Burrneshat

Virgjëreshat e betuara, të njohura në shqip burrneshat, janë gra që ndërmarrin një betim dëlirësie dhe veshin rroba mashkullore për të jetuar si burra në shoqëritë patriarkale të Shqipërisë Veriore, Kosovës dhe Malit të Zi. Në një shtrirje më të vogël, fenomeni ekziston ose ka ekzistuar edhe nëpër Alpet Dinarike. Taboo e National Geographic vlerësoi se ka më pak se 102 burrnesha në botë. 

Terma të tjera për burrneshat përfshijnë edhe vajzë e betuar (më e zakonshme sot dhe përdoret në situata kur prindërit marrin vendim kur vajza është foshnje apo fëmijë), mashkull (sot, përdoret rreth Shkodrës), virgjineshë, virgjereshë, verginesa, virgjin, vergjinesha, Virgjëresha Shqiptare, Virgjëreshë e lejuar, sadik (turqisht: i ndershëm, i drejtë).

Fjala burrneshë përdoret po ashtu për t'u drejtuar një femre me tipare të sojshme, me karakter qendrestar.

 Origjina 
Tradita e burrneshave në Shqipëri u zhvillua jashtë kanunit,From Turkish Kanun, which means law. It is originally derived from the Greek kanôn / κανών as in Canon Law duke qenë se kanuni dikton se familjet duhet të jenë patrilineare (domethënë pasuria trashëgohet nga burrat e një familjeje) dhe patrilokale (pas martesës, një grua kalon në familjen e familjes së bashkëshortit të saj). Gratë trajtohen si pronë e familjes. Sipas Kanunit, gratë janë të zhveshura nga shumë të drejta. Ato nuk mund të pijnë duhan, të veshin një orë, ose të votojnë në zgjedhjet e tyre lokale. Ato nuk mund të blejnë tokë, dhe ka shumë punë që nuk u lejohet të bëjnë. Ka edhe institucione në të cilat gratë nuk mund të hyjnë.

Praktika e virgjërisë së betuar u raportua në Evropën Perëndimore fillimisht nga misionarët, udhëtarët, gjeografët dhe antropologët të cilët vizituan malet e Shqipërisë së Veriut në shekullin e 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të.

 Përmbledhje 
Një grua bëhet burrneshë duke u betuar me një betim të parevokueshëm, para dymbëdhjetë fshatrave ose pleqve fisnorë, për të praktikuar beqarinë. Më pas ajo lejohet të jetojë si një burrë dhe mund të vishet me rroba mashkullore, të përdorë emrin mashkullor, të mbajë armë, të tymosë, të pijë alkool, të marrë punën e meshkujve, të veprojë si kreu i një familje (për shembull, të jetojë me një motër ose nënë), të luajë muzikë dhe këndojë, të ulet dhe flasë shoqërisht me burra.  

Një grua mund të bëhet burrneshë në çdo moshë, ose për të kënaqur prindërit e saj ose vetë.

Thyerja e premtimit dikur dënohej me vdekje, por dyshohet se ky ndëshkim vazhdon ende edhe sot. Shumë burrnesha sot ende nuk pranojnë ta kthejnë  betimin e tyre, sepse komuniteti i tyre do t'i refuzonte ato për shkeljen e zotimeve. Sidoqoftë, nganjëherë është e mundur që të ripërtërihen zotimet nëse burrnesha i ka kryer detyrimet e saj ndaj familjes dhe arsyet ose motivet që e çojnë në marrjen e betimit nuk ekzistojnë më.

 Motivet 

Kthimi në një burrneshë ishte e vetmja mënyrë për gratë, familjet e të cilave i kishin kryer si fëmijë në një martesë të rregullt për të mos e përmbushur atë, pa e çnderuar familjen e dhëndrit dhe duke rrezikuar gjakmarrjen. Ishte e vetmja mënyrë që një grua mund të trashëgonte pasurinë e familjes së saj, e cila ishte veçanërisht e rëndësishme në një shoqëri në të cilën gjakmarrja rezultoi me vdekjen e shumë shqiptarëve meshkuj, duke lënë shumë familje pa trashëgimtarë meshkuj. (Sidoqoftë, antropologu Mildred Dickemann sugjeron se ky motiv mund të jetë "mbingarkesë", duke theksuar se një grua që nuk ka fëmijë do të kishte asnjë trashëgimtarë të trashëguar pas saj, dhe gjithashtu se në disa familje jo një, por disa vajza u bënë burrnesha, dhe në të tjerat lindja e një vëllai nuk i dha fund rolit mashkullor të burrneshës.) Është gjithashtu e mundshme që shumë gra zgjodhën të bëheshin burrnesha thjesht sepse u dhanë atyre më shumë liri se sa do të ishin në dispozicion një kulturë patrilineale në të cilën gratë ishin të izoluara, të ndara nga seksi, të kërkonin të bëheshin burrnesha para martesës dhe besimtare më pas, të fejuara që fëmijë dhe të martoheshin me shitje pa pëlqimin e tyre, vazhdimisht duke mbajtur dhe rritur fëmijët vazhdimisht fizikisht të punonin dhe gjithmonë të kërkonin të shtynin burra, veçanërisht burrat dhe baballarët e tyre, dhe të nënshtroheshin për rrahje.

