Arsimi në Mal të Zi

Arsimi në Mal të Zi është i organizuar nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës e Qeverisë së Malit të Zi.

Arsimi në Mal të Zi fillon me arsimin parashkollor ose me shkollën fillore. Fëmijët regjistrohen në shkollë fillore (Gjuha malazeze: Osnovna škola) në moshën 6 vjeçare dhe zgjat nëntë vjet.

 Historiku 
Para vitit 1868, kishte vetëm disa shkolla fillore në Mal të Zi. Por midis viteve 1868 - 1875, u hapën 72 shkolla të reja e ku mësonin rreth 3000 nxënës. Arsimin fillor u bë i detyrueshëm dhe ishte pa pagesë. Në vitin 1869, u hapën: Seminari i Mësuesisë dhe Instituti i Vajzave në Cetinje. Instituti i Vajzave ishte një shkollë e specializuar për mësueset e shkollave fillore. Në vitin 1875, u hap edhe një shkollë bujqësore, në qytetin Danillovgrad, por shkolla u mbyll dy vjet më vonë, për shkak të luftës me Turqinë. Më pas, një shkollë e ngjashme u hap në Podgoricë, në vitin 1893. Në këtë mënyrë, u rrit numri i të rinjëve të arsimuar dhe malazezët morën pozita kyçe në administratën qeveritare. Në vitin 1880, u hap edhe Gjimnazi i parë i Ulët klasikë (klasat 5-8). Në vitin 1902, ky institucion i arsimit të mesëm u bë një Gjimnaz i Lartë klasik (klasat 9-12). Në vitin 1899, Mali i Zi kishte 75 shkolla publike dhe 26 shkolla private.

 Sistemi arsimor 
Sistemi arsimor në Mal të Zi është uniformë. Kurrikula e shkollës përfshin historinë dhe kulturën e të gjitha grupeve etnike. Gjuha e mësimit është Gjuha malazeze (serbe, boshnjake, kroate), si dhe në gjuhën shqipe , në disa nga shkollat fillore dhe shkollat e mesme, ku ka prani të rëndësishme të Shqiptarëve. Të gjithë nxënësit deri në shkollat e Mesme janë të regjistruar në shkollat publike, të cilat janë të financuara nga Buxheti i Republikës. Në dhjetor të vitit 2008, Ministri i Arsimit në Mal të Zi Sreten Škuletić tha se në vitin 2009, të gjitha tekstet shkollore do të jenë të shtypura në gjuhën malazeze, si pjesë e një reforme arsimore. Kjo do të përfshijë edhe fjalorë dhe libra të gramatikës."Të gjitha tekstet e malit të zi nga viti 2009"  b92.net 30 dhjetor 2008, Vizituar 30/12/08

 Arsimi fillor 
Arsimi fillor në Mal të Zi është falas dhe i detyrueshëm për të gjithë fëmijët ndërmjet moshës 6 dhe 14, pas së cilës fëmijët ndjekin shkollen nëntë-vjeçare (shkolla tetë-vjeçare nuk ekziston më).

 Arsimi i mesëm 
Shkollat e mesme ndahen në tri lloje, dhe fëmijët ndjekin njërën prej tyre, në varësi të zgjedhjes së tyre. Në Mal të Zi janë këto tipe të shkollave të mesme:
 Gjimnazi (Gimnazija), zgjat për katër vite dhe ofronë njohuri të përgjithshme dhe të gjera të arsimit. Ai është i konsideruar si një shkollë përgatitore për kolegjet, dhe kështu janë edhe më prestigjioze.
 Shkolla profesionale (Stručna škola) zgjatë për tre apo katër vjet dhe studentët specializohen në fusha të caktuara, ndërsa ofrojnë një arsim relativisht të gjerë.
 Shkollat profesionale (Zanatska škola) zgjatë për tre vjet, pa një alternativë të edukimit të vazhdueshëm dhe të specializuar në drejtime të ngushta profesionale.

