Mahmuti II

Mahmuti II (Turqishtja osmane: محمود ثانى Mahmud-u sānī, محمود عدلى Mahmud-u Âdlî; turqisht: II. Mahmud; 20 korrik 1785 – 1 korrik 1839) ishte Sulltani i 30-të i Perandorisë Osmane nga viti 1808 deri në vdekje në vitin 1839.

Mbretërimi i tij njihet për reformat e gjera administrative, ushtarake dhe fiskale që ai filloi, të cilat kulmuan me Dekretin e Tanzimatit ("riorganizimin") që u krye nga djemtë e tij Abdylmexhiti I dhe Abdyl Azizi. Shpesh i përshkruar si "Pjetri i Madh i Turqisë", reformat e Mahmud përfshinin shfuqizimin e korpusit konservator jeniçer në vitin 1826, i cili hoqi një pengesë të madhe për reformat e tij dhe të pasardhësve të tij në Perandori. Reformat që ai ndërmori u karakterizuan nga ndryshime politike dhe sociale, të cilat përfundimisht do të çonin në lindjen e Republikës moderne Turke.

Pavarësisht reformave të tij të brendshme, mbretërimi i Mahmudit u shënua gjithashtu nga kryengritjet nacionaliste në Serbinë dhe Greqinë e sunduar nga osmanët, duke çuar në humbje të konsiderueshme të territorit për Perandorinë pas shfaqjes së një shteti të pavarur grek.

Në strukturën e përgjithshme të Perandorisë Osmane, mbretërimi i Mahmudit u karakterizua nga shfaqja e interesit të madh për perëndimorizimin; institucionet, rendi i pallatit, jeta e përditshme, veshja, muzika dhe shumë fusha të tjera panë reforma rrënjësore ndërsa Perandoria Osmane u hap ndaj modernizimit.

 Jeta e hershme 
Mahmuti II lindi më 20 korrik 1785, në muajin e Ramazanit. Ai ishte djali i Abdyl Hamitit I dhe gruas së tij Nakşidil Sultan. Ai ishte djali më i vogël i babait të tij dhe fëmija i dytë i nënës së tij, kishte një vëlla më të madh, Shehzade Seyfullah Murad, dy vjet më i madh se ai dhe një motër më të vogël, Saliha Sultan, një vit më të vogël se ai. Sipas traditës, ai u mbyll në Kafes pas vdekjes së të atit.

 Aderimi 
Në vitin 1808, paraardhësi i Mahmuti II dhe gjysmë-vëllai i tij, Mustafa IV urdhëroi ekzekutimin e tij së bashku me kushëririn e tij, Sulltanin e rrëzuar Selimi III, me qëllim që të shuante rebelimin. Selimi III u vra, por Mahmuti u mbajt i fshehur nga nëna e tij dhe u vendos në fron pasi rebelët rrëzuan Mustafa IV. Udhëheqësi i kësaj kryengritjeje, Alemdar Mustafa Pasha, më vonë u bë vezir i Mahmud II. Historianët perëndimorë i japin Mahmud një reputacion të dobët për të qenë thjesht Sulltan gjatë një kohe të përkeqësimit të Perandorisë Osmane.A History of the Modern Middle East Cleveland, William L. & Burton, Martin; Fifth Edition; Westview Press; USA; 2015, p. 71. .

Ka shumë histori rreth rrethanave të tentativës së vrasjes së tij. Një version i historianit osman të shekullit të 19-të Ahmed Xhevdet Pasha jep rrëfimin e mëposhtëm: një nga skllevërit e tij, një vajzë gjeorgjiane e quajtur Cevri, mblodhi hi kur dëgjoi rrëmujën në pallatin që rrethonte vrasjen e Selimit III. Kur atentatorët iu afruan dhomave të haremit ku qëndronte Mahmuti, ajo mundi t'i mbante për pak kohë duke u hedhur hi në fytyrë, duke i verbuar përkohësisht. Kjo e lejoi Mahmutin të arratisej nga një dritare dhe të ngjitej në çatinë e haremit. Ai me sa duket vrapoi në çatinë e Oborrit të Tretë ku e panë faqet e tjera dhe e ndihmuan të zbriste me copa rrobash që u lidhën shpejt së bashku si një shkallë. Në këtë kohë një nga udhëheqësit e kryengritjes, Alemdar Mustafa Pasha mbërriti me njerëzit e tij të armatosur dhe me të parë trupin e pajetë të Selimit III e shpalli Mahmudin padishah. Skllavësja Cevri Kalfa u shpërblye për trimërinë dhe besnikërinë e saj dhe u emërua haznedar usta, shefi i thesarit i Haremit Perandorak, i cili ishte posti i dytë më i rëndësishëm në hierarki. Një shkallë e thjeshtë guri në Altınyol (Rruga e Artë) e Haremit quhet Shkallët e Cevri (Jevri) Kalfa, pasi ngjarjet me sa duket kanë ndodhur përreth dhe lidhen me të.

