Janosh Huniadi

Janosh Huniadi (serbo-kroatisht: Janko Hunjadi, rumanisht: Ioan de Hunedoara; rreth 1406 - 11 gusht 1456) ishte një figurë kryesore ushtarake dhe politike hungareze në Evropën Qendrore dhe Juglindore gjatë shekullit 15-të. Sipas shumicës së burimeve bashkëkohore, ai ishte anëtar i një familjeje fisnike me prejardhje Vllahe. Ai i zotëroi aftësitë e tij ushtarake në vendet kufitare jugore të Mbretërisë së Hungarisë që ishin të ekspozuara ndaj sulmeve osmane. I emëruar vojvod i Transilvanisë dhe kryetar i një numri qarqesh jugore, ai mori përgjegjësinë për mbrojtjen e kufijve në 1441.

Huniadi miratoi metodën Husite të përdorimit të vagonëve për qëllime ushtarake. Ai punësoi ushtarë profesionistë, por edhe mobilizoi fshatarësinë vendase kundër pushtuesve. Këto risi kontribuan në sukseset e tij më të hershme kundër trupave osmane që po plaçkisnin marshimet e jugut në fillim të viteve 1440. Edhe pse i mundur në betejën e Varnës në 1444 dhe në betejën e dytë të Kosovës në 1448, "Fushata e gjatë" e tij e suksesshme nëpër malet e Ballkanit në 1443–44 dhe mbrojtja e Beogradit (Nándorfehérvár) në 1456, kundër trupave të udhëhequra personalisht nga sulltani, krijoi reputacionin e tij si një gjeneral i madh. Papa urdhëroi që kishat evropiane të bien këmbanat e tyre në mesditë për të mbledhur besimtarët në lutje për ata që po luftonin. Këmbanat e kishave të krishtera bien në mesditë për të përkujtuar fitoren e Beogradit.

Janosh Huniadi ishte gjithashtu një burrë shteti i shquar. Ai mori pjesë aktive në luftën civile midis partizanëve të Wladislas I dhe të miturit Ladislaus V, dy pretendues për fronin e Hungarisë në fillim të viteve 1440, në emër të të parëve. I popullarizuar në mesin e fisnikërisë më të vogël, Dieta e Hungarisë e emëroi atë, në 1445, si një nga shtatë "Kapitenët e Përgjithshëm" përgjegjës për administrimin e çështjeve shtetërore derisa Ladislaus V (deri në atë kohë u pranua unanimisht si mbret) erdhi në moshë. Dieta tjetër shkoi edhe më tej, duke zgjedhur Huniadin si regjent të vetëm me titullin e guvernatorit. Kur ai dha dorëheqjen nga kjo detyrë në 1452, sovrani i dha titullin e parë trashëgues (kont i përhershëm i Beszterce/Bistrita) në Mbretërinë e Hungarisë. Në këtë kohë ai ishte bërë një nga pronarët më të pasur të tokave në mbretëri dhe e ruajti ndikimin e tij në Diet deri në vdekjen e tij.

Kjo Athleta Christi (kampion i Krishtit), siç i referohej Papa Piu II, vdiq rreth 3 javë pas triumfit të tij në Beograd, duke rënë në një epidemi që kishte shpërthyer në kampin e kryqëzatave. Megjithatë, fitoret e tij mbi turqit i penguan ata të pushtonin Mbretërinë e Hungarisë për më shumë se 60 vjet. Fama e tij ishte një faktor vendimtar në zgjedhjen e djalit të tij, Matthias Corvinus, si mbret me Dietën e 1457. Huniadi është një figurë historike e njohur midis hungarezëve, rumunëve, serbëve, bullgarëve dhe kombeve të tjera të rajonit.
parapamje|Sigismund, Mbreti i Hungarisë.

 Fëmijëria (rreth 1406 - rreth 1420) 
Një statut mbretëror granti i lëshuar më 18 tetor 1409 përmban referencën e parë për Janosh Huniadi. Në dokument, Mbreti Sigismund i Hungarisë i dhuroi Kështjellën Hunyad (në Hunedoara të sotme, Rumani) dhe tokat e bashkangjitura me të babait të Gjonit, Voyk dhe katër të afërmit e Voyk, duke përfshirë vetë Gjonin. Sipas dokumentit, babai i Gjonit shërbeu në shtëpinë mbretërore si "kalorës oborri" në atë kohë, duke sugjeruar se ai e kishte prejardhjen nga një familje e respektuar. Dy kronistë të shekullit të 15-të—Johannes de Thurocz dhe Antonio Bonfini—shkruajnë se Voyk ishte zhvendosur nga Vllahia në Hungari me iniciativën e mbretit Sigismund. László Makkai, Malcolm Hebron, Pál Engel dhe studiues të tjerë pranojnë raportin e dy kronistëve për origjinën Vllahe të babait të Gjon Huniadit. Në kontrast me ta, Ioan-Aurel Pop thotë se Voyk ishte një vendas i rajonit më të gjerë të Kështjellës Hunyad.

Antonio Bonfini ishte kronisti i parë që bëri një vërejtje kalimtare për një histori alternative të prejardhjes së Janosh Huniadit, duke thënë së shpejti se ajo ishte thjesht një "përrallë pa shije" e sajuar nga kundërshtari i Huniadit, Ulrich II, Konti i Celjes. Sipas kësaj anekdote, Gjoni në fakt nuk ishte fëmija i Voyk-ut, por djali i jashtëligjshëm i mbretit Sigismund. Historia u bë veçanërisht e njohur gjatë mbretërimit të djalit të Janosh Huniadi, Matthias Corvinus, i cili ngriti një statujë për mbretin Sigismund në Buda. Kronisti i shekullit të 16-të Gáspár Heltai e përsëriti dhe e zhvilloi më tej përrallën, por studiuesit modernë - për shembull, Cartledge dhe Kubinyi - e konsiderojnë atë si një thashetheme të paverifikueshme. Popullariteti i Huniadit midis popujve të Gadishullit Ballkanik krijon legjenda të mëtejshme të prejardhjes së tij mbretërore.

Identifikimi i nënës së Janosh Huniadit është edhe më pak i sigurt. Në lidhje me prejardhjen e supozuar të mbretit Sigismund, Bonfini dhe Heltai thonë se ajo ishte e bija e një djali të pasur ose fisniku, pronat e të cilit ndodheshin në Morzsina (Margina e sotme, Rumani). Pop i propozon që ajo të quhej Elisabeth. Sipas historianit László Makkai, nëna e Janosh Huniadi ishte një anëtare e familjes Muzsina (ose Mușina) kenez nga Demsus (Densuș, Rumani), por Popi refuzon identifikimin e familjeve Morzsina dhe Muzsina.

Në lidhje me nënën e Janosh Huniadit, Bonfini jep edhe një zgjidhje alternative, duke thënë se ajo ishte një zonjë e dalluar greke, por nuk e përmend emrin e saj. Sipas Kubinyi, origjina e saj e supozuar greke mund t'i referohet thjesht besimit të saj ortodoks. Në një letër të vitit 1489, Matthias Corvinus shkruante se motra e gjyshes së tij, të cilën turqit osmanë e kishin zënë rob dhe e kishin detyruar të bashkohej me haremin e një Sulltani pa emër, u bë paraardhëse e Cemit, djalit rebel të Sulltan Mehmetit II. Bazuar në këtë letër, historiani Kubinyi thotë se "lidhja greke nuk mund të skontohet plotësisht". Nëse raporti i Matthias Corvinus është i vlefshëm, Janosh Huniadi - heroi i luftërave anti-osmane - dhe sulltani osman Mehmeti II ishin kushërinjtë e parë. Nga ana tjetër, historiani Péter E. Kovács shkruan se historia e Matthias Corvinus për lidhjen e tij familjare me sulltanët osmanë nuk ishte gjë tjetër veçse një tufë gënjeshtrash.

