Çmimi Pritzker

Çmimi Pritzker për Arkitekturë jepet çdo vit "për të nderuar arkitektin apo arkitektët e gjallë, puna e ndërtuar e të cilëve demonstron kombinimin e kualiteteve si talentin, vizionin dhe zotimin, që ka prodhuar kontribute konsistente dhe domethënëse për njerëzimin dhe ambientin e ndërtuar përmes artit të arkitekturës." E themeluar në vitin 1979 nga Jay A. Pritzker dhe gruaja e tij Cindy, çmimi financohet nga Familja Pritzker dhe sponsorizhet nga Fondacioni Hyatt dhe konsiderohet si një nga çmimet kryesore të botës në lëminë e arkitekturës; është referuar shpesh si Çmimi Nobel për arkitekturë. Fituesi më i fundit, në vitin 2016, është arkitekt kilian Alejandro Aravena.

Çmimi thuhet që jepet "pa marrë parasysh kombësinë, racën, besimin, apo të ideologjinë." Fituesi merr US$100,000, një certifikatë citimi, dhe që nga viti 1987, një medalje bronzi. Dizajnimet në medalje janë të frymëzuara nga puna e arkitektit Louis Sullivan, ndërsa mbishkrimet e  frymëzuara nga latinishtja në anën e kundërt të medaljes —firmitas, utilitas, venustas (shqip: qëndrueshmëri, komoditet dhe kënaqësi)—vijnë nga arkitekti i lashtë romak Vitruvius. Para vitit 1987, një edicion i kufizuar i skulpturës Henry Moore ka shoqëruar çmimin monetar.

Drejtori ekzekutiv i çmimit, Martha Thorne, bën thirrje për nominime nga disa lloj njerëzish, duke përfshirë laureatë të kaluar, akademik, kritik dhe të tjerë "me eksperiencë dhe interes në fushën e arkitekturës". Gjithashtu, cilido arkitekt i liçensuar mund të bëjë një aplikim personal për çmimin cdo vit para datës 1 nëntor. Në vitin 1988 Gordon Bunshaft nominoi veten për çmimin dhe përfundimisht e fitoi. Juria, që çdo vit përbëhet nga pesë deri në nëntë "ekspert ... profesionalista të njohur në fushat e tyre si arkitekturë, biznes, edukim, botim, dhe kulturë", mendojnë me kujdes herët në vitin pasues para se të shpallin fituesin në pranverë. Në vitin 2015, kryesuesi i çmimit është Lord Palumbo (që ka qenë që nga viti 2005); kryesuesit e mëhershëm ishin J. Carter Brown (1979–2002), dhe Lord Rothschild (2003–04).

 Polemika 
Në vitin 2013, "Women in Design", një organizatë studentore nga Harvard Graduate School of Design filloi një peticion në emër të Denise Scott Brown për të marrë një njohje të përbashkët me partnerin e saj, fitues i mëhershëm i çmimit Robert Venturi, duke e zhvilluar edhe më shumë debatin mbi seksizmin në arkitekturë. Peticioni, sipas The New York Times ka "rindezur tensionet që ishin prezentë për një kohë të gjatë në botën e arkitekturës mbi hamendësimin që gratë kanë qenë të privuara vazhdimisht nga pozicioni që meritojnë në një fushë çmimi më prestigjioz i së cilës nuk iu dha një gruaje deri në vitin 2004, kur Zaha Hadid e fitoi." Edhe pse peticioni morri përkrahje ndërkombëtare nga disa fitues të mëparshëm, juria vendosi që nuk mund të rishohë punën e jurive të mëparshme, në mënyrë që t'i pranojë punën e Denise Scott Brown dhe Lu Wenyu, të dyja gra dhe partnere të barabarta të bashkëshortëve të tyre Venturi dhe Wang Shu, të cilët fituan më 1991 dhe 2012 respektivisht. Scott Brown tha për CNN që "si grua, ajo u ndje e përjashtuar nga elita e arkitekturës përgjatë karrierës së saj," dhe që "Çmimi Pritzker ishte bazuar mbi idenë e gabuar që arkitektura e shkëlqyeshme ishte puna e një 'gjeniu mashkull të vetmuar' në kurriz të vlerave të bashkëpunimit."

