Panseksualiteti

Panseksualiteti është tërheqje seksuale, romantike ose emocionale tek njerëzit pa marrë parasysh seksin apo identitetin e tyre gjinor.   Personat panseksualë mund t’i referohen vetes si “të verbër ndaj gjinisë”, duke pohuar se gjinia dhe seksi nuk janë faktorë përcaktues në tërheqjen e tyre romantike apo seksuale ndaj të tjerëve.  Pdf.  The Oxford Dictionary of English defines pansexual as: "Not limited in sexual choice with regard to biological sex, gender, or gender identity".

Panseksualiteti ndonjëherë konsiderohet si një orientim seksual më vete, ose në raste të tjera si një degë e biseksualitetit (meqenëse tërheqja ndaj të gjitha gjinive përfshihet në kategorinë e tërheqjes ndaj njerëzve të së njëjtës gjini dhe të gjinisë së ndryshme  ) për të treguar mungesë preference gjinore.    Ndërsa personat panseksualë janë të hapur ndaj marrëdhënieve me persona që nuk identifikohen si burra apo gra në mënyrë të rreptë, dhe kështu panseksualiteti refuzon në mënyrë të qartë ndarjen binare të gjinisë në vetë kuptimin e fjalës,   kjo nuk është domosdoshmërisht një veçori ekskluzive e panseksualitetit dhe mund të gjendet gjithashtu në përkufizimet më të gjera të homoseksualitetit, biseksualitetit dhe spektrit aseksual.

 Etimologjia 
Panseksualiteti ndonjëherë quhet edhe omniseksualitet. The American Heritage Dictionary of the English Language  – Fourth Edition. Retrieved February 9, 2007, from Dictionary.com website   Omniseksualiteti mund të përdoret për të përshkruar ata që “tërhiqen ndaj njerëzve të të gjitha gjinive përgjatë spektrit gjinor”, ndërsa panseksualiteti mund të përdoret për të përshkruar të njëjtët persona, ose ata që ndihen tërhequr ndaj njerëzve “pa marrë parasysh gjininë”.  Prapashtesa pan- rrjedh nga greqishtja e lashtë πᾶν (pan), që do të thotë “të gjithë”.

Në vitin 1878, Machado de Assis, një shkrimtar i njohur brazilian i shekullit të 19-të, bëri një nga përdorimet e para të njohura deri më sot në gjuhën portugeze të termit "omniseksual", në kritikën e tij për romanin O Primo de Basílio nga Eça de Queirós. Ky recension u botua në gazetën e kohës O Cruzeiro, e cila më 16 prill 1878 kishte në faqen e parë një shqyrtim të nënshkruar nga Eleazar, pseudonimi i Machado de Assis. Machado de Assis e klasifikoi natyralizmin dhe mungesën e filtrit seksual të pranishëm në roman si “kujtime dhe aludime të një erotizmi që Proudhon do ta quante omniseksual dhe omnimod”.  

Dikur individët që shfaqnin prirje panseksuale ishin John Wilmot dhe Friedrich Schiller.  Edhe pse më vonë iu atribuua Shulamith Firestone,  fjalët e përbëra "panseksual" dhe "panseksualizëm" filluan të përdoreshin për herë të parë në vitin 1914 (me drejtshkrimin “pan-seksualizëm”), të krijuara nga kundërshtarët e Sigmund Freud-it për të përshkruar idenë “që instinkti seksual luan rolin kryesor në veprimtarinë njerëzore, mendore dhe fizike”. Ky term u përkthye në gjermanisht si Pansexualismus në veprën e Freud-it Psikologjia e Grupit dhe Analiza e Egos.

Fjala “panseksual” është e dokumentuar si një term që përshkruan një lloj tërheqjeje, krahas “omniseksual” (që vjen nga latinishtja omnis, që do të thotë “të gjithë”) dhe termit më të hershëm “biseksual”, që nga vitet 1970. Libri Bi Any Other Name shënon se “personat panseksualë kanë qenë aktivisht të përfshirë në komunitetin biseksual që nga vitet 1970.”  Termi “panseksualitet” u shfaq si një identitet seksual ose orientim seksual gjatë viteve 1990, “për të përshkruar dëshira që tashmë ekzistonin për shumë njerëz”. Psikologia sociale Nikki Hayfield thekson se termi fillimisht u përdor në komunitetet BDSM.

