Vastu shastra

Vastu shastra (vāstu śāstra) është një sistem tradicional i Arkitekturës Hindu. që përkthehet si "shkenca e arkitekturës". Këta janë tekste që të gjendur në nënkontinentin indian dhe që përshkruajnë dizajnin, planimetrinë, përmasat, përgatitjen e terrenit, shpërndarjen dhe gjeomerinë hapësinore. Tekstet e Vastu Shastrave përfshijnë besime tradicionale hindu dhe në disa raste edhe Budiste. Dizajnet janë parashikuar ta integrojnë arkitekturën me natyrën, funksionet relative të pjesëve të ndryshme të strukturës dhe besimeve të lashta duke përdorur pozicionimet e modeleve gjeometrike (yantra), simetrisë dhe drejtimeve gjeografike.
Vastu Shastra është pjesë e tekstore e Vastu Vidyas, që është dituria më e gjerë rreth arkitekturës dhe teorive të dizajnit në në Indinë e lashtë. Dituria e Vastu Vidyas është një koleksion idesh dhe konceptesh, me ose pa suportin e diagramave të planimetrike, që nuk janë të ngurta. Në fakt, këto ide dhe koncepte janë modele për organizimin e hapësirës dhe formës brenda një ndërtese ose grupi ndërtesash, bazuar mbi funksionin e tyre në lidhje me njëra-tjetrën, përdorimin e tyre dhe prodhimin e përgjithshëm të Vastusë. Parimet e lashta Vastu Shastra përfshijnë ato për dizajnin e Mandirit (Tempulli hindu),George Michell: The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms; 1988, University of Chicago Press, ISBN 978-0-226-53230-1, fq. 21-2 dhe parimet për dizajnimin dhe planimetrinë e shtëpive, fshatrave, qyteteve, kopështeve, rrugëve, veprave hidrike, dyqaneve dhe hapësirave të tjera publike.G.D. Vasudev: Vastu, Motilal Banarsidas, 2001, ISBN 81-208-1605-6, fq. 74-92Sherri Silverman: Vastu: Transcendental Home Design in Harmony with Nature; 2007, Gibbs Smith, Utah, ISBN 978-1-4236-0132-6

Terminologjia
Fjala sanskrite vastu do të thotë banesë ose shtëpi me një ngastër toke.  Vrddhi, vāstu, merr kuptimin "vendi ose themeli i një shtëpie, siti, terreni, vendi ndërtimit, banesa, fermë". Rrënja amë është vas - "të banoj, jetoj, qëndroj, vendosem".Monier-williams: 1899. Termi shastra mund të përkthehet pak a shumë si "doktrinë, mësim".
Vastu-Shastrat (që përgjithësisht përkthehet "shkenca e shtëpi-ndërtimit") janë manuale të lashta sanskrite të arkitekturës. Ato përmbajnë Vastu-Vidyan (që do të thotë dituria e shtëpi-ndërtimit).B.B. Dutt: Town planning in Ancient India; 1925, ISBN 978-81-8205-487-5; shiko kritikën përmbledhëse nga L.D. Barnett: Bulletin of the School of Oriental and African Studies; Vol 4, nr. 2, qershor 1926, fq. 391

Historia
Historianë si James Fergusson, Alexander Cunningham dhe Dr. Havell kanë sugjeruar se Vastu Shastra u zhvillua midis periudhës 6000 - 3000 p.e.s., duke shtuar se sitet arkeologjike të Harappas dhe Mohenjo-daros janë ndërtuar mbi parimet e Vastu shashtras.

