Manastiri i Kryeengjujve

Manastiri i Kryeengjëjve të Shenjtë është një monument i trashëgimisë kulturore që ndodhet në Jabllanicë, Prizren, Kosovë. Ky monument është i kategorisë "Arkeologjik", i miratuar me numër 464 / 48. Manastiri i Kryeengjujve është një manastir ortodoks serb. Manastiri u themelua nga perandori serb Stefan Dushan (mbretëroi 1331-1355) midis 1343 dhe 1352 në vendin e një kishe të mëparshme, pjesë e kompleksit të kalasë së Vishegradit. Ishte kisha e varrimit të perandorit Dushan, dhe përfaqësonte kulmin e stilit arkitekturor kishtar serb, që çoi në lindjen e stilit të shkollës Morava.

Kompleksi, i cili shtrihet mbi 6,500 m², përfshin dy kisha, ajo kryesore i kushtohet Kryeengjëjve të Shenjtë, dhe e dyta i kushtohet Shën Nikollës, të dyja të ndërtuara në stilin arkitekturor rash. Manastiri u plaçkit dhe u shkatërrua pas mbërritjes së osmanëve në vitin 1455, dhe në vitin 1615 u rrafshua me tokë dhe materiali i tij u përdor për ndërtimin e Xhamisë së Sinan Pashës, Prizren.

I gjithë kompleksi u eksplorua arkeologjikisht në vitin 1927 dhe mbetjet e tij u konservuan pas Luftës së Dytë Botërore. Gjatë dekadës së fundit të shekullit të 20-të, puna për rindërtimin vazhdoi dhe në vitin 1998 u kthye përsëri në një manastir aktiv mashkullor. Pas bombardimeve të NATO-s në Jugosllavi në vitin 1999 dhe tërheqjes së forcave të ushtrisë jugosllave, objektet e rindërtuara u dogjën dhe u plaçkitën në qershor të vitit 1999, nga pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), pas mbërritjes së Forcave të Kosovës (KFOR). Gjatë trazirave të vitit 2004 në Kosovë, manastiri u dogj dhe u plaçkit përsëri. I gjithë kompleksi i manastirit është nën mbrojtjen e Republikës së Serbisë, si Monument i Kulturës me rëndësi të madhe.

 Vendndodhja 
Kompleksi i manastirit është ndërtuar në rrafshnaltën më të vogël në kanionin e Prizrenska Bistrica, afërsisht 2.5 km në juglindje të Prizrenit. Rrafshnalta është në një gadishull, i rrethuar nga lumi nga tre anët, ndërsa në anën e katërt juglindore është e rrethuar nga shkëmbinj të mprehtë, në majë të të cilëve ndodhet kalaja e fortifikuar e Vishegradit. Në kohën e ndërtimit të saj kishte një rrugë karvani afër Prizren Bistrica, e cila lidhte Shkupin me Prizrenin, mbi Kaçanik, Sirinićka Župa dhe Sredačka Župa, dhe ka të ngjarë që rruga kalonte djathtas përmes manastirit.

 Historia 
djathtas|parapamje|200x200px|Fragmente guri

 Parahistoria e kompleksit 
Gjatë gërmimeve arkeologjike të kompleksit të manastirit, gjetjet më të vjetra datojnë nga epoka eneolitike, ndërsa evidentohet se në epokën e hershme të hekurit ka ekzistuar një vendbanim. Gjatë periudhës klasike vendbanimi u shpërbë dhe më vonë gjatë shekujve IV, V dhe VI u themelua përsëri dhe ishte periudha e vonë klasike ose fshati i hershëm bizantin, i cili ishte i rrethuar nga një mur antik i vonë, por që ende nuk është vërtetuar shkencërisht.

Pas kësaj periudhe, ka gjetje nga shekujt X, XI dhe XII, kur konsiderohet se kalaja origjinale mesjetare (e cila atëherë përfshinte vetëm kalanë me pesë kënde në kodrën mbi manastir) është ndërtuar në shekullin e 12-të.  Gjyshi i Dushanit, Mbreti Milutin (1282–1321), dhuroi një fortesë të vogël të Vishegradit me një kishë kushtuar Shën Nikollës, peshkopit të Prizrenit.

 Historia e hershme 
djathtas|parapamje|450x450px|Pamje e kompleksit të manastirit nga ajri: ( majtas lart) Pjesë e konviktit të rinovuar (e djegur gjatë trazirave të marsit 2004 ) ( lart ) mbetet kisha e Shën Nikollës ( mes ) Mbetjet e Kishës së Kryeengjëllit të Shenjtë ( djathtas ) mbetet një ngrënie monumentale ( poshtë ) mbetjet e kullës hyrëse dhe urës së gurit të rindërtuar nëpër Bistricë
Brenda kompleksit u ndërtua edhe një spital.Удео хришћанства у развоју европске и српске медицине Средњег века, "Поред обнављања и проширења болнице у Хиландару, цар Душан је подигао болницу и у својој задужбини, манастиру св. Арханђела код Призрена 1342. године. Она је служила само за лечење калуђера, док се у њој нису смела лечити изнемогла и лица оболела од трајних обољења. Из овога јасно произилази да је ово била установа искључиво здравственог карактера и да није служила као склониште за сиромахе и дефектне особе. Ова појава је била ретка на Западу, где су болнице у почетку осниване да служе као прихватилишта за сиромахе." Karta përcaktonte sigurimin e trajtimit të detyrueshëm të personave të sëmurë.

