Kënga e Gjino Vakut

Në vendin tonë ekzistojnë shumë legjenda, si ajo e besës, ringjalljes, mbajtjes së fjalës, rinjohjes etj.
Ekziston mendimi se djepi i këtyre legjendave është vetëm Veriu i Shqipërisë, gjë që nuk është plotësisht e saktë. Është pranuar shkencërisht nga studiuesit e fushës së folklorit, se Rrëza e sidomos Labova, është treva ku ka lindur një nga legjendat më të vjetra dhe më të plota të rinjohjes. Le të njihemi me 
vlerësimin e studiuesve për këtë problem:

“Legjenda e rinjohjes se vellait me motren ka disa variante. Emri i heroit Gjon ne nje variant tjetër të Veriut është Ali, në një tjetër Hazri Asali, në jug (Labovë - Gjirokastër) Gjino Vaku. Te arbëreshet e Italisë, kjo legjendë tregohet për Olimbinë dhe Vllastarin. Në legjendë, thuhet se ajo (Olimbia), e ndarë prej shume kohësh nga i vëllai, që ka shkuar në ushtri, grabitet prej tij si plaçke lufte pa u njohur, ose ai e blen pa e njohur (ka qenë që i vogël rob lufte). Një pëllumb u zbulon të fshehtën. 

Motivi i rinjohjes është subjekt i përdorur edhe nga shkrimtarët. Çajupi e ka trajtuar një motiv të tillë në vjershën “Atdheu dhe dashuria” (Baba Tomorri), por në këtë rast janë dy vëllezër.”

Ja varianti i plotë i këngës së Gjino Vakut, ashtu siç e ka kënduar Leno Duka, qysh në vitin 1978:

Gjino Vaku, trim i mirë,
Në kohën e djalërisë, 
Ç’faj i kish bërë njerëzisë (?!...) (Perëndisë) 
Poqi një palë krushq nd’udhë, 
Krushqit i vrau e i preu
Ehe nusen ua rrëmbeu.
Gjeti një manastir n’dë udhë, 
Vate të vinte kurorë,
Fryu një erë e furtunë, 
Gjithë kandilet i shoi’
Gjithë kandilet i sosi 
Priftërinjtë ç’i marmarosi,
Kallogretë ç’i vuvosi.
Gjino Vaku, trim i mirë, 
Mori çupënë për dore, 
Vajti në një hije molle, 
E kujt je ti, mori vashë?
Jam e motër e Gjino Vakut 
Dhe e mbes e qir Dhespotit... 
... Ne jemi motër e vëlla,
Ndaj u bë kjo hata...

Siç e thamë më lart, kjo këngë këndohet edhe në treva të tjera të Jugut, veçanërisht në Kolonjë, ku njihet si “Kënga e Konofatit” dhe fillon afërsisht me vargun: “Ike, ike ndaj një udhe, / Konofat, more...”

Shënim: Në rreshtin e tretë të këngës, fjala “Perëndisë” është zëvendësuar me fjalën “njerëzisë”, për shkaqe që tashmë dihen.

Kategoria:Këngë popullore shqiptare
Kategoria:Folklor shqiptar