Feminizmi

Feminizmi është një gamë e lëvizjeve dhe ideologjive që ndajnë një qëllim të përbashkët: të përcaktojë, krijojë, dhe të arrijë barazi politike, ekonomike, kulturore, personale, dhe të drejtat shoqërore për gratë . Kjo përfshin kërkesat për të krijuar mundësi të barabarta për gratë në arsim dhe punësim. Një feminist/feministe mbron ose mbështet të drejtat dhe barazinë gjinore.

Lëvizjet feministe kanë bërë dhe vazhdojnë të bëjnë fushatë për të drejtat e grave, duke përfshirë edhe të drejtën për të votuar, për të punuar, për të mbajtur poste publike, për paga të dinjitetshme apo pagesë të barabartë, për të poseduar pronë, për arsim, të kenë të drejta të barabarta në martesë, dhe të kenë pushimin e lindjes. Feministët kanë punuar gjithashtu për të nxitur autonominë dhe integritetin trupor, për të mbrojtur gratë dhe vajzat nga përdhunimi, ngacmimi seksual dhe dhuna në familje .

Historia
Charles Fourier, një socialist utopik dhe filozof francez,  i njihet merita se ka shpikur fjalën "féminisme" në vitin 1837 Goldstein 1982, p.92.. Fjalët "féminisme" ("feminizëm") dhe "féminist" ("feminist") për herë të parë u paraqitën në Francë dhe Hollandë në vitin 1872Dutch feminist pioneer Mina Kruseman in a letter to Alexandre Dumas – in: Maria Grever, Strijd tegen de stilte. Johanna Naber (1859–1941) en de vrouwenstem in geschiedenis (Hilversum 1994) ISBN 90-6550-395-1, page 31, Në Britani të Madhe në vitet 1890, dhe në Shtetet e Bashkuara në vitin 1910Offen, Karen. "Les origines des mots 'feminisme' et 'feministe'". Revue d'histoire moderne et contemporaine. July–September 1987 34: 492-496Cott, Nancy F. The Grounding of Modern Feminism. New Haven: Yale University Press, 1987 at 13-5.. Fjalori Anglisht i Oksfordit e liston vitin 1852 si viti kur për herë të parë u paraqit fjala "feminist" ndërsa viti 1895 për fjalën "feminizëm" . Varësisht nga momenti historik, kultura dhe vendi, feministet në mbarë botën kanë pasur shkaqe dhe qëllime të ndryshme. Shumica e historianëve feministë nga perëndimi pohojnë se të gjitha lëvizjet që punojnë për të marrë të drejtat e grave duhet të konsiderohen si lëvizje feministe, edhe kur ata nuk kanë zbatuar (ose nuk zbatojnë) rregullat e tyre . Historianë të tjerë pohojnë se termi duhet të jetë i kufizuar në lëvizjen feministe moderne dhe lëvizjeve paraardhëse të saj. Këto historianët përdorin etiketën "protofeministë" për të përshkruar lëvizjet e mëhershme.

 Shekulli i 19-të dhe fillimi i shekullit 20 
Vala e parë e feminizmit ishte një periudhë e aktiviteteve gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe fillim i shekullit njëzetë. Në Mbretëri të Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara, ajo u fokusua në promovimin e barazisë në martesë, rritjen e fëmijëve, kontrata, dhe të drejtat e pronësisë për gratë. Nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë, aktivizmi u përqendrua kryesisht në fitimin e pushtetit politik, veçanërisht të drejtën e votimit të grave, edhe pse disa feministe ishin aktive në gjithashtu edhe fushatë për të drejtat seksuale, riprodhuese dhe ekonomike të grave .

 Mesi i shekullit 20 
Nga mesi i shekullit të 20, në disa vende evropiane, grave ende i mungonin disa të drejta të rëndësishme. Feministet në këto vende vazhduan të luftojnë për të drejtat e votimit. Në Zvicër, gratë fituan të drejtën e votës në zgjedhjet federale në vitin 1971 ; por në kantonin e Appenzell Innerrhoden gratë fituar të drejtën për të votuar në zgjedhjet lokale vetëm në vitin 1991, kur kantoni u detyrua të veprojë kështu nga Gjykata Supreme Federale e Zvicrës. Në Lihtenshtajn, grave iu dha e drejta për të votuar me "referendumin e të drejtës së votimit për gratë në vitin 1984". Tre referendume të mëparshme të mbajtura në 1968, 1971 dhe 1973 kishin dështuar për të siguruar të drejtën e grave për të votuar.

