Shqipëria nën pushtimin gjerman

Shqipëria ishte nën pushtimin gjerman midis viteve 1943 dhe 1944. Përgjatë këtij pushtimit "jokonvencional" rendi qeverisës de jure i Shqipërisë "e ashtuquajtur" e pavarur ka qenë "Mbretëria Shqiptare" (standardi i kohës: "Mbretnija Shqiptare", në gjermanisht: Königreich Albanien).. Gjermania i njohu një "sovranitet relativ",. gjendje njohjeje ndërkombëtare gjatë luftës që e patën edhe Kroacia me Sllovakinë. Para armëpushimit midis Italisë dhe forcave aleate më 8 shtator 1943, Shqipëria kishte qenë në një bashkim de jure me Mbretërinë së Italisë. Pas armëpushimit dhe daljes së Italisë nga Boshti, forcat ushtarake gjermane hynë në Shqipëri, duke e futur në sferën e saj të ndikimit.

Gjermanët planifikuan të ndërtonin një Shqipëri të pavarur neutrale e kontrolluar nga një qeveri miqësore ndaj gjermanëve. Hitleri i kishte bërë të ditur Neubacher-it se dëshironte "një Shqipëri të pavarur me nismë vetjake", për këtë, në respekt të njohjes së pavarësisë, u ndalua rreptësisht rekrutimi i vullnetarëve për njësitë SS në Shqipëri.. Më 14 shtator 1943, një Komitet Ekzekutiv të Përkohshëm të kryesuar nga Ibrahim Biçaku. Ky komitet nënshkroi Deklaratën e Pavarësisë, në të cilën shkruhej se, për t'i prerë hovin "anarkisë së krijuar me ndryshimin e situatës", duke besuar fetarisht në ardhmërinë e atdheut dhe në "të drejtat si komb i lirë dhe i pavarur", vendosej rishpallja e pavarësisë, legalizimi do të bëhej nga një vendim i Kuvendit. U deklarua rrëzimi i qeverisë Libohova, duke u shpallur zëvendësimi me një komitet të përkohshëm, i cili do të kryente detyrat ekzekutive, si dhe do të përgatiste zgjedhjet. KEP-i preu lidhjet që buronin nga "Bashkimi personal" me Mbretërinë italiane, synoi pavarësinë e vendit, krijimin e institucioneve dhe përjashtimin e vendit nga pozitat kapitulluese ku kishte rënë prej disa ditësh Italia.

KEP-i përgatiti amnistinë e përgjithshme të të burgosurve politikë dhe thirrjen e një Asambleje Kombëtare që do të ripërtërinte Kodin Ligjor të 1928.

Gjermanët favorizuan Ballin Kombëtar mbi legalistët e Mbretit Zog I dhe për këtë arsye Balli Kombëtar ishte përgjegjës për Shqipërinë nën sundimin gjerman. Shqipëria nën Ballin Kombëtar përfshinte pjesën më të madhe të Kosovës, si dhe Maqedoninë Perëndimore, qytetin e Tutinit në Serbinë Qendrore dhe një rrip të Malit të Lindjes. Ishte politika e Ballit Kombëtar që të ketë të gjitha territoret e populluara shqiptare nën një shtet.

 Historia 
Artikulli kryesor: Historia e Shqipërisë

 Pushtimi gjerman dhe ndërtimi i një Shqipërie gjermane 
Në pritje të një pushtimi të tillë, Wehrmacht hartoi një sërë planesh ushtarake për të vepruar kundër zotërimeve italiane në Ballkan, me emrin e koduar Konstantin. Dhe për më drejtpërdrejtësi, njësitë e seksionit II të Inteligjencës Ushtarake Gjermane (Abwehr) u dërguan në Mitrovicë në prill 1943, në një përpjekje për të fituar ndonjë ndikim në mesin e numrit gjithnjë në rritje të shqiptarëve të pakënaqur me italianët. Edhe më drejtpërdrejt, në korrik dhe gusht 1943, ushtria gjermane zinte aeroportet dhe portet shqiptare, me sa duket për të mbrojtur Shqipërinë italiane nga mundësia e një pushtimi aleat. Nga mesi i gushtit në Shqipëri kishte rreth gjashtë mijë trupa gjermane.. Trupat gjermane qenë vendosur kryesisht në fushat e aviacionit në Tiranë, Shkodër, Berat, Shijak, Vlorë dhe Kuçovë.