Viti i lindjes së Huniadit është i pasigurt. Megjithëse Gáspár Heltai shkruan se Huniadi ka lindur në vitin 1390, ai duhet të ketë lindur në të vërtetë midis viteve 1405 dhe 1407, sepse vëllai i tij më i vogël ka lindur vetëm pas vitit 1409 dhe një ndryshim prej gati dy dekadash midis moshës së dy vëllezërve nuk është i besueshëm. Vendi i lindjes së tij është gjithashtu i panjohur. Studiuesi i shekullit të 16-të, Antun Vrançiç shkroi se Janosh Huniadi kishte qenë "vendas" i rajonit të Hátszeg (tani Țara Hațegului në Rumani). Babai i Huniadit vdiq para 12 shkurtit 1419. Një statut mbretëror i lëshuar në këtë ditë përmend Huniadin, dy vëllezërit e Huniadit (Gjoni i vogli dhe Voyk) dhe xhaxhai i tyre Radol, por nuk i referohet babait të tyre. 

 Ngritja e një gjenerali 

 Rinia (rreth 1420 – 1438) 
Andreas Pannonius, i cili i shërbeu Huniadit për pesë vjet, shkroi se komandanti i ardhshëm "u mësua të toleronte të ftohtin dhe nxehtësinë në kohën e duhur". Ashtu si fisnikët e tjerë të rinj, Janosh Huniadi e kaloi rininë e tij duke shërbyer në oborrin e magnatëve të fuqishëm. Megjithatë, lista e saktë e punëdhënësve të tij nuk mund të plotësohet, sepse autorët e shekullit të 15-të shënuan të dhëna kontradiktore për jetën e tij të hershme.

Biografi i Filippo Scolari, Poggio Bracciolini shkruan se Scolari – i cili ishte përgjegjës për mbrojtjen e kufirit jugor si Ispán, ose kreu i kontesë Temes – edukoi Huniadin që në rininë e tij, duke sugjeruar se Huniadi ishte faqja e Scolarit rreth vitit 1420. Nga ana tjetër , John of Capistrano shkruan, në një letër të vitit 1456, se Huniadi filloi karrierën e tij ushtarake duke shërbyer nën Nikollën e Ilokut. Për shkak se Nikolla i Ilokut ishte të paktën gjashtë vjet më i ri se Huniadi, historiani Pál Engel shkruan se Capistrano e ngatërroi atë me vëllanë e tij, Stefanin nga Ilok. Së fundi, Antonio Bonfini thotë se në fillim të karrierës së tij Huniadi ka punuar ose për Demeter Csupor, peshkop i Zagrebit ose për Csákys.

Sipas historianit bizantin Laonikos Chalkokondyles, Huniadi i ri "qëndroi për një kohë" në oborrin e Stefan Lazareviçit, despot i Serbisë, i cili vdiq në vitin 1427. Martesa e Huniadit me Elisabeth Szilágyi vërteton raportin e Chalkokondyles, sepse babai i saj, Ladislaus. Familjarët e Despotit rreth vitit 1426. Dasma u zhvillua rreth vitit 1429. Kur ishte ende i ri, Huniadi hyri në shoqërinë e mbretit Sigismund. Ai shoqëroi Sigismundin në Itali në 1431 dhe me urdhër të Sigismund u bashkua me ushtrinë e Filippo Maria Visconti, Duka i Milanos. Bonfini thotë se Huniadi "shërbeu dy vjet" në ushtrinë e Dukës. Studiuesit modernë - për shembull, Cartledge, Engel, Mureşanu dhe Teke - thonë se Huniadi u njoh me parimet e artit ushtarak bashkëkohor, duke përfshirë punësimin e mercenarëve, në Milano.

Huniadi iu bashkua sërish rrethimit të Sigismundit, i cili ndërkohë ishte kurorëzuar Perandor i Shenjtë Romak në Romë, në fund të vitit 1433. Ai i shërbeu monarkut si "kalorës oborri". Ai i huazoi 1200 florinj ari perandorit në janar 1434. Në këmbim, Sigismundi hipotekoi Papin—një qytet tregu në kontenë Csanád—dhe gjysmën e të ardhurave mbretërore nga një traget aty pranë në lumin Maros për Huniadin dhe vëllain e tij më të vogël. Karta mbretërore e transaksionit përmend Huniadin si Gjon Vllah (rumun). Shkurtimisht, Sigismund i dha Huniadit domene të tjera, duke përfshirë Békésszentandrás dhe Hódmezővásárhely, secila duke përfshirë rreth 10 fshatra.

Antonio Bonfini shkruan për shërbimin e Huniadit në brezin e një "Francis Csanádi" i cili "u bë aq i dashur për të sa e trajtoi atë sikur të ishte djali i tij". Historiani Engel e identifikon Francis Csanádin me Franko Talovac, fisnik kroat dhe Ban i Severin, i cili ishte gjithashtu Ispán i Qarkut Csanád rreth vitit 1432. Engel thotë se Huniadi shërbeu në grupin e Banit për të paktën një vit e gjysmë nga tetori 1434. Një vllah distrikti i Banatit të Severinit iu vu peng Huniadit në këtë periudhë.

Sigismund, i cili hyri në Pragë në verën e vitit 1436, punësoi Huniadin dhe 50 lancerët e tij për tre muaj në tetor 1437 për 1250 florinj ari, duke nënkuptuar se Huniadi e kishte shoqëruar atë në Bohemi. Huniadi duket se ka studiuar taktikat e Hussites me këtë rast, sepse ai më vonë aplikoi elementët e saj, duke përfshirë përdorimin e vagonëve si një kështjellë të lëvizshme. Më 9 dhjetor 1437 vdiq Sigismund; dhëndri i tij, Alberti u zgjodh Mbret i Hungarisë në nëntë ditë. Sipas historianëve Teke dhe Engel, Huniadi shpejt u kthye në kufijtë jugorë të mbretërisë që kishin qenë subjekt i bastisjeve osmane. Në kontrast me ta, Mureşanu thotë se Huniadi i shërbeu mbretit Albert në Bohemi për të paktën një vit, deri në fund të vitit 1438.

 Betejat e para me osmanët (1438–1442) 
parapamje|Janosh Huniadi (John Thuróczy - Kronika e Hungarezëve, 1488).
Osmanët kishin pushtuar pjesën më të madhe të Serbisë deri në fund të vitit 1438. Në të njëjtin vit, trupat osmane – të mbështetura nga Vlad II Dracul, Princi i Vllahisë – bënë një depërtim në Transilvani, duke plaçkitur Hermannstadt/Nagyszeben, Gyulafehérvápresent-Al. Iulia, Rumani) dhe qytete të tjera. Pasi osmanët rrethuan Smederevën, bastionin e fundit të rëndësishëm serb në qershor 1439, Đurađ Branković, Despoti i Serbisë iku në Hungari për të kërkuar ndihmë ushtarake.