 Sundimi Osman 
majtas|parapamje|300x300px|Xhamia e Sinan Pashës, e ndërtuar nga mbetjet e Manastirit të Shën Kryeengjëjve.
Pas pushtimit të Prizrenit dhe rrethinave të tij në vitin 1455 nga Perandoria Osmane, manastiri u plaçkit dhe u shkatërrua. Komuniteti monastik nuk u ndal, por kompleksi kishte humbur lavdinë e tij të vjetër dhe ishte në rënie të vazhdueshme.

Gjatë shekujve në vijim, lokacioni I u shkatërrua më tej pjesa e mbetur e dorëzimit të materialeve ndërtimore për objektin, pasi ndërtesat në Prizren, dhe shtëpitë e zakonshme dhe koha janë mbetjet e ndërtesave të mëparshme të varrosura shtresave të vendit. Megjithatë, pozicioni mbeti manastire të famshme në njerëzit përreth, kështu që e gjithë zona për t'u goditur gjendej herë pas here grabitje nga ku gërmoheshin rrënoja në kërkim të thesareve të fshehura të manastirit.

 Kërkimet gjatë shekullit të njëzetë 
Gërmimet e para arkeologjike të vendit u kryen në vitin 1927 nga Dr Radoslav Grujić, me ndihmën e Ministrisë së Fesë dhe ushtrisë dhe marinës. Gjatë atij hulumtimi janë zbuluar disa objekte në zonën e Bistricës: 
 Kisha kryesore kushtuar Kryeengjëjve të Shenjtë
 Një kishë e vogël kushtuar Shën Nikollës
 Një pjesë e konviktit dhe objekteve të tjera përgjatë ledhit pranë Bistricës

Në zonën e Vishegradit, u krye vetëm një hulumtim i vogël, në të cilin u gjet kisha kushtuar Shën Nikollës dhe disa ndërtesa të tjera. Brenda kishës kryesore gjetën mbetjet e varrit perandorak, në të cilin supozohej se ishin eshtrat e perandorit Dushan. Dy vjet më vonë, eshtrat e Dushanit u transferuan në Beograd dhe u varrosën në një arkivol të veçantë në kishën e Shën Markut, deri në restaurimin e plotë të manastirit.

Pjesët e gjetura të dyshemesë së famshme të mozaikut, plastikës dekorative dhe pikturave u transferuan në Muzeun e Serbisë Jugore (tani Muzeu i Maqedonisë) në Shkup, ku gjenden ende, por nuk dihet se ku janë objektet e tjera që përmenden në librin e Grujiqit. raportet janë, kështu që sot konsiderohen të humbura përgjithmonë, Përveç kësaj, pjesë të dyshemesë së mozaikut janë dëmtuar më tej gjatë transportit për në Shkup. 

Pak para gërmimeve të vitit 1926, pranë kompleksit të manastirit u ndërtua hidrocentrali i parë në Kosovë e Metohi, Prizrenka, i përfunduar në vitin 1928, i cili ishte aktiv deri në vitet 1960, ndërsa sot është nën mbrojtjen e shtetit si monument. 
djathtas|parapamje|267x267px| Pllakë mermeri në vendin e varrit të perandorit Dušan

Në fillim të viteve 1990 lindi një ide për restaurimin e të gjithë kompleksit të manastirit, për të cilin një nga parakushtet për të kryer ishin kërkimet e mëtejshme arkeologjike në këtë zonë. Gjatë vitit 1992 janë kryer gërmimet, pas së cilës, gjatë dy viteve të ardhshme, është bërë një hulumtim i gjerë sistematik i mbrojtjes.
majtas|parapamje|300x300px|Sveti Arhangjeli

 Moderne 
I gjithë kompleksi u eksplorua arkeologjikisht në vitin 1927 dhe mbetjet e tij u konservuan pas Luftës së Dytë Botërore. Gjatë dekadës së fundit të shekullit të 20-të, puna për rindërtimin vazhdoi, dhe në vitin 1998 ai u kthye përsëri në një manastir aktiv mashkullor. Pas bombardimeve të NATO-s në Jugosllavi në vitin 1999 dhe tërheqjes së forcave të ushtrisë jugosllave, objektet e rindërtuara u dogjën dhe u plaçkitën në qershor të vitit 1999, nga pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), pas mbërritjes së Forcave të Kosovës (KFOR).Без пратње само до Сиринићке жупе  (Глас Јавности), 2 qershor 2005; accessed 8 nëntor 2016.

I gjithë kompleksi është nën mbrojtjen e Republikës së Serbisë, si monument i kulturës me rëndësi të madhe.   

 Lidhje të jashtme 
 Databaza e trashëgimisë kulturore të Kosovës 
 Манастир Светих Арханѓела
 Dioqeza Ras-Prizren 
 Manastiri i Shën Kryeengjëjve
 Manastiri i Kryeengjëjve të Shenjtë 
 Historia e Manastirit të Kryeengjëjve të Shenjtë 

 Referime 

Kategoria:Trashëgimi kulturore në Kosovë
Kategoria:Monumente dhe memoriale në Kosovë
Kategoria:Koordinatat në Wikidata
Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Monumente kulturore në Prizren
Kategoria:Manastire ortodokse në Kosovë