Halucinogjenët

Halucinogjenët janë një klasë e madhe dhe e larmishme e drogave psikoaktive që mund të prodhojnë gjendje të ndryshuara të vetëdijes të karakterizuara nga ndryshime të mëdha në mendime, humor dhe perceptim si dhe ndryshime të tjera.   Shumica e halucinogjenëve mund të kategorizohen si psikodelikë, dissociativë ose delirantë. 

 Etimologjia 
Fjala halucinogjen rrjedh nga fjala halucinacion.  Termi halucinat daton rreth viteve 1595-1605 dhe rrjedh nga latinishtja hallūcinātus, paskajorja e (h)allūcināri, që do të thotë "të endesh në mendje". 

 Karakteristikat 
Leo Hollister dha pesë kritere për klasifikimin e një droge si halucinogjene.   Ky përkufizim është mjaft i gjerë për të përfshirë një gamë të gjerë barnash dhe që atëherë është treguar se përfshin një numër kategorish barnash me mekanizma të ndryshëm farmakologjikë dhe efekte të sjelljes.  Richard Glennon ka dhënë kështu dy kritere shtesë që e ngushtojnë kategorinë deri te halucinogjenët klasikë.  Kriteret e Hollister për halucinogjenët ishin si më poshtë:  

 në raport me efektet e tjera, ndryshimet në mendim, perceptim dhe humor duhet të mbizotërojnë;
 dëmtimi intelektual ose i kujtesës duhet të jetë minimal;
 stupori, narkoza ose stimulimi i tepërt nuk duhet të jenë një efekt integral;
 efektet anësore të sistemit nervor autonom duhet të jenë minimale; dhe
 dëshira e varur duhet të mungojë.

Kriteret shtesë të Glennon për halucinogjenët klasikë janë që barnat në fjalë duhet gjithashtu: 

 lidhen me receptorët e serotoninës 5-HT2; dhe
 të njihet nga kafshët e trajnuara për të diskriminuar drogën DOM nga automjeti.

 Nomenklatura dhe taksonomia 
Shumica e halucinogjenëve mund të kategorizohen në bazë të mekanizmave të tyre farmakologjikë si psikedelikë (të cilët janë serotonergjikë), dissociativë (të cilët në përgjithësi janë antiglutamatergikë) ose deliriantë (të cilët janë përgjithësisht antikolinergjikë).  Megjithatë, mekanizmat farmakologjikë të disa halucinogjenëve, si salvinorin A dhe ibogaine, nuk përshtaten në asnjërën nga këto kategori.  Entactogens dhe kanabinoids konsiderohen gjithashtu nganjëherë halucinogjene.  Sidoqoftë, ndërsa termi halucinogjen përdoret shpesh për t'iu referuar klasës së gjerë të barnave të mbuluara në këtë artikull, ndonjëherë përdoret për të nënkuptuar vetëm halucinogjenët klasikë (d.m.th., psikedelikët).  Për shkak të kësaj, është e rëndësishme të konsultoheni me përkufizimin e dhënë në një burim të caktuar.  Për shkak të fenomenologjisë shumëplanëshe të sjellë nga halucinogjenët, përpjekjet për të krijuar terminologji të standardizuar për klasifikimin e tyre bazuar në efektet e tyre subjektive nuk kanë pasur sukses deri më sot. 

Halucinogjenët klasikë ose psikodelikët janë përshkruar me shumë emra. David E. Nichols shkroi në 2004: 

Carhart-Harris dhe Guy Goodwin shkruajnë se termi psikedelik është i preferueshëm se halucinogjen për përshkrimin e psikodelikëve klasikë për shkak të termit halucinogen "theksimi ndoshta mashtrues mbi vetitë halucinogjene të këtyre komponimeve". 