Në vitin 2010, flamuri panseksual u postua në një blog në Tumblr për të përfaqësuar komunitetin panseksual.  Ai u dizajnua nga Jasper Varney.    Ngjyrat e flamurit synojnë të përfaqësojnë tërheqjen dhe spektrin gjinor: cian për tërheqjen ndaj burrave, rozë për tërheqjen ndaj grave dhe e verdhë për tërheqjen ndaj personave jobinarë. 

Variacione të termit panseksual kanë filluar të shfaqen nëpër anketime, për shembull panqueer, që kombinon panseksual me kuir, është përdorur nga pjesëmarrës në një studim mbi ndikimet jomjekësore të COVID-19.

 Krahasimi me biseksualitetin dhe identitetet e tjera seksuale 

 Përkufizime 
parapamje| Çifti duke u puthur para një flamuri panseksual
Një përkufizim i fjalëpërfjalshëm i biseksualitetit për shkak të parashtesës “bi-”, është tërheqje seksuale ose romantike ndaj dy sekseve (meshkujve dhe femrave), ndaj dy gjinive (burrave dhe grave),  ose tërheqje ndaj personave të së njëjtës gjini dhe gjinive të ndryshme. 

Panseksualiteti, i formuar me parashtesën “pan-”, është tërheqje seksuale ndaj një personi pavarësisht seksit apo gjinisë së tij. Duke përdorur këto përkufizime, panseksualiteti përkufizohet ndryshe duke përfshirë në mënyrë të qartë edhe persona interseks apo ata që janë jashtë ndarjes binare të gjinisë.  

Vëllimi 2 i Sex and Society nga Cavendish thekson se “edhe pse kuptimi fjalëpërfjalë i termit mund të interpretohet si ‘tërheqje ndaj gjithçkaje’, personat që identifikohen si panseksualë zakonisht nuk përfshijnë parafili të tilla si bestialiteti, pedofilia apo nekrofilia në përkufizimin e tyre”, dhe se ata “theksojnë që termi ‘panseksualitet’ përshkruan vetëm sjellje seksuale mes të rriturve dhe me pëlqim të ndërsjellë”.

Përkufizimi i panseksualitetit mund të nxisë bindjen se është i vetmi identitet seksual që përfshin individë që nuk përshtaten qartë në kategoritë mashkull/burrë apo femër/grua.    Megjithatë, persona dhe studiues që identifikohen si biseksualë mund të kundërshtojnë idenë se biseksualiteti nënkupton tërheqje seksuale vetëm ndaj dy gjinive, duke argumentuar se që prej kohësh termi "biseksual" nuk i referohet vetëm tërheqjes ndaj dy sekseve, por përfshin edhe tërheqjen ndaj gjinive të ndryshme — dhe për këtë arsye përfshin më shumë se dy gjini.  Gjinia konsiderohet si një koncept më kompleks sesa thjesht gjendja biologjike e seksit, pasi përfshin faktorë gjenetikë, hormonalë, mjedisorë dhe shoqërorë.  Për më tepër, termi “biseksual” ndonjëherë përkufizohet si tërheqje romantike ose seksuale ndaj shumë gjinive. Qendra e Burimeve për Biseksualitetin (Bisexual Resource Center) e përkufizon biseksualitetin si “një term ombrellë për njerëzit që njohin dhe nderojnë potencialin e tyre për tërheqje seksuale dhe emocionale ndaj më shumë se një gjinie”,  Instituti Amerikan për Biseksualitetin (American Institute of Bisexuality) deklaron se termi "biseksual" është “një term i hapur dhe gjithëpërfshirës për shumë lloje njerëzish me tërheqje ndaj të njëjtës gjini dhe ndaj gjinisë tjetër” dhe se përkufizimi shkencor i “biseksualitetit” i referohet vetëm seksit biologjik të personave të përfshirë, jo paraqitjes së tyre gjinore.

Studiuesja Shiri Eisner shprehet se terma si “panseksual”, “omniseksual”, “poliseksual”, “queer” etj., po përdoren në vend të termit “biseksual”, sepse pretendohet se “biseksualiteti është një fjalë që mbështet ndarjen binare të gjinisë dhe, për rrjedhojë, është shtypëse”. Ajo thekson se “debati i madh po vazhdon dhe zhvillohet nga persona transgender dhe genderqueer që identifikohen si biseksualë, në njërën anë, dhe nga ata që nuk identifikohen si biseksualë, në anën tjetër”.

