qytet që mbijetoi në Luftën e Dytë Botërore, pasi nazistët shkatërruan të gjitha 93 sinagogat e tjera dhe shtëpitë hebreje të lutjeve në Vjenë.The Jewish Community of Vienna: Existing against all the Odds, Sonia Misak, Jerusalem Letters, No. 356  8 Nisan 5757 / 15 April 1997 Bagley, Chris. "Austrian Jews have yet to regain numbers" , San Francisco Chronicle, November 9, 2008. Accessed July 4, 2009. 

Në gusht 1950, arkivolet e Theodor Herzl dhe prindërve të tij u shfaqën në sinagogë, përpara transferimit të tyre për rivarrim në Izrael.Theodor Herzl, the Jew and the man: a portrait, Oscar Benjamin Frankl, Storm, 1949, p. 136. 

Në sulmin e sinagogës në Vjenë të vitit 1981, dy njerëz nga një ceremoni bar mitzvah në sinagogë u vranë dhe tridhjetë u plagosën kur terroristët arabë palestinezë sulmuan sinagogën me mitralozë dhe granata dore.via Associated Press. "Around the World; Palestinians Get Life In Austrian Slayings", The New York Times, January 22, 1982. Accessed July 4, 2009. 

Sot sinagoga është shtëpia kryesore e lutjes për Komunitetin Hebrenj Vjenas me rreth 7,000 anëtarë. 

Sinagoga është shpallur një monument historik.Rachel Wischnitzer, Architecture of the European Synagogue, Jewish Publication Society of America, 1964, p. 178. 

 Arkitektura 
parapamje| Fasada Stadttempel dhe hyrja e përparme 
Sinagoga u krijua në stilin elegant Biedermeier nga arkitekti vjenez Joseph Kornhäusel, arkitekt i Johann I Joseph, Princi i Lihtenshtajnit, për të cilin kishte ndërtuar pallate, teatro dhe ndërtesa të tjera. Ndërtimi u mbikëqyr nga arkitekti zyrtar komunal, Jacob Heinz.Rachel Wischnitzer, Architecture of the European Synagogue, Jewish Publication Society of America, 1964, p. 178. 

Dy shtëpi pesë-katëshe, Numrat 2 dhe 4 Seitenstettengasse u ndërtuan në të njëjtën kohë kur sinagoga, e projektuar nga arkitekti për të ekranizuar sinagogën nga rruga në përputhje me Patentën e Tolerancës, e cila lejonte anëtarët e besimeve të toleruara të adhuronin në kisha klandestine, por jo në ndërtesa me fasada në rrugët publike.Kaplan, Benjamin J., Religious Conflict and the Practice of Toleration in Early Modern Europe, Harvard University Press, 2007, Chapter 8, pp. 193. Sinagoga është bashkëngjitur në mënyrë strukturore në ndërtesën e apartamenteve në # 4 Seitenstettengasse.Rachel Wischnitzer, Architecture of the European Synagogue, Jewish Publication Society of America, 1964, p. 178. 
majtas|parapamje| Brendësia e Stadttempel 
Vetë sinagoga ka formë ovale. Një unazë me dymbëdhjetë kolona jonike mbështesin një galeri të grave me dy nivele. Fillimisht, galeritë përfunduan një kolonë larg Ark së Torahut, ato më vonë u shtrinë në kolonat pranë arkës për të siguruar më shumë ulëse. ndërtesa është kube dhe e ndezur nga një fanar në qendër të kubesë, në stilin klasik Biedermeyer.Rachel Wischnitzer, Architecture of the European Synagogue, Jewish Publication Society of America, 1964, p. 178. 

Një xham përkujtimor i bërë në kohën e përkushtimit të sinagogës dhe e vizatuar me një imazh të hollësishëm të brendshëm të sinagogës, tani është në koleksionin e Muzeut Hebre (New York).ART VIEW; HALLOWED OBJECTS THAT HAVE COME THROUGH THE FIRES, New York Times, June 1, 1986, John Russell, https://www.nytimes.com/1986/06/01/arts/art-view-hallowed-objects-that-have-come-through-the-fires.html?&pagewanted=2 

Sinagoga iu nënshtrua rinovimit më 1895 dhe përsëri më 1904 nga arkitekti hebre Wilhelm Stiassny, duke shtuar zbukurime të konsiderueshme, dhe, sipas mendimit të historianit arkitekturor Rachel Wischnitzer, "harmonia e qetë e dizajnit u prish nga rinovimet".Rachel Wischnitzer, Architecture of the European Synagogue, Jewish Publication Society of America, 1964, p. 178. Dëmet e shkaktuara në Kristallnacht u riparuan më 1949. "Stadttempel" u rinovua edhe një herë më 1963 nga Prof. Otto Niedermoser. 

 Anëtarë të famshëm 

 Simon Wiesenthal 
 Adolf JellinekKlaus Kempter, Die Jellineks 1820-1955, 1998 

 Shiko edhe 

 Historia e hebrenjve në Vjenë 
 Historia e hebrenjve në Austri 
 Leopoldstädter Tempel 

 Referimet 

 Lidhje të jashtme 

 Stadttempel, Vjenë