Mbreti Albert shpalli kryengritjen e përgjithshme të fisnikërisë kundër osmanëve, por pak fisnikë të armatosur u mblodhën në rajonin e Titelit dhe ishin gati për të luftuar. Një përjashtim i dukshëm ishte Huniadi, i cili bëri bastisje kundër rrethuesve dhe i mundi ata në përleshje më të vogla, të cilat kontribuan në rritjen e famës së tij. Osmanët pushtuan Smederevën në gusht. Mbreti Albert emëroi vëllezërit Huniadi Bans të Severinit, duke i ngritur ata në gradën e "baronëve të vërtetë të mbretërisë". Ai gjithashtu u la hipotek një lagje vllahe në qarkun Temes.

Mbreti Albert vdiq nga dizenteria më 27 tetor 1439. E veja e tij, Elizabeta—vajza e perandorit Sigismund—lindi një djalë pas vdekjes, Ladislaus. Estates e mbretërisë i ofruan kurorën Vladislaus-it, Mbretit të Polonisë, por Elizabeta bëri që djali i tij i mitur të kurorëzohej mbret më 15 maj 1440. Megjithatë, Vladislaus pranoi ofertën e Estates dhe u kurorëzua gjithashtu mbret më 17 korrik. Gjatë luftës civile që pasoi midis partizanëve të dy mbretërve, Huniadi mbështeti Vladislausin. Huniadi luftoi kundër osmanëve në Vllahi, për të cilën mbreti Vladislaus i dha atij pesë domene në afërsi të pronave të familjes së tij më 9 gusht 1440.
majtas|parapamje|Detaje e vulës së Vladislaus, mbretit të Polonisë dhe Hungarisë, të cilin Huniadi e mbështeti në luftën civile të 1440-1442.
Huniadi, së bashku me Nikollën e Ilokut, asgjësuan trupat e kundërshtarëve të Vladislausit në Bátaszék në fillim të vitit 1441. Fitorja e tyre i dha fund luftës civile. Mbreti mirënjohës emëroi Huniadin dhe shokun e tij të përbashkët Voivodë të Transilvanisë dhe Kontë të Székelys në shkurt. Me pak fjalë, Mbreti i emëroi ata gjithashtu Ispan të Kontesë Temes dhe u dha komandën e Beogradit dhe të gjitha kështjellave të tjera përgjatë Danubit.

Meqenëse Nikolla i Ilokut e kaloi pjesën më të madhe të kohës në oborrin mbretëror, në praktikë Huniadi administroi vetëm Transilvaninë dhe vendet kufitare jugore. Menjëherë pas emërimit të tij, Huniadi vizitoi Transilvaninë, ku partizanët e fëmijës Ladislaus V kishin mbajtur një pozicion të fortë. Pasi Huniadi paqësoi Transilvaninë, rajonet nën administrimin e tij mbetën të patrazuara nga konfliktet e brendshme, duke i mundësuar Huniadit të përqendrohej në mbrojtjen e kufijve. Duke mbrojtur në mënyrë efektive interesat e pronarëve lokalë në oborrin mbretëror, Huniadi forcoi pozicionin e tij në provincat nën administrimin e tij. Për shembull, ai mori dhënie toke dhe privilegje për fisnikët vendas nga Mbreti.

Huniadi u nis për riparimin e mureve të Beogradit, të cilat ishin dëmtuar gjatë një sulmi osman. Në hakmarrje për sulmet osmane në rajonin e lumit Sava, ai bëri një depërtim në territorin osman në verën ose vjeshtën e vitit 1441. Ai shënoi një fitore beteje kundër Ishak Beut, komandantit të Smederovos.

Në fillim të vitit të ardhshëm, Bej Mezidi pushtoi Transilvaninë me një forcë prej 17,000 ushtarësh. Huniadi u kap në befasi dhe humbi betejën e parë pranë Marosszentimre (Sântimbru, Rumani). Bej Mezidi e rrethoi Hermannshtadtin, por forcat e bashkuara të Huniadit dhe Újlakit, të cilët ndërkohë kishin mbërritur në Transilvani, i detyruan osmanët të heqin rrethimin. Forcat osmane u asgjësuan në Gyulafehérvár më 22 mars.

Papa Eugenius IV, i cili kishte qenë një përhapës entuziast i një kryqëzate të re kundër osmanëve, dërgoi legatin e tij, kardinalin Giuliano Cesarini në Hungari. Kardinali mbërriti në maj 1442 i ngarkuar me ndërmjetësimin e një traktati paqeje midis Mbretit Vladislaus dhe Mbretëreshës Elizabeth. Sulltani osman, Murati II dërgoi Shihabeddin Pashën, guvernatorin e Rumelisë, për të pushtuar Transilvaninë me një forcë prej 70,000 vetësh. Pashai deklaroi se vetëm shikimi i çallmës së tij do t'i detyronte armiqtë e tij të iknin larg. Megjithëse Huniadi mundi të grumbullonte vetëm një forcë prej 15,000 burrash, ai shkaktoi një disfatë dërrmuese mbi osmanët në lumin Ialomița në shtator. Janosh Huniadi dhe 15,000 burrat e tij mundën ushtrinë prej 80,000 trupash të Begler Bej Sehabeddinit në Zajkány (Zeicani i sotëm), pranë Portës së Hekurt të lumit Danub në 1442. Huniadi vendosi Basarab II në fronin princëror të Vllahisë, por Basa-ja, kundërshtari Vllahia' u kthye dhe e detyroi Basarab të ikte në fillim të vitit 1443.

Fitoret e Huniadit në 1441 dhe 1442 e bënë atë një armik të shquar të osmanëve dhe të njohur në të gjithë të ashtuquajturin krishterim. Ai vendosi një qëndrim të fuqishëm sulmues në betejat e tij, gjë që i mundësoi atij të kundërshtonte epërsinë numerike të osmanëve me manovra vendimtare. Ai punësoi mercenarë (shumë prej tyre trupat çeke husite të shpërbëra së fundmi), duke rritur profesionalizmin në radhët e tij dhe duke plotësuar parregullsitë e shumta të grumbulluara nga fshatarësia vendase, të cilët nuk kishte asnjë rezervë për t'i punësuar në terren.

 Gjeneral dhe politikan 

 "Fushata e gjatë" (1442–1444) 
Në prill 1443 Mbreti Vladislaus dhe baronët e tij vendosën të ndërmerrnin një fushatë të madhe kundër Perandorisë Osmane. Me ndërmjetësimin e kardinalit Cesarini, Vladislaus arriti një armëpushim me Frederikun III të Gjermanisë, i cili kishte qenë kujdestari i fëmijës Ladislaus V. Armëpushimi garantoi që Frederiku III nuk do të sulmonte Hungarinë në dymbëdhjetë muajt e mëpasshëm.

