Marlene Dietrich

Marie Magdalene "Marlene" Dietrich (27 dhjetor 1901 – 6 maj 1992) ishte një aktore dhe këngëtare gjermano-amerikane.

Dietrich mbeti e popullarizuar gjatë gjithë karrierës së saj të gjatë duke përmirësuar vazhdimisht veten, si në aspektin profesional ashtu edhe mënyrën karakteristike. Në Berlinin e viteve 1920, ajo ka aktruar në skenë dhe në filmat pa zë.

Performanca e sa si Lola-Lola in The Blue Angel (1930), i drejtuar nga Josef von Sternberg, i solli asaj famë botërore dhe i garantoj asaj një kontratë me Paramount Pictures, duke filluar të luaj role në Shtetet e Bashkuara.

 Fëmijëria 
Marie Magdalene Dietrich u lind më 27 dhjetor 1901 në Leberstrasse 65, në zonën e njohur si "Rote Insel" (Ishulli i Kuq) të Schöneberg-ut, i cili sot është një lagje e Berlinit. Ajo ishte e dyta e dy vajzave të Wilhelmina Elisabeth Josephine (e lindur Felsing) dhe Louis Erich Otto Dietrich. Motra e saj më e madhe, Elisabeth, kishte lindur një vit më parë.

Familja e nënës së saj, Felsing, ishte e mirënjohur në Berlin dhe zotëronte një biznes të suksesshëm prodhimi të orëve dhe argjendarie. Në të kundërt, babai i saj, Louis Erich Otto Dietrich, ishte një oficer i policisë së vogël. Ai vdiq në vitin 1908, kur Marlene ishte vetëm shtatë vjeçe, nga plagët e marra në Luftën e Dytë të Gjermanisë. 

Pas vdekjes së babait, nëna e Dietrich u ritë martua në vitin 1914 me Eduard von Losch, një oficer ushtarak i shkallës së lartë në kalorësi. Megjithëse von Losch e trajtoi Marlene-n si vajzën e vet, ai vdiq gjatë Luftës së Parë Botërore në 1916, duke e lënë familjen përsëri pa një figurë mashkullore kryesore.

Në moshën e rinisë, Dietrich fillimisht u fokusua në muzikë, duke studiuar violinën me shpresën për të bërë një karrierë si violiniste koncertiste. Megjithatë, një dëmtim në dorën e saj i ktheu ambiciet drejt botës së teatrit, ku filloi të marrë mësime në shkollën e teatrit të Max Reinhardt në Berlin.

 Fillimet e karrierës 
Pas dëmtimit të dorës që i pengoi karrierën e saj si violiniste, Dietrich u fokusua në aktrimin. Në fillim të viteve 1920, ajo u regjistrua në shkollën e teatrit të Max Reinhardt, një nga drejtuesit më të njohur teatralë të Gjermanisë së asaj kohe.

Karriera e saj filloi me role të vogla në teatrin e Reinhardt dhe në produksione të filmit të heshtur. Ajo shpesh përshkruhej si një "fräulein" e re e shkathët, duke luajtur kryesisht role të vogla dhe dytësore në komedi dhe drama. Në këtë periudhë, ajo filloi të përdorte emrin "Marlene", një kombinim i emrave të saj të vërtetë, Marie dhe Magdalene.

Nga mesi i viteve 1920, rolet e saj në film filluan të bëheshin më të rëndësishme. Ajo shfaqej në filma si "Manon Lescaut" (1926) dhe "The Box of Pandora" (1929) të regjisorit G.W. Pabst, ku luajti krahë me aktoren Louise Brooks. Megjithëse këto role i dhanë një farë dukshmërie, ende nuk e ngritën atë në nivelin e një ylli.

Pika kthese e karrierës së saj erdhi në 1929, kur regjisori austriak-amerikan Josef von Sternberg e zgjodhi atë për rolin kryesor femëror në filmin "Der blaue Engel" ("Engjëlli i Kaltër"). Sternberg kërkoi një aktore që do të mund të përçonte një kombinim unik elegance, sinizmi dhe seksualiteti të hapët. Zgjedhja përfundimtare për rolin e Lola-Lola ra në Dietrich.

Filmi u xhirua në dy versione, një në gjermanisht dhe një në anglisht, dhe u publikua në 1930. Performanca ikonike e Dietrich si Lola-Lola, këngëtareja e kabaretit që shkatërron jetën e profesorit Immanuel Rath (i luajtur nga Emil Jannings), u bë një sensacion ndërkombëtar. Kënga e saj "Falling in Love Again (Can't Help It)" u bë një simbol i epokës.

Suksesi i madh i "Der blaue Engel" e bëri Dietrich një yll ndërkombëtar menjëherë dhe i hapi rrugën për një karrierë madhështore në Hollywood.

 Yll i filmave 
Suksesi bërthamor i Der blaue Engel e çoi drejtpërdrejt në Hollywood. Regjisori Josef von Sternberg e nënshkroi atë me studio-n e famshme Paramount Pictures dhe ajo shkoi në Shtetet e Bashkuara menjëherë pas xhirimeve. Këtu filloi një nga bashkëpunimet më të njohura dhe më përfolëse në historinë e kinemasë midis një regjisori dhe një aktoreje.