Përshkrimi
Ekzistojnë shumë Vastu-Shastra mbi artin e ndërtimit të shtëpive, tempujve, fshatrave dhe qyteteve. Një Vastu shastra e tillë është ajo e Thakkura Pherusë, që përshkruan ku dhe si duhet të ndërtohen tempujt.Stella Kramrisch: The Hindu Temple Volume 1 & 2; 1976, ISBN 81-208-0223-3Jack Hebner: Architecture of the Vastu Sastra - According to Sacred Science; 2010, te "Science of the Sacred" (redaktor: David Osborn), ISBN 978-0-557-27724-7, fq. 85-92; N. Lahiri: Archaeological landscapes and textual images: a study of the sacred geography of late medieval Ballabgarh; 1996, world Archaeology, 28(2), fq. 244-64 Nga shekulli i VI në Indi ishin në qarkullim manualet sanskrite për ndërtimim e tempujve pallatorë.Susan Lewandowski: Buildings and Society: Essays on the Social Development of the Built Environment; red.: nga Anthony D. King, 1984, Routledge, ISBN 978-0-7102-0234-5, kapitulli 4 Manualet Vastu-Shastra përfshinin kapituj mbi ndërtimin e shtëpive, planifikimin e qyteteve, dhe si fshatrat, qytetet dhe mbretëritë efikase të integronin tempujt, vendet me ujë dhe kopështet brenda tyre për të arritur harmoninë me natyrën. Ndërsa është e paqartë, pohon Barnett,L.D. Barnett: Bulletin of the School of Oriental and African Studies; Vol 4, nr. 2, qershor 1926, fq. 391 nëse këta tekste planifikimi tempujsh dhe qytetesh ishin studime teorike ose kur ata ishin të zbatuar saktësisht në praktikë, manualet sugjerojnë se planifikimi i qyteteve dhe tempujve hindu ishin konceptuar si ideale të artit dhe pjesë integrale e jetës shoqërore dhe shpirtërore hindu.
Silpa Prakasa e Odishas, me autorë Ramacandra Bhattaraka Kaulacaran diku nga shekulli i IX ose i X, është një tjetër Vastu shastra.Alice Boner and Sadāśiva Rath Śarmā: Silpa Prakasa Medieval Orissan Sanskrit Text on Temple Architecture; 1966, E.J. Brill (Netherlands) Silpa Prakasa përshkruan parimet gjeometrike në çdo aspekt të tempullit dhe simbolizmit si 16 emocionet e qenieve njerëzore të skalitura si 16 tipe figurash femërore. Këta stile u përsosën në tempujt mbizotërues hindu në shtetet lindore të Indisë. Tekste të tjera të lashta i kanë zgjeruar këto parime arkitekturore, duke sugjeruar se pjesët e ndryshme të Indisë zhvilluan, shpikën dhe shtuan interpretimet e tyre. Për shembull, te tradita Saurastra e ndërtimit të tempujve që gjendet në shtetet perëndimore të Indisë, forma femërore, shprehjet dhe emocionet janë paraqitur në 32 tipe Nataka-stri krahasuar me 16 tipet e përshkruara te Silpa Prakasa. Silpa Prakasa ofron hyrje të shkurtra të 12 tipeve të tempujve hindu. Tekste të tjera, si Pancaratra Prasada Prasadhana i mbledhur nga Daniel SmithH. Daniel Smith: Ed. Pāncarātra prasāda prasādhapam: A Pancaratra Text on Temple-Building; 1963, Syracuse: University of Rochester, OCLC 68138877 dhe Silpa Ratnakara i mbledhur nga Narmada SankaraMahanti Mahanty: Śilpa Ratnākara; 1995 Reprint, Orissa Akademi, OCLC 42718271 ofrojnë një listë më të zgjeruar tipesh të tempujve hindu.
Manualet e lashta sanskrite për ndërtimin e tempujve të zbuluar në Raxhastan, rajoni veri-perëndimor i Indisë, përfshin Prasadamandanan e Sutradhara Mandanas (fjalë për fjalë do të thotë “manual për planifikimin dhe ndërtimin e një tempulli) me kapituj mbi planifikimin dhe ndërtimin e qyteteve.Amita Sinha: Design of Settlements in the Vaastu Shastras; 1998, Journal of Cultural Geography, 17(2), fq. 27-41, doi 10.1080/08873639809478319 Manasara shilpa dhe Mayamata, tekste me zanafillë Indiano Jugore, të vlerësuar se ishin në qarkullim nga shekulli i V deri në të VII-in, janë udhëzues mbi dizajnin dhe ndërtimin Indiano-Jugor Vastu.G. H. R. Tillotson: Svastika Mansion: A Silpa-Sastra in the 1930s; 1997, South Asian Studies, 13(1), fq. 87-97 Isanasivagurudeva paddhati është një tjetër tekst sanskrit nga shekulli i IX që përshkruan artin e ndërtimit në Indinë Jugore dhe Qendrore.Ganapati Sastri: Īśānaśivagurudeva paddhati; Trivandrum Sanskrit Series, 1920, OCLC 71801033 Në Indinë Veriore, Brihat-samhita e Varāhamihiras është manuali sanskrit gjerësisht i cituar nga shekulli i VI që përshkruan dizajnin dhe ndërtimin e tempujve hindu të Stilit Nagara.Heather Elgood: Hinduism and the religious arts; 2000, ISBN 978-0-304-70739-3, Bloomsbury Academic, fq. 121-5H. Kern: The Brhat Sanhita of Varaha-mihara; 1865, The Asiatic Society of Bengal, Kalkuta
Këto Vastu shastra të lashta, shpesh diskutojnë dhe përshkruajnë parimet e dizajnit të tempullit hindu, por nuk e kufizojnë veten te dizajni i një tempulli hindu.S. Bafna: On the Idea of the Mandala as a Governing Device in Indian Architectural Tradition; Journal of the Society of Architectural Historians, Vol. 59, Nr. 1 (mars 2000), fq. 26-49 Ata e përshkruajnë tempullin si një pjesë e pandarë e bashkësisë së tij dhe planifikojnë parime dhe një larmi dizajnesh alternative të projektet e shpëpive, fshatrave dhe qyteteve bashkë me tempujt, kopështet, vendet me ujë dhe natyrën.Stella Kramrisch: The Hindu Temple, Vol 1, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0222-3

