Said Najdeni

Said efendi Najdeni i njohur në të gjallë si Hoxhë Voka (Dibër, 1864 - 21 nëntor 1903) ka qenë alim dhe veprimtar i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. U bë i njohur për botimin e të parit Ilmihal (Fe-rëfenjëseja e myslimanëvet) më 1900, libër mësimesh të fesë islame e shkruar në gjuhën shqipe me shkronja latine, si dhe një abetare.

 Biografia 
U lind në Dibër të Madhe, i biri i Islamit dhe Esma Najdenit. I ati me ta parë që kreu shkëlqyeshëm shkollimin në vendlindje më 1882, e dërgoi në Stamboll ku ndoqi studimet e larta teologjike në medresen "Hajdar Pasha" të Fatihut. Gjatë kësaj kohe u bë pjesë e aktivistëve xhonturqë.

Pas arrestimit dhe burgosjes në Edrene, ai u tërhoq drejt shqiptarizmit nga Shahin Kolonja, i cili i kishte sjellë në burg ca libra shqip. Që prej asaj kohe, gjithë duke mbaruar studimet si ulema, u përpoq të përhapte shkrimin dhe këndimin e gjuhës në krahinën e vendlindjes. U njoh me elitën e shqiptarëve në kryeqytet, Shemsedin Saminë, Naim bej Frashërin dhe Ismail Qemal bej Vlorën. I ndërgjegjësuar për gjendjen e atdheut nën hyqmin e osmanëve, më 1888 mbaron shkollën dhe kthehet në atdhe me një sasi abetaresh të shtypura nga Shoqëria e Stambollit. Jep mësim gjuhën shqipe më ato abetare në Dibër po atë vit.Hysa M., Said Najdeni-Hoxhë Voka, veprimtar i Lëvizjes dhe Rilindjes Kombëtare, Harper Woods: Albanian Islamic Center, 1992, f.3-5. Veprimtarinë e tij e shtriu jo vetëm në vendlindje dhe rrethina: në Gollobordë, në Grykë të Vogël, në Bllacë, në Maqellarë, në Brezhdan, në Dohoshisht e shumë fshatra të tjerë të Dibrës. Djalëria që mori mësim ndër tregtizat e pazarit të Shehrit më 1888 do ta ndihmonte për të shpërndarë kumtin e zgjimit kombëtar me abetaret që Hoxhë Voka i merrte nga Stambolli.Gazeta  “Drita” e Sofjes 1903, nr. 2, 32/21, vjeshtë e tretë.

Autoritetet turke në vitin 1895 duke parë aktivitetin e Saidit e arrestoi atë dhe e internoi në Edrene.M.H.D, Said Najdeni, (Hoxhë Voka), Fondi XII/1, Dosje patriotësh, Dosja, nr. 495. Pas kthimit në Dibër, Said Najdeni së bashku me nxënësit e tij: Shaqir Daci, Shyqyri Qoku, Kadri Fishta, Hamdi Ohri, Nazif Sharofi, Hajdar Varvarica etj., në vitin 1896 organizuan brenda në Shehër (Dibër), në shtëpinë e Abdullah Manjanit, një kurs të fshehtë për mësimin e shkrimin shqip. Ky kurs dokumentohet si i pari kurs shqip në trevën e Dibrës.M.H.D, Dorëshkrim, Haki Stërmilli, “Dibra në prag të historisë”, Tiranë, 1940, f. 39. Internohet sërish në Edrene atë vit dhe lirohet më 1897 dhe u kthye në atdhe ku propagandoi në Ohër, Strugë e Elbasan nevojën për shkolla shqipe.Alfabeti i gjuhës shqipe dhe Kongresi i Manastirit, Tiranë, 1972, f. 43. Lidhje të vazhdueshme u mbajtën sidomos me shoqëritë shqiptare “Dituria” të Bukureshtit dhe “Dëshira” të Sofjes, me Kosovën dhe me Shqipërinë e Mesme nga vinin në Dibër abetare e libra shqip të rilindasve. Në Dibër u përhap në këtë kohë “Abetarja” e Sami Frashërit me të cilën raportonte konsulli austro-hungarez, A. Kral në Manastir: “Mësuan të shkruanin në gjuhën shqipe qindra dibranë. Deri në vitin 1899, kishin mësuar të shkruajnë e të lexojnë shqip më shumë se 300 dibranë”Myziri H.,  “Shkollat e para kombëtare shqipe”, Tiranë, 1978, f. 141..

Pasi përgatiti të parin ilmihal të fesë islame në gjuhën shqipe me alfabet latin, si dhe një abetare, e botoi të parën me nëntitullin Fe-rëfenjëseja e myslimanëvet më 1900 në shtypshkronjën "Mbrothësia" të Sofjes.

Me organizimin e Lidhjes së Pejës nga Haxhi Zeka, punimet e të cilës ndikuan në punimet e kuvendeve të mbajtura në Dibër nën udhëheqjen e nxënësve dhe miqve të hoxhës, Selim Rusit dhe Hamdi bej Ohrit.

Më 1903 qe në Tarabulluz, ku u takua me Ismail Qemali, Refik bej Toptanin aty ku ishte vali Rexhep pashë Mati. Tuberkulozi iu rëndua, falë miqve iu bë e mundur një konsultë në Romë por mjekët s'i dhanë shpresë e kësodore mblodhi forcat sa për t'u kthyer në vendlindje ku dha shpirt pak ditë më pas më 21 nëntor.Qemali I., "Kujtime", përkthyer nga A. Myftiu, "Toena", Tiranë 2009.

 Referime 

Kategoria:Lindje 1864
Kategoria:Vdekje 1903
Kategoria:Hoxhallarë shqiptarë
Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Manastirit
Kategoria:Njerëz nga Dibra