Eisner argumenton se “akuzat për binarizëm kanë shumë pak lidhje me tiparet reale të biseksualitetit apo me sjelljen e personave biseksualë në jetën e përditshme”, dhe se këto akuza janë një metodë politike për të mbajtur të ndara lëvizjet biseksuale dhe transgjinore, për shkak të bindjes se biseksualiteti injoron ose fshin dukshmërinë e personave transgjinorë dhe "genderqueer".

Instituti Amerikan për Biseksualitetin argumenton se “termat si ‘panseksual’, ‘poliseksual’, ‘omniseksual’ dhe ‘ambiseksual’ gjithashtu përshkruajnë një person me tërheqje homoseksuale dhe heteroseksuale, dhe për këtë arsye, njerëzit që përdorin këto etiketime janë gjithashtu biseksualë”. Sipas institutit, duke zëvendësuar parashtesën bi- (dy, të dyja) me pan- (të gjitha), poly- (shumë), omni- (të gjitha), ose ambi- (të dyja, dhe në këtë rast nënkupton paqartësi), personat që i përvetësojnë këto terma kërkojnë të shprehin qartë se gjinia nuk luan rol në seksualitetin e tyre. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se personat që identifikohen si biseksualë janë të fiksuar pas gjinisë.  Instituti thekson se ideja që identifikimi si biseksual përforcon ndarjen binare të gjinisë ka rrënjë në një “filozofi anti-shkencë dhe anti-Iluministe, e cila në mënyrë ironike ka gjetur vend brenda shumë departamenteve të Studimeve Queer në universitete në botën anglishtfolëse”. Ata shtojnë se, ndonëse është e vërtetë që gjuha dhe terminologjia e shoqërisë nuk pasqyron gjithmonë spektrin e plotë të diversitetit gjinor, “nuk është faji i njerëzve që zgjedhin të identifikohen si bi”.

Parashtesa latine bi- me të vërtetë nënkupton “dy” ose “të dyja”, por sipas institutit, “’të dyja’ në fjalën biseksual i referohen thjesht ‘homoseksualitetit’ (dmth. tërheqjes ndaj të njëjtës gjini) dhe ‘heteroseksualitetit’ (dmth. tërheqjes ndaj gjinisë tjetër)”. Përkundrazi, ata theksojnë se homoseksualiteti dhe heteroseksualiteti përcaktohen në mënyrë eksplicite nga kufiri mes dy sekseve/gjinive. Prandaj, çdo kritikë që thotë se biseksualiteti përforcon një ndarje binare gjinore është e pabazë. Sipas institutit, me kalimin e kohës, koncepti i shoqërisë mbi seksin dhe gjininë njerëzore mund të ndryshojë.

 Tensione me biseksualët 
Personat biseksualë shpesh përballen me mite dhe keqkuptime rreth përkufizimit të biseksualitetit, si për shembull ideja se biseksualiteti i përmbahet ndarjes binare të gjinisë (duke përjashtuar kështu tërheqjen ndaj personave jo-binarë), ose se përjashton tërheqjen ndaj personave trans në përgjithësi. Kjo shpesh krijon tension mes biseksualëve dhe panseksualëve, pasi panseksualët e shohin veten si më gjithëpërfshirës ndaj një spektri më të gjerë gjinish.  Një studim i vitit 2022 nga Journal of Bisexuality sugjeron se shumica e grave që identifikohen si panseksuale ose queer e përkufizojnë biseksualitetin si të kufizuar në tërheqje ndaj burrave dhe grave ciszgjinorë dhe e kritikojnë atë për përforcimin e ndarjes tradicionale binare të gjinisë. Nga ana tjetër, gratë biseksuale e përshkruajnë biseksualitetin si tërheqje ndaj dy ose më shumë gjinive, ose ndaj gjinive “të ngjashme ose të ndryshme”, duke e cilësuar atë si gjithëpërfshirës ndaj të gjitha gjinive. Ato raportojnë gjithashtu pasoja psikologjike negative për shkak të debatit rreth gjithëpërfshirjes gjinore të biseksualitetit.

Në një studim tjetër, Ashley Green vëren se pjesëmarrësit panseksualë kërkonin të legjitimonin identitetin e tyre panseksual duke e krahasuar atë me biseksualitetin, shpesh duke e paraqitur biseksualitetin si më pak të vlefshëm. Kjo ndodhte kryesisht sepse ata e perceptonin biseksualitetin si përjashtues ndaj individëve që nuk identifikohen brenda binarit gjinor. Disa prej tyre shprehën ndjenja shumë negative ndaj personave biseksualë dhe e pozicionuan panseksualitetin si identitetin “më të lartë” për shkak të gjithëpërfshirjes së tij, duke i demonizuar individët biseksualë si transfobë nëse nuk identifikohen si panseksualë pasi janë informuar se ekziston një identitet “më i mirë”.

