Bletaria

parapamje
parapamje
parapamje|Koshere bletësh - Pikturë e shekullit XIV
Bletaria është një disiplinë e cila merret me rritjen dhe kultivimin e kolonive të bletëve të mjaltit, zakonisht në koshere të punuara nga njerëzit. Një bletar mban bletë me qëllim që prej tyre të mbledhë mjaltin dhe produktet e tjera që prodhojnë kosheret (duke përfshirë dyllin, propolisin, polenin dhe qumështin e bletës), për të polinuar bimët ose për të prodhuar bletë për shitje tek bletarët e tjerë. Një vend ku mbahen bletët quhet park ose "oborr bletësh".

 Historiku 
Pamjet e njerëzve duke mbledhur mjaltë nga bletët e egra datojnë prej para 10,000 vjetësh. Bletët në enë qeramike filluan të përdoren rreth 9,000 vjet më parë në Afrikën e Veriut. Gjurmët e kësaj veprimtarie shfaqen në artin egjiptian rreth 4,500 vjet më parë. Asokohe përdoreshin koshere të thjeshta dhe tymi, ndërsa mjalti ruhej në kavanoza, disa prej të cilëve janë gjetur në varret e faraonëve si Tutankhamuni. Mirëpo, deri në shekullin e XVIII-të, evropianët nuk e kuptuan sa dhe si duhet biologjinë dhe mbarështimin e bletëve.

Ilirët e lashtë, falë kushteve të favorshme klimatike dhe bimësisë së pasur mjaltëdhënëse, janë marrë edhe me rritjen e bletëve. Vetë Aristoteli, filozof i njohur grek dhe njohës i mirë i bletarisë, ka shkruar se ilirët ishin bletarë të shkëlqyer. Aristoteli na informon se bletët dhe mjalti përdoreshin gjerësisht nga ilirët. Në veprën me titull "Mbi mrekullitë e dëgjuara" - De Mirabilibus Auscultationibus (Περὶ θαυμασίων ἀκουσμάτων) ai mes të tjerash shkruan: "Thonë se tek ilirët e quajtur taulantë, bëjnë verë nga mjalti; pasi i shtrydhin hojet e mjaltit i hedhin ujë dhe e ziejnë në kazan gjersa të mbetet gjysma. Këtë e hedhin ndër enë prej balte dhe e lënë derisa të mbetet gjysma, pastaj lëngun e hedhin ndër enë prej druri. Këtu, ndër enët e drurit, thonë se e lënë të fermentohet për një kohë të gjatë dhe bëhet si verë, dhe bile një verë e ëmbël dhe e fortë. Kurse tani thonë se kjo verë bëhet edhe në disa vende të Helladës dhe e tillë që nuk ndryshon aspak prej verës së vjetër, aq sa ishte e pamundur për kërkuesit që ta dallonin..."Ilirët dhe Iliria te autorët antikë”, Tiranë, 1965, f 41Aristoteli: De Mirabilibus Auscultationibus, IX, 3, 832, a,22 Ndërkohë ilirët e fisit Abri ishin të njohur edhe si prodhues të një birre nga meli, elbi dhe mjalti, e quajtur sabaia (birrë meli).Food in the Ancient World (Food Through History) by Joan P. Alcock, , 2005, page 91, "Aristotle described the process of making it by the Taulantii of Illyria, and Pliny commented on hydromeli made in Phrygia."Wilkes, J. J. The Illyrians, 1992, , page 98, "...who may have belonged to the Taulantii, known to Greeks for their method of preparing mead from honey, were the Abri..."The Cambridge Ancient History, Volume 6: The Fourth Century BC by D. M. Lewis (Editor), John Boardman (Editor), Simon Hornblower (Editor), M. Ostwald (Editor), , 1994, page 423 Lidhur me mitologjinë ilire, është edhe emri Melisa/Amelisa/Ambelsia (që do të thotë një lloj blete; etimologjia në shqip: mbledhësja e ëmbëlsisë, e nektarit), e bija e Epidamnit, e cila ishte një nimfë që mbeti shtatzënë nga Poseidoni dhe lindi Dyrrahionin (Hyun e dy rraheve-porteve). Ilirët taulantë, për nderimin e kësaj stërgjysheje të bletëve, përveç përdorimit si emërtim mitologjik e si antroponim, ia kishin ngjitur emrin edhe një kepi detar, Kepi Melissa/Melisonios, në jug të Durrësit. Nga numizmatika shohim se ilirët kishin farkëtuar edhe monedha argjendi me figura bletësh, në paraqitjen e të cilave përziheshin edhe mitologji të lashta. Madje figura e bletës është qëndisur edhe në kostumet e grave iliro-shqiptare në periudha të ndryshme historike. 

