Ravijëzim i libertarianizmit

Libertarianism – filozofi politike, ekonomike dhe shoqërore që e mban lirinë si synimin e vet kryesor. Libertarianët synojnë të rrisin në maksimum autonominë dhe lirinë e zgjedhjes, duke theksuar lirinë politike, asocimin vullnetar dhe parësinë e gjykimit individual.

 Natyra e libertarianizmit 
 Artikulli kryesor: Libertarianizmi

 Mbështet 
 Lirinë ekonomike – lirinë për të prodhuar, tregtuar dhe konsumuar të mira dhe shërbime  të përftuara pa përdorimin e forcës, mashtrimit apo vjedhjes. 
 Shoqërinë e lirë - një shoqëri në të cilën një individ ka lirinë për të përftuar fuqinë dhe resurset në mënyrë që të plotësojë potencialin e vet personal.
 Përgjegjësinë individuale 
 Barazinë - ideja se të gjithë njerëzit duhen trajtuar në mënyrë të barabartë.
 Vet-menaxhimin –  metoda, aftësi dhe strategji me të cilat individët mund të drejtojnë me efikasitet aktivitetet e veta drejtë arritjes së objektivave personale.
 Vet-qeverisje -  ideja se njeriu apo njerëzit janë në gjendje të ushtrojnë të gjitha funksionet e nevojshme të fuqisë pa ndërhyrje nga ndonjë autoritet të cilin ata nuk mund ta ndryshojnë.
 Vet-pronësia – koncepti i pronësisë së vetvetes, së personit të vet, shprehur si e drejta morale dhe/apo natyrore e një individi për të qenë kontrollori ekskluziv i trrupit dhe jetës së vet. 
 Asocimi vullnetar – një grup individësh që hyjnë në marrëveshje vullnetare (pa përdorim force, apo mashtrimi) për të formuar një organizatë apo për të arritur një qëllim.

 Kundërshton 
 Autoritarizmin – 
 Shtrëngimin –  praktika e të detyruarit të një pale tjetër që të sillet në mënyrë jo-vullnetare (në veprim apo mosveprim) nëpërmjet përdorimit të kërcënimit apo dhunës. 
 Diskriminimin – një formë kolektivizmi që ka të bëjë me trajtimin e njerëzve mbi bazën e grupit, klasës, racës apo kategorisë ku një individ përket në një moment të caktuar dhe jo mbi bazën e meritës individuale. 
 Imperializmin – 

 Debaton 
 Abortin
 Anarkizëm vs. minarkizëm 
 Tregu i lirë dhe laissez-faire vs. socializëm dhe komunizëm

 Origjinat e libertarianizmit 
 Iluminizmi –
 Liberalizmi klasik –
 Anarkizmi individualist –
 Demokracia Jeffersoniane –
 Teoria e ligjit natyror –

 Teoria dhe politika libertariane 
 Anarko-kapitalizmi dhe minarkizmi
 Debate përbrenda libertarianizmit
 Perspektiva libertariane mbi pronësinë intelektuale
 Perspektiva libertariane mbi të drejtat e LGBT-ve
 Libertarianizmi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës
 Teori të ligjit libertariane
 Libertarianizmi dhe Objektivizmi

 Ideale libertariane 
Këto koncepte, edhe pse jo domosdoshmërisht ekskluzive të libertarianizmit, janë domethënëse në terma historikë dhe në qarqet libertariane moderne.
 Liritë civile –
 Decentalizimi –
 Organizata për zgjidhje konfliktesh –
 Liri ekonomike–
 Tregu i lirë –
 Shoqëria e lirë –
 Tregtia e lirë –
 Vullneti i lirë –
 Liria e asocimit –
 Liria për kontratë –
 Individualizmi –
 Laissez-faire –
 Ligji i lirisë së barabartë -
 Liria –
 Qeveria e kufizuar –
 Individualizmi metodologjik –
 Të drejtat natyrore –
 Night watchman state –
 Jo-agresioni –
 Jo-intervencionizmi –
 Jo-politika–
 Mos-votimi –
 Agjenci mbrojtje private –
 Ligji policentrik –
 Pronësia –
 Vet-qeverisja –
 Vet-pronësia –
 Rendi i vetvetishëm –
 Shoqëri pa shtet–
 Teoria e vlerave subjektive –
 Rezistencë ndaj taksimit –
 Asocimi vullnetar –
 Shoqëria vullnetare –

 Filozofë dhe ekonomistë që  kanë ndikuar në filozofinë libertariane 

 Anarkistë 
 Émile Armand – një nga anarkistët individualistë më me ndikim në fillim shekullin e 20-të.
 Robert Nozick – filozof dhe autor i librit Anarchy, State, and Utopia
 Lysander Spooner – anarkist individualist i njohur amerikan dhe themelues i American Letter Mail Company.
 Max Stirner –themelues i anarkizmit egoist.
 Benjamin Tucker – një teorist i anarkizmit individualist në shek. e 19të.

 Ekonomistë 
 Frédéric Bastiat – one of the leading economists of the 19th century and creator of the concept of opportunity cost
 Milton Friedman – Nobel Prize-winning monetarist economist, notable for his advocacy of economic deregulation and privatization
 Robin Hahnel –  Modern participatory economics scholar and libertarian socialist
 Friedrich Hayek – Nobel Prize-winning Austrian School economist, notable for his political work The Road to Serfdom
 Elinor Ostrom – fituese e Çmimit Nobel në ekonomi.
 Ludwig von Mises – filozof, ekonomist i  Shkollës Austriake, sociolog, dhe liberal klasik.
 Murray Rothbard – filozof, autor dhe ekonomist amerikan i rrymës së Shkollës Austriake; themelues i anarko-kaptalizmit.
 E. F. Schumacher – ekonomist dhe statisticien.
 Nassim Nicholas Taleb – statisticien, filozof dhe autor i librit The Black Swan

 Objektivistë 
 Ayn Rand – filozofe dhe shkrimtare ruso-amerikane; krijuesja e filozofisë së Objektivizmit
 Leonard Peikoff – filozof objektivist dhe themelues i Ayn Rand Institute 

 Të tjerë 
 Noam Chomsky – lingusit i famshëm dhe aktivist shoqëror
 Karl Hess – aktivist për rezistencën ndaj taksave
 Hans-Hermann Hoppe – ekonomist, filozof dhe shkrimtar që ka punuar gjerësisht mbi "etikën argumentuese" (argumentation ethics)
 Ron Paul – politikan amerikan dhe kandidat për president të SHBA-ve në vitin 2012.
 Henry David Thoreau – një nga filozofët më të shquar amerikanë në transcendentalizëm dhe anarko-pacifizëm.
 Robert Anton Wilson – autor i trilogjisë Illuminatus! 

 Shiko dhe 

 Referime dhe shënime 

 Lidhje të jashtme 
 Outline of libertarianism - Stanford Encyclopedia of Philosophy
 The Humble Libertarian  resurse libertariane dhe index për website libertarianë.
 Foundation for Economic Education një nga organizatat libertariane më të vjetra në SHBA.
 Libertarianism.com  një website pa-fitim për Libertarianizmin.

Kategoria:Libertarianizëm