Sanxhaku i Viçitrinës

Sanxhaku i Viçitrinës (; ), i njohur edhe si Pashallëku i Prishtinës  (), ishte një sanxhak (ndarje administrative e nivelit të dytë) i Perandorisë Osmane në Rumeli (Ballkan), në Kosovën e sotme. Sanxhaku mori emrin sipas kryeqendrës së tij administrative, qytetit të Viçitrinës (Viciana antike).Grup autorësh (2003) Vushtrria - Viciana me rrethinë. KK Vushtrri, Prishtinë, fq. 74 - 103 Selia e Sanxhakut të Vushtrrisë në periudhën prej vitit 1460 e deri në vitin 1864 ka qenë në Viçitrinë (Vushtrri).  

 Histori 
Viçitrina (Viciana - Vushtrria) e cila nga viti 1455 mbeti nën kontrollin e guvernatorit të Sanxhakut të Shkupit derisa u aneksua nga osmanët, në Defterin e Sanxhakut të Viçitrinës të vitit 1487 po edhe në Kodin e Sanxhakut të Viçitrinës dhe në të gjitha defteret tjera të shekullit XVI lexohet si Viçitrinë (dhe jo Vuçitrn). Të dhënat e para osmane përfshijnë gjithë territorin e sanxhakut, të njohur si Vilajeti Vlk (Vilajeti i Vukut), një referencë kjo për Vuk Brankovicin. 

Sipas defterëve osmanë të viteve 1525-1561 Sanxhaku i Viçitrinës përfshinte këto qytete dhe qyteza: Viçitrina, Prishtina, Janjeva, Artana, Bellobërda, Koporiq, Minierën e Trepçës, Trepçën e Poshtme (Donja Trepça, fshat në komunën e Çaçakut, Serbi) dhe Bellasicën (fshat në komunën e Krushevacit, Serbi). Në periudhën 1459-1826 Sanxhaku i Viçitrinës ishte pjesë e Ejaletit të Rumelisë, përveç për një periudhë të shkurtër pas vitit 1541 kur ajo përfshihet në Ejaletin e Budinës. Sanxhaku ishte gjithashtu pjesë e Ejaletit të Temishvarit për një periudhë të shkurtër para se të kthehej e të bëhej sërish pjesë e Ejaletit të Rumelisë.

Sanxhaku i Viçitrinës në fillim të shekullit XV ndahej në këto nahije (nënprefektura):
Nahija e Viçitrinës
Nahija e Prishtinës
Nahija e Llapit
Nahija e Moravës
Nahija e Toplincës dhe 
Mustafhizani i Kalasë së Novabrisë 

Sipas defterit të hollësishëm të vitit 1544/45 (951 h), Viçitrina si qendër e sanxhakut kishte Ligjin e krahinave dhe Ligjin xehetar ndërsa vetë qyteti ndahej në 5 lagje (mahallë) myslimane, 6 bashkësi myslimane (xhematë) me gjithsej 168 shtëpi dhe 37 lagje (mëhallë) të krishtera me gjithsej 302 shtëpi. Başbakanlık Arşivi, Istanbul, Tapu Defteri No 234 Udhëtari osman Evliya Çelebiu kur vizitoi kryeqytetin e Sanxhakut në vitin 1660 vërejti se, popullsia fliste "shqip dhe turqisht, por jo gjuhën bosnjane". Ekzistonte gjithashtu një komunitet katolik siç evidentohet nga një pikë referimi e njohur si "varrezat latine".

Sipas një shënimi të historianit bullgar, Nikolai Todorovit supozohet se “Sanxhaku i Viçitrinës nga fundi i shekullit XV ka përfshirë një sipërfaqe prej 5670 km katrorë.” Todorov, Nikolai (1960). Za demografskoto, s’stojanie na Ballkanskija Poluostrov prez XV-XVI v.. Godišnik na Sofiskija Universitet,
Sofija, fq. 212 - 212 Në kulminacionin e zhvillimit të tij, gjatë shekujve XV dhe XVI në kuadër të Sanxhakut të Viçitrinës përmenden këto nahije: Tërgovishta, Kllopotniku, Dollci, Morava, Viçitrina, Toplinca, Prishtina, Llapi, Novobërda, Ubici, Karatonllu, Zagorja, Bërkovishta, Prizreni (Perzerin), Janjeva, Sitnica, Dobriçani, Zveçani, Bellasica, Gllama, Jasenoviqi, Muçibaba, Banja, Leskovci, Ostrovica, Trebushnica, Bugarina, Kezminati, Stara Dosla, Sreska, Trepça dhe Gollaku.

Në vitin 1864 si rezultat i reformave administrative osmane, Sanxhaku i Viçitrinës zbriti në nivelin e një kazaje të njohur me emrin Kazaja e Viçitrinës si pjesë e Sanxhakut të Prishtinës që sapo ishte themeluar.

 Ekonomia 
Një grup minierash në malin e Kopaonikut së bashku me ato të Artanës dhe Janjevës i përkisnin këtij sanxhaku.

 Sanxhakbej 
 Hysen Beu
 Mustafa Beu (1581-1583)
 Maliq Pasha (1807-1820)
 Jashar Pasha (1830-1836) 
 Zognush  Pasha (? -?)

 Shih edhe 
 Viciana
 Vushtrria
 Vilajeti i Kosovës
 Kazaja e Viçitrinës
 Sanxhaku i Prishtinës

 Referime 

Kategoria:Historia e Vushtrrisë
Kategoria:Kosova nën Perandorinë Osmane
Kategoria:Sanxhaqe
Kategoria:Vilajeti i Kosovës