Feride Rushiti

Feride Rushiti është mjeke dhe aktiviste për të drejtat e njeriut nga Kosova, e njohur për punën e saj në rehabilitimin e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës dhe mbështetjen e grupeve të cenueshme. Ajo është themeluese dhe drejtoreshë ekzekutive e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (QKRMT), një organizatë që ofron shërbime mjekësore, psikologjike dhe ligjore për të mbijetuarit e traumës.

 Arsimi dhe karriera 
parapamje|Dr. Feride Rushiti- Ne kampin e refugjateve ne Kukes gjate vitit 1999
Rushiti ka përfunduar studimet në Universitetin e Mjekësisë në Tiranë, duke u specializuar në gastroenterologji. Gjatë Luftës së Kosovës në vitin 1999, ajo shërbeu si mjeke në kampet e refugjatëve në Shqipëri, ku pati kontakt të drejtpërdrejtë me personat e zhvendosur dhe të mbijetuarit e dhunës seksuale. Pas luftës, ajo themeloi QKRMT-në, me fokus në rehabilitimin e të mbijetuarve të torturës dhe dhunës seksuale, si dhe në avokimin për të drejtat e tyre.

 Kontributi në politika dhe reforma 
Përmes punës së saj, Rushiti ka qenë e përfshirë në iniciativa të ndryshme ligjore dhe sociale në Kosovë, përfshirë:

 Integrimin e shërbimeve psikosociale për të mbijetuarit e luftës (1999)
 Monitorimin e institucioneve korrektuese në Kosovë për mbi 18 vjet, duke siguruar përputhshmëri me standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut
 Kontributin në njohjen ligjore të të mbijetuarve të dhunës seksuale si viktima civile të luftës (2014)
 Krijimin e arkivave dokumentuese për krimet e dhunës seksuale gjatë luftës (2019)
 Nismën për njohjen zyrtare të 14 prillit si Dita Kombëtare e Përkujtimit për të Mbijetuarit e Dhunës Seksuale në Luftë (2023)
 Avokimin për miratimin e Ligjit për Sigurimin e Detyrueshëm Shëndetësor për të mbijetuarit e dhunës seksuale gjatë luftës (2024)

 Angazhimi ndërkombëtar 
Rushiti është anëtare e Rrjetit SEMA dhe Këshillit Ndërkombëtar për Rehabilitimin e Viktimave të Torturës (IRCT), ku bashkëpunon me organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. Ajo ka ndarë përvojën e Kosovës në procesin e reparacioneve me vende si Iraku, Ukraina, Kolumbia dhe Guinea.

Në bashkëpunim me institucione ndërkombëtare si Instituti DIGNITY i Danimarkës dhe Universiteti Monash, ajo ka qenë pjesë e studimeve mbi efektet ndërbrezore të traumës dhe qasjet e reja në terapinë familjare.

 Çmime dhe vlerësime 
Rushiti është nderuar me disa çmime ndërkombëtare, përfshirë:

 Çmimi Ndërkombëtar për Gratë e Guximshme nga Departamenti i Shtetit i SHBA-së (2018)
 Çmimi "Gruaja e Ekselencës" (2019)
 Çmimi për Lidership Ekselent nga UBT (2020)
 Kandidatura për Çmimin Nobel për Paqe (2025)

 Publikime 
Ajo ka qenë autore dhe bashkautore e disa studimeve mbi të drejtat e njeriut dhe rehabilitimin e të mbijetuarve të dhunës seksuale, përfshirë:

 Të drejtat e njeriut në institucionet korrektuese të Kosovës (2024)
 Terapia Familjare për nënat kosovare që kanë pësuar dhunë seksuale gjatë konfliktit dhe fëmijët e tyre në kohën e pasluftës (2024)
 Si i menaxhojnë të mbijetuarit burra të dhunës seksuale gjatë luftës heshtjen dhe zërin (2023)
 Efektet ndërbrezore të çrregullimit të stresit post-traumatik te nënat në modelet epigjenetike dhe nivelet e kortizolit te pasardhësit. (2021)
 Cilësia e jetës në burg, dhuna dhe shëndeti mendor në burgun e Dubravës

 Referime 

Kategoria:Marësit e Çmimit Ndërkombëtar për Gratë e Guximshme
Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tiranës