Disa halucinogjenë janë droga të dizajnuara, të tilla si ato në familjet 2C dhe 25-NB (NBOMe).  Një medikament i dizajnuar është një analog strukturor ose funksional i një substance të kontrolluar (halucinogjene ose ndryshe) që është projektuar për të imituar efektet farmakologjike të barit origjinal, ndërsa në të njëjtën kohë shmang klasifikimin si të paligjshëm (sipas specifikimit si një kimikat kërkimor) dhe / ose shmangni zbulimin në testet standarde të drogës. 

 Efektet sipas llojit 

 Psikodelikët (halucinogjenët klasikë) 

djathtas|parapamje|150x150px| Një fletë "Blotter" me 900 doza LSD
Pavarësisht disa përpjekjeve që janë bërë, duke filluar nga shekujt e 19-të dhe të 20-të, për të përcaktuar strukturat e zakonshme fenomenologjike (dmth. modelet e përvojës) të sjella nga psikodelikët klasikë, një taksonomi e pranuar botërisht nuk ekziston ende.  

Një element i spikatur i përvojave psikedelike është ndryshimi vizual.  Ndryshimi vizual psikodelik shpesh përfshin formimin spontan të modeleve vizuale gjeometrike të rrjedhura komplekse në fushën vizuale.  Kur sytë janë të hapur, ndryshimi vizual mbivendoset mbi objektet dhe hapësirat në mjedisin fizik; kur sytë janë të mbyllur, ndryshimi vizual shihet në "botën e brendshme" pas qepallave.  Këto efekte vizuale rriten në kompleks me doza më të larta, dhe gjithashtu kur sytë janë të mbyllur.  Ndryshimi vizual normalisht nuk përbën halucinacione, sepse personi që i nënshtrohet përvojës mund të bëjë dallimin midis dukurive vizuale reale dhe atyre të krijuara nga brenda, megjithëse në disa raste, halucinacione të vërteta janë të pranishme.  Më rrallë, përvojat psikedelike mund të përfshijnë halucinacione komplekse të objekteve, kafshëve, njerëzve apo edhe peizazheve të tëra. 

Një numër studimesh nga Roland R. Griffiths dhe studiues të tjerë kanë arritur në përfundimin se doza të larta të psilocybin dhe psikodelikëve të tjerë klasikë shkaktojnë përvoja mistike në shumicën e pjesëmarrësve në kërkim.     Përvojat mistike janë matur nga një numër shkallësh psikometrike, duke përfshirë shkallën e misticizmit Hood, shkallën e transcendencës shpirtërore dhe pyetësorin e përvojës mistike.  Versioni i rishikuar i Pyetësorit të Eksperiencës Mistike, për shembull, pyet pjesëmarrësit për katër dimensione të përvojës së tyre, përkatësisht cilësinë "mistik", disponimin pozitiv siç është përvoja e habisë, humbja e ndjenjës së zakonshme të kohës dhe hapësirës dhe kuptimi që përvoja nuk mund të përçohet në mënyrë adekuate përmes fjalëve.  Pyetjet mbi cilësinë "mistike" nga ana e tyre hetojnë aspekte të shumta: ndjenjën e qenies "të pastër", ndjenjën e unitetit me rrethinën e dikujt, ndjenjën se ajo që dikush përjetoi ishte e vërtetë dhe ndjenjën e shenjtërisë.  Disa studiues kanë vënë në dyshim interpretimin e rezultateve nga këto studime dhe nëse korniza dhe terminologjia e misticizmit janë të përshtatshme në një kontekst shkencor, ndërsa studiues të tjerë u janë përgjigjur atyre kritikave dhe përshkrimet e argumentuara të përvojave mistike janë në përputhje me një botëkuptim shkencor.   