 Pasqyrë e mbretërimit 
Veziri mori iniciativën për rifillimin e reformave që kishin përfunduar nga grushti konservator i vitit 1807 që kishte sjellë në pushtet Mustafa IV. Megjithatë, ai u vra gjatë një rebelimi në vitin 1808 dhe Mahmuti II i braktisi përkohësisht reformat. Përpjekjet e mëvonshme reformuese të Mahmutit II do të ishin shumë më të suksesshme.

 Lufta Ruso-Turke e 1806-1812 
Pasi Mahmutii II u bë sulltan, luftërat kufitare turke me rusët vazhduan. Në vitin 1810, rusët rrethuan kështjellën Silistre për herë të dytë. Kur Perandori Napoleoni I i Francës i shpalli luftë Rusisë në vitin 1811, represioni rus në kufirin osman u zvogëlua, gjë që ishte një lehtësim për Mahmutin. Në këtë kohë, Napoleoni ishte gati të fillonte pushtimin e tij të Rusisë. Ai gjithashtu ftoi osmanët që t'i bashkoheshin marshimit të tij drejt Rusisë. Megjithatë, Napoleoni, i cili kishte pushtuar të gjithë Evropën, përveç Mbretërisë së Bashkuar dhe Perandorisë Osmane, nuk mund t'i besohej dhe të pranohej si aleat; Mahmuti e refuzoi ofertën. Marrëveshja e Bukureshtit u arrit me rusët më 28 maj 1812. Sipas Traktatit të Bukureshtit (1812), Perandoria Osmane ia dorëzoi Rusisë gjysmën lindore të Moldavisë (e cila e quajti territorin Besarabia), megjithëse ishte zotuar ta mbronte atë. Rajon. Rusia u bë një fuqi e re në zonën e Danubit të poshtëm dhe kishte një kufi fitimprurës ekonomikisht, diplomatik dhe ushtarak. Në Transkaukazi, Turqia rifitoi pothuajse gjithçka që kishte humbur në lindje: Poti, Anapa dhe Ahalkalali. Rusia mbajti Sukhum-Kale në bregdetin abhazian. Në këmbim, Sulltani pranoi aneksimin rus të Mbretërisë së Imeretit, në vitin 1810. Traktati u miratua nga perandori Aleksandër I i Rusisë më 11 qershor, rreth 13 ditë para fillimit të pushtimit të Napoleonit. Komandantët rusë ishin në gjendje të kthenin shumë nga ushtarët e tyre në Ballkan në zonat perëndimore të perandorisë përpara sulmit të pritshëm të Napoleonit.

 Lufta kundër shtetit saudit 

parapamje|150px|majtas|Abdullah bin Saud.
Gjatë viteve të para të mbretërimit të Mahmutit II, guvernatori i tij i Egjiptit, Mehmet Ali Pasha, zhvilloi me sukses Luftën Osmane-Saudite dhe ripushtoi qytetet e shenjta të Medinës (1812) dhe Mekës (1813) nga Shteti i Parë Saudit.

Abdullah bin Saud dhe Shteti i Parë Saudit i kishin ndaluar myslimanët nga Perandoria Osmane të hynin në faltoret e shenjta të Mekës dhe Medinës; ndjekësit e tij gjithashtu përdhosën varret e Ali ibn Ebi Talibit, Hasan ibn Aliut dhe Husejn ibn Aliut. Abdullah bin Saud dhe dy pasuesit e tij u prenë koka publikisht për krimet e tyre kundër qyteteve të shenjta dhe xhamive.

 Lufta për Pavarësi Greke 
Mbretërimi i tij shënoi gjithashtu shkëputjen e parë nga Perandoria Osmane, me Greqinë që fitoi pavarësinë e saj pas një revolucioni që filloi në vitin 1821. Në vazhdën e trazirave të vazhdueshme ai ekzekutoi patriarkun ekumenik Gregori V të dielën e Pashkëve 1821 për paaftësinë e tij për të frenuar kryengritjen.Roel Meijer et al., Routledge Handbook of Citizenship in the Middle East and North Africa Gjatë Betejës së Erzurumit (1821), pjesë e Luftës Osmane-Persiane (1821-1823), forca superiore e Mahmud II u shpartallua nga Abas Mirza, duke rezultuar në një fitore persiane të Kaxharit, e cila u konfirmua në Traktatet e Erzurumit. Disa vite më vonë, në 1827, marina e kombinuar britanike, franceze dhe ruse mundi marinën osmane në Betejën e Navarinit; pas kësaj, Perandoria Osmane u detyrua të njihte Greqinë me Traktatin e Kostandinopojës në korrik 1832. Kjo ngjarje, së bashku me pushtimin francez të Algjerisë, një provincë osmane (shih Algjeria Osmane) në vitin 1830, shënuan fillimin e thyerjes graduale -përpjekja e Perandorisë Osmane. Grupet etnike joturke që jetonin në territoret e perandorisë, veçanërisht në Evropë, filluan lëvizjet e tyre për pavarësi.