Duke shpenzuar rreth 32,000 florinj ari nga thesari i tij, Huniadi punësoi më shumë se 10,000 mercenarë. Mbreti gjithashtu mblodhi trupa dhe përforcime mbërritën nga Polonia dhe Moldavia. Mbreti dhe Huniadi u nisën për fushatën në krye të një ushtrie prej 25–27,000 burrash në vjeshtën e vitit 1443. Në teori, Vladislaus komandonte ushtrinë, por udhëheqësi i vërtetë i fushatës ishte Huniadi. Despoti Gjuragj Brankoviq iu bashkua atyre me një forcë prej 8000 vetësh.
majtas|parapamje|Harta e Evropës Juglindore, rreth 1444.
Huniadi komandoi pararojat dhe shkatërroi katër forca më të vogla osmane, duke penguar bashkimin e tyre. Ai pushtoi Krushevcin, Nishin dhe Sofjen. Megjithatë, trupat hungareze nuk mundën të depërtojnë nëpër kalimet e maleve të Ballkanit drejt Edrenesë. Moti i ftohtë dhe mungesa e furnizimeve i detyruan trupat e krishtera të ndalonin fushatën në Zlatitsa. Pasi fituan në Betejën e Kunovicës, ata u kthyen në Beograd në janar dhe në Budë në shkurt 1444.

 Beteja e Varnës dhe pasojat e saj (1444–1446) 
Megjithëse asnjë forcë e madhe osmane nuk ishte mundur, "fushata e gjatë" e Huniadit ngjalli entuziazëm në të gjithë Evropën e krishterë. Papa Eugenius, Filipi i Mirë, Duka i Burgundisë dhe fuqitë e tjera evropiane kërkuan një kryqëzatë të re, duke premtuar mbështetje financiare ose ushtarake. Formimi i një "partie" - një grup fisnikësh dhe klerikësh - nën udhëheqjen e Huniadit mund të datohet në këtë periudhë. Qëllimi i tyre kryesor ishte mbrojtja e Hungarisë kundër osmanëve. Sipas një letre të Đurađ Brankoviq, Hunyadi shpenzoi më shumë se 63,000 florinj ari për të punësuar mercenarë në gjysmën e parë të vitit. Një përfaqësues i shquar i humanizmit të Rilindjes në Hungari, John Vitéz u bë miku i ngushtë i Hunyadit rreth asaj kohe.

Përparimi i forcave të krishtera në territorin osman inkurajoi gjithashtu popujt e Gadishullit Ballkanik të rebeloheshin në periferitë e Perandorisë Osmane. Për shembull, Skënderbeu, një fisnik shqiptar, i dëboi osmanët nga Kruja dhe të gjitha kështjellat e tjera të mbajtura dikur nga familja e tij. Sulltan Murati II, shqetësimi kryesor i të cilit ishte një rebelim i Karamanidëve në Anadoll, i ofroi kushte bujare paqeje mbretit Vladislaus. Madje, ai premtoi tërheqjen e garnizoneve osmane nga Serbia, duke i rikthyer kështu statusin e saj gjysmë autonom nën despotin Gjuragj Brankoviq. Ai ofroi gjithashtu një armëpushim për dhjetë vjet. Të dërguarit hungarez pranuan ofertën e Sulltanit në Edrene më 12 qershor 1444.

Đurađ Branković, i cili ishte mirënjohës për restaurimin e mbretërisë së tij, i dhuroi pronat e tij në Világos (Șiria e sotme, Rumani) në kontenë Zaránd Hunyadit më 3 korrik. Huniadi i propozoi mbretit Vladislaus për të konfirmuar traktatin e favorshëm, por kardinali Cesarini i kërkoi monarkut të vazhdonte kryqëzatën. Më 4 gusht, Vladislaus bëri një betim solemn për të nisur një fushatë kundër Perandorisë Osmane para fundit të vitit, edhe nëse do të përfundonte një traktat paqeje. Sipas Johannes de Thurocz, Mbreti caktoi Hunyadin për të nënshkruar traktatin e paqes më 15 gusht. Brenda një jave, Đurađ Branković i hipotekoi domenet e tij të gjera në Mbretërinë e Hungarisë - duke përfshirë Debrecen, Munkács (Mukacheve e sotme, Ukrainë) dhe Nagybánya (Baia Mare e sotme, Rumani) - Hunyadi.

Mbreti Vladislaus, të cilin kardinali Cesarini e nxiti të mbante betimin e tij, vendosi të pushtonte Perandorinë Osmane në vjeshtë. Me propozimin e kardinalit, ai i ofroi Huniadit kurorën e Bullgarisë. Kryqtarët u nisën nga Hungaria më 22 shtator. Ata planifikonin të përparonin drejt Detit të Zi përmes maleve të Ballkanit. Ata prisnin që flota veneciane do ta pengonte Sulltan Muradin të transferonte forcat osmane nga Anadolli në Ballkan, por gjenovezët e transportuan ushtrinë e Sulltanit përtej Dardaneleve. Dy ushtritë u përleshën pranë Varnës më 10 nëntor.

Edhe pse ishin më të shumtë në numër dy me një, kryqtarët fillimisht sunduan fushën e betejës kundër osmanëve. Megjithatë, mbreti i ri Vladislaus filloi një sulm të parakohshëm kundër jeniçerëve dhe u vra. Duke përfituar nga paniku i kryqtarëve, osmanët asgjësuan ushtrinë e tyre. Huniadi u arratis me vështirësi nga fusha e betejës, por u kap dhe u burgos nga ushtarët Vllahianë. Megjithatë, Vlad Dracul e la të lirë shumë shpejt.

Në Dietën tjetër të Hungarisë, e cila u mblodh në prill 1445, Estates vendosën që ata të njihnin unanimisht sundimin e fëmijës Ladislaus V nëse mbreti Vladislaus, fati i të cilit ishte ende i pasigurt, nuk do të kishte mbërritur në Hungari deri në fund të majit. Estates zgjodhën gjithashtu shtatë "Kapitenë në krye", duke përfshirë Hunyadin, secili përgjegjës për rivendosjen e rendit të brendshëm në territorin e caktuar për ta. Huniadi u caktua të administronte tokat në lindje të lumit Tisza. Këtu ai zotëronte të paktën gjashtë kështjella dhe zotëronte toka në rreth dhjetë qarqe, gjë që e bëri atë baronin më të fuqishëm në rajonin nën sundimin e tij.

Huniadi po planifikonte të organizonte një kryqëzatë të re kundër Perandorisë Osmane. Për këtë qëllim, ai breshëri Papën dhe monarkët e tjerë perëndimorë me letra në vitin 1445. Në shtator ai pati një takim, në Nicopolis, me Waleran de Wavrin (nipin e kronistit Jean de Wavrin), kapiten i tetë galerive Burgundiane dhe Vladin. Draku i Vllahisë, i cili u kishte marrë osmanëve fortesa të vogla përgjatë Danubit të Poshtëm. Megjithatë, ai nuk rrezikoi një përplasje me garnizonet osmane të vendosura në bregun jugor të lumit dhe u kthye në Hungari para dimrit. Vlad Drakul shpejt përfundoi një traktat paqeje me osmanët.

 Guvernator (1446–1453) 
Estates e mbretërisë shpallën Hunyadi regjent, duke i dhënë atij titullin "guvernator" më 6 qershor 1446. Zgjedhja e tij u promovua kryesisht nga fisnikëria më e vogël, por Huniadi ishte bërë në atë kohë një nga baronët më të pasur të mbretërisë. Domenet e tij mbulonin një sipërfaqe që kalon 800,000 hektarë (2,000,000 akra). Huniadi ishte një nga baronët e paktë bashkëkohës që shpenzuan një pjesë të konsiderueshme të të ardhurave të tyre për të financuar luftërat kundër osmanëve, duke mbajtur kështu një pjesë të madhe të kostos së luftimeve për shumë vite.