Link R. Swanson ndan kornizat gjithëpërfshirëse shkencore për të kuptuar përvojat psikodelike në dy valë. Në valën e parë, që përfshin kornizat e shekullit të nëntëmbëdhjetë dhe të njëzetë, ai përfshin teorinë e psikozës model (paradigmën psikomimetike), teorinë e filtrimit dhe teorinë psikoanalitike.  Në valën e dytë të teorive, që përfshin kornizat e shekullit njëzet e një, Swanson përfshin teorinë entropike të trurit, teorinë e informacionit të integruar dhe përpunimin parashikues.  Është nga paradigma e teorisë së filtrimit që rrjedh termi psikodelik .  Aldous Huxley dhe Humphrey Osmond aplikuan idetë para-ekzistuese të teorisë së filtrimit, e cila thoshte se truri filtron atë që hyn në ndërgjegje, për të shpjeguar përvojat psikedelike; Huxley besonte se truri po filtronte vetë realitetin dhe se psikodelikët i jepnin akses të vetëdijshëm "Mendja në Madhësi", ndërsa Osmond besonte se truri po filtronte aspekte të mendjes jashtë vetëdijes.  Swanson shkruan se pikëpamja e Osmondit duket "më pak radikale, më e pajtueshme me shkencën materialiste dhe më pak e përkushtuar nga pikëpamja epistemike dhe ontologjike" sesa ajo e Huxley-t. 

 Disociativët 

majtas|parapamje|223x223px| Salvia divinorum
Disociativët prodhojnë analgjezi, amnezi dhe katalepsi në doza anestezike.  Ato gjithashtu prodhojnë një ndjenjë shkëputjeje nga mjedisi përreth, prandaj "gjendja është përcaktuar si anestezi disociative pasi pacienti duket vërtet i shkëputur nga mjedisi i tij".  Simptomat disociative përfshijnë ndërprerjen ose ndarjen e "...funksioneve zakonisht të integruara të ndërgjegjes, kujtesës, identitetit ose perceptimit." American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed., text revision). Washington, DC: American Psychiatric Association, 2000. fq. 523 Shkëputja e të dhënave ndijore mund të shkaktojë derealizim, perceptimin e botës së jashtme si ëndërr, të paqartë ose joreale. Përvoja të tjera disociuese përfshijnë depersonalizimin, i cili përfshin ndjenjën e shkëputjes nga personaliteti i dikujt; ndjenja joreale; ndjenja e aftësisë për të vëzhguar veprimet e dikujt, por jo për të marrë kontrollin në mënyrë aktive; të paaftë për t'u shoqëruar me veten në pasqyrë duke ruajtur vetëdijen racionale se imazhi në pasqyrë është i njëjti person.    Simeon (2004) ofroi "...përshkrime të zakonshme të përvojave të depersonalizimit: shikimi i vetvetes nga një distancë (e ngjashme me shikimin e një filmi);përvoja të sinqerta jashtë trupit; një ndjenjë e thjesht të kalimit të lëvizjeve; një pjesë e vetvetes duke vepruar/pjesëmarrës ndërsa pjesa tjetër vëzhgon;..." 

Disociativët klasikë e arrijnë efektin e tyre përmes bllokimit të lidhjes së neurotransmetuesit glutamate me receptorët NMDA (antagonizmi i receptorit NMDA) dhe përfshijnë ketaminë, metoksetaminën (MXE), fenciklidinën (PCP), dekstrometorfanin (DXM) dhe oksidin e azotit.    Megjithatë, disociimi administrohet gjithashtu në mënyrë të jashtëzakonshme nga salvinorina A (përbërësi aktiv në Salvia divinorum i treguar majtas) agonizmi i fuqishëm i receptorit κ-opioid, megjithëse zakonisht përshkruhet si një disociues shumë atipik. 