Green thekson se kjo qasje nuk merr parasysh faktin që një përqindje e madhe e personave transgjinorë dhe jo-binarë identifikohen gjithashtu si biseksualë. Ajo e karakterizon këtë qëndrim si pjesë e një historie të gjatë të bifobisë. Megjithatë, disa pjesëmarrës folën pozitivisht për biseksualitetin, duke theksuar se pranimi i vlefshmërisë së panseksualitetit është i lidhur me pranimin e vlefshmërisë së biseksualitetit.

Në përfundim, Green shkruan se “duke huazuar narrativa me të cilat janë të njohur, personat panseksualë të intervistuar në këtë studim përforcuan një kuptim esencialist të identitetit, pavarësisht përpjekjeve të tyre për të dekonstruktuar ndarjet binare të gjinisë.” 

Një studim i vitit 2017, i botuar në Journal of Bisexuality, zbuloi se kur personat biseksualë dhe panseksualë përshkruanin gjininë dhe përkufizonin biseksualitetin, “nuk pati dallime në mënyrën se si personat panseksualë dhe biseksualë ... diskutuan për seksin apo gjininë”. Rezultatet e këtij studimi nuk mbështesin stereotipin se personat biseksualë përkrahin një këndvështrim binar për gjininë, ndërsa panseksualët jo.

 Termi ombrellë 
Psikologia sociale Corey Flanders shprehet se termi “ombrella biseksuale” përdoret për të përshkruar një gamë identitetesh dhe komunitetesh seksuale që shprehin tërheqje ndaj më shumë se një gjinie, duke përfshirë shpesh ata që identifikohen si biseksualë, panseksualë, queer, fluid, si dhe identitete të tjera.

Ky term përballet me sfida në ruajtjen e ekuilibrit midis gjithëpërfshirjes dhe kohezionit: nga njëra anë, ai mund të bashkojë shumë identitete të ndryshme dhe të mbledhë përvojat e tyre; nga ana tjetër, mund të çojë në ndarje të tepërta nën-grupesh dhe të përjashtojë ata që identifikohen me më shumë se një identitet seksual.

Termi “panseksualitet” ndonjëherë përdoret në mënyrë të ndërrueshme me “biseksualitet”, dhe në mënyrë të ngjashme, disa persona që identifikohen si biseksualë ndihen se gjinia, seksi biologjik dhe orientimi seksual nuk duhet të jenë faktorë përcaktues në marrëdhëniet e tyre romantike apo seksuale. Gjithashtu, “panseksualiteti” përdoret shpesh bashkë me “biseksualitetin”, çka vështirëson studimin e ndryshimeve dhe ngjashmërive në përvojat e atyre që identifikohen si panseksualë krahasuar me ata që identifikohen si vetëm biseksualë.  Në një studim ku u analizuan identitetet seksuale si terma alternativë ndaj “biseksual” ose vetë-etiketimeve “bi”, gjysma e të anketuarve që identifikoheshin si biseksualë zgjodhën gjithashtu etiketime të tjera si: queer, panseksual, pansensual, polyfidelitous, ambisexual, poliseksual, ose etiketime të personalizuara si byke ose biphilic.

Në një studim të vitit 2017, u gjet se identifikimi si panseksual ishte më tërheqës për gratë jo-heteroseksuale dhe individët jo-cisgjinorë.  Poliseksualiteti ngjason me panseksualitetin në përkufizim, që do të thotë tërheqje ndaj më shumë se një seksualiteti, por nuk e përfshin domosdoshmërisht të gjithë spektrin seksual. Kjo është e ndryshme nga poliamoria, e cila nënkupton mbajtjen e më shumë se një marrëdhënieje intime në të njëjtën kohë, me dijeninë dhe pëlqimin e të gjithë të përfshirëve. 

Fluiditeti seksual është e ndryshme është e ndryshme nga lëvizshmëria gjinore (gender fluidity). Ai është një koncept që përshkruan se si identiteti seksual i një personi mund të ndryshojë dhe mund të ndryshojë në çdo moment.

Instituti Amerikan për Biseksualitetin shpjegon se termi “fluid” shpreh faktin që ekuilibri i tërheqjes homoseksuale dhe heteroseksuale tek një person është në një gjendje ndryshimi të vazhdueshëm dhe evoluon me kalimin e kohës. 

