Hatra

Hatra ( al-Ḥaḍr) ka qenë një qytet i lashtë në Governoratin Ninawa dhe rajonin al-Jazira në Irak. Ai ishte i njohur si al-Hadr, një emër që shfaqet një herë në mbishkrimet e lashta, dhe kjo ishte në krahinën Khvarvaran të Persisë së lashtë. Qyteti shtrihet  në veriperëndim të Bagdadit dhe  , në jugperëndim të Mosulit.

Më 7 Mars 2015, burime të ndryshme, duke përfshirë zyrtarët e Irakut kanë raportuar se grupi militant  Shteti Islamik i Irakut dhe Sirisë (ISIS) kishte filluar prishjen e mbetjeve arkeologjike në Hatra.ABC newsUN News Centre Një video e lëshuar nga ISIS muajin e ardhshëm tregoi shkatërrimin e monumenteve.

 Historia 
majtas|parapamje|Herkules, Hatra, Irak, periudha Partiane në shek. I-II es
parapamje|Monedha bronzi nga Hatra të punuara rreth viteve 117-138 es, që përmban një bust të Shamash
Hatra ndoshta ishte e ndërtuar në shekullin e III-të ose të II-të pes, nga Perandoria Seleucid. Pas pushtimit të saj nga Perandoria Parthiane, ajo lulëzoi gjatë shekujve I dhe II es, si një qendër fetar dhe tregtare. Më vonë, qyteti u bë kryeqytet i ndoshta i Mbretërisë së parë arabe në zinxhirin e qyteteve arabe që udhëhiqeshin nga Hatra, në verilindje të vendit, përmes Palmiras, Baalbekut dhe Petras, në jugperëndim. Rajoni i kontrolluar nga Hatra ishte Mbretëria e Araba, një mbretëri neutrale gjysmë-autonome në kufijtë perëndimore të Perandorisë Parthiane, e drejtuar nga princa arab.

Hatra u bë një qytet i fortifikuar i kufirit dhe i rezistoi sulmeve të përsëritura nga Perandoria Romake, dhe luajti një rol të rëndësishëm në Luftën e Dytë Parthiane. Ajo i refuzoi të dy vëllezërit Trajan (116/117) dhe Septimius Severus (198/199).Advisory Body Evaluation on Hatra.  Hatra mundi iranianët në betejën e Shahrazoor në vitin 238, por ra në Perandorinë Sassanid të Shapur I në vitin 241 dhe u shkatërrua Historitë tradicionale të rënies së Hatras tregojnë për një Nadira, e bija e Mbretit të Araba, ishte ajo e cila e tradhtoi qytetin në duart e Shapur.. Historia tregon se si Shapur e vrau mbretin dhe u martua me një Nadira, por më vonë e kishte vrarë gjithashtu edhe atë.
parapamje|Mbetjet e Hatra-s në korrik 2008
Hatra ishte shembulli më i ruajtur dhe më informativ i një qyteti të Parthian. Ajo ishte rrethuar nga muret e brendshme dhe të jashtme pothuajse  në diametër dhe të mbështetur nga më shumë se 160 kulla. 

Tempujt mbuluan rreth 1.2 hektarë dhe u dominuan nga Tempulli i Madh, një strukturë e madhe me harqe dhe shtylla që dikur ngriheshin deri në 30 metra lartësi. Qyteti ishte i famshëm për bashkimin e saj të pantheonëve grekë, mesopotamianë, kananeashe, aramejanë dhe arabë, të njohur në aramaisht si  ("Shtëpia e Perëndisë"). Qyteti kishte tempuj të Nergal (Asirian-Babylonian dhe Akadian), Hermes (Grek), Atargatis (Syro-Aramaean), Allat dhe Shamiyyah (arab) dhe Shamash (perëndia diellore Mesopotamiane). Hyjnitë e tjera të përmendura në mbishkrimet aramike të Hatranit ishin arameja Ba'al Shamayn dhe hyjnia femërore e njohur si Ashurbel, e cila ndoshta ishte asimilimi i dy hyjnive zotit asirian Ashuri dhe atij babilonas Bel, pavarësisht se të dy janë individualisht mashkullore.

 Lista e sunduesve 
Në mbishkrimet e gjetura në Hatra, përmenden disa sundimtarë. Sunduesit e tjerë përmenden në mënyrë sporadike nga autorët klasikë. Ata shfaqen me dy tituj. Sundimtarët e mëhershëm quhen mrj (përkthimi i paqartë), ato më vonë mlk -mbret.
+Sunduesit e Hatra-sEmriTitulliVitetShënimeWorod mryMa'nu mry Elkudmryes 155/156 Nashrihab mrjes 128/29 - 137/38 Naṣrumry128/29 - 176/77 Wolgash Imry dhe mlk - MbretiSanatruq I mry dhe mlk - Mbreties 176/177 vendosi së bashku me Wolgash IWolgash (II?), biri i Wolgash (I.) Abdsamiya mlk - Mbreti es 192/93 - 201/202 Mbështetur perandori Romak Pescennius NigerSanatruq IImlk - Mbreti es 207/08 - 229/230 

 Hatra moderne 
parapamje|Vendi arkeologjik i Hatra-s përpara shkatërrimit, 0:59, Video nga UNESCO
Hatra ishte përdorur si skena hapëse në filmin The Exorcist në vitin 1973, dhe që nga viti 1985 është një Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.

