Shilpa shastra

Shilpa shastra (sanskritisht: शिल्प शास्त्र  śilpa śāstra) fjalë për fjalë do të thotë Shkenca e Śilpas (arteve dhe zejeve).Stella Kramrisch: Traditions of the Indian Craftsman; 1958, The Journal of American Folklore, Vol. 71, Nr. 281, Traditional India: Structure and Change (korrik - shtator 1958), fq.. 224-30A. Sinha: Design of Settlements in the Vaastu Shastras; 1998, Journal of Cultural Geography, 17(2), fq. 27-41 Është një term i lashtë ombrellë për shumë tekste hindu që përshkruajnë artet, zejet dhe rregullat, parimet dhe standardet e dizenjimit të tyre. Në kontekstin e projektimit të tempujve, Shilpa shastrat ishin manuale për skulpturat dhe ikonografinë hindu, që përshkruanin mes gjërave të tjera, proporcionet e një figure skulpturore, kompozimin, parimet, domethënien, ashtu si dhe rregullat e arkitekturës.Për Śilpa Śāstras si baza për standardet ikonografike të shihet: Thomas J. Hopkins: The Hindu Religious Tradition; 1971, Belmont, Kaliforni: Dickenson Publishing Company, fq. 113.
Në këta tekste listohen tradicionalisht gjashtëdhjetë e katër teknika për arte ose zeje të tilla, herë herë të quajtura bāhya-kalā ("artet e jashtme ose praktike"), duke përfshirë karpentierinë, arkitekturën, argjendarinë, nallbanërinë, aktrimin, kërcimin, muzikën, mjekësinë, poezinë etj.., përkrahë gjashtëdhjetë e katër abhyantara-kalā  ose "arteve sekrete" që përfshijnë kryesisht "artet erotike" si puthjet, përqafimet, etj. (Monier-Williams s.v. śilpa).
Ndërsa Shilpa dhe Vaastu shastrat janë të lidhura, Shilpa Shastrat kanë të bëjnë me artet dhe zejet si modelimi i statujave, ikonave, relieveve në gurë, pikturave, karpentierisë, poçarisë, argjendarisë, ngjyrosjes, tekstileve etj.R. N. Misra: Silpis in Ancient India: Beyond their Ascribed Locus in Ancient Society; 2011, Social Scientist, Vol. 39, Nr. 7/8, fq. 43-54M. Chandra: Costumes, Textiles, Cosmetics an Coiffures in Ancient and Medieval India; 1973, Delhi, oclc 251930242 Vastu shastrat kanë të bëjnë me arkitekturën – ndërtimi i shtëpive, fortesave, tempujve, pallateve, planifikimin e fshatrave dhe qyteteve etj.

Përshkrimi
Silpa (शिल्प, Shilpa) i referohet çdo arti ose zeje në tekstet e lashta indiane, ndërsa Sastra do të thotë shkencë, dije. Së bashku, Shilpa Shastra do të thotë shkenca e arit dhe zejtarisë. Tekstet e lashta sanskrite përdorin termin (शिल्पिन्, Shilpin, artist ose artizan)Śilpin  Sanskrit English Dictionary, University of Koeln, Germany dhe Śilpini (शिल्पिनी, Shilpini, artiste ose artizane)Śilpini  Sanskrit English Dictionary, University of Koeln, Germany for artists and crafts person, while Śilpani refers to works of arts of man.
Kuptimi i Shilpas, sipas Stella Karmrisch është kompleks. Ajo shkruan se ajo konsiston në "artin, aftësinë, zejen, punimin, gjenialitetin, ritin dhe ritualin, formëm dhe krijimin”.Stella Kramrisch: Traditions of the Indian Craftsman; 1958, The Journal of American Folklore, Vol. 71, Nr. 281, (korrik - shtator 1958), fq. 224-30 Gama e zejeve të përfshira nga termi Shilpa shtrihet në çdo aspekt të kulturës, duke përfshirë skulptorin, poçarin, parfumierin, karrondreqësin, piktorin, endësin, arkitektin, kërcimtarin, muzikantin, ushtruesit e arteve erotike etj. Tekstet e lashta indiane pohojnë se numri i arteve është i pakufizuar, ata përmendin gjashtëdhjetë e katër kala’’ (कला, teknika)Vatsyayana, Kamasutra I.3, Jayamangala dhe tridhjetë e dy ‘‘vidya’’ (विद्या, fusha të diturisë).Vatsyayana, Kamasutra, libri I, kapitulli 3 Shilpa diskutohet te Agamat, Puranat dhe Vastu shastra ku është i lidhur me mitologjinë Vishvakarma.

