Defi

Defi (persisht Daf apo دف), i njohur gjithashtu si dâyere (dajre) dhe riq, është një instrument muzikor nga Lindja e Mesme (kryesisht Irani) me kornizë daulleje, i përdorur në muzikën popullore dhe klasike në Azinë Jugore dhe Qendrore. Përdoret edhe në Afganistan, Azerbajxhan, Taxhikistan, Iran, Uzbekistan, shumë rajone të Gjeorgjisë, Armeni, Pakistan si dhe në pjesë të Indisë  dhe rajoneve polare ruse. Ai është gjithashtu i popullarizuar në mesin e ballkanasve -- duke përfshirë shqiptarët -- kaukazianëve, hebrenjve të Buharanit, dhe kurdëve.

Defi është instrumenti muzikor kombëtar i Pakistanit dhe është përshkruar gjithashtu në anën e pasme dhe të përparme të monedhës Azerbajxhaniane 1 qəpik dhe kartëmonedhës 1 manat përkatësisht, që nga viti 2006.

Tradicionalisht ka një kornizë druri të rrumbullakët (megjithëse në epokën moderne mund të jetë gjithashtu prej metali), xhingla dhe një kokë e hollë, e tejdukshme e bërë nga lëkura e peshkut ose e dhisë (ose, së fundmi, një material sintetik).

Tingulli prodhohet duke goditur membranën me secilën dorë – dora e majtë, e cila gjithashtu mban defin, godet skajet dhe dora e djathtë godet qendrën. Gishtat e dorës së djathtë mbërthehen rreth fqinjëve të tyre dhe lëshohen papritur, si veprimi i kërcitjes së gishtit, për të prodhuar tinguj të fortë, të shpejtë dhe të mprehtë.

 Historia 
parapamje|275x275px| Defi në një miniaturë, Isfahan, Iran
Emri pahlavi (persishte e mesme) i defit është dap.

Disa fotografi të defit janë gjetur në pikturat që datojnë para epokës së re. Prania e defit iranian në shekullin 6-5 p.e.s. në mbishkrimin Behistun sugjeron se ai ekzistonte përpara ngritjes së islamit dhe sufizmit.

Muzika iraniane ka qenë gjithmonë një mjet shpirtëror.

Kjo tregon se defi luajti një rol të rëndësishëm në Mazdean iraniane duke u shfaqur si një element i rëndësishëm gjatë periudhës sasaniane, gjatë dinastisë Kâvusakân.

Gjithashtu, ekziston një lloj daulle me kornizë katrore në prerjen e gurëve të Taq-e Bostan (një tjetër monument i famshëm që ndodhet 5 km në verilindje të qytetit Kermanshah). Këto daulle me kornizë u luajtën në lashtësi në Lindjen e Mesme, Greqi dhe Romë dhe arritën në Evropën mesjetare përmes kulturës islame.
majtas|parapamje|200x200px| Defi i shfaqur në relievin e perandorisë së mesme asiriane 1392 p.e.s.–934 p.e.s.
Nevruzi (dita e parë e Vitit të Ri iranian dhe festivali kombëtar i popullit iranian) dhe raste të tjera festive janë shoqëruar me def në periudhat sasanide (224 e.s – 651 e.s). Në këtë periudhë luhej defi për të shoqëruar muzikën klasike iraniane.

Defët ka të ngjarë të përdoreshin në oborr për t'u luajtur në mënyrat dhe meloditë e muzikës tradicionale. Kjo muzikë tradicionale ose klasike u krijua nga Barbodi i Madh dhe u emërua khosravani sipas mbretit mitik Khosrow II.

Hulumtimet e fundit zbulojnë se këto mënyra përdoreshin në recitimin e lutjeve mazdeane (zoroastriane). Mënyrat u kaluan nga mësuesi te nxënësi dhe sot njihen si sistemi radif dhe dastgāh.