Lëvizja e parë politike bërë nga Ministria e Jashtme para pushtimit ishte emërimi i Hermann Neubacher si përfaqësuesi i posaçëm i Ribbentrop për Evropën Juglindore. Neubacher, tashmë aktiv në Ballkan si përfaqësues i Hitlerit për shqetësimet ekonomike, do të bëhej figura kryesore gjermane në Ballkan gjatë gjysmës së dytë të luftës. Megjithëse atij nuk iu caktua zyrtarisht Shqipëria si pjesë e përgjegjësisë së tij deri më 10 shtator. Përveç emërimit të Neubacher, major Franz von Scheiger u dërgua në Mitrovicë. Scheiger, i cili kishte qenë në Shqipëri përpara si oficer në ushtrinë austro-hungareze, njihej personalisht me shumë politikanë shqiptarë të mesluftërave..

Gjermanët planifikuan të ndërtonin një Shqipëri të pavarur neutrale e kontrolluar nga një qeveri miqësore ndaj gjermanëve. Pasi Marrëveshja Mukje u thye nga partizanët shqiptarë, lufta shpërtheu midis partizanëve shqiptarë (të cilët u mbështetën nga partizanë jugosllavë, të cilët nga ana e tyre ishin mbështetur nga AleatëtTito, Mihailovic, and the allies, 1941–1945 By Walter R. Roberts dhe Balli Kombëtar.

Pas kapitullimit të forcave italiane më 8 shtator 1943, trupat gjermane zunë me shpejtësi Shqipërinë me dy divizione. Gjermanët formuan një "qeveri neutrale" në Tiranë me Ballin Kombëtar.Richard Morrock The Psychology of Genocide and Violent Oppression: A Study of Mass CrueltyPhilip J. Cohen, David Riesman. Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History. Texas A&M University Press, 1996 ISBN 978-0-89096-760-7, p. 100.Nigel Thomas, Peter Abbott. Partisan warfare 1941–45. Osprey Publishing, 1983, ISBN 978-0-85045-513-7, p. 27: "Balli Kombetar, however, preferred German rule to Italian and, believing that only the Germans would allow Kosovo to remain Albanian after the war, began to collaborate.".Tom Winnifrith. Badlands, borderlands: a history of Northern Epirus/Southern Albania "Balle Kombetar, strongly Albanian nationalist, Muslim and at times pro-German". Duckworth, 2002, ISBN 978-0-7156-3201-7, p. 26:

 Sovraniteti relativ i Shqipërisë 
Gjermanët shpallën gjendjen e luftës në vend, kërkuan dorëzimin e armëve dhe kërcënuan që për çdo gjerman të vrarë do të vriteshin 10 shqiptarë. Çdokush që kapej me armë ose materiale ushtarake do të pushkatohej. Gjermanët ndërmorën një numër ekspeditash ndëshkimore të cilat u shoqëruan me mizori.

Pas vendosjes së trupave gjermane në vend, filloi puna për ngritjen e organeve qeverisëse të cilat do të drejtoheshin nga shqiptarët. Me interesimin direkt të Nojbaherit, një grup prej 22 personash me orientim progjerman u mblodhën në Tiranë m 14 shtator dhe krijuan Komitetin Ekzekutiv të Përkohshëm të kryesuar nga Ibrahim Biçaku. Komiteti shpalli të rrëzuar "qeverinë e ditëve të robërisë" dhe bëri të ditur për opinionin publik se qe kthyer "pavarësia dhe sovraniteti kombëtar". Komiteti u bënte thirrje shqiptarëve që të mos i kundërviheshin ushtrisë gjermane. Këto veprime u vlerësuan nga Hitleri. Në një letër të datës 24 shtator 1943 dërguar qeverisë nga Berlini zyrtar thuhej: "Qeveria e Rajhut përshëndet vendimin e patriotëve shqiptarë që kanë marrë përsipër punët e qeverisë në Shqipërinë e Pavarur." Letra iu dorëzua Biçakçiut personalisht nga Nojbaheri. Biçakçiu do t'i shprehte Nojbaherit simpatinë që sipas tij shqiptarët ushqenin për Gjermaninë dhe Hitlerin.   