Shilpa shastra mbi pikturën
Shilpa shastrat përfshijnë kapituj mbi pikturën, si miniaturën ashtu dhe atë të mirëfilltë.Isabella Nardi: The Theory of Citrasutras in Indian Painting; 2006, Routledge, ISBN 978-0-415-39195-5, fq. 180-7 Për shembull, Narad Shilpa shastra i kushton kapitujt 66 dhe 71 pikturës, ndërsa Saraswati Shilpa Shastra përshkruan tipet e ndryshme të chitras (pikturë e plotë), ardhachitra (skicimin), chitrabhasa (komunikimin nëpërmjet pikturës), varna samskara (përgatitjen e ngjyrave).S. Dabhade: The Technique of Wall Painting in Ancient India; fq. 7-12
Shilpa Shastra të tjera mbi pikturën perfshijnë Vishnudharmottara Puranan dhe Citralaksanan, më e parë e disponueshme në sanskritisht ndërsa kanë vetëm kompje të mëvonshme të mbijetuara në gjuhën tibetiane (të dyja fillimisht të shkruara mbi trungje mështekne dhe janë përkthyer në anglisht dhe gjermanisht).Isabella Nardi: The Theory of Citrasutras in Indian Painting; 2006, Routledge, ISBN 978-0-415-39195-5 Këta traktate sanskrite diskutojnë aspektet e mëtejshme të një pikture: përmasat, proporcionet, perspektiva e shikuesit, mudra, emocionet dhe rasa (kuptimi). Një qasje e tillë e pikturave indiane, pohon Isabella Nardi, i bën Shilpa Shastrat jo vetëm burime tekstuale kanonike por edhe një mjet përçimi të diturisë dhe temave shpirtërore.Isabella Nardi: Re-evaluating the Role of Text in Indian Art - Towards a Shastric Analysis of the Image of Shri Nathji in Nathdvara Miniature Painting; 2009, South Asia Research, korrik, vol. 29, nr. 2, fq. 99-126

Shilpa Shastra mbi karpentierinë
Adhyaya (kapitulli) e parë e Shilpa Shastra Manasaras diskuton parimet përmasore të karpentierisë.Ram Raz & Henry Harkness: Essay on the Architecture of the Hindus; 1834, fq. 3-6 Versioni i shekullit të IX të tekstit Mayamata të Tamil Nadusë dhe versioni i shekullit të XVI të Silparatnas së Odishas e përshkruajnë taksakan dhe vardhakin si silpinë druri; taksaka zotëron diturinë e tipeve të drurit dhe praktikon artin e prerjes së drurit, ndërsa vardhaki zotëron njohurinë e formave të drurit dhe praktikon artin e karpentierisë.Naoki Ideno: The Artisans' Duty and Ability in Silpa-Sastras; 2007, Journal of Indian and Buddhist Studies, 55(2), fq. 784-8 Një nga permendjet më të hershme të arteve të karpentierisë është në librin 9, kapitulli 112 të Rig Vedas.R. Vyas: Nature of Indian Culture, 1992, South Asia Books, ISBN 978-81-7022-388-7, fq. 20-1 Karpentieria ishte gjithashtu një Shilpa Shastra thelbësore gjatë ndërtimit të një Tempulli hindu.C. Purdon Clarke: Some notes upon the Domestic Architecture of India; The Journal of the Society of Arts, 1883, Vol. 31, nr. 1594, fq. 731-56