 Laureatët 
Fituesi përurues Philip Johnson është cituar "për 50 vite imagjinatë dhe gjallëri të mishëruara në një mori muzesh, teatre, biblioteka, shtëpi, kopshte dhe strukura korporatash". Laureati i 2004-ës Zaha Hadid ishte femra e parë që fitoi çmimin. Ryue Nishizawa u bë fituesi më i ri në 2010 në moshën 44 vjec. Fituesit e 32-të, Kazuyo Sejima dhe Ryue Nishizawa, u cituan për "arkitekturë që ishte njëkohësisht delikate dhe e fuqishme, preçize dhe fluide, e zgjuar por jo tepër e mençur". Fituesi më i fundit, në vitin 2016, është arkitekti kilian Alejandro AravenaPritzker Prize for Frei Otto, German Architect, Announced After His Death, Robin Pogrebin, The New York Times, March 10, 2015
 Nr.  Viti Laureati KombësiaFotoExample work (year completed)Ceremony location Ref. 1  1979    SHBA alt=The inaugural laureate Philip Johnson behind an architectural model|100x100px  100x100px Glass House (1949) Dumbarton Oaks, Washington DC  2  1980    Meksikë –  133x133px Torres de Satélite (1957) Dumbarton Oaks, Washington DC  3  1981    Mbretëri e Bashkuar 143x143px  100x100px  Seeley Historical Library (1968) National Building Museum, Washington DC  4  1982    SHBA –  133x133px Knights of Columbus Building (1969) Art Institute of Chicago [A] 5  1983    SHBA 113x113px  100x100px National Gallery of Art, East Building (1978)  Metropolitan Museum of Art, New York City [B] 6  1984    SHBA 143x143px  100x100px High Museum of Art (1983) National Gallery of Art, Washington DC  7  1985    Austri 128x128px  100x100px  Abteiberg Museum (1982)  The Huntington Library, San Marino, California  8  1986    Gjermani (Gjermani Perëndimore)  112x112px  100x100px  Christi Auferstehung, Cologne (1968)Worshipful Company of Goldsmiths, London  9  1987    Japoni 160x160px 100x100px  St. Mary's Cathedral, Tokyo (1964)  Kimbell Art Museum, Fort Worth, Texas  10  1988   (shared prize)  SHBA –  100x100px  Beinecke Rare Book and Manuscript Library (1963)  Art Institute of Chicago  10  1988   (shared prize)  Brazil  160x160px  133x133px  Cathedral of Brasília (1958) Art Institute of Chicago  11  1989    Kanadë
SHBA 100x100px  100x100px  Walt Disney Concert Hall (1999–2003) Tōdai-ji, Nara, Japan [C] 12  1990    Itali — 100x100px  Bonnefanten Museum (1990)Palazzo Grassi, Venice  13  1991    SHBA 100x100px  100x100px  National Gallery, Sainsbury Wing (1991)  Palace of Iturbide, Mexico City  14  1992    Portugali 112x112px  133x133px Pavilion of Portugal in Expo'98 (1998)  Harold Washington Library, Chicago  15  1993    Japoni 100x100px  100x100px  Tokyo Metropolitan Gymnasium (1991)  Prague Castle  16  1994    Francë -  100x100px French Embassy, Berlin (2003) The Commons, Columbus, Indiana  17  1995    Japoni 100x100px  133x133px  Church of the Light (1989) Palace of Versailles  18  1996    Spanjë 125x125px  100x100px  Kursaal Palace (1999)  Getty Center, Los Angeles  19  1997    Norvegji –  100x100px  Norwegian Glacier Museum (1991)  Guggenheim Museum Bilbao  20  1998    Itali 105x105px  100x100px  Kansai International Airport (1994)  White House, Washington DC  21  1999    Mbretëri e Bashkuar alt=1999 winner Norman Foster, giving a speech behind a lecturn|126x126px  100x100px  Millennium Bridge (London) (2000)  Altes Museum, Berlin  22  2000    Holandë 154x154px  100x100px  Casa da Música, Porto (2003) Jerusalem Archaeological Park  23  2001  Herzog & de Meuron  Zvicërr –  100x100px  Tate Modern (2000) Monticello, Charlottesville, Virginia  24  2002    Australi 158x158px  100x100px  Berowra Waters Inn (1983) Campidoglio, Rome  25  2003    Danimark  – 100x100px  Sydney Opera House (1973)  Royal Academy of Fine Arts of San Fernando, Madrid  26  2004    Irak
Mbretëri e Bashkuar 133x133px  Contemporary Arts Center (2003)  Hermitage Museum, Saint Petersburg [D] 27  2005    SHBA – 100x100px  San Francisco Federal Building (2007)  Pritzker Pavilion, Chicago  28  2006    Brazil  100x100px  100x100px  Saint Peter Chapel, Campos do Jordão, São Paulo (1987)  Dolmabahçe Palace, Istanbul 29  2007    Mbretëri e Bashkuar 165x165px  137x137px  Lloyd's building (1986) Banqueting House, Whitehall, London[E] 30  2008    Francë 100x100px  100x100px  Torre Agbar (2005) Library of Congress, Washington DC  31  2009    Zvicërr –  133x133px  Therme Vals (1996)  Legislative Palace of the City Council, Buenos Aires  32  2010   and 
Ryue Nishizawa (SANAA)  Japoni 149x149px  100x100px  21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa (2003)  Ellis Island, New York City  33  2011    Portugali 146x146px  100x100px  Estádio Municipal de Braga (2004)  Andrew W. Mellon Auditorium, Washington DC  34  2012  Wang Shu  Kinë 102x102px  100x100px  Ningbo Museum, (2008)  Great Hall of the People, Beijing  35  2013    Japoni 133x133px  149x149px  Sendai Mediatheque, (2001)  John F. Kennedy Presidential Library and Museum, Boston  36  2014    Japoni 100x100px   Centre Pompidou-Metz (2010)  Rijksmuseum, Amsterdam 37  2015    Gjermani 100x100px  Olympic Stadium, Munich (1972)  New World Center, Miami  38  2016    Kili 108x108px  150x150px  Siamese Towers, Pontifical Catholic University of Chile United Nations Headquarters, New York City 

 Shënime të tabelës 
 A.  Roche ka lindur në Irlandë.
 B.  Pae ishte i lindur në Kinë.
 C.  Gehry ka lindur në Kanada.
 D.  Hadid u lind në Irak.
 E.  Rogers u lind në Itali.

 Shih edhe 
 Çmimi Driehaus për Arkitekturë
 Lista e cmimeve arkitektonike

 Referime 
Të përgjithshme

Të veçanta

 Lidhje të jashtme 
 Faqja zyrtare