Disa dissociativë mund të kenë efekte depresive të SNQ, duke bartur kështu rreziqe të ngjashme si opioidet, të cilat mund të ngadalësojnë frymëmarrjen ose rrahjet e zemrës në nivele që rezultojnë në vdekje (kur përdoren doza shumë të larta). DXM në doza më të larta mund të rrisë rrahjet e zemrës dhe presionin e gjakut dhe të vazhdojë të frenojë frymëmarrjen. Anasjelltas, PCP mund të ketë efekte më të paparashikueshme dhe shpesh është klasifikuar si një stimulues dhe një depresant në disa tekste së bashku me të qenit si një dissociativ. Ndërsa shumë kanë raportuar se ata "nuk ndjejnë dhimbje" ndërsa janë nën efektet e PCP, DXM dhe Ketaminës, kjo nuk bie nën klasifikimin e zakonshëm të anestetikëve në doza rekreative (dozat anestezike të DXM mund të jenë të rrezikshme). Përkundrazi, besnikë ndaj emrit të tyre, ata e përpunojnë dhimbjen si një lloj ndjesie "larg"; dhimbja, edhe pse e pranishme, bëhet një përvojë pa trup dhe ka shumë më pak emocione të lidhura me të. Sa i përket ndoshta dissociativit më të zakonshëm, oksidit të azotit, rreziku kryesor duket se është për shkak të mungesës së oksigjenit. Dëmtimi nga rënia është gjithashtu një rrezik, pasi oksidi i azotit mund të shkaktojë humbje të papritur të vetëdijes, një efekt i mungesës së oksigjenit. Për shkak të nivelit të lartë të aktivitetit fizik dhe papërshkueshmërisë relative ndaj dhimbjes të shkaktuar nga PCP, janë raportuar disa vdekje për shkak të çlirimit të mioglobinës nga qelizat e këputura të muskujve. Sasi të larta të mioglobinës mund të nxisin mbylljen e veshkave . 

Shumë përdorues të dissociativëve kanë qenë të shqetësuar për mundësinë e neurotoksicitetit të antagonistit NMDA (NAN). Ky shqetësim është pjesërisht për shkak të William E. White, autorit të FAQ të DXM, i cili pohoi se dissociativët padyshim shkaktojnë dëmtim të trurit.  Argumenti u kritikua në bazë të mungesës së provave  dhe White tërhoqi pretendimin e tij.  Pretendimet e White dhe kritikat që pasuan rrethuan kërkimin origjinal nga John Olney.

Në vitin 1989, John Olney zbuloi se vakuolimi neuronal dhe ndryshime të tjera citotoksike ("lezionet") ndodhën në trurin e minjve të cilëve u administruan antagonistë NMDA, duke përfshirë PCP dhe ketaminë.  Doza të përsëritura të antagonistëve NMDA çuan në tolerancë qelizore dhe për këtë arsye ekspozimi i vazhdueshëm ndaj antagonistëve NMDA nuk çoi në efekte neurotoksike kumulative. Antihistaminet si difenhidramina, barbituratet dhe madje edhe diazepami janë gjetur se parandalojnë NAN.  LSD dhe DOB janë gjetur gjithashtu për të parandaluar NAN. 

 Delirantët 

djathtas|parapamje|263x263px| Datura innoxia në lule
parapamje| Kokrra të kuqe tërheqëse, por shumë toksike të Atropa belladonna
parapamje| Lulet dhe gjethja e Nicotiana tabacum, duhani i kultivuar
parapamje| Trup i vetëm frutor i Amanita muscaria
parapamje| Fruti Myristica fragrans, i përgjysmuar, që shfaqet brenda farës së kuqe (arrëmyshkut) të mbyllur në aril të saj ngjyrë kafe (topuzë)
Deliriantët, siç nënkupton edhe emri i tyre, shkaktojnë një gjendje deliri te përdoruesi, e karakterizuar nga konfuzioni ekstrem dhe paaftësia për të kontrolluar veprimet e dikujt. Ata quhen delirantë sepse efektet e tyre subjektive janë të ngjashme me përvojat e njerëzve me ethe delirante. Termi u prezantua nga David F. Duncan dhe Robert S. Gold për të dalluar këto barna nga psikedelikët dhe dissociativët, të tillë si LSD dhe ketamina përkatësisht, për shkak të efektit të tyre parësor të shkaktimit të deliriumit, në krahasim me gjendjet më të kthjellta të prodhuara nga tjetri. halucinogjenet.  [faqe nevojshme]