Shumë nga meloditë u humbën, por shumica e atyre që kanë mbetur i përkasin periudhës sasanide. Defët mund të luhen për të prodhuar ritme shumë komplekse dhe intensive, duke bërë që njeriu të kalojë nëpër një trans dhe të arrijë një gjendje ekstatike dhe të lartë shpirtërore. Për këtë arsye, ata kanë qenë gjithmonë të lidhur me fenë në Iran.[ citim i nevojshëm ]
parapamje|200x200px| Muzikantë në Aleppo, Siri; Muzikanti në të majtë përdor defin.
Një kupë bronzi e gdhendur nga Lorestan në Muzeun Kombëtar të Iranit në Teheran, portretizon një nej të dyfishtë (tuba me kallam të fryrë në fund), chang (harpë) dhe një def në një faltore ose procesion oborri, siç dokumentohet në mënyrë të ngjashme në Egjipt, Elam dhe provincën persiane të Babilonisë, ku muzika organizohej për performancë nga orkestra të mëdha.

Arabët bartën defin dhe instrumentet e tjera muzikore të Lindjes së Mesme në Spanjë, dhe spanjollët përshtatën dhe promovuan defin dhe instrumente të tjera muzikore (si kitara) në Evropën mesjetare. Në shekullin e 15-të, defi përdorej vetëm në ceremonitë sufiste; osmanët e risollën atë në Evropë në shekullin e 17-të.[ citim i nevojshëm ]

Defi ende funksionon si një pjesë e rëndësishme e muzikës iraniane (si tradicionale ashtu edhe klasike) si në kohët e lashta.

Defi, dhe versioni i tij më i vogël i quajtur dafli, përdoret gjithashtu në të gjithë Indinë.</ref> Besohet se ka ardhur së bashku me ndikimet e tjera persiane në epokën mesjetare dhe është një instrument popullor. Në Indinë jugore, përdorimi i tij u bë i përhapur, veçanërisht në protesta, në fillim të gjysmës së parë të shekullit të 20-të. Që nga vitet 1950, ai është përdorur dukshëm edhe në Bollywood.

 Në Islam 
Në disa forma të islamit, defi ka një rëndësi të veçantë sepse disa muslimanë besojnë se është instrumenti i vetëm muzikor që lejohet të përdoret. Muslimanë të tjerë besojnë se instrumentet muzikore në përgjithësi janë të lejuara, jo ekskluzivisht defi.

Profeti i Islamit, Muhamedi, nuk vendosi një ndalim të plotë për përdorimin e defit, duke thënë se është e lejuar gjatë Bajramit, në një velime (banket) dasme, ose të përshëndetet një zyrtar qeveritar kur të mbërrij nga një udhëtim.

Defi ka qenë gjithmonë një pjesë e rëndësishme e muzikës sufi.

 Struktura dhe ndërtimi 
Xhinglat, të cilat janë pllaka ose unaza të holla metalike, janë ngjitur në grepa në tre ose katër vrima drejtkëndëshe në kornizën rrethore prej druri.

Koka e daulles është prej lëkure peshku ose dhie. Gjerësia e kornizës është 45-50 cm dhe thellësia 5-7 cm. Për të përkulur kornizën, druri ("buka", "orev") mund të zbutet në ujë para se të përkulet rreth një cilindri metalik të nxehtë. Korniza mbyllet duke ngjitur skajet së bashku. Në fund, lëkura ngjitet në kornizë duke e fiksuar me një kornizë tjetër prej druri ose duke përdorur gozhda.

Një tjetër variacion është që tingujt e stilit të unazës të vendosen rreth skajit të pjesës së brendshme të daulles rreth e rrotull

 Interpretues të shquar 

 Ulfatmo Mamadambarova, këngëtar dhe muzikant

parapamje|200x200px| Kurdë iranianë nga Sanandaj, Iran

 Referime 

 Lidhje të jashtme 



Kategoria:Fjalë dhe shprehje perse
Kategoria:Muzikë sufi
Kategoria:Foto sipas temës
Kategoria:Fjalë dhe shprehje arabe