Asambleja Kombëtare, e përbërë nga 243 anëtarë, filloi të funksionojë më 16 tetor 1943, duke zgjedhur një Këshill të Lartë të Regjencës prej katër anëtarësh për të qeverisur vendin.. Asambleja anuloi vendimet ligjet dhe dekretet e kohës së pushtimit italian dhe zgjodhi Këshillin e Lartë të Regjencës të përbërë nga Mehdi Frashëri, Lef Nosi, Anton Harapi dhe Fuat Dibra, dhe formoi një qeveri në krye të së cilës u vu Rexhep Mitrovica. 

Njëkohësisht gjermanët morën masa që të organizonin forcat e armatosura të cilat së bashku me ushtrinë gjermane do të siguronin rendin dhe qetësinë në vend. 

Autoritetet ushtarake gjermane kontrollonin gjithë pushtetin në vend, përfshirë veprimtarinë e administratës civile. Zyrtarisht gjenerali i plotfuqishëm gjerman në Shqipëri ishte autoriteti më i madh në vend. Nga ai merrnin urdhra dhe porosi Regjenca dhe qeveria, të cilat pa miratimin e autoriteteve ushtarake, nuk mund të vendosnin për asgjë.  

Qeveria e re, e cila premtoi të mbetet neutrale në luftë, arriti të rivendosë një stabilitet të mirë.Fischer, Bernd Jürgen (1999). Albania at War, 1939–1945. Purdue University Press. ISBN 1-55753-141-2. Sistemet e administratës dhe të drejtësisë funksionuan edhe një herë, dhe shkollat ​​shqiptare u rihapën në të gjithë Shqipërinë veriore dhe qendrore. Janë ndërmarrë hapa për të zbatuar një reformë të tokës.

Më 13 korrik 1944, Shqipëria arriti pavarësinë formale nën regjimin gjerman.  Shqipëria kishte një status të ngjashëm me atë të Kroacisë dhe Sllovakisë, që kishte sovranitet relativ nën Gjermaninë Naziste. Regjimi Ustashi i Ante Paveliç në Kroaci zgjeroi njohjen e tyre për shqiptarët.

 Rezistenca partizane dhe Lufta Civile 
Më 18 tetor, dy ditë pas mbledhjes së Asamblesë Kombëtare, u qëllua me top nga artileria e Brigadës III Sulmuese. Po atë dit do të shpërndahej trakti i cili thoshte:" Si i përgjigjet populli shqiptar Asamblesë së Gestapos? Me top!".

 Fundi i Luftës së Dytë Botërore dhe fillimi i komunizmit 
Me krijimin e Aleancës së Madhe, gjermanët filluan të humbasin luftën. Me situatën e tanishme duke favorizuar komunistët, partizanë filluan një sulm të plotë në gjermanët dhe Ballin Kombëtar , lufta vazhdoi deri me clirimin e kombit me 28-29 nentor ku u shpall pavaresia. Zyrtarët ndërlidhës britanikë në Shqipëri vunë në dukje se komunistët po përdorin armët që morën për të luftuar me shokët e tyre shumë më tepër sesa për të ngacmuar gjermanët.Frances Trix. The Sufi journey of Baba Rexheb. Marrë 3 Gusht 2011 Perëndimi vuri në dukje se komunistët nuk mund të kishin fituar pa furnizimet dhe armatimet nga britanikët, Amerika dhe Jugosllavia dhe se LNC-ja nuk kishte frikë nga vrasja e burrave të tyre në vendIrene Grünbaum, Katherine Morris. Escape Through the Balkans: The Autobiography of Irene Grünbaum. Marrë 3 Gusht 2011..

 Qeverisja 
 Këshilli i Lartë i Regjencës 

parapamje|majtas|Ushtar gjerman i Wehrmacht duke folur me një shqiptar
Artikulli kryesor: Krerët e Shtetit ShqiptarPasi Bashkimi me Italinë u shpërbë zyrtarisht; shumë prej ligjeve të miratuara pas pushtimit italian u anuluan dhe Shqipëria u shpall e lirë, neutrale dhe e pavarur. Në të njëjtën kohë, asambleja e revokoi projektligjin e qershorit 1940, i cili deklaroi se Shqipëria ishte një luftë e ndërlikuar me Italinë. Asambleja njoftoi se Shqipëria do të qeveriset nga një regjizëm prej katër përfaqësuesish nga secila nga katër bashkësitë fetare të Shqipërisë, për pjesën e mbetur të luftës. Gjermanët kishin krijuar një qeveri të ngjashme me atë që kishte vendosur pas tërheqjes së princit Wied në shtator 1914.