Pavarësisht nga statusi plotësisht ligjor i disa bimëve të zakonshme deliriane, deliriantët janë kryesisht të papëlqyeshëm si droga rekreative për shkak të natyrës së rëndë, përgjithësisht të pakëndshme dhe shpesh të rrezikshme të efekteve halucinogjene të prodhuara.  [faqe nevojshme]

Deliriantët tipikë ose klasikë janë ata që janë antikolinergjikë, që do të thotë se bllokojnë receptorët muskarinikë të acetilkolinës. Shumë nga këto komponime prodhohen natyrshëm nga gjini bimore që i përkasin familjes së natës Solanaceae, si Datura, Brugmansia dhe Latua në Botën e Re dhe Atropa, Hyoscyamus dhe Mandragora në Botën e Vjetër. Schultes, Richard Evans; Hofmann, Albert (1979). The Botany and Chemistry of Hallucinogens (2nd ed.). Springfield Illinois: Charles C. Thomas.  Këto alkaloide tropane janë helmuese dhe mund të shkaktojnë vdekje për shkak të dështimit të zemrës të shkaktuar nga takikardia dhe hipertermisë edhe në doza të vogla. Përveç kësaj, antihistaminet pa recetë si difenhidramina (emri i markës Benadryl) dhe dimenhidrinati (emri i markës Dramamine) gjithashtu kanë një efekt antikolinergjik. 

Duhani i pashuar është gjithashtu një delirian për shkak të niveleve të larta të nikotinës. 

 Efektet 

 Marrëdhënia midis përdorimit afatgjatë dhe sëmundjes mendore 
Nuk është bërë asnjë lidhje e qartë midis drogave psikodelike dhe dëmtimit organik të trurit. Megjithatë, çrregullimi i perceptimit të vazhdueshëm halucinogen (HPPD) është një gjendje e diagnostikuar ku disa efekte vizuale të barnave vazhdojnë për një kohë të gjatë, ndonjëherë përgjithmonë,  edhe pse shkaku themelor dhe patologjia mbeten të paqarta. 

Një studim i madh epidemiologjik në SHBA zbuloi se përveç çrregullimeve të personalitetit dhe çrregullimeve të tjera të përdorimit të substancave, përdorimi i halucinogenit gjatë gjithë jetës nuk ishte i lidhur me çrregullime të tjera mendore dhe se rreziku i zhvillimit të një çrregullimi të përdorimit të halucinogjenit ishte shumë i ulët. 

Një rishikim sistematik dhe meta-analizë 2019 nga Murrie et al. zbuloi se shkalla e kalimit nga një diagnozë e psikozës së shkaktuar nga halucinogen në atë të skizofrenisë ishte 26% (CI 14%-43%), që ishte më e ulët se psikoza e shkaktuar nga kanabisi (34%) por më e lartë se amfetamina (22%), psikoza të shkaktuara nga opioid (12%), alkool (10%) dhe qetësues (9%). Shkalla e tranzicionit nuk u ndikua nga seksi, vendi i studimit, vendndodhja e spitalit ose komunitetit, mjedisi urban ose rural, metodat diagnostikuese ose kohëzgjatja e ndjekjes. Në krahasim, shkalla e tranzicionit për psikozën e shkurtër, atipike dhe jo të specifikuar ndryshe, u gjet të ishte 36%. 

 Efektet në tru 
Klasa të ndryshme të halucinogjenëve kanë mekanizma të ndryshëm farmakologjikë të veprimit.   Psikodelikët janë agonistë të receptorit 5-HT2A (agonistë të receptorit të serotoninës 2A).  