 Arsimi i lartë 
Institucionet e nivelit të lartë të arsimit, janë të ndara në Arsimin e Epërm (Vise obrazovanje) dhe në Arsimin e Lartë (Visoko obrazovanje) në nivel fakulteti.
 Kolegjet (Fakultet) dhe akademitë e artit (akademija umjetnosti) me kohëzgjatje prej 4 deri 6 vjet (një vit është i ndarë në dy semestra) dhe japin diploma ekuivalente me një Diplomë të Artit ose një Diplomë të Shkencës.
Shkollat e larta (Viša škola) zgjasin në mes dy dhe katër vjet.

 Studimet Pasdiplomike 
Studimet Pasdiplomike (post-diplomske studije)  organizohen pas përfundimit të studimeve themelore dhe ofron gradën master dhe doktoraturë (Ph. D.) si dhe arsim i specializuar.

 Kualifikimet 
 Diploma e Shkollës së Mesme (Diploma o Završenoj Srednjoj Školi )
 Diploma e Arsimit të Lartë (Diploma Višeg Obrazovanja) 
 Diploma Bachelor (Diploma Visokog Obrazovanja) 
 Diploma Master-Magjistër (Diploma Magistar Nauka) 
 Doktoraturë - Ph.D. (Doktor Nauka)

Arsimi shqip në Mal të Zi
Qeveria e Malit të Zi mundëson arsimimin në gjuhën shqipe në shkollat fillore dhe të mesme, ndërsa nga viti 2004 ekziston edhe dega e mësuesisë në gjuhën shqipe në Universitetin e Malit të Zi.Istorijski Leksikon Crne Gore, Grup autorësh, Daily press: Podgoricë, 2006 ISBN 86-7706-169-X

 Shkollat fillore 
Arsimi fillor në gjuhën shqipe realizohet në 12 shkolla fillore:
 Ulqin 4 shkolla fillore 
 Tuz 4 shkolla fillore, 
 Plavë 2 shkolla fillore  
 Tivar 1 shkollë fillore 
 Rozhajë 1 shkollë fillore. 
+KomunaShkollaVendndodhjaGjuha e mësimdhëniesNumri i nxënësve
(2020/21)TivarShkolla fillore "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"OstrosShqip80GuciShkolla fillore "Xhafer Nikoçeviq"GuciShqip113Malazisht*181PlavëShkolla fillore “Hajro Shahmanoviq”PlavëShqip77Malazisht*794RozhajëShkolla fillore "Dacaj"DacajShqip24TuzShkolla fillore "29 Nëntori"DinoshëShqip173Shkolla fillore "Bashkimi"Skorraq, HotShqip50Shkolla fillore "Mahmut Lekiq"TuzShqip593Malazisht*586Shkolla fillore "Gjergj Kastrioti Skënderbeu"Stjepoh, TrieshShqip49UlqinShkolla fillore "Boshko Strugar"UlqinShqip188Malazisht*177Shkolla fillore "Marshalli Tito"UlqinShqip789Malazisht*483Shkolla fillore "Bedri Elezaga"KatërkollëShqip386Shkolla fillore "Mark Nuculloviq"ShtojShqip55Malazisht*46Referimet: 
* Emri i plotë i gjuhës së mësimdhënies është Gjuha malazeze - serbe, bosnjane, kroate.

 Shkollat e mesme 
Arsimi i mesëm në gjuhën shqipe realizohet në 5 institucione të arsimit të mesëm:
KomunaShkollaVendndodhjaGjuha e mësimdhëniesNumri i nxënësve
(2020/21)PlavëShkolla e mesme e kombinuar "Beqo Bashiq"PlavëShqip76Malazisht*463TuzShkolla e mesme e kombinuar "25 Maji"TuzShqip294Malazisht*67Medreseja "Mehmed Fatih"Milesh i PoshtëmShqipBoshnjakishtUlqinShkolla e mesme e kombinuar "Vëllazërim-bashkim"UlqinShqip559Malazisht*233Gjimnazi "Drita"UlqinShqip62Referimet: 
* Emri i plotë i gjuhës së mësimdhënies është Gjuha malazeze - serbe, bosnjane, kroate.

 Shih edhe 
 Universiteti i Malit të Zi
 Programi i Mësuesisë në Gjuhën Shqipe i Universitetit të Malit të Zi

 Referime 

 Lidhje të jashtme 
 Universiteti i Malit të Zi (Faqe Interneti)

Kategoria:Mali i Zi

Kategoria:Arsimi në Evropë sipas vendit