 Incidenti fatkeq 

Një nga veprimet më të dukshme të Mahmud II gjatë mbretërimit të tij ishte shkatërrimi i trupave jeniçer në qershor 1826. Ai e arriti këtë me llogaritje të kujdesshme duke përdorur krahun e tij të reformuar së fundmi të ushtrisë që synonte të zëvendësonte jeniçerët. Kur jeniçerët organizuan një demonstratë kundër reformave të propozuara ushtarake të Mahmud II, ai kishte qëlluar nga kazermat e tyre duke shtypur efektivisht trupat e dikurshme elitare osmane dhe dogji pyllin e Beogradit jashtë Stambollit për të djegur çdo mbetje.A history of the Modern Middle East, Cleveland and Bunton p. 79 Kjo lejoi krijimin e një ushtrie rekrutuese të stilit evropian, e rekrutuar kryesisht nga turqfolësit e Rumelisë dhe Azisë së Vogël. Mahmuti ishte gjithashtu përgjegjës për nënshtrimin e Mamlukëve të Irakut nga Ali Ridha Pasha në 1831. Ai urdhëroi ekzekutimin e Ali Pashë Tepelenës. Ai dërgoi Vezirin e tij të Madh për të ekzekutuar heroin boshnjak Husein Gradashçeviq dhe për të shpërndarë Ejaletin e Bosnjës.

 Lufta Ruso-Turke e 1828-29 
Një tjetër Luftë Ruso-Turke (1828-29) shpërtheu gjatë sundimit të Mahmud II dhe këtë herë u zhvillua pa jeniçerë. Marshalli Diebitsch ishte i armatosur (sipas fjalëve të Baron Moltke) "me reputacionin e suksesit të pamposhtur". Ai do të fitonte emrin Sabalskanski (kalimtari i Ballkanit). Duke anashkaluar kalanë e Shumlës, ai marshoi me forcë trupat e tij mbi Ballkan, duke u paraqitur para Adrianopojës. Sulltan Mahmuti II mbajti kokën, shpalosi flamurin e shenjtë të profetit dhe deklaroi qëllimin e tij për të marrë komandën personalisht. Duke u përgatitur për ta bërë këtë, ai u shfaq në mënyrë të pamenduar, jo me kalë, por në një karrocë. Divani, ambasadorët britanikë dhe francezë i kërkuan atij të padiste për paqe.

 Reformat e Tanzimatit 

Në vitin 1839, pak para vdekjes së tij, ai filloi përgatitjet për epokën e reformës së Tanzimatit, e cila përfshinte prezantimin e një Këshilli të Ministrave ose Meclis-i Vukela. Tanzimati shënoi fillimin e modernizimit në Turqi dhe pati efekte të menjëhershme në aspektet sociale dhe ligjore të jetës në Perandori, si veshjet e stilit evropian, arkitektura, legjislacioni, organizimi institucional dhe reforma e tokës.

Ai ishte gjithashtu i shqetësuar për aspekte të traditës. Ai bëri përpjekje të mëdha për të ringjallur sportin e gjuajtjes me hark. Ai urdhëroi mjeshtrin e gjuajtjes me hark Mustafa Kani të shkruante një libër për historinë, ndërtimin dhe përdorimin e harqeve turke, nga i cili vjen pjesa më e madhe e asaj që dihet tani për gjuajtjen me hark turk.Paul E Klopsteg. Turkish Archery and the Composite Bow. Chapter I, Background of Turkish Archery. Second edition, revised, 1947, published by the author, 2424 Lincolnwood Drive, Evanston, Ill.

Mahmuti II vdiq nga tuberkulozi, në vitin 1839. Në varrimin e tij morën pjesë turma njerëzish që erdhën për t'i dhënë lamtumirën Sulltanit. Djali i tij Abdylmexhiti I e pasoi atë dhe do të vazhdonte të zbatonte përpjekjet për reformën e Tanzimatit.

 Referime 

Kategoria:Lindje 1785
Kategoria:Vdekje 1839
Kategoria:Sulltanë të Perandorisë Osmane