LSD, meskalina, psilocibina dhe PCP janë droga që shkaktojnë halucinacione, të cilat mund të ndryshojnë perceptimin e një personi për realitetin. LSD, meskalina dhe psilocibina shkaktojnë efektet e tyre duke prishur fillimisht ndërveprimin e qelizave nervore dhe neurotransmetuesit serotonin. "DrugFacts: Hallucinogens – LSD, mescaline, Psilocybin, and PCP." Drugabuse.gov. National Institute on Drug Abuse, n.d. Web. 13 April 2014. <http://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens-lsd-mescaline-psilocybin-pcp >. Ai shpërndahet në të gjithë trurin dhe palcën kurrizore, ku sistemi i serotoninës është i përfshirë në kontrollin e sistemeve të sjelljes, perceptimit dhe rregullimit. Kjo përfshin gjithashtu disponimin, urinë, temperaturën e trupit, sjelljen seksuale, kontrollin e muskujve dhe perceptimin shqisor. Disa halucinogjenë, të tillë si PCP, veprojnë përmes një receptori glutamate në tru, i cili është i rëndësishëm për perceptimin e dhimbjes, përgjigjet ndaj mjedisit dhe mësimin dhe kujtesën. Deri më tani, nuk ka pasur studime kërkimore të kontrolluara siç duhet mbi efektet specifike të këtyre barnave në trurin e njeriut, por studime më të vogla kanë treguar disa nga efektet e dokumentuara që lidhen me përdorimin e halucinogjenëve. 

 Paradigma psikotomimetike 
Ndërsa studiuesit e hershëm besonin se disa halucinogjenë imitonin efektet e skizofrenisë, që atëherë është zbuluar se disa halucinogjenë u ngjajnë psikozave endogjene më mirë se të tjerët. Dihet se PCP dhe ketamina ngjajnë më mirë me psikozat endogjene, sepse ato riprodhojnë simptoma pozitive dhe negative të psikozave, ndërsa psilocybin dhe halucinogjenët e lidhur zakonisht prodhojnë efekte që ngjajnë vetëm me simptomat pozitive të skizofrenisë.  Ndërsa psikedelikët serotonergjikë (LSD, psilocybin, meskaline, etj.) prodhojnë efekte subjektive të dallueshme nga dissociativët antagonist të NMDA (PCP, ketamina, dekstrorfani), ka mbivendosje të dukshme në proceset mendore që ndikojnë këto barna dhe hulumtimi ka zbuluar se ka mbivendosen në mekanizmat me të cilët të dy llojet e psikodelikëve imitojnë simptoma psikotike.    Një studim i dyfishtë i verbër që shqyrtoi ndryshimet midis DMT dhe ketaminës supozoi se ilaçet klasike psikedelike më shumë i ngjajnë skizofrenisë paranojake ndërsa ilaçet disociuese imitonin më mirë nëntipet katatonike ose skizofreninë e padiferencuar.  Studiuesit deklaruan se gjetjet e tyre mbështesin pikëpamjen se "një çrregullim heterogjen si skizofrenia nuk ka gjasa të modelohet me saktësi nga një agjent i vetëm farmakologjik". 

 Kimia 
Halucinogjenët klasikë (psikedelikët) mund të ndahen në tre klasa kimike kryesore: triptaminat (si psilocina), ergolinat (si LSD ) dhe fenetilaminat (siç është meskalina).  Triptamina ngjajnë shumë me serotoninën kimikisht. 

 Shiko gjithashtu 
 Vizualizimi me sy të mbyllur
 DOx
 Bimë halucinogjene në bimët kineze
 Përvoja jashtë trupit
 Psikedelia
 Përvoja psikodelike
 Psikonautikë
 Psikofarmakologjia
 Perceptimi vizual

 Referime 

Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara
Kategoria:Lëndë narkotike
Kategoria:Substanca kimike
Kategoria:Droga psikoaktive