Shilpa Shastra mbi metalurgjinë
Vedat, në veçanti Atharva veda dhe Sthapatya veda, përshkruajnë shumë lloje artesh dhe zejesh në diskutimin e tyre mbi Shilpa Shastran dhe Yantra Sarvasvan. Rig veda, pohon Ravi,B. Ravi: Investment casting development - Ancient and Modern Approaches; 2003, National Conference on Investment Casting Central Mechanical Engineering Research Institute; Durgapur, IIT Bombej përmendjet e pajisjeve të përdorura në derdhjen e shkrirjes, si dhamatri (kupola), gharma aranmaya (kontenieri) dhe bhastri (gjyruku). Këto diskutime janë në kontekstin e bërjes së statujave të idhujve dhe përshkruajnë rregullat për të arritur talmanat (proporcionet), mudrat (gjestet) dhe bhavat (shprehjet) më të mira.
Tekste sanskrite si ShilparatnaHans Losch: Sources of Sri Kumara's Silparatna; Anal. Bhandarkar Orient. Res., Vol. 31, fq/ 152-64 dhe ManasaraNdërsa Manasara, ndonjëherë shkruhet Manava sara, ka diskutime të gjera mbi arkitekturën, udhëzime për planifikimin e fshatrave dhe qyteteve të lashta, ka seksione mbi artin e punimit të metaleve po ashtu; të shihet: Koenigsberger: New towns in India; 1952, Town Planning Review, 23(2): 95-99; Acharya: Manasara on Architecture and Sculpture; 1933, Mansara Series 1-4, Oxford University Press, ribotimi i vitit 1995, ISBN 978-81-86142-72-1 përshkruajnë në detaje procesin dhe parimet e artit të punimit të metaleve, veçanërisht të aliazheve si pancha dhatu (pesë metalet - zinku, kallaji, bakri, argjendi dhe ari) dhe ashta dhatu (aliazhet e tetë metaleve – që i shtojnë hekurin, plumbin dhe mërkurin panch dhatus). Madhuchista Vidhana (humbja e dyllit), procesi i derdhjes së metalit të shkrirë është procesi më i diskutuar i Shilpa shastrave të lashta mbi metalet.Pupul Jayakar: Metal Casting from Kerala; 1984, India International Centre Quarterly, Vol. 11, nr. 4, DESIGN: TRADITION AND CHANGE (dhjetor 1984), fq. 63-8 Kirk sugjeron se këto Shastra u përhapën nga India në kulturat e tjera të lashta të Azisë.W. Kirk: The role of India in the diffusion of early cultures; 1975, Geographical Journal, Vol. 141, nr. 1, 19-34
Ndërsa ka dëshmi empirike të metalurgjisë me pastërti të lartë dhe punimeve artistike me metale të tjera, disa Shilpa shastra të lashta kanë humbur. Për shembull, Kolona e Hekurt e Delhit nga shekulli i IV ose V i e.s., që qëndron 7 metra e lartë, peshon 6 tonë dhe përmban hekur 99.72% pa ndonjë shenjë ndryshku, është dëshmi e gjendjes së artit të metalurgjisë në Indinë e shekullit të V.R. Balasubramaniam: The decorative bell capital of the Delhi iron pillar; 1998, JOM, 50(3): 40-47, doi 10.1007/s11837-998-0378-3

Edukimi Shilpa Shastra në Indinë e lashtë
Prejardhja nuk ishte kufizuese
Të gjitha artet ishin të mundshme për të gjitha klasat, kastat dhe të dy gjinitë në Indinë e lashtë.Stella Kramrisch: The Hindu Temple; Vol 1, ISBN 978-81-208-0222-3 Tekstet e lashta të Parasharas, pohojnë se të gjitha zejet ishin të praktikuara nga çdokush pavarësisht zanatit të familjes. ‘‘Jatakat’’ Budiste përmendin karpentierë brahminë, teksti i shekullit të IV ‘‘Baudhayana’’ përshkruanBaudhayana, XXV.13.22 ndërtues karrosh, karpentierë, tullabërës, poçarë dhe metalpunues nga njerëz të klasifikuar si Kshatriya, Vaishya dhe Shudra. ‘‘Suttavibhanga’’ përshkruan ndërtues dhe karrondreqës të lindur nga baba shudra dhe nënë brahmine, që nga tekstet e mëvonshme do të përshkruheshin si të paprekshëm. Argjendarët e Maharashtras përfshinin fëmijë të lindur në familje barinjsh.

