Teba (Egjipt)

Teba (, Thēbai), e njohur për egjiptianët e lashtë si Waset, ishte një qytet i lashtë egjiptian që ndodhet në lindje të Nilit rreth  në jug të Mesdheut. Rrënojat e saj qëndrojnë brenda qytetit modern egjiptian, Luxor. Teba ishte qyteti kryesor i nënndarjes së katërt të Egjiptit të Sipërm (Sceptre nome) dhe ishte kryeqyteti i Egjiptit gjatë Mbretërisë së Re. Ishte afër Nubisë dhe shkretëtirës lindore, me burimet e tyre të çmuara minerale dhe rrugët tregtare. Ishte një qendër e kultit dhe qyteti më i pasur i Egjiptit të lashtë në kulmin e saj. Vendi arkeologjik i Tebes përfshin zonat në të dyja anët e Nilit, atë të bregut lindor ku qëndrojnë tempujt e Karnak dhe Luxor dhe ku ishte i vendosur qyteti i vjetër; bregu perëndimor, ku mund të gjendet një nekropol i varrezave të mëdha private dhe mbretërore dhe komplekseve funerare.

 Toponimia 

Egjiptianët e lashtë fillimisht e njihnin Teban si Wo'se ose Wase A ishte një skeptër was i faraonëve, një staf i gjatë me kokën e një kafshe dhe një bazë të degëzuar.

 Historia 

 Mbretëria e vjetër 
parapamje|Nekropoli i Tebas
Teba ishte e banuar nga rreth vitit 3200 para erës sonë.Karnak (Thebes), Egypt . Ajo ishte kryeqyteti simbol i Waset, dhe nënndarja e katërt e Egjiptit të Sipërm. Në këtë kohë ishte ende një vend i vogël tregtar ndërsa Memphis shërbeu si vendbanim mbretëror i faraonëve të Mbretërisë së Vjetër. Megjithëse asnjë ndërtesë nuk mbijeton në Teba më të vjetër se pjesët e kompleksit të tempullit Karnak, që mund të datojnë nga Mbretëria e Mesme, është gjetur në Karnak një pjesë e ulët e një statuje të Faraonit Nyuserre të Dinastisë së Vjetër. Një statujë tjetër e dedikuar nga Senusret e Dinastisë së 12-të mund të ketë qenë uzurpuar dhe ri-përdorur, pasi statuja mban një fishek të Nyuserrit në rripin e saj. Meqenëse shtatë sundimtarë të shekullit të 4-të deri në shekullin e 6-të shfaqen në listën e mbretit Karnak, ndoshta të paktën ka pasur një tempull në zonën e Tebas që daton në Mbretërinë e Vjetër.Egypt: Thebes, A Feature Tour Egypt Story. http://www.touregypt.net/. 

 Periudha e parë e ndërmjetme 
Deri në vitin 2160 pes një linjë e re e faraonëve (Dinastia e nëntë dhe e dhjetë) e konsolidoi Egjiptin e Ulët dhe pjesën veriore të Egjiptit të Epërme nga kryeqyteti i tyre në Herakleopolis Magna. Një linjë rivale (Dinastia e Njëmbëdhjetë) me qendër në Teba vendosi pjesën e mbetur të Egjiptit të Epërm.

Sundimtarët Teban ishin me sa duket pasardhës të princit të Tebas, Intef  i Vjetri. Nipi i tij i mundshëm Intef I ishte i pari nga familja që pretendonte në jetë një titull të pjesshëm faraonik, megjithëse fuqia e tij nuk shtrihej shumë më tepër se rajoni i Tebas.

 Mbretëria e Mesme 

 Periudha Hyksos 

 Mbretëria e re dhe lartësia e Tebas 

 Periudha e tretë e ndërmjetme 

 Periudha e vonshme 

 Periudha greko-romake 

 Vendet kryesore 
Teba Lindore:
parapamje|Hyrja kryesore në Karnak rrethuar nga sfingat me koka dashi
parapamje|Obelisk dhe shtylla e Tempullit të Luxor me shkëlqim të hollë të portokallit
 Zona e ndërtuar e lashtë
 Tempulli i madh i Amun në Karnak (Egjiptianisht e lashtë: Ta-opet), ende ndërtesa e dytë më e madhe fetare e ndërtuar ndonjëherë, është shtëpia kryesore e adhurimit për Amun, hyjninë mbrojtëse të Tebas, dhe vendbanimi i priftërisë së fuqishme Amun. Ajo që e dallonte atë nga tempujt e shumtë të Egjiptit është kohëzgjatja kur u ndërtua (më shumë se 2000 vjet, duke filluar në Mbretërinë e Mesme). Karakteristikat kryesore të këtij tempulli janë dhjetë shtyllat e mëdha, Salla e Madhe Hypostyle, një liqen i shenjtë, nën-tempuj, shenjtore dhe obeliskë të shumta. Ishte tempulli më i rëndësishëm për shumicën e historisë së lashtë egjiptiane.
 Tempulli Luxor (Ipet resyt), ndryshe nga tempujt e tjerë në Teba, nuk i është kushtuar një perëndie të kultit ose një versioni hyjnor të mbretit në vdekje. Përkundrazi, ai është i dedikuar për rinovimin e mbretërimit; mund të ketë qenë aty ku u kurorëzuan shumë nga faraonët e Egjiptit. Eshtë një koleksion i Festivalit "Opet", ku barka e shenjtë e Theban Treshi udhëton nga Karnak në Tempullin e Luxorit për të nxjerrë në pah domethënien hyjnore të ri-kurorëzimit të faraonit.
 Tempulli i Khonsu
 Territori i Mut
 Territori i Montu
 Avenue e Sfinkseve
Teba Perëndimore:
parapamje|Drita e diellit ndriçon tempullin e vdekjes Hatshepsut
parapamje|Një hyrje e varrit në Luginën e Mbretërve
 Fshatin Deir el-Medinës
 Kompleksi i pallatit Malkata
 Ramesseum
 Tempulli mortor i Amenhotep III
 Tempulli mortor i Hatshepsutit
 Tempulli mortor Seti I
 Tempulli mortor Ramesses III
 Lugina e Mbretërve
 Lugina e Mbretëreshave
 Varret e Fisnikëve

 Trashëgimi kulturore 
Në vitin 1979, rrënojat e lashta të Tebas janë klasifikuar nga UNESCO si një vend i Trashëgimisë Kulturore Botërore. Dy tempuj të mëdhenjë—Tempulli i Luxor dhe Karnku—dhe Lugina e Mbretërve dhe Lugina e Mbretëreshave janë ndër arritjet e mëdha të Egjiptin e lashtë.

 Shënime 

 Referimet 

 Lidhje të jashtme 
 More information on ancient Thebes, a World Cultural Heritage site
 Theban Mapping Project
 Ramesseum/Ancient Thebes Digital Media Archive (photos, laser scans, panoramas), data from an Egyptian Supreme Council of Antiquities/CyArk research partnership
 ICOMOS Heritage at Risk 2001/2002