 Fundi i shekullit 20 dhe fillimi i shekullit 21 

 Teoria 
Teoria feministe është zgjerimi i feminizmit në fusha teorike apo filozofike. Ajo përfshinë punën në një shumëllojshmëri të disiplinave, duke përfshirë antropologji, sociologji, ekonomi, studime të grave, kritika letrare , historia e artit , psikoanalizë  dhe filozofi.

 Lëvizjet dhe ideologjitë 
Shumë lëvizje dhe ideologji feministe janë zhvilluar gjatë këtyreve viteve.

 Lëvizje politike 
Disa degë të feminizmit nga afër gjurmojnë orientimet politike të shoqërive më të mëdha, të tilla si liberalizmi dhe konservatorizmi, ose të përqëndrohet në mjedis. Feminizmi liberal kërkon barazinë individualiste të meshkujve dhe femrave përmes reformave politike dhe ligjore pa ndryshuar strukturën e shoqërisë.

 Ideologjia materialiste 
Sipas Rosemary Hennessy dhe Chrys Ingraham, format materialiste të feminizmit lindën nga mendimi marksist perëndimor dhe kanë frymëzuar një sërë lëvizjesh, në mesin e të cilave të gjitha formulojnë kritika kundër kapitalizmit dhe janë të përqendruara në marrëdhëniet mes ideologjisë dhe cështjat e grave.Hennessy, Rosemary; Ingraham, Chrys (1997). Materialist feminism: a reader in class, difference, and women's lives. London: Routledge. pp. 1–13. ISBN 978-0-415-91634-9. Feminizmi marksist argumenton se kapitalizmi është shkaku kryesor i shtypjes së grave dhe se diskriminimi ndaj grave në jetën shtëpiake dhe punësim është një efekt i ideologjive kapitaliste.Bottomore, T.B. (1991). A Dictionary of Marxist thought. Wiley-Blackwell. p. 215. ISBN 978-0-631-18082-1. Feminizmi socialist e dallon veten nga feminizmi marksist duke argumentuar se çlirimi i grave mund të arrihet vetëm duke punuar për t'i dhënë fund burimeve ekonomike dhe kulturore të shtypjes së grave.Barbara Ehrenreich. "What is Socialist Feminism?". feministezine.com. Retrieved 3 December 2011. Anarka-feministët besojnë se lufta e klasave dhe anarkiaDunbar-Ortiz, Roxanne (2002). Quiet Rumours. AK Press. pp. 11–13. ISBN 978-1-902593-40-1. vetëm mund të realizohen bashkë me luftën kundër patriarkisë, derisa të triat kanë për pikë të përbashkët hierarkinë e padashur.

Lëvizje kulturore
Feministet Fuqia e Lules (Flower Power Feminists) ishin pjesë e transformimit të Feministeve të Valës së Dytë në 1960. Paqja dhe dashuria simbolizuan kundërshtimin ndaj bastisjes së dhunshme të policisë, trupave ushtarake në universitete dhe miliona të rinjve  që u dërguan jashtë shtetit. Në lidhje me feminizmin ky ishte revolucion seksual për gratë në shekullin e 20-të. Për herë të parë jetën e një gruaje, seksi kishte  lidhje me dëshirën dhe jo me martesën. Për tu martuar mund të prisnin disa vjet për t'u siguruar se martesa ishte për dashurinë. Këto ishin të gjitha nocione revolucionare.  Brezi "une" ishte epoka e pushtetit të luleve. Riot grrrl (ose grrrl Riot) është një lëvizje nëntokësore punk feministe që filloi në vitet 1990 dhe është e lidhur shpesh me të Valën e Tretë Feministe.

Shënim
 Suffragette ishin anëtarët e organizatave të grave - lëvizje për të drejtën e votës në fund të shekullit 19të dhe fillimi i shekullit të 20të.

 Shiko edhe 

 Feminizmi radikal

 Referime 

Feminizmi
Kategoria:Të drejtat dhe liritë civile
Kategoria:Terminologji feministe
Kategoria:Gjinia dhe arsimi
Kategoria:Teori shoqërore
Kategoria:Gratë në histori
Kategoria:Të drejtat e grave