Si guvernator, Hunyadi ishte i autorizuar të ushtronte shumicën e prerogativave mbretërore për periudhën e pakicës së mbretit Ladislaus V. Për shembull, ai mund të jepte grante toke, por vetëm deri në madhësinë e 32 fermave fshatare. Huniadi u përpoq të qetësonte rajonet kufitare. Menjëherë pas zgjedhjes së tij, ai filloi një fushatë të pasuksesshme kundër Ulrich II, Konti i Celjes. Konti Ulrich administroi Sllavoninë me ndalimin e titullit (të cilin ai e kishte miratuar në mënyrë arbitrare) dhe refuzoi të hiqte dorë prej tij në favor të të emëruarit të Huniadit. Huniadi nuk mund ta detyronte të nënshtrohej.

Hunyadi bindi John Jiskra i Brandýs- një komandant çek që kontrollonte rajonet veriore (në Sllovakinë e sotme) - të nënshkruante një armëpushim për tre vjet më 13 shtator. Megjithatë, Jiskra nuk e mbajti armëpushimin dhe konfliktet e armatosura vazhduan. Në nëntor Huniadi vazhdoi kundër Frederikut III të Gjermanisë, i cili kishte refuzuar të lironte Ladislaus V dhe pushtoi Kőszeg, Sopron dhe qytete të tjera përgjatë kufirit perëndimor. Trupat e Huniadit plaçkitën Austrinë, Styria, Carinthia dhe Carniola, por asnjë betejë vendimtare nuk u zhvillua. Një armëpushim me Frederikun III u nënshkrua më 1 qershor 1447. Megjithëse Frederiku hoqi dorë nga Győr, pozicioni i tij si kujdestar i mbretit të mitur u konfirmua. Pronat e mbretërisë u zhgënjyen dhe Dieta zgjodhi Ladislaus Garai-një udhëheqës i kundërshtarëve të Huniadit-Palatine në shtator 1447.

Huniadi i përshpejtoi negociatat e tij, të cilat kishin filluar vitin e kaluar, me Alfonso Madhështorin, Mbretin e Aragonit dhe Napolit. Ai madje i ofroi kurorën Alfonsos në këmbim të pjesëmarrjes së Mbretit në një kryqëzatë antiosmane dhe konfirmimit të pozitës së tij si guvernator. Megjithatë, mbreti Alfonso u përmbajt nga nënshkrimi i një marrëveshjeje.

Huniadi pushtoi Vllahinë dhe rrëzoi Vlad Drakulin nga froni në dhjetor 1447. Sipas kronistit bashkëkohor polak Jan Dlugosz, Huniadi e kishte verbuar "vetë njeriun që premtoi ta bënte vojvod" dhe planifikoi "të përvetësonte" Vllahinë për vete. Hunyadi e quajti veten "vojvod i tokës transalpine" dhe iu referua qytetit Vllahian, Târgoviște si "kështjella jonë" në një letër të 4 dhjetorit. Është pa dyshim që Hunyadi instaloi një vojvodë të re në Vllahi, por historianët modernë debatojnë nëse vojvodi i ri ishte Vladislav II (të cilit Huniadi i referohej si i afërmi i tij në një letër) ose Dani (i cili duket se ka qenë djali i Basarab II) . Në shkurt 1448 Huniadi dërgoi një ushtri në Moldavi për të mbështetur pretenduesin Pjetrin në marrjen e fronit. Në këmbim, Pjetri pranoi sundimin e Huniadit dhe kontribuoi në instalimin e një garnizoni hungarez në fortesën e Chilia Veche në Danubin e Poshtëm.

Huniadi bëri një përpjekje të re për të dëbuar kontin Ulrich të Celjes nga Sllavonia, por nuk mundi ta mposht atë. Në qershor Huniadi dhe Konti arritën një marrëveshje, e cila konfirmoi qëndrimin e Kontit Ulrich për Ban në Sllavoni. Në një kohë të shkurtër Huniadi dërgoi të dërguarit e tij te dy udhëheqësit më të shquar shqiptarë - Skënderbeu dhe vjehrri i tij, Gjergj Arianiti - për të kërkuar ndihmën e tyre kundër osmanëve. Papa Eugjeni sugjeroi që fushata antiosmane të shtyhej. Megjithatë, Hunyadi deklaroi, në një letër të datës 8 shtator 1448, se ai "janë mjaftuar me burrat tanë të skllavëruar, gratë tona të përdhunuara, vagonët e ngarkuar me kokat e prera të popullit tonë" dhe shprehu vendosmërinë e tij për të dëbuar "armikun nga Evropa". . Në të njëjtën letër, ai i shpjegoi Papës strategjinë e tij ushtarake, duke deklaruar se "fuqia është gjithmonë më e madhe kur përdoret në sulm sesa në mbrojtje".

Huniadi u nis për fushatën e re në krye të një ushtrie prej 16,000 ushtarësh në shtator 1448. Rreth 8,000 ushtarë nga Vllahia gjithashtu iu bashkuan fushatës së tij. Për shkak se Gjuragj Brankoviç refuzoi të ndihmonte kryqtarët, Huniadi e trajtoi atë si aleat të osmanëve dhe ushtria e tij marshoi nëpër Serbi duke plaçkitur fshatrat. Për të penguar bashkimin e ushtrive të Huniadit dhe Skënderbeut, Sulltan Murati II iu bashkua betejës me Huniadin në Fushë Kosovë më 17 tetor. Beteja, e cila zgjati tre ditë, përfundoi me disfatën katastrofike të kryqtarëve. Rreth 17,000 ushtarë hungarezë dhe vllahianë u vranë ose u kapën dhe Hunyadi mezi mund të shpëtonte nga fusha e betejës. Gjatë rrugës për në shtëpi, Huniadi u kap nga Đurađ Branković i cili e mbajti të burgosur në fortesën e Smederevo. Despoti fillimisht po mendonte t'ia dorëzonte Huniadin osmanëve. Megjithatë, baronët dhe prelatët hungarezë që u mblodhën në Szeged e bindën atë të bënte paqe me Huniadin. Sipas traktatit, Huniadi ishte i detyruar të paguante një shpërblim prej 100,000 florinash ari dhe të kthente të gjitha domenet që kishte marrë nga Gjuragj Brankoviç. Djali më i madh i Huniadit, Ladislaus u dërgua në Despot si peng. Huniadi u lirua dhe u kthye në Hungari në fund të dhjetorit 1448.

Humbja e tij dhe traktati i tij poshtërues me Despotin e dobësuan pozitën e Huniadit. Prelatët dhe baronët konfirmuan traktatin dhe caktuan Brankoviçin të negocionte me osmanët, dhe Huniadi dha dorëheqjen nga zyra e Voivodes së Transilvanisë. Ai pushtoi tokat e kontrolluara nga John Jiskra dhe mercenarët e tij çekë në vjeshtën e vitit 1449, por nuk mundi t'i mposhti ata. Nga ana tjetër, sundimtarët e dy vendeve fqinje - Stjepan Tomaš, Mbreti i Bosnjës dhe Bogdan II, Voivode i Moldavisë - lidhën një traktat me Huniadin, duke premtuar se do t'i qëndronin besnikë atij. Në fillim të vitit 1450 Hunyadi dhe Jiskra nënshkruan një traktat paqeje në Mezőkövesd, duke pranuar se shumë qytete të begata në Hungarinë e Epërme - duke përfshirë Pressburg/Pozsony (Bratislava e sotme, Sllovakia) dhe Kassa (Košice e sotme, Sllovakia) - remain nën sundimin e Jiskrain.