Formimi artizanal
Shegertët bashkoheshin dhe trajnoheshin nën drejtimin e mjeshtrave. Më të mirët mereshin dhe njiheshin si anëtarë të punishteve të ndryshme artizanale ose artistike. Trajnimi fillonte nga fëmijëria dhe përfshinte studime rreth dharmas, kulturës, leximit, shkrimit, matematikës, gjeometrisë, ngjyrave, veglave, ashtu si dhe sektretet e tregëtisë – këto quheshin Traditë.

Punishtet
Shilpinët formonin Śreni (punishte artizanale) në Indinë e lashtë. Çdo punishte formonte ligjet dhe kodet e saj të sjelljes, mbretërit e lashtë hindu dhe budistë të Indisë e respektonin traditën. Në disa raste, mbreti vendoste ligjet e punishteve;Manusmriti VIII.41 në disa raste, financieri i mbretit kishte fjalën e fundit dhe shërbente si gjykatës i punishteve të ndryshme në një mbretëri.Nigrodha Jataka VI. 427 Këto punishte, në mijëvjeçarin e I të e.s., përfshinin të gjitha ato që praktikonin artit pavarësisht kastës ose bindjes së artistëve.Stella Kramrisch: Traditions of the Indian Craftsman; 1958, The Journal of American Folklore, Vol. 71, nr. 281, Traditional India: Structure and Change, fq. 228 Të ardhurat e çdo punishteje vinin nga këstet e paguara nga anëtarët e rinj që i bashkoheshin punishtes, nga gjobat mbi ata që shkelnin kodin e sjelljes të vendosur nga punishtja dhe nga qiraja e veglave të përdorura për atë art. Punishtet kryenin gjithashtu bamirësi dhe bënin punime falas për tempujt dhe veprat e tjera shoqërore. Gjatë festave dhe celebrimeve, çdo punishte do të kontribuonte me veprimtarinë dhe pavjonet me flamuj dhe emblema të saj.

Arti shpirtëror
Punës krijuese dhe artistëve u jepeshin atributet e një sakramenti në kulturën e lashtë indiane, pohon Stella Kramrisch.Stella Kramrisch: The Hindu Temple; Vol 1, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0222-3 Një artist shprehte shenjtërinë dhe spiritualitetin në artin e tij ose të saj. Ky besim vazhdon të shfaqen në Indinë moderne në formën e ritualeve, ku në një festë vjeshtore (Dashahra), artizanët në pjesë të ndryshme të Indisë adhuronin veglat e tyre me temjan, lule dhe oriz.
Brhat Samhita në vargjet 57.10-11 përshkruan praktikën e karpentierëve të luteshin dhe të krërkonin falje për prerjen e një peme përpara prerjes së saj. Sëpata e përdorur për të prerë pemën do të fërkohej me mjalt dhe gjalp për të minimumizuar dhimbjet e pemës që konsiderohej si një qënie e gjallë. Artizanati shihej si aplikim i esencës së Purushas (parimet e përbotshme) në pjesët e natyrës ashtu si shndërrimi i saj në një punim artistik.Stella Kramrisch: The Hindu Temple; Vol 1 & 2, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-0222-3Heather Elgood: Hinduism and the religious arts; 2000, ISBN 978-0-304-70739-3, fq. 121-5

Traktate Shilpa shastra
Disa dorëshkrime të njohura të lidhura me Shilpa Shastrat përfshijnë:P.K. Acharya: An Encyclopedia of Hindu Architecture; 1946, Oxford University PressBibliography of Vastu Shastra Literature, 1834-2009  CCA

Shiko edhe
 Vastu shastra
 Manjusri Vasthu Vidya Shastra
 Arti Indian
 Tempulli hindu
 Arkitektura e tempujve hindu
 Letërsia Indiane

 Referime 

Bibliografia





















Lidhje të jashtme

Kategoria:Hinduizëm
Kategoria:Historia e Indisë
Kategoria:Arte
Kategoria:Arkitektura në Indi
Kategoria:Libra sipas tematikës
Kategoria:Stile arkitekturore indiane