Lef Nosi u zgjodh si përfaqësuesi ortodoks. Duke përfaqësuar myslimanët sunitë, gjermanët ishin në gjendje të tërhiqnin Fuat Dibra, një pronar toke nga Shqipëria e re. Ndryshe nga të tjerët, Dibra kishte shërbyer në kabinetin kolaboracionist të Mustafa Krujës, por në nëntor 1942 ai ishte zgjedhur në komitetin qendror të Ballit Kombëtar dhe për këtë arsye ishte diçka e kapur për gjermanët, ai u zëvendësua nga Cafo Beg Ulqini. Katolikët shqiptarë u përfaqësuan nga paraardhësi i françeskanëve në Shkodër, Ati Anton Harapi, i cili mbante lidhje me të dy kosovarët dhe partizanë shqiptarë. Mësim i emërimit të tij, emisarët partizanë u përpoqën pa sukses ta pengonin atë nga pranimi. Hermann Neubacher duket se kishte zhvilluar një marrëdhënie të ngrohtë personale me Harapi, pjesërisht për shkak se Harapi kishte marrë pjesë në edukimin e tij në shkollën e manastirit Meran dhe Hall në Tirol. Mehdi Frashëri, një musliman bektashian. Ai pranoi të kryesonte Këshillin e Regjencës.

Udhëheqja e këshillit fillimisht ishte projektuar për të rrotullohen, por Lef Nosi refuzoi për arsye shëndetësore dhe Anton Harapi argumentoi se si një murg katolik ai nuk mund të pranonte asnjë pozicion në të cilin ai do të detyrohej të sanksiononte dënimin me vdekje.

Pasi u zotua, regjenca u zhvendos për të formuar një qeveri të përhershme, e cila do të fillonte procesin e përfundimit të kaosit dhe stabilizimin e Shqipërisë.

 Qeveria 
Pas negociatave të shpejta, më 5 nëntor, u prezantua një qeveri e kryesuar nga kosovari Rexhep Mitrovica,. që kishte marrë pjesë në shpalljen e Pavarësisë më 1912. Në kabinetin e tij bënin pjesë: Xhaferr Deva si ministër i Brendshëm, Rrok Kolaj, ministër i Drejtësisë, Sokrat Dodbiba, ministër i Financave, Ago Agaj, ministër i Ekonomisë dhe Musa Gjylbegu, ministër i Punës. Në shkurt 1944 u shtuan tre ministra nga radhët e Ballit Kombëtar: Bahri Omari, ministër i Jashtëm, Koço Muka, ministër i Arsimit dhe Kolë Tromara, ministër i Kulturës.

 Policia dhe rendi 
Xhafer Deva si Ministër i Brendshëm dhe për këtë arsye kreu i policisë dhe xhandarmërisë në vend. Një shqiptar vendas i Kosovës dhe i konsideruar si më "efektivët dhe të besueshëm" nga gjermanët, forcat e Devës u përfshinë në shënjestrimin e armiqve të brendshëm të shtetit. Më 4 shkurt 1944, njësitë policore nën autoritetin e tij u përfshinë në masakrën e 86 banorëve të Tiranës të dyshuar si antifashistë dhe në kryerjen e krimeve të tjera nga Gestapo në bashkëpunim me xhandarmërinë shqiptare. Një numër i madh serbësh u vranë në të gjithë Kosovën ose u deportuan në kampe në Shqipëri duke filluar nga viti 1942. Romët (ciganët) u shënjestruan gjithashtu nga xhandarmëria dhe forcat policore.