Me kërkesën e Huniadit, Dieta e Marsit 1450 urdhëroi konfiskimin e pronave të Brankoviqit në Mbretërinë e Hungarisë. Huniadi dhe trupat e tij u nisën për në Serbi, duke e detyruar Brankoviçin të lironte djalin e tij. Hunyadi, Ladislaus Garai dhe Nicholas Újlaki përfunduan një traktat më 17 korrik 1450, duke i premtuar njëri-tjetrit ndihmë për të ruajtur zyrat e tyre në rast se mbreti Ladislaus V kthehej në Hungari. Në tetor Huniadi bëri paqe me Frederikun III të Gjermanisë, i cili konfirmoi pozicionin e monarkut gjerman si kujdestar i Ladislaus V për tetë vjet të tjera. Me ndërmjetësimin e Újlakit dhe baronëve të tjerë, Hunyadi gjithashtu nënshkroi një traktat paqeje me Branković-in në gusht 1451, i cili autorizoi Hunyadin të blinte domenet e debatuara për 155,000 florinj ari. Hunyadi nisi një ekspeditë ushtarake kundër Jiskrës, por komandanti çek shkatërroi trupat hungareze pranë Losoncit (Luçeneci i sotëm, Sllovaki) më 7 shtator. Me ndërmjetësimin e Brankoviqit, Hungaria dhe Perandoria Osmane nënshkruan një armëpushim tre vjeçar më 20 nëntor.

Fisnikët austriakë u ngritën në rebelim të hapur kundër Frederikut III të Gjermanisë, i cili qeveriste dukatin në emër të Ladislaus Posthumus në fund të viteve 1451 dhe 1452. Udhëheqësi i rebelimit, Ulrich Eizinger kërkoi ndihmën e pronave të dy të Ladislausit sferat e tjera, Bohemia dhe Hungaria. Dieta e Hungarisë, e cila u mblodh në Pressburg/Pozsony në shkurt 1452, dërgoi një delegacion në Vjenë. Më 5 mars, pronat austriake dhe hungareze i kërkuan së bashku Frederikut III të hiqte dorë nga kujdestaria e sovranit të tyre të ri. Frederiku, i cili ishte kurorëzuar Perandori i Shenjtë Romak, fillimisht refuzoi të plotësonte kërkesën e tyre. Huniadi thirri një Diet për të diskutuar situatën, por përpara se Dieta të merrte ndonjë vendim, trupat e bashkuara të pronave austriake dhe bohemiane e detyruan Perandorin t'ia dorëzonte monarkun e ri kontit Ulrich të Celjes më 4 shtator. Ndërkohë, Hunyadi ishte takuar me Jiskra-n në Körmöcbánya (Kremnica e sotme, Sllovaki) ku ata përfunduan një traktat më 24 gusht. Sipas traktatit, Jiskra mbajti Léva (Levica e sotme, Sllovaki) dhe të drejtën e tij për të mbledhur "të tridhjetën" - një detyrim doganor - në Késmárk (Kezmarok i sotëm, Sllovaki) dhe Ólubló (Stará Ľubovňa e sotme, Sllovakia ). Në shtator Huniadi dërgoi të dërguar në Kostandinopojë dhe i premtoi ndihmë ushtarake perandorit bizantin Konstandin XI. Në këmbim, ai kërkoi dy kalatë bizantine në Detin e Zi, Silivri dhe Misivri, por Perandori nuk pranoi.

Huniadi thirri një dietë në Buda, por baronët dhe prelatët preferuan të vizitonin Ladislaus V në Vjenë në nëntor. Në Dietën e Vjenës, Huniadi hoqi dorë nga regjenca, por Mbreti e emëroi atë "kapiten gjeneral të mbretërisë" më 30 janar 1453. Mbreti madje autorizoi Huniadin të mbante kështjellat mbretërore dhe të ardhurat mbretërore që zotëronte në atë kohë. Hunyadi mori gjithashtu Beszterce (Bistrița e sotme, Rumani) - një distrikt i saksonëve transilvanianë - me titullin "konsum i përhershëm" nga Ladislaus V, që ishte dhënia e parë e një titulli të trashëguar në Mbretërinë e Hungarisë.

 Konfliktet dhe pajtimet (1453-1455) 
Në një letër të 28 prillit 1453, Aeneas Silvius Piccolomini - Papa i ardhshëm Piu II - deklaroi se mbretëritë e mbretit Ladislaus V administroheshin nga "tre burra": Hungaria nga Hunyadi, Bohemia nga George of Poděbrady dhe Austria nga Ulrich of Celje. Megjithatë, pozicioni i Huniadit gradualisht u dobësua, sepse edhe shumë nga ish-aleatët e tij i konsideruan veprimet e tij për të ruajtur pushtetin e tij me dyshim. Qytetarët e Beszterce e detyruan atë të lëshonte një kartë që konfirmonte liritë e tyre tradicionale më 22 korrik. Miku i gjatë i Hunyadit, Nicholas Újlaki bëri një aleancë zyrtare me Palatine Ladislaus Garai dhe gjykatësin mbretëror Ladislaus Pálóci, duke deklaruar qëllimin e tyre për të rivendosur autoritetin mbretëror në shtator.

Huniadi shoqëroi mbretin e ri në Pragë dhe përfundoi një traktat me Ulrich Eizinger (i cili kishte dëbuar Ulrich of Celje nga Austria) dhe George of Poděbrady në fund të vitit. Pasi u kthye në Hungari, Huniadi thirri, në emër të mbretit, por pa autorizimin e tij, një dietë për të bërë përgatitjet për një luftë kundër osmanëve, të cilët në maj 1453 kishin pushtuar Kostandinopojën. Dieta urdhëroi mobilizimin e forcave të armatosura dhe pozicioni i Huniadit si komandant suprem u konfirmua për një vit, por shumë nga vendimet nuk u zbatuan kurrë. Për shembull, Dieta i detyronte të gjithë pronarët e tokave të pajisnin katër kalorës dhe dy këmbësorë për çdo njëqind familje fshatare në domenet e tyre, por ky ligj nuk u zbatua kurrë në praktikë.