Tipet dhe cilësitë e mandalas
Zona qendrore në të gjitha mandalat është Brahmasthana. Mandala, "perimetri i rrethit" ose "tërësia", është një diagramë koncentrike që ka domethënie shpirtërore dhe rituale si në Hinduizëm ashtu dhe në Budizëm. Hapësira e zënë nga ajo varjon në manadala të ndryshme – në Pitha (9) dhe Upapitha (25) ajo zë një modul katror, në Mahaapitha (16), Ugrapitha (36) dhe Manduka (64), katër module katrorë dhe në Sthandila (49) dhe Paramasaayika (81), nëntë module katrorë. Pitha është një Prithvimandala e amplifikuar në të cilën, sipas disa teksteve, hapësira qendrore është e zënë nga toka. Mandala Sthandila përdoret në një mënyrë koncentrike.

Mandala më e rëndësishme është Mandala Manduka / Chandita me 64 katrorë dhe Mandala Paramasaayika me 81 katrorë. Pozicioni normal i Vastu Purushas (koka në veri-lindje, këmbët në jug-perëndim) është siç paraqitet te Mandala Paramasaayika. Megjithatë, te Mandala Manduka Vastu Purusha paraqitet me kokën e drejtuar nga lindja dhe këmbët nga perëndimi.
Besohet se çdo pjesë e një toke ose një ndërtese ka një shpirt të vetin dhe ai shpirt është i njohur si Vastu Purusha.
Një sit i çfarëdo forme mund të ndahet duke përdorur Pada Vinyasan. Sitet janë të njohur nga numri i katrorëve. Ata varjojnë nga site me 1x1 deri në site me 32x32 (1024) katrorë. Shembujt e mandalave me emrat përkatës të siteve përfshijnë:
 Sakala (1 katror) përputhet me Eka-padan (sit i ndarë më njësh)
 Pechaka (4 katrorë) përputhet me Dwi-padan (sit i ndarë më dysh)
 Pitha (9 katrorë) përputhet me Tri-padan (sit i ndarë më tresh)
 Mahaapitha (16 katrorë) përputhet me Chatush-padan (sit i ndarë më katërsh)
 Upapitha (25 katrorë) përputhet me Pancha-padan (sit i ndarë më pessh)
 Ugrapitha (36 katrorë) përputhet me Shashtha-padan (sit i ndarë më gjashtësh)
 Sthandila (49 katrorë) përputhet me sapta-padan (sit i ndarë më shtatësh)
 Manduka/ Chandita (64 katrorë) përputhet me Ashta-padan (sit i ndarë më tetësh)
 Paramasaayika (81 katrorë)
 Paramasaayika (81 katrorë) përputhet me Nava-padan (sit i ndarë më nëntësh)
 Aasana (100 katrorë) përputhet me Dasa-padan (sit i ndarë më dhjetësh)
 bhadrmahasan (196 katrorë) përputhet me chodah -padan (sit i ndarë më 14-ësh)