Sadam Hussein e pa historinë e Mesopotamisë të vendit si pasqyrim të lavdisë ndaj vetes dhe kërkoi restaurimin e vendin dhe të tjerët në Ninevah, Nimrud, Ashur dhe Babilonisë, si një simbol i arritjeve arabe, duke shpenzuar më shumë se 80 milionë dollarë në fazën e parë të restaurimit të Babilonisë. Sadam Huseini kërkoi që tullat e reja në restaurim të përdorin emrin e tij (në imitim të Nebukadnezarit) dhe pjesët e një tempulli të restauruar në Hatra kanë emrin e Sadamit..

Nga viti 1987 ekspedita arkeologjike italiane, e drejtuar nga R. Ricciardi Venco (Universiteti i Torinos), është duke punuar në Hatra. Gërmimet u përqëndruan në një shtëpi të rëndësishme (Ndërtesa A), që ndodhet pranë Temenos, dhe në sondazhe të thella në zonën qendrore të Temenos.Tani ekspedita është aktive në  projekte  të ndryshme në lidhje me ruajtjen dhe zhvillimin e vendit arkeologjik. 

Në vitin 2004, Daily Telegraf deklaroi "Kollonat dhe statujat e Hatra-s të ruajtura në imtësi e bëjnë atë një nga vendet më mbresëlënëse arkeologjike të Irakut"

Forcat popullore të Mobilizuara mbështetëse të qeverisë Irakiane e pushtuan qytetin më 26 prill 2017. Një zëdhënëse e kryengritësve deklaroi se ISIL kishte shkatërruar skulpturat dhe imazhet e gdhendura të vendit arkeologjik, por muret dhe kullat ende qëndrojnë në këmbë megjithëse kishte gropa dhe gërvishtje të qëlluar nga plumbat e ISIL. Njësitë e PMF gjithashtu deklaruan se grupi kishte minuar portat lindore të vendit, duke parandaluar përkohësisht çdo vlerësim të dëmeve nga arkeologët. Është raportuar më 1 maj se vendi ka pësuar më pak dëme sesa frigoheshin më parë. Një gazetar i EFE kishte raportuar më parë gjetjen e shumë statujave të shkatërruara, ndërtesave të djegura, si dhe shenjave të plaçkitjeve. Layla Salih, kreu i antikiteteve për guvernatorin e Ninevisë, tha se shumica e ndërtesave ishin të paprekura dhe shkatërrimi nuk krahasohej me atë të vendeve të tjera arkeologjike të Irakut. Një komandant i PMF gjithashtu deklaroi se dëmi ishte relativisht i vogël.
 Rrënimi nga ISIS 
Veprimet e Shtetit Islamik i Irakut dhe Sirisë, të cilat pushtuan zonën në mes të vitit 2014, kanë qenë një kërcënim i madh për Hatra-n. Në fillim të vitit 2015 ata shpallën qëllimin e tyre për të shkatërruar shumë objekte, duke pretenduar se këto "figura të gdhendura" ishin jo-islamike, inkurajojnë shirk (ose politeizëm) dhe nuk mund të lejoheshin të ekzistojnë, pavarësisht ruajtjes së vendit për 1400 vjet nga regjimet islamike. Militantët e Isis u zotuan të shkatërrojnë objektet e mbetura. Menjëherë pas kësaj, ata lëshuan një video që tregon shkatërrimin e disa artefakteve nga Hatra. Pas shkatërrimit të Nimrud më 5 mars 5 Mars 2015, "Hatra sigurisht do të jetë e ardhshmja", tha Abdulamir Hamdani, një arkeolog irakian nga Universiteti Stony Brook. Më 7 mars, burimet kurde njoftojnë se ISIS kishte filluar të shkatërrojë Hatra-n.

UNESCO dhe ISESCO lëshuan një deklaratë të përbashkët duke thënë se "Me këtë akt të fundit të barbarizmit kundër Hatra-s, (grupi IS) tregon përçmimin në të cilin mban historinë dhe trashëgiminë e popullit arab"

 Galeria 

 Shih edhe 
 Ikonoklastia islamike

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
  Between Rome and Parthia: The Desert City of Hatra (Midis Romës dhe Parthisë: Hatra, qyteti i shkretëtirës)
 http://lexicorient.com/e.o/hathra.htm 
 http://www.britannica.com/eb/article-9039509
 https://web.archive.org/web/20110716171313/http://shezaf.net/english/Video/Video/Hatra.html
 http://www.bbc.co.uk/archive/chronicle/8612.shtml BBC Chronicle "Lost Kings of the Desert"
 https://hatrasite.com/ Ekspedita arkeologjike italiane në Hatra

Kategoria:Trashëgimi botërore në Irak