Ladislaus V thirri një dietë të re e cila u mblodh në mars ose prill. Në Diet, të dërguarit e tij - tre fisnikë austriakë - njoftuan se Mbreti po planifikonte të administronte të ardhurat mbretërore nëpërmjet zyrtarëve të zgjedhur nga Diet dhe të ngrinte dy këshilla (gjithashtu me anëtarë të zgjedhur nga Estates) për ta ndihmuar atë në qeverisjen e vendi. Sidoqoftë, Dieta refuzoi të ratifikonte shumicën e propozimeve mbretërore, vetëm u pranua krijimi i një këshilli mbretëror të përbërë nga gjashtë prelatë, gjashtë baronë dhe gjashtë fisnikë. Huniadi, i cili e dinte mirë se Mbreti u përpoq të kufizonte autoritetin e tij, kërkoi një shpjegim, por Mbreti mohoi që ai të kishte dijeni për veprimin e përfaqësuesve të tij. Nga ana tjetër, Jiskra u kthye në Hungari me kërkesë të Ladislaus V dhe mbreti i besoi atij administrimin e qyteteve minerare. Si përgjigje, Hunyadi e bindi Ulrichun e Celjes t'i jepte atij një numër kështjellash mbretërore (dhe tokat që i përkisnin tyre) të cilat ishin hipotekuar në kontenë Trencsén.

Sulltani osman, Mehmeti II pushtoi Serbinë në maj 1454 dhe rrethoi Smederevën, duke shkelur kështu armëpushimin e nëntorit 1451 midis perandorisë së tij dhe Hungarisë. Huniadi vendosi të ndërhynte dhe filloi të mblidhte ushtritë e tij në Beograd, duke e detyruar Sulltanin të hiqte rrethimin dhe të largohej nga Serbia në gusht. Megjithatë, një forcë osmane prej 32,000 trupash vazhdoi të plaçkitte Serbinë derisa Huniadi i shpartalloi në Krushevc më 29 shtator. Ai bëri një bastisje kundër Perandorisë Osmane dhe shkatërroi Vidinin përpara se të kthehej në Beograd.

Perandori Frederiku III thirri Dietën Perandorake në Wiener Neustadt për të diskutuar mbi mundësitë e një kryqëzate të re kundër osmanëve. Në konferencë, ku ishin të pranishëm edhe të dërguarit e monarkëve hungarezë, polakë, aragonezë dhe burgundianë, nuk u morën vendime përfundimtare, sepse Perandori u përmbajt nga një sulm i papritur kundër osmanëve. Sipas Eneas Silvius Piccolomini, Perandori e pengoi Hunyadin të merrte pjesë në takim. Në kontrast me Perandorin, Papa i ri, Callikstus III ishte një mbështetës i ashpër i kryqëzatës.

Mbreti Ladislaus V vizitoi Budën në shkurt 1456. Ulrich i Celjes, i cili shoqëroi mbretin në Buda, konfirmoi aleancën e tij të mëparshme me Ladislaus Garai dhe Nikolaus Újlaki. Tre baronët u kthyen kundër Hunyadit dhe e akuzuan atë për shpërdorim të autoritetit të tij. Një pushtim i ri osman kundër Serbisë nxiti një pajtim të ri midis Huniadit dhe kundërshtarëve të tij dhe Huniadi dha dorëheqjen nga administrimi i një pjese të të ardhurave mbretërore dhe tre fortesave mbretërore, përfshirë Budën. Nga ana tjetër, Hunyadi, Garai dhe Újlaki bënë një marrëveshje që të përmbaheshin nga Mbreti nga punësimi i të huajve në administratën mbretërore në qershor 1455. Huniadi dhe konti Ulrich u pajtuan gjithashtu në muajin tjetër, kur djali i vogël i Hunyadit, Matthias dhe Konti vajza, Elizabeta u fejuan.

 Fitorja në Beograd dhe vdekja (1455–1456) 
Të dërguarit nga Raguza (Dubrovniku, Kroaci) ishin të parët që i njoftuan krerët hungarezë për përgatitjet që kishte bërë Mehmeti II për një pushtim kundër Hungarisë. Në një letër drejtuar Huniadit, të cilin ai e quajti si "Makabeu i kohës sonë", legati papal, Kardinali Juan Carvajal e bëri të qartë se nuk kishte shumë mundësi për ndihmë të huaj kundër osmanëve. Me mbështetjen e osmanëve, Vladislav II i Vllahisë madje plaçkiti pjesët jugore të Transilvanisë në fund të vitit 1455.

Gjoni i Kapistranos, një frat françeskan dhe inkuizitor papal, filloi të predikonte një kryqëzatë antiosmane në Hungari në shkurt 1456. Dieta urdhëroi mobilizimin e forcave të armatosura në prill, por shumica e baronëve nuk iu bindën dhe vazhduan të luftonin kundër vendasve të tyre. kundërshtarët, duke përfshirë Husitët në Hungarinë e Epërme. Para se të nisej nga Transilvania kundër osmanëve, Huniadi duhej të përballej me një rebelim nga vllehët në qarkun Fogaras. Ai gjithashtu mbështeti Vlad Drakulën - një djalë i të ndjerit Vlad Dracul - për të marrë fronin Vllahian nga Vladislav II.

Mbreti Ladislaus V u largua nga Hungaria për në Vjenë në maj. Hunyadi punësoi 5000 mercenarë hungarezë, çekë dhe polakë dhe i dërgoi në Beograd, i cili ishte kështjella kryesore e mbrojtjes së kufijve jugorë të Hungarisë. Forcat osmane marshuan nëpër Serbi dhe iu afruan Nándorfehérvár (Beogradi i sotëm) në qershor. Një kryqëzatë e përbërë kryesisht nga fshatarë nga qarqet e afërta, të cilët ishin zgjuar nga oratoria e zjarrtë e Gjonit të Kapistranos, gjithashtu filloi të mblidhej në kala në ditët e para të korrikut. Rrethimi osman i Beogradit, i cili komandohej personalisht nga Sulltan Mehmeti II, filloi me bombardimin e mureve më 4 korrik.

Huniadi vazhdoi të formonte një ushtri ndihmëse dhe mblodhi një flotë prej 200 anijesh në Danub. Flotilja e mbledhur nga Hunyadi shkatërroi flotën osmane më 14 korrik. Ky triumf i pengoi osmanët të përfundonin bllokadën, duke i mundësuar Huniadit dhe trupave të tij të hynin në kështjellë. Osmanët filluan një sulm të përgjithshëm më 21 korrik. Me ndihmën e kryqtarëve që mbërrinin vazhdimisht në kala, Huniadi zmbrapsi sulmet e ashpra të osmanëve dhe hyri në kampin e tyre më 22 korrik. Edhe pse i plagosur gjatë luftimeve, Sulltan Mehmeti II vendosi të rezistonte, por një trazirë në kampin e tij e detyroi atë të heqë rrethimin dhe të tërhiqet nga Beogradi gjatë natës.

Fitorja e kryqtarëve ndaj Sulltanit që kishte pushtuar Kostandinopojën krijoi entuziazëm në të gjithë Evropën. Proçesione për të festuar triumfin e Huniadit u bënë në Venecia dhe Oksford. Megjithatë, në kampin e kryqtarëve trazirat po rriteshin, sepse fshatarët mohuan se baronët kishin luajtur ndonjë rol në fitore. Për të shmangur një rebelim të hapur, Huniadi dhe Capistrano shpërndanë ushtrinë e kryqtarëve.

Ndërkohë, në kampin e kryqtarëve kishte shpërthyer një murtajë dhe kishte vrarë shumë njerëz. Huniadi gjithashtu u sëmur dhe vdiq pranë Zimony (Zemuni i sotëm, Serbi) më 11 gusht. Ai u varros në Katedralen Katolike Romake të Shën Michael në Gyulafehérvár (Alba Iulia).