Eisner shprehet se “ideja e biseksualitetit si një term ombrellë mund të theksojë shumëllojshmërinë e identiteteve, formave të dëshirës, përvojave të jetuara dhe qasjeve politike”, dhe të kundërshtojë ekzistencën e një përkufizimi të vetëm për identitetet dhe komunitetet që hyjnë nën këtë ombrellë, përfshirë panseksualitetin dhe panseksualët. Ajo gjithashtu thekson se vetëm ata që dëshirojnë të përfshihen nën ombrellën e biseksualitetit duhet të përfshihen. Ndërkohë, psikologia sociale Nikki Hayfield përdor termin “pluriseksualitete” në vend të “biseksualitetit” si një term ombrellë, “për të përfshirë identitete të tjera që lidhen me tërheqjen ndaj më shumë se një gjini”, duke iu referuar gjithashtu identiteteve specifike si “biseksual”, “asesksual” dhe “panseksual”.Hayfield, Nikki (2020). Bisexual and Pansexual Identities: Exploring and Challenging Invisibility and Invalidation. Routledge. pp. 1–17. ISBN 9780429875410.

Në kontrast me idenë e “ombrellës biseksuale”, studiuesit Christopher Belous dhe Melissa Bauman propozojnë se panseksualiteti mund të konsiderohet më shumë si një term ombrellë sesa biseksualiteti, duke argumentuar se, për shkak se panseksualiteti shpesh përkufizohet në mënyrë më të gjerë, biseksualiteti mund të ekzistojë brenda ombrellës së “orientimeve panseksuale”. Megjithatë, ata theksojnë se nevojitet më shumë kërkim shkencor për të sqaruar se cili nga këto dy terma është më i përshtatshëm si term ombrellë.

Studiuesja Emily Prior vë në pikëpyetje përdorimin e biseksualitetit si një term ombrellë, duke vërejtur se “thjesht nuk ka prova të mjaftueshme empirike” për të treguar nëse biseksualiteti mund të funksionojë në mënyrë efektive si i tillë.

Ndërkohë, psikologia sociale Joye Swan argumenton se përfshirja e orientimeve të tjera nën ombrellën e biseksualitetit kontribuon në padukshmërinë e biseksualitetit, por gjithashtu në padukshmërinë e orientimeve të tjera seksuale, dhe presupozon në mënyrë të gabuar se “të gjithë apo shumica e personave biseksualë bien dakord të kategorizohen nën këtë ombrellë”. 

 Demografia 
Një sondazh i Harris Poll i vitit 2016 me 2,000 të rritur në SHBA, i porositur nga GLAAD, zbuloi se ndër moshat 18–34 vjeç, rreth 2% e të anketuarve identifikoheshin si panseksualë  ndërsa në grupmoshat e tjera kjo përqindje ishte afërsisht 1%.

Në vitin 2017, një sondazh i përbashkët i Human Rights Campaign dhe Universitetit të Connecticut-it, me një kampion prej 12,000 të rinjsh LGBTQ të moshës 13 deri në 17 vjeç, tregoi se 14% e tyre deklaruan veten si panseksualë.

Sipas Qendrës Kombëtare për Barazi për Transgjinorët (National Center for Transgender Equality), 25% e personave transgjinorë në SHBA identifikohen si biseksualë.

Një studim në Zelandën e Re i vitit 2019, me një grup përfaqësues në nivel kombëtar të pjesëmarrësve biseksualë dhe panseksualë, zbuloi se të rinjtë, personat me identitete gjinore të ndryshme dhe popullsia Maori kishin më shumë gjasa të identifikoheshin si panseksualë në krahasim me biseksualë.

Sondazhi IPSOS i vitit 2021 tregoi se Shtetet e Bashkuara ishin vendi me përqindjen më të lartë të personave që identifikoheshin si panseksualë. 

 Ditët panseksuale dhe panromantike 
Ekzistojnë dy periudha kryesore të ndërgjegjësimit LGBTQ për personat panseksualë dhe panromantikë. Njëra prej tyre është Dita Vjetore e Ndërgjegjësimit për Panseksualitetin dhe Panromantikën (24 maj),  e festuar u festua për herë të parë në vitin 2015, me qëllim promovimin e ndërgjegjësimit dhe festimin e identiteteve panseksuale dhe panromantike. Tjetra është Dita e Krenarisë Panseksuale, që festohet çdo vit më 8 dhjetor. 

 Referime 

Kategoria:Faqe me adresa nga Wayback Machine që përdorin stampën e arkivës së rrjetit
Kategoria:LGBTQ