Përshtatja dhe përdorimi modern
Vastu shastra përfaqëson një grup konceptesh dhe njohurish të lashta për shumë arkitektë modernë, një orientues por jo një kod i ngurtë. Mandala e rrjetës katrore shihet si një model organizimi, jo si një planimetri themelesh. Tekstet e lashta Vastu shastra përshkruajnë planimetrinë e lidhjeve funksionale dhe përshtatjet alternative për dhoma ose ndërtesa të ndryshme dhe shërbimet, por nuk janë një koleksion arkitekturor detyrues. Sachdevi dhe Tillotsoni pohojnë se mandala është një orientues dhe duke përdorur konceptin e mandalas së Vastu shastrës nuk do të thotë se çdo dhomë ose ndërtesë ka për tu bërë katrore. Tema qendrore vërtitet rreth elementeve thelbësore të hapësirës qendrore, zonave periferike, drejtimeve sipas dritës së diellit dhe funksionet e lidhura me hapësirat.
Masterplani i qytetit të roztë të Jaipurit në Raxhastan u parashikua nga mbreti i Rajputit, Jai Singhu dhe u ndërtua në vitin 1727, pjesërisht mbi parimet e Vastu Shilpa Shastras.Jantar Mantar & Jaipur - Section II  National University of Singapore, fq. 17-22 Në mënyrë të ngjashme, projektet e periudhës moderne si të arkitektit Charles Correa që dizenjoi Gandhi Smarak Sangrahalayan në Ahmedabad, Vidhan Bhavanin në Bhopal, dhe Jawahar Kala Kendran në Jaipur, adoptojnë dhe zbatojnë koncepte nga Vastu Shastra Vidya. Në dizajnin e qytetit të Chandigarhit, Le Corbusier përfshiu teori arkitekturore moderne me ato të Vastu shastras.
Gjatë periudhës së sundimit kolonial të Indisë, zyrtarët britanikë të urbanistikës qytetase nuk e konsideronin Vastu Vidyan, por shartonin motive të Arkitekturës Mogule dhe dizajne si kubetë dhe harqet e stilit të ndërtesave të Periudhës Viktoriane pa lidhje të përgjithshme të planimetrisë. Kjo lëvizje, më vonë e njohur si Stili Indo-Saraçen, gjendet i organizuar në mënyrë kaotike, por së jashtmi strukturat madhështore në formën e tanishme përdorën stacionet e rëndësishme hekurudhore, ndërtesat e skelave, mbledhjes së taksave dhe zyrat e tjera koloniale në Azinë Jugore.
Vastu Shastra Vidya u injorua gjatë ndërtimeve të periudhës koloniale për arsye të ndryshme. Këto tekste shiheshin përgjithësisht si arkaike nga arkitektët e shekullit të XIX dhe të fillimit të shekullit të XX, literatura ishte e padisponueshme duke qenë në një gjuhë të lashtë që nuk flitej ose lexohej nga arkitektët dhe tekstet e lashta morën kohë për të qenë të disponueshëm. Në të kundërt, projektet publike në periudhën koloniale ishin të shtrënguar në hapësira të mbingarkuara dhe kufizimet vendore, si dhe Vastu shastra e lashtë shikohej gjerësisht me paragjykim si bestytnore dhe e ngurtë rreth një rrjete katrore ose materialeve tradicionale të ndërtimit. Sachdevi dhe Tillotsoni pohojnë se këto paragjykime ishin të padrejta, pasi një lexim dhe studim i plotë i literaturës Vastu shastra sugjeron gjerësisht se arkitekti është i lirë të përshtas idetë me materiale të reja ndërtimi, kufizimet vendore dhe në një hapësirë jo katrore. Dizajni dhe plotësimi i qytetit të ri të Jaipurit në fillim të viteve 1700 bazuar mbi tekstet Vastu shastra, mjaft më para se çdo projekt publik i periudhës koloniale, ishte një nga shumë provat. Shembuj të tjerë përfshijnë projektet publike moderne të projektuara nga Charles Correa, si Jawahar Kala Kendra në Jaipur dhe Gandhi Ashram në Ahmedabad. Zgjidhjet Vastu Shastra u përdorur gjithashtu nga Khushdeep Bansali në vitin 1997 në kompleksin parlamentar të Indisë, kur konkludoi se biblioteka e ndërtuar pranë ndërtesës është përgjegjëse për paqëndrueshmërinë politike në vend.
Klaus-Peter Gasti pohon se parimet Vastu shastra janë dëshmuar një revival madhor dhe janë përdorur gjerësisht në planifikimin dhe dizajnin e shtëpive individuale, komplekset rezidenciale, tregëtare dhe industriale, si dhe në projektet e rëndësishme publike në Indi, bashkë me përdorimin e ikonografisë dhe artit së lashtë mitologjik të përfshirë në ndërtimet sipas Vastu vidyas.

 Vastu dhe teknologjia 
Vastu sot ka gjetur një vlerësim më të gjerë, falë disponibilitetit të përdorimit teknologjisë së Smartphone Compass-it. Programe të shumta sot asistojnë përdoruesin me sugjerime DIY (Do it yourself – bëje vetë, në anglisht) kështu që ata mund të përdorin pa vështirësi disa koncepte bazë të Vastu.
Aplikimet e fundit kanë shkuar përtej aplikimeve të bazuara në Smartphone Compass për të ofruar aplikime telefonike të bazuara në realitetin e rritur virtual. që e lejojnë përdoruesin të vizualizoi profilin Vastu të shtëpisë apo ndërtesës së tij në pamjen reale të saj. Disa nga këto ofrojnë edhe raporte me porosi të shkarkueshme në formatin pdf  raporte që perdoruesi mund ti përdor si orientuesë. Vastu shastra sot është më e disponueshme falë këtyre risive tekonologjike.