 Ushtria 
Artikulli kryesor: Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore
parapamje|majtas|Ushtarë shqiptarë dhe gjermanë pranë një tanku italian
Në përputhje me politikën gjermane të "mosndërhyrjes" dhe dëshirën për të ruajtur trupat e tyre për t'i vendosur diku tjetër, një ushtri shqiptare e komanduar nga gjenerali Prenk Pervizi u formua menjëherë pas krijimit të qeverisë së re. Gjermanët shtuan forcën e disa njësive të ushtrisë së rregullt shqiptare dhe gjithashtu rritën efektivitetin e xhandarmërisë.Shumë njësi që kishin bashkëpunuar me italianët u ruajtën dhe më pas u përdorën nga gjermanët në operacione antipartizane, me Ballin Kombëtar të vendosur antikomunist që u përdor gjithashtu. Deri në fillim të nëntorit, forcat e sapokrijuara u angazhuan në luftime kundër njësive partizane maqedonase dhe shqiptare në qytetin e Kërçovës. Pas 7 ditësh luftimesh të ashpra, partizanët u mundën dhe u detyruan të tërhiqeshin nga qyteti. Një milici vullnetare e njohur si Vulnetari u përdor gjithashtu si roje kufitare të shtetit të riorganizuar shqiptar. Duke luftuar në zonat e tyre lokale (në Kosovë dhe Maqedoni), ata luftuan kundër partizanëve dhe çetnikëve, "kundër të cilëve ata treguan se ishin luftëtarë të aftë dhe të vendosur". Kjo njësi shpesh kryente bastisje ndërkufitare në Serbinë e Nediçit kundër objektivave civile dhe ushtarake. Divizioni i 21-të Waffen Malor i SS Skënderbeu, i themeluar në prill 1944, ishte më i njohur për vrasje, përdhunime dhe plaçkitje në zonat kryesisht serbe sesa për pjesëmarrjen në operacione luftarake në emër të përpjekjeve gjermane të luftës.

 Ekonomia 
parapamje| 20 frangat.
Kur gjermanët hynë në Tiranë, ata shpresonin të gjenin para të mjaftueshme në Bankën Kombëtare të Shqipërisë për të paguar trupat e tyre. Kjo do të konsiderohej një hua. Por ata gjetën vetëm tridhjetë milionë franga dhe shpenzimet e përgjithshme për ushtrinë gjermane në Shqipëri u treguan rreth dyzet milionë franga në muaj. Me një farë mase urgjence, ata iu kthyen autoriteteve gjermane në Romë, ku një bastisje e kryesuar nga komando SS kishte zaptuiar kohët e fundit 120 milionë franga në kartomonedha dhe pllaka ari dhe njëzet e tre thasë me monedha ari nga degë të Bankës Kombëtare të Shqipërisë te bastisura nga forcat italiane. Ari u dërgua në Berlin dhe kartomonedhat u dërguan në Tiranë. Shumat thelbësore u transferuan menjëherë në Bankën Kombëtare të Shqipërisë në Tiranë.

Paratë u përdorën për të paguar trupat gjermane në Shqipëri dhe Mal të Zi. Gjithashtu u përdor për financimin e projekteve ndërtimore gjermane në funksion të ushtrisë, siç janë ndërtesat, rrugët, riparimet rrugore, aeroportet dhe vendosjet e armëve bregdetare.

 Monedha 
Monedha e përdorur në Shqipëri ishte Franga e Artë Shqiptare.

 Ideologjia 
Shiko më shumë: Balli KombëtarSipas Mit'hat Frashërit, themeluesit të Ballit Kombëtar, krahinat shqiptare nën Perandorinë Osmane u ndanë padrejtësisht gjatë Luftës së Parë Botërore midis Jugosllavisë dhe Greqisë.Robert Elsie. "Balli Kombëtar: The Ten-Point Programme". Arkivuar nga the original në 17 Korik 2011.

 Propaganda 
Ndryshe nga Italia, Gjermania do të përpiqej të krijonte përshtypjen se nuk synonte aneksimin dhe kolonizimin e Shqipërisë, se ajo kishte qenë e detyruar nga rrethanat e luftës të pushtonte Shqipërinë dhe se qëndrimi i tyre ishte i përkohshëm. Autoritet gjermane deklaruan se do të respektonin pavarësinë e Shqipërisë. Ndërtimi i rendit pushtues u shoqërua me një propagandë intensive që kishte për qëllim të bindte shqiptarët se regjimi i ri ishte ndryshe, dhe kësodore të përligjej prania e trupave gjermane. Kjo propagandë u mbështet edhe nga organizmat shtetërorë të krijuar dhe nga shtypi. Rexhep Mitrovica deklaronte se ushtria gjermane "nuk kërkon asgjë, veç mos t'i hipim në qafë". Gjenerali Bazel, kryekomandanti i trupave gjermane në Shqipëri dekaronte se ushtarët gjermanë erdhën si miq të Shqipërisë, për ta çliruar atë nga Italianët, për ta mbrojtur nga anglezët dhe për të shkatërruar bazat e lëvizjes komuniste.

 Shiko edhe 
 SS Skënderbeu
 Rezistenca shqiptare në Luftën e Dytë Botërore
 Lufta Antifashiste Nacionalçlirimtare

 Referime 

 Literatura 




Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore