Revolucioni serb

{{Infobox military conflict
|conflict=Revolucioni serb
|partof=
|image=300px
|caption=Beteja e Misharit (1806), pikturuar nga Afanasij Sheloumov
|date=Kryengritja e Parë Serbe:14 shkurt 1804 – 7 tetor 1813Kryengritja e Hadži-Prodan:27 shtator – 30 dhjetor 1814Kryengritja e Dytë Serbe:23 prill 1815 – 26 korrik 1817
|place=Ballkani (Serbia Qendrore dhe pjesërisht Bosnja)
|territory=Perandoria Osmane humb kontrollin e Sanxhakun e Smederevës 
|result= Kryengritja e Parë Serbe
Fitorja e osmanëve
Shfuqizimi i qeverisë rebele serbe
Kryengritja e Hadži-Prodan
Fitorja e osmanëve
Kryengritja e Dytë Serbe
Fitorja strategjike diplomatike serbe
Themelimi i Principatës së Serbisë autonome
|combatant1=Kryengritja e Parë Serbe (1804–1813)25px Serbia revolucionare  Mbështetësit: 25px Perandoria Ruse (1807–12)
|combatant2=Kryengritja e Parë Serbe (1804–1813)Dahijas (1804)25px Perandoria Osmane (prej vitit 1805)
|combatant1a=Kryengritja e Hadži-Prodan (1814)25px Rebelët serb
|combatant2a=Kryengritja e Hadži-Prodan (1814)25px Perandoria Osmane
|combatant1b=Kryengritja e Dytë Serbe (1815–1817)25px Rebelët serb
|combatant2b=Kryengritja e Dytë Serbe (1815–1817)25px Perandoria Osmane
|commander1= 
|commander2= {{plainlist|
Kryengritja e Parë Serbe (1804–1813)
25px Selimi III (Sulltan; deri në vitin 1807)
25px Mustafa IV (Sulltan; 1807–08)
25px Mahmud II (Sulltan; prej vitit 1808)
25px Sulejman Pasha Skopljak
25px Hurshid Pasha
 Bekir Pasha
25px Sinan Pasha Sijerçiq 
25px Osman Gradashçeviq 
25px Mehmed-beg Kulenoviq 
25px Ibrahim Bushati
25px Muhtar Pasha
25px Veli Pasha
Mehmed-aga Fočić 
Aganlija 
Kuçuk-Alija 
Mula Jusuf 
Kryengritja e Hadži-Prodan (1814)
25px Mahmud II (Sulltan)
25px Sulejman Pasha Skopljak
Kryengritja e Dytë Serbe (1815–1817)
25px Mahmud II (Sulltan)
25px Marashli Ali Pasha
25px Sulejman Pasha Skopljak
25px Hursid Pasha
25px Ibrahim Pasha
25px Osman-beg
25px Seuchesmu
25px Caja-Imshir
25px Kara-Mustafa}}
}}Revolucioni serb' (Serbisht: Српска револуција / Srpska revolucija) ishte kryengritje kombëtare dhe kushtetuese për ndryshim në Serbi që ndodhi mes viteve 1804 dhe 1835, gjatë së cilës ky territor u zhvillua nga një provincë osmane në një territor rebele, një monarki kushtetuese dhe Serbisë moderne. Pjesa e parë e periudhës, nga 1804 në 1817, u shënua nga një luftë e dhunshme për pavarësi nga Perandoria Osmane, me dy kryengritje të armatosura që po ndodhnin, duke përfunduar me një armëpushim. Periudha e mëvonshme (1817-1835) dëshmoi një përforcim paqësor të fuqisë politike të Serbisë gjithnjë e më autonome, duke kulminuar në njohjen e së drejtës për sundim të trashëguar nga princat serbë në vitin 1830 dhe 1833 dhe zgjerimin territorial të monarkisë së re. Termi Revolucioni serb u shpik nga historiografi akademikë gjermanë Leopoid von Ranke në librin e tij Die Serbische Revolution'', botuar më 1829.

Kryengritja e Parë Serbe (1804-1813)
parapamje|Serbia e Karagjogjit më 1813
Gjatë Kryengritjes së Parë Serbe (1804-1813), Serbia e preceptoi veten si shtet i pavarur për herë të parë pas 300 viteve pushtime osmane dhe austriake afatshkurtër. Inkurajuar nga Perandoria Ruse, kërkesat e vetëqeverisjes brenda Perandorisë Osmane në vitin 1804 u zhvilluan në një luftë për pavarësi deri në 1807. Revolucioni serb përfundimisht u bë simbol i procesit të ndërtimit të striptizmit në kombet në Ballkan, duke provokuar trazira fshatare mes të krishterëve si në Greqi dhe Bullgari. Pas një rrethimi të suksesshëm me 25,000 burra, më 8 janar 1807, kreu karizmatik i revoltës, Karagjorgj Petroviq, shpalli Beogradin kryeqytetin e Serbisë.

Pas Traktatit të Bukureshtit (maj 1812) dhe pushtimit francez të Rusisë në qershor 1812, Perandoria Ruse tërhoqi mbështetjen e saj për rebelët serbë; të cilët nuk dëshironin të pranonin asgjë më pak se pavarësi, një e katërta e popullsisë së Serbisë (në momentin rreth 100,000 veta) u internuan në Perandorinë e Habsburgëve, përfshirë kryetarin e kryengritjes, Karagjogje Petroviq. Të pushtuar nga osmanët në tetor 1813, Beogradi u bë një skenë hakmarrjeje brutale, me qindra qytetarë të saj masakruar dhe mijëra shiten në skllavëri deri në Azi. Sundimi i drejtpërdrejtë osman nënkupton gjithashtu heqjen e të gjitha institucioneve serbe dhe kthimin e turqve osmanë në Serbi.

Kryengritja e Dytë Serbe (1815-1817)
parapamje|Principata e Serbisë më 1817
Kryengritja e Dytë Serbe (1815-1817) ishte faza e dytë e revolucionit kombëtar të serbëve kundër Perandoria Osmane, e cila shpërtheu menjëherë pas aneksimit brutal të vendit nga Perandoria Osmane dhe revoltës së dështuar Hadži Prodan. Këshilli revolucionar shpalli një kryengritje në Takovo më 23 prill 1815, me Millosh Obrenoviqin i zgjedhur si udhëheqës (ndërsa Karagjorgji ishte ende në mërgim në Austri). Vendimi i udhëheqësve serbë ishte për dy arsye. Së pari, ata kishin frikë nga masakra e knezes. Së dyti, ata mësuan se Karagjorgje po planifikonte të kthehej nga mërgimi në Rusi. Frakti anti-Karagjogje, duke përfshirë Millosh Obrenoviqin, ishte i zellshëm për të penguar Karagjogjen dhe për ta mbajtur atë jashtë pushtetit.

Lufta rifilloi në vitin 1815, dhe Milloshi u bë udhëheqës supremë i revolucionit të ri. Kur osmanët zbuluan këtë, ata i dënuan të gjithë udhëheqësit e saj me vdekje. Serbët luftuan në betejat në Ljubic, Çaçak, Palez, Požarevac dhe Dublje dhe arritën të ripushtonin Pashallëkut të Beogradit. Millosh ka mbrojtur një politikë të përmbajtur: ushtarët e kapur osmanë nuk u vranë dhe civilët u liruan. Qëllimi i tij i shpallur nuk ishte pavarësia, por fundi i keqqeverisjes abuzive.

 Referime 


Kategoria:Historia e Serbisë
Serb