[Hunyadi] e drejtoi vendin me një shufër hekuri, siç thonë ata, dhe ndërsa mbreti ishte larg, ai konsiderohej si i barabartë me të. Pasi shpartalloi turqit në Beograd [...], ai mbijetoi për një kohë të shkurtër para se të vdiste nga sëmundja. Kur ai ishte i sëmurë, ata thonë se ai ndaloi t'i sillnin trupin e Zotit tonë, duke deklaruar se nuk ishte e denjë që një mbret të hynte në shtëpinë e një shërbëtori. Ndonëse forcat i mungonin, ai urdhëroi që ta çonin në kishë, ku bëri rrëfimin në mënyrë të krishterë, mori Eukaristinë hyjnore dhe ia dorëzoi shpirtin Zotit në krahët e priftërinjve. Shpirti me fat që mbërriti në Parajsë si lajmëtar dhe autor i aksionit heroik në Beograd.

— Eneas Silvius Piccolomini: Evropa

 Familja 
Në 1432, Hunyadi u martua me Erzsébet Szilágyi (rreth 1410–1483), një fisnike hungareze. John Hunyadi kishte dy fëmijë, Ladislaus dhe Matthias Corvinus. I pari u ekzekutua me urdhër të mbretit Ladislaus V për vrasjen e Ulrich II të Celjes, një i afërm i mbretit. Ky i fundit u zgjodh mbret më 20 janar 1458, Matthias pas vdekjes së Ladislaus V. Ishte hera e parë në historinë e Mbretërisë së Hungarisë që një pjesëtar i fisnikërisë, pa prejardhje dhe lidhje dinastike, hipi në fronin mbretëror.

 Trashëgimia 

 Këmbana e mesditës 
Papa Kaliksti III urdhëroi që kambanat e çdo kishe evropiane të bien çdo ditë në mesditë, si një thirrje për besimtarët që të luten për mbrojtësit e krishterë të qytetit të Beogradit. Praktika e ziles së mesditës i atribuohet tradicionalisht përkujtimit ndërkombëtar të fitores së Beogradit dhe urdhrit të Papës Kallikstus III.

Ky zakon ekziston ende edhe në mesin e kongregacioneve protestante dhe ortodokse. Në historinë e Universitetit të Oksfordit, fitorja u mirëprit me një zhurmë kambanash dhe festime të mëdha edhe në Angli. Huniadi dërgoi një korrier special (ndër të tjerë), Erasmus Fullar, në Oksford me lajmin e fitores.

 Heroi kombëtar 
Së bashku me djalin e tij Matthias Corvinus, Hunyadi konsiderohet një hero kombëtar hungarez dhe vlerësohet si mbrojtësi i tij kundër kërcënimit osman.

Historiografia rumune adoptoi Hunyadin dhe i jep atij një vend të rëndësishëm edhe në historinë e Rumanisë. Megjithatë, ndërgjegjja kombëtare rumune nuk e përqafoi atë në masën që e përqafoi ndërgjegjja kombëtare hungareze. John Hunyadi, një hero hungarez, iu nënshtrua ideologjisë së nacionalkomunizmit në epokën e Çausheskut dhe u shndërrua në një hero të Rumanisë.

Papa Piu II shkruan se “Hunyadi nuk e rriti aq shumë lavdinë e hungarezëve, por veçanërisht lavdinë e rumunëve mes të cilëve lindi”.

Shkrimtari dhe diplomati francez Philippe de Commines e përshkroi Hunyadin si "një zotëri shumë trim, i quajtur Kalorësi i Bardhë i Vllahisë, një person me nder dhe maturi të madhe, i cili për një kohë të gjatë kishte qeverisur mbretërinë e Hungarisë dhe kishte fituar disa beteja për turqit”.

Pietro Ranzano shkroi në veprën e tij Annales omnium temporum (1490-1492) se John Hunyadi zakonisht quhej "Ianco"

Letërsia bizantine e trajtoi Huniadin si një shenjt:

Së pari, unë lavdëroj Perandorin e Hellasit

i cili Aleksandri i Maqedonisë, i biri i Olimpias.

Perandori i krishterë, i cili është maja dhe rrënja

dhe gjeti kryqin, Kostandinin e fuqishëm.

dhe i treti është perandori Gjoni absolutisht i mrekullueshëm.

Si të shkruani një haraç për të

dhe a duhet mendja ime si të ngrihet në lavdërim të lartë?

Sepse si dy Perandorët e përmendur më sipër

Një respekt të tillë i kushtoj edhe Perandorit të mësipërm.

Është e denjë dhe e përshtatshme që Kisha e Romës

dhe të gjithë brezin e të krishterëve lindorë dhe perëndimorë

me respekt vizatoni një kujtim të plotë të së tashmes.

I cili u bë i famshëm në betejat e luftërave

trimat dhe të ndrojturit dhe të gjithë brezat, them:

për të rënë sot para Gjonit të Hungarisë,

lavdëroje atë si kalorës

lavdëroje atë sot si Perandor,

së bashku me Samsonin e lashtë, të fuqishëm dhe trim,

me Aleksandrin e tmerrshëm dhe Kostandinin e fuqishëm.

Unë i përlëvdoj ungjilltarët, i përlëvdoj edhe profetët,

dhe shenjtorët e fuqishëm që luftojnë për Krishtin,

dhe midis tyre, unë përlëvdoj Perandorin Gjon.

- Poezi greke mbi betejën e Varnës

Hunyadi ishte "njohur si hungarez..." dhe "shpesh e quanin Ugrin Janko, "Janko hungarez"" në shoqëritë serbe dhe kroate të shekullit të 15-të, ndërsa një tjetër bugarštica e bën atë me origjinë serbe. Sipas një bugarštica (një poemë popullore serbe), ai ishte djali i despotit Stefan Lazarević dhe gruas së supozuar të Stefanit, një vajzë nga Hermannstadt/Nagyszeben (Sibiu i sotëm, Rumani). Në fakt, Despoti nuk pati fëmijë. Ai është portretizuar gjithashtu si një përkrahës i flaktë i katolicizimit të popujve ortodoksë.

Në folklorin bullgar, kujtimi i Huniadit u ruajt në personazhin hero të këngës epike të Yankul(a) Voivoda, së bashku me Sekula Detentse, një hero fiktiv, ndoshta i frymëzuar nga nipi i Huniadit, Thomas Székely.

Ai ishte filial i Roger de Florit si model për personazhin imagjinar të Tirant lo Blanc, romanca epike e shkruar nga Joanot Martorell, botuar në Valencia në 1490. Ata të dy ndanin, për shembull, pajisjen e një korbi në mburojën e tyre.

Nicolaus Olahus ishte nipi i John Hunyadi.

Në vitin 1515, printeri anglez Wynkyn de Worde botoi një romancë të gjatë metrike të quajtur 'Capystranus', një përshkrim grafik i humbjes së turqve.

Në 1791, Hannah Brand prodhoi një shfaqje të re të quajtur "Huniades ose Rrethimi i Beogradit", e cila luajti në një shtëpi të mbushur plot në Teatrin e Mbretit, Norwich.

Kolegji Kombëtar Iancu de Hunedoara në Hunedoara, Rumani mban emrin e tij.

 Shiko edhe 

Referimet

Kategoria:Shekulli XV
Kategoria:Hungarezë
Kategoria:Rumunë
Kategoria:Atlet i Krishtit