Nën drejtimin e Sternberg, Dietrich u shpërfytyrua si arketipi i "gruas fatale" – sofistikuar, misterioz dhe me një seksualitet të fuqishëm. Gjatë afërsisht pesë vitesh, ata bashkëpunuan në një seri filmash pamorë që definuan imazhin e saj si yll ndërkombëtar:

 Morocco (1930): Në filmin e saj të parë hollywoodian, ajo luan një këngëtare në një kabare maroken, duke u dhënë shfaqje të paharrueshme duke puthur një grua dhe duke ndjekur dashurinë e saj (Gary Cooper) në shkretëtirë. Për këtë rol, ajo u nominua për Çmimin Oscar për Aktoren më të Mirë.
 Dishonored (1931): Një histori spiunazhi ku ajo luan një kurorë që bëhet agjente sekrete.
 Shanghai Express (1932): Një nga sukseset e mëdha komerciale të çiftit, ku Dietrich luan rolin e "Shanghai Lily", një grua me reputacion të diskutueshëm, ndërsa udhëton në një tren të rrezikshëm. Filmi fitoi Çmimin Oscar për Kinematografi më të Mirë.
 Blonde Venus (1932): Një dramë e fortë ku ajo luan një amvise që kthehet në këngëtare për të shpëtuar familjen e saj.
 The Scarlet Empress (1934): Një film historik shumë bujar dhe vizual, ku ajo portretizon Perandoreshnën Russe Katerinën e Madhe.

Këta filmave nuk ishin thjesht sukses komercial; ata ishin vepra arti me një estetikë të lartë, ku kamera e Sternberg adhuronte bukurinë e Dietrich, duke krijuar imazhe që u ngulitën përgjithmonë në kujtesën kolektive. Stili i saj në ekran – veshet e errëta, kostumet elegante, dhe vështrimi misterioz – u bë një ikonë modë e botës.

Pas përfundimit të bashkëpunimit me Sternberg, Dietrich dëshmoi një qëndrueshmëri të jashtëzakonshme, duke u përshtatur me ritmet e reja dhe llojet e ndryshme të filmave. Ajo tregoi talente komike në western-in Destry Rides Again (1939), ku këndoi dhe u përleshje fizikisht, dhe u kthye në drama serioze në filmat e Alfred Hitchcock, Stage Fright (1950), dhe në një nga rolet e saj të fundit të mëdha në ekran në Witness for the Prosecution (1957) të Billy Wilder, ku u nominua për një Golden Globe.

Gjatë gjithë karrierës së saj filmike, ajo mbajti një kontroll të pazakontë për kohën e saj mbi imazhin dhe karrierën e saj, duke u bërë një nga figurat më të njohura dhe më të adhuruara në ekran.

Vepra
Gjatë gjithë karrierës së saj të gjatë, Marlene Dietrich shfaqej në më shumë se 50 filma, duke lëvizur me mjeshtëri midis zhanreve të ndryshme – nga drama dhe film noir deri te komeditë dhe western-at. Kjo është një listë e përzgjedhur e disa prej filmeve të saj më të rëndësishme dhe më të njohura.

1930–1939: Kulminacioni i famës në Hollywood

 Der blaue Engel (Engjëlli i Kaltër) (1930) - Lola-Lola
 Morocco (1930) - Mademoiselle Amy Jolly
 Dishonored (1931) - Marie Kolverer / X-27
 Shanghai Express (1932) - Shanghai Lily
 Blonde Venus (1932) - Helen Faraday
 The Song of Songs (1933) - Lily Czepanek
 The Scarlet Empress (1934) - Perandoresha Katerina e Madhe
 The Devil is a Woman (1935) - Concha Perez
 Desire (1936) - Madeleine de Beaupré
 The Garden of Allah (1936) - Domini Enfilden
 Knight Without Armour (1937) - Konteshina Alexandra Vladinoff
 Destry Rides Again (1939) - Frenchy

1940–1949: Vitet e luftës dhe dramash

 Seven Sinners (1940) - Bijou Blanche
 The Flame of New Orleans (1941) - Claire Ledoux / Lilli
 Manpower (1941) - Fay Duval
 The Lady is Willing (1942) - Elizabeth Madden
 Pittsburgh (1942) - Josie Winters
 Kismet (1944) - Jamilla
 A Foreign Affair (1948) - Erika von Schlütow

1950–1978: Karriera e vonë dhe rol memorabel në teatër

 Stage Fright (1950) - Charlotte Inwood
 No Highway in the Sky (1951) - Monica Teasdale
 Rancho Notorious (1952) - Altar Keane
 The Monte Carlo Story (1957) - Marquise Maria de Creveçoeur
 Witness for the Prosecution (1957) - Christine Helm / Vërtet
 Touch of Evil (1958) - Tana
 Judgment at Nuremberg (1961) - Frau Bertholt (Zonja Bertholt)
 Just a Gigolo (1978) - Baronesa von Semering (roli i saj i fundit në film)

Shënime

 Referime 








 Analiza filmike dhe studime 

 Burime zyrtare dhe arkiva 

 Dokumente historike 

Lidhje të jashtme


 Marlene Dietrich Collection, Berlin (MDCB)
 Marlene Dietrich  – Daily Telegraph obituary

Kategoria:Lindje 1901
Kategoria:Vdekje 1992
Kategoria:Aktorë amerikanë
Kategoria:Këngëtarë amerikanë
Kategoria:Aktorë gjermanë
Kategoria:Këngëtarë gjermanë