Burrneshat gjithashtu mund të marrin pjesë në gjakmarrje. Nëse një burrneshë vritet në një gjakmarrje, vdekja e saj llogaritej si një jetë e plotë për qëllime të llogaritjes së parave të gjakut, sesa gjysmës së një jete të caktuar zakonisht për vdekjen e një femre.

Dickemann sugjeron se nënat e tyre mund të kenë luajtur një rol të rëndësishëm në bindjen e grave për t'u bërë burrnesha. Një vejushë pa djem ka pasur tradicionalisht disa mundësi në Shqipëri: ajo mund të kthehej në familjen e saj të lindjes, të qëndronte si shërbëtore në familjen e burrit të saj të vdekur ose të rimartohej. Me një djalë apo djalë surrogat, ajo mund të jetojë jetën e saj në shtëpinë e të rriturve, në shoqërinë e fëmijës së saj. Murray citon dëshminë e regjistruar nga René Gremaux: "Sepse nëse ti martohesh, unë do të mbetem vetëm, por nëse ti rri me mua, unë do të kem një djalë". Kur dëgjoi këto fjalë Djurdja [vajza] "hodhi qëndisjen e saj" dhe u bë një burrë.

 Vazhdimësia 

Praktika është zhdukur në Dalmaci dhe Bosnje, por vazhdon ende në Shqipërinë e veriut dhe në një masë më të vogël në Maqedoni.<ref name="Elsie 2010 435"/
Burrnesha besohet të jetë e vetmja formë transgjinore dhe trans-mashkullore e ndërthurur në Europë. Praktika të ngjashme kanë ndodhur në disa shoqëri të popujve indigjenë të Amerikës.

Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë nuk i nxiste gratë të bëheshin burrnesha. Gratë filluan të fitonin të drejta ligjore dhe u afruan për të pasur status të barabartë shoqëror, veçanërisht në rajonet qendrore dhe jugore. Vetëm në rajonin verior shumë familje janë ende patriarkale tradicionale. Aktualisht janë në mes të dyzet e disa qindra burrnesha të mbetura në Shqipëri, dhe disa nga vendet fqinje. Shumica janë mbi pesëdhjetë vjeç. Besohet se burrneshat kishin vdekur pas 50 viteve të komunizmit në Shqipëri, por hulumtimet e fundit sugjerojnë se mund të mos jetë kështu, duke sugjeruar se rritja e tanishme e grindjeve pas rënies së regjimit komunist mund të inkurajojë një ringjallje të praktikës.

 Në kulturën popullore 
Virdzina, një film Jugosllav i vitit 1991 bazuar në këtë zakon të vjetër drejtuar nga Srđan Karanović.Virzina (Sworn Virgin) on IMDB
Filmi i parë i regjisores italiane Laura Bispuri, Sworn Virgin, i publikuar në vitin 2015, përshkruan jetën e Hanës, të luajtur nga aktorja italiane Alba Rohrwacher."Powerful film debut shows awakening of an Albanian 'Sworn Virgin'" . Reuters. February 12, 2015. Retrieved 2015-05-03. Filmi bazohet në romanin me të njëjtin emër nga shkrimtarja shqiptare Elvira Dones.
Romani i parë i shkrimtarit amerikan Kristopher Dukes, "Virgjëresha e betuar", botuar në vitin 2017, ndjek një grua të re jo tradicionale në malet e vitit 1910 në Shqipëri, pasi babai i saj është qëlluar me armë për shkak të gjakmarrjes së vjetër dhe ajo merr betimin për të shmangur një martesë të rregulluar. 

 Shënime 

 Referime 



Kategoria: Malësorë
Kategoria:Kultura e Shqipërisë
Kategoria: Gjinia në Shqipëri
Kategoria:Gra në Shqipëri
Kategoria:Burrnesha