 Vastu dhe bestytnia 
Përdorimi i Vastu shastras dhe këshilluesve Vastu në projektet e ndërtimeve moderne është kundërthënës. Disa arkitektë, veçanërisht gjatë periudhës koloniale të Indisë, e konsideronin atë të errët dhe bestyt. Arkitektë të tjerë pohojnë se kritikët nuk i kanë lexuar tekstet dhe se shumica e teksteve është rreth orientimeve të dizajneve fleksibël për hapësirën, dritën e diellit, rrjedhat dhe funksionet.
Vastu Shastra është konsideruar si pseudoshkencor nga racionalistët si Narendra Nayaku i Federatës së Shoqatave Indiane të Racionalistëve. Shkencëtari dhe astronomi Jayant Narlikar e konsideron Vastu shastran si pseudoshkencë dhe shkuan se Vastu nuk ka ndonjë "lidhje logjike" me mjedisin. Një nga shembujt e përmendur nga Narlikari duke argumentuar mungesën e lidhjes logjike është rregulli Vastu, "sitet e formuar si një trekëndësh ... do të çojnë në shqetësimin qeveritar, ... paralelogrami mund të çoi në grindje në familje". Narlikari vëren se ndonjëherë planet e ndërtesave janë ndryshuar dhe çfarë kishte qenë ndërtuar është prishur për tu përshtatur me rregullat Vastu. Në lidhje me besëtytnitë te Vastu, shkrimtari shkencor Meera Nanda përmend rastin e N. T. Rama Raos, ish kryeministri i Andra Pradeshit, që kërkoi ndihmën e këshilluesve Vastu për problemet e tij politike. Rama Rao u këshillua që problemet e tij do të zgjidheshin nëse ai hynte në zyrën e tij nga një portë e drejtuar nga lindja. Në këtë mënyrë, një barrakë e drejtuar nga lindja e zyrës së tij u urdhërua që të shembej, për ti bërë vend hyrjes së makinës së tij. Dituria e këshilluesve Vastu është vënë në pikëpyetje nga Pramod Kumari, "Pyete popullin Vaastu nëse ata dinë për inxhinierinë civile ose arkitekturën apo rregullat e qeverisë vendore mbi ndërtimin ose standardet minimale të këshillimit mbi ndërtimet e popullit. Ata do të futen në një struken te tekstet e "lashta" dhe "shkencore" që kundërbojnë pseudo-shkencë astrologjike. Pyeti ata ku ishin ata përpara bumit të ndërtimit dhe nëse ata do të shkojnë në ndërtesat shumëkatëshe të zonave të varfra ti këshillonin njerëzit ose bashkësinë e strehimit me kosto të lirë—nuk do të marrësh përgjigje".

Traktatet sanskrite Vastu shastra mbi arkitekturën
Nga traktatet e shumta sanskrite të përmendur në literaturën e lashtë indiane vetëm disa janë përkthyer në gjuhët perëndimore. Shumë shumë shkrime Agama, Purana dhe shkrime Hindu përfshijnë kapituj mbi arkitekturën e tempujve, shtëpive, fshatrave, qyteteve, fortifikimeve, rrugëve, modelet e dyqaneve, puset publikë, banjat publike, sallat publike, kopështet apo argjinaturat e lumenjve ndër gjërat e tjera. Në disa raste, dorëshkrimet janë pjesërisht të humbur, disa janë të disponueshëm vetëm në gjuhën tibetiane, nepaleze ose gjuhët Indiano-Jugore, ndërsa në të tjerë dorëshkrimet sanskrite janë të disponueshëm në pjesë të ndryshme të Indisë. Disa traktate, ose libra me kapituj mbi Vaastu shastran përfshijnë:P.K. Acharya: An Encyclopedia of Hindu Architecture, 1946, Oxford University Press

Shiko edhe
 Tempulli hindu
 Feng Shui
 Manjusri Vasthu Vidya Shastra
 Arkitektura e tempujve hindu
 Arkitektura Indiane
 Shilpa shastra

 Referime 

Bibliografia







































Lidhje të jashtme

 Important Concepts of Vasthu Shasthra Traditional Indian Architecture

Kategoria:Hinduizëm
Kategoria:Arkitektura në Indi
Kategoria:Libra sipas tematikës
Kategoria:Urbanistikë
Kategoria:Stile arkitekturore indiane