Sipas besimeve tradicionale popullore, bleta dikur ka qenë njeri; mbase për këtë thuhej "vdiq" e jo "ngordhi". Ajo nuk nëmet (nuk mallkohet), sepse, sipas besimeve popullore, është mëkat i madh të nëmësh bletën. Përpara se t’i merrnin mjaltin, njerëzve u duhej të laheshin, sepse besonin se në të kundërtën bleta nuk do të jepte më mjaltë, madje dhe se mund të “vdiste”. Nuk bëhej ashure me mjaltë se del nga shpirti i mizave-bletë; nuk duhet të shkelet uji me të cilin lahen duart kur hanë mjaltin se është mëkat i rëndë. Franc Nopça e lidh këtë nderim për bletën me mitraizmin, por do të ishte më afër mendsh ta shpjegonim me traditat e lashta vendase, që mbase na kthejnë te Melisa e lashtësisë, te nimfa e shndërruar në bletë, pra te stërgjyshja e të gjitha bletëve dhe nëna e Dyrrahut. Bleta ndryshe quhet edhe mblet/ë-a, gjet/ë-a, mjacëzë, mjaltëz, fryma e shenjtë, mizë, mizë mjalti, mizare, punëtoret. Ajo del edhe në toponimi: Guri i Bletës (Kryezi-Pukë), Shteku i Bjetës (Apripë e Gurit-Pukë), Lugu i Bjetës (Skavinë-Pukë), Bleta e Marcolit (Kroni i Madh-Shllak), Curri i Bletës (Benë-Shllak), Rrethi i Bletës (Vukël) etj.Qazimi, Azem. (2008) Fjalor i mitologjisë dhe demonologjisë shqiptare (të kremte, rite e simbole). Plejad, Tiranë, fq. 27 - 28.

Ndërkaq përmbledhja e parë dhe më e plotë e folklorit shqiptar e përgatitur nga rilindësi Thimi Mitko dhe e plotësuar nga Gjergj Pekmezi mban titullin Bleta shqiptare.

 Galeria 

 Shih edhe 
 Bleta
 Mjalti
 Propolisi
 Kosherja
 Apiologjia
 Poleni i bletës
 Roitja e bletës
 Qumështi i bletës
 Sëmundjet dhe dëmtuesit e bletëve

 Literatura 

 Grup autorësh. Bletaria. Prishtinë (pa vit botimi)
 Duma, Ali. (1936) Bleta. Tiranë
 Grup autorësh. (1948) Bleta. Tiranë
 Nuri, Qenan. (1982) Manual i bletarit, Tiranë
 H. Demukaj & S. Muçolli (1985) Kalendari i punëve praktike në bletore. Prishtinë
 J. Belçiq & Z. Çelaj (1990) Bletaria sot. Prishtinë
 Dedej, Selim. (1998) Biologjia dhe sëmundjet e bletës. Tiranë
 Mishenko, Aleks. (1999) Në botën e bletëve. Shkodër
 Thomo, Kristaq. (1999) Parimet e bletarisë së sotme praktike. Tiranë, faqe 193
 Muçolli, Zeqir. (2000) Fjalor i bletarisë. Prishtinë
 Muçolli, Zeqir. (2009) Bletaria praktike. Prishtinë
 Pepa, Prengë. (2009) Manual për bletarinë. Lezhë
 Grup autorësh. (2009) Bletaria hap pas hapi. Prizren
 Thomo Kristaq. (2010) Antologji e bletës shqiptare. Tiranë, faqe 361
 Aleksi, Pëllumb. (2011) Sëmundjet e bletëve dhe kontrolli i tyre. Tiranë
 Grup autorësh. (2012) Dëmtuesit, sëmundjet dhe grabitçarët e bletëve mjaltëdhënëse. Shkup
 Grup autorësh. (2020) Manual Bletarie , USAID

(gjuhë të tjera)


  (Ky recetë përdor açuge, jo bletë)









 Chauvin, R. and Louveaux, 1. (1956) Etdue macroscopique et microscopique de lagelee royale. L'apiculteur.

 De Belfever, B. (1958) La gelee royale des abeilles. Maloine, Paris.
 Destrem, H. (1956) Experimentation de la gelee royale d'abeille en pratique geriatrique (134 cas). Rev. Franc. Geront, 3.

 Canadian Honey Council Essential Oils for Varroa, Tracheal, AFB Control
 Morse, Roger (editor) The ABC and XYZ of Beekeeping
 Sammataro, Diana; et al. The Beekeeper's Handbook

 Referime 

 Lidhje të jashtme 

 Shimanuki, Hachiro and Knox, David A. Diagnosis of Honey Bee Diseases, US Department of Agriculture, July 2000
 International Bee Research Association
  National Bee Association, New Zealand
 The Moir Collection  of rare beekeeping books consisting of 250 volumes including items published from 1525 at National Library of Scotland
 Seasonal Care in Apiculture – Agriculture Guide

Kategoria:Bletari
Kategoria:Bujqësi