Izoglosa

Një nga isoglosses më të njohura është isogloss centum-satem.

Ngjashëm me një isogloss, një isograf është një veçori dalluese e një sistemi të shkrimit. Të dy konceptet përdoren gjithashtu në gjuhësi historike.parapamje|Gjermanishtja e Lartë ndahet në Gjermaninishtes e Epërme (gjelbër) dhe Gjermanishten Qendrore (blu), dhe dallohen nga Frankonian e ulët dhe Gjermanishtja e ulët (verdhë). Isoglosses kryesore, linjat Benrath dhe Speyer, janë të shënuara me ngjyrë të zezë.|317x317px

 Shembuj 

 Centum-satem isogloss 
Isogloss centum-satem i familjes së gjuhës indo-evropiane ka të bëjë me evolucionin e ndryshëm të konsonantëve dorsal të Proto-Indo-European (PIE). Në rikonstruksionin standard, njihen tre seri të dorsaleve:

Labiovelars: * k, * g, * G

Velars: * k, * g, * G

Palatals: * k, * ǵ, * ǵʰ

Në disa degë (për shembull greke, italike dhe gjermanike), palatet u bashkuan me velaret: PIE *keup- "dridhej (brendshëm)" u bë latinisht cupiō "dëshira" dhe *ḱm̥tom "qindra" u bë latin centum (shqiptuar [kentum] ); por * kʷo- "përemër interrogative" u bë quō "how? where?". Ato njihen si degë të centum, të emëruara pas fjalës latine për njëqind.

Në degë të tjera (për shembull, balto-sllave dhe indo-iraniane), labiovelarët u bashkuan me velaret: PIE *keup- u bë Vedic Sanskrit kopáyati "i tundur"dhe * kʷo- u bë Avestan kō "kush?"; por * ḱm̥tom u bë Avestan satəm. Ata njihen si degë të Satanit, pas fjalës Avestane për njëqind.Fortson IV, Benjamin W. (2004). Gjuha dhe kultura indo-evropiane. Botime Blackwell. pp. 52-54. ISBN 1-4051-0316-7.Rix, Helmut (2001). Lexikon der indogermanischen Verben. Dr. Ludwig Reichert Verlag. p. 359.ISBN 3-89500-219-4.

 Isoglosset veri-qendrore (Anglishtja Amerikane) 
Një isogloss I madh në anglishten amerikane është identifikuar si isogloss Veri-qendrore, i cili demarcates karakteristika të shumta gjuhësore, duke përfshirë zhvendosjen zanore Qytetet Veriore: rajonet në veri të linjës (duke përfshirë Nju Jorkun Perëndimor;, Cleveland, Ohio, Michiganin e ulët, Illinoisin verior; dhe Wisconsin lindor) kanë ndryshim, ndërsa rajonet në jug të vijës (duke përfshirë Pensilvaninë, Ohajon qendrore dhe jugore, dhe shumica e shtetit të Indianës) nuk e bëjnë.

 Semitikët  veriperëndimor 
Një tipar i gjuhëve të lashta Semitike veriperëndimore është duke u bërë y në fillim të një fjale. Kështu, në gjuhët proto-semite dhe pasuese jo-veriperëndimore semite dhe dialektet, letrat e rrënjës së një fjale për "fëmijë" ishin w-l-d. Sidoqoftë, në gjuhët e lashta Semitike të Veriut, fjala ishte y-l-d, me w-> y-.

Në mënyrë të ngjashme, proto-semitike bëhet në dialektet kananease të Semitit Veriperëndimor.Garr, W. Randall (2 June 2008). Dialect Geography of Syria-Palestine: 1000-586 BCE. Eisenbrauns.ISBN 1-57506-091-4. Brenda gjuhëve aramaike dhe dialekteve të Semitit Veriperëndimor, historia është ruajtur. Kështu, një gjuhë e lashtë norvegjeze veriperëndimore, historia e së cilës u bë, mund të klasifikohet si pjesë e degës kananease të semitit veriperëndimor.

Karakteristika të tilla mund të përdoren si të dhëna me rëndësi themelore për qëllimet e klasifikimit gjuhësor.

 Isographs 
Ashtu si ka karakteristika dalluese të gjuhëve përkatëse, ka gjithashtu veçori dalluese të shkrimit të lidhur. (Për një diskutim të sistemeve të shkrimit, shih Sistemet e Shkrimit të Botës.Daniels, Peter; Bright, William, eds. (8 February 1996). Sistemet e Shkrimit të Botës. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0.)

Për shembull, një veçori dalluese e shkrimit hebre të vjetër në kohën e gurit është se letrat bet, dalet, ayin dhe resh nuk kanë një kokë të hapur, por aramaishtja bashkëkohore ka forma të hapura. Në mënyrë të ngjashme, bastet e hebrejve të vjetër kanë një qëndrim të veçantë (përkulet në të djathtë), por bastet e serialeve aramaike dhe fenikase kanë një qëndrim të ndryshëm (në të dyja, ai qëndron në të majtë).

Në vitin 2006, Christopher Rollston sugjeroi përdorimin e termit isograph për të përcaktuar një tipar të skenarit që e dallon atë nga një seri e shkruar e ngjashme, si një veçori që dallon skenarin e hebrejve të vjetër nga arameja e vjetër dhe fenikani.Rollston, Christopher A. (2006). "Edukimi i Skribalit në Izraelin e lashtë: Provat epigrafike të vjetra hebraike". Buletini i Shkollave Amerikane të Kërkimit Oriental. 344: 47-74.

 Etmologjia 
Termi isogloss (greqishtja e lashtë ἴσος ísos "e barabartë, e ngjashme" dhe γλῶσσα glōssa "gjuha, dialekti, gjuha") është frymëzuar nga linjat e kontureve, ose izopletët, siç janë isobaret. Megjithatë, isogloss ndan në vend se lidh pikat. Rrjedhimisht, është propozuar për termin heterogloss (ἕτερος héteros "tjetër") që do të përdoret në vend.Sihler, Andrew L. (2000). Historia e gjuhëve. Çështjet aktuale në teorinë gjuhësore. 191. Amsterdam / Filadelfia: Botime John Benjamins. faqe 170. ISBN 90-272-3698-4.

 Biblografia 
 Chambers, J.K .; Trudgill, Peter (28 dhjetor 1998). Dialektologji. Kembrixh tekstet në gjuhësi (ed. 2). Cambridge University Press. ISBN 0-521-59646-7.
 Woodard, Roger D. (31 maj 2004). Enciklopedia e Kembrixhit të Gjuhëve Antike të Botës. Nju Jork: Cambridge University Press. ISBN 0-521-56256-2.

 Weblink 
 An example of an isogloss in Southern England.
 Beyond the Isogloss: The Isograph in Dialect Topography: Një diskutim për mangësitë dhe thjeshtimin e përdorimit të isoglosses (në anglisht).
 On Some Acoustic Correlates of Isoglossy: Një analizë humoristike e isoglossisë ruse (në anglisht).

 Burimet 

Kategoria:Dialektologji
Kategoria:Gjuhësi historike