Daina (Latvia)

Një daina ose tautas dziesma është një formë tradicionale e muzikës ose poezisë nga Letonia. Dainat lituaneze kanë tipare të përbashkëta me ta, por janë ndikuar më shumë nga traditat e këngëve popullore evropiane. Dainat letoneze shpesh shfaq stilet e zhurmës dhe temat dhe legjendat para krishtere, dhe mund të shoqërohet me instrumente muzikore si psalteret Baltike (kokles). Dainat kanë tendencë të jenë shumë të shkurtra (zakonisht katër linja) dhe zakonisht janë në një metër trokiste ose një daktilik.

Metri poetik dhe kufizimet e tij
Metoda trokaike është më e popullarizuara, me rreth 95% të dainave që janë në të. Karakteristikë e këtij matësi është se një rrokje e padiskutueshme ndjek një rrokje të theksuar, dy rrokje që formojnë një këmbë. Dy këmbë formojnë një dipod dhe pas çdo dipodi ka një caesura, e cila nuk mund të jetë në mes të një fjale. Dainat tradicionalisht janë shkruar në mënyrë që çdo rresht të përmbajë dy dipodë. Nëse një cezure ndiqet nga tre rrokje, rrokja e fundit - dmth ajo në fund të linjës - është e gjatë; nëse ndjekin katër rrokje, është e shkurtër. Një rrokje konsiderohet e shkurtër nëse përmban një zanore të shkurtër ose një zanore të shkurtër dhe s; të gjitha rrokjet e tjera konsiderohen të gjata. Kjo rezulton në një fjalor mjaft të kufizuar, pasi një dipodi mund të përbëhet nga një fjalë me katër fjalë, dy fjalë me dy rrokje, një fjalë me një rrokje dhe një fjalë me tre rrokje ose dy fjalë me një rrokje dhe një fjalë me dy rrokje. Përjashtimet gjenden më së shumti në dialektet e Letonisë Lindore, të cilat lejojnë që fjalët të fillojnë një rrokje para ose pas ku ka zakonisht cesura, duke lejuar kombinime me pesë rrokje.  Kjo mospërputhje gjendet zakonisht vetëm në një ose dy rreshta, më shpesh në të dytën ose të katërt. Nocioni i rrokjeve të shkurtra dhe të gjata në fund të rreshtave ruhet. Sidoqoftë, rrokje pas një cezure të humbur shpesh nuk është e theksuar siç është në fjalimin e përditshëm.

Një tingull mund të shtohet ose të hiqet për të shtuar fjalorin atje ose gjetkë. Shtimi i tingujve shpjegohet me ndryshimet strukturore në vetë gjuhën (humbja e zanoreve në fund të fjalëve). Tingujt e shtuar në fund të një fjale zakonisht janë unë, në disa raste të rralla edhe A, U ose E (e fundit nga këto kryesisht në disa rajone të Kurlandës). Herë pas here ndodhin kontraktime dhe zëvendësojnë një fund të vogël në I - dmth. Mbarimi mbrohet, por ndahet nga pjesa tjetër e fjalës nga një caesura. Kjo ndoshta mund të shpjegohet me fakte të vogla që janë aq popullore në dainas se njerëzit nuk e kanë të përshtatshme të zëvendësojnë një me të njëjtën fjalë pa të, gjë që do të ishte një rrokje më e shkurtër. Ndonjëherë një numër i vogël shtohet për të rritur numrin e rrokjeve edhe kur kuptimi i fjalës është e kundërta e asaj që zakonisht shprehet me zvogëlimin. Në mënyrë të ngjashme, nevoja për të përputhur metrikë mund të shkaktojë mosmarrëveshje në kohë.

Pajisjet Stilistike
Daina shfaq disa pajisje stilistike për të siguruar eufoni. Pajisjet e zakonshme përdorin përsëritjen; këto përfshijnë aliterimin (përsëritjen e konsonantëve të ngjashëm në rrokje të stresuara), anafora dhe epiphora (përdorimi i të njëjtave fjalë në fillim dhe në fund të linjave, përsëritja e një fjale, kombinimi i fjalëve ose rreshti i mëparshëm, ose fillimi i fjalisë së re me një fjala që ka të njëjtën rrënjë si fjala e fundit e fjalisë së mëparshme). Krahasimet dhe pajisjet e tjera simbolike gjenden gjithashtu në rangun e tyre, duke përfshirë krahasime të drejtpërdrejta, epitete, metaforë, synecdoqe, alegori, personifikime dhe paralelizime ku koncepte dukshëm të palidhura përdoren për të krahasuar ngjarjet nga natyra në jetën njerëzore dhe klasa të ndryshme shoqërore.

Temat
Në mënyrë lirike, dainat shqetësohen me mitologjinë amtare dhe festat tradicionale, por, ndryshe nga format më të ngjashme, nuk kanë asnjë hero legjendar. Tregimet shpesh rrotullohen rreth hyjnive para-krishtere si perëndeshën e diellit Saule dhe zotin e hënës Mēness. Ka daina që nuk kanë temë mitike gjithashtu - shumë thjesht përshkruajnë jetën e përditshme të shoqërisë dhe natyrës agrare. Megjithatë, këto ende shpesh përfshijnë personifikimet e fenomeneve natyrore. Një tjetër temë e rëndësishme është cikli i jetës njerëzore, sidomos tre ngjarjet kryesore: lindja, martesa dhe vdekja (përfshirë varrimin). Dainat në lidhje me lindjen janë thellësisht emocionale dhe zakonisht shfaqin një figurë nëna jo vetëm si personi që lind, por edhe si ai që përcakton fatin e fëmijës. Këto gjithashtu shpesh shfaqin hyjni Laime fatin dhe u kënduan historikisht menjëherë pas lindjes, e cila tradicionalisht u zhvillua në një banjë. Shumë daina janë të ndara nga të tjerat me tema erotike dhe seksuale dhe tallje. Këto janë zakonisht të njohura si dainat nerātnās (keq). Dainasit e përkushtuar për vdekje përshkruajnë një individ që përgatitet për vdekje dhe shpesh i referohet zakoneve funerale. Këto shpesh shfaqin një zot femër të lidhur me botën e të vdekurve, ndryshe i njohur si kapu māte,  veļu māte, zemes māte ose smilšu māte (nëna e varreve, nëna e të vdekurve, nëna e Tokës, nëna e rërës). Koleksioni i parë i dainas u botua midis viti 1894 dhe vitit 1915 si Latvju Dainas nga Krišjānis Barons. Ka më shumë se dyqind mijë daina të mbledhura në formë të shkruar.

Referime

Linqe të jashtme
Virtual collection of Latvian dainas Dainu skapis
Archives of Latvian Folklore, Audio recordings of Latvian folklore

Kategoria: Muzikë
Kategoria:Zanre muzikore të shekullit të 19-